Bleta ngjyrë blu

Jo të gjitha bletët janë të verdha.

bleta-ngjyre-blu-xylocopa_caerulea

Xylocopa caerulea

Xylocopa caerulea është një llojë blete që mund të gjendet në disa zona të Kinës, Azisë dhe Indisë.

Kjo lloj blete mund të arrijë përmasa dier në 2.54 cm gjatësi.

Kraharori i tyreështë i mbuluar nga qime të vogla ngjrë blu që i japin bletës edhe ngjyrën karakteristike.

Advertisements

Truri i femrave zvogëlohet gjatë shtatëzanisë

Gjatë shtatëzanisë truri i femrave zvogëlohet në përmasa. Kjo është arsyeja pse disa femra gjatë kësaj periudhe mund të vënë re se kanë deficite tepër tepër të vogla në kryrjen e disa detyrave, si për shembull të kujtuarit e çështjeve nga një listë që kanë studiuar, apo të mbajturit mend për të bërë diçka në të ardhmen.
Pas përfundimit të periudhës së shtatëzanisë dhe nxjerrjesë së bebes, duhen deri në gjashtë muaj kohë që truri i femrës të fitojë sërisht përmasat e veta origjinale.

12-pregnancy-brain

Burimi:

  • Change in brain size during and after pregnancy: study in healthy women and women with preeclampsia. Oatridge A, Holdcroft A, Saeed N, Hajnal JV, Puri BK, Fusi L, Bydder GM. AJNR Am J Neuroradiol. 2002 Jan;23(1):19-26.

Mantisi, helmi dhe Vemja

Mantisi, helmi dhe vemja e fluturës monarkë

Pjesa më e madhe e njerzve nuk i shikojnë dot me sy të brendshmet e gjallesave të tjera, me të cilat ushqihemi normalisht. Kjo kryesisht për shkaqe “stomaku”. Interesante është se nuk jami të vetmmit që heqim apo largojmë të përbrendshmet e kafshëve që hamë. Të paktën edhe një gjuetar tjetër bën të njëjtën gjë, por supozohet për arsye kret të tjera. Gjuetari në fjalë është mantisi kinez (një lloj insekti, me pamje tepër të veçantë) që, si me thënë, ka pushtuar edhe Amerikën që nga viti 1896.

Mantisi kinez është ndër gjuetarët e paktë që mund të ushqehet me vemjet e fluturave monarkë (Danaus plexippus), që kujtojë është një insekt teër i nohur në Shtetet e Bashkuara të Amerikës aq sa në shumë prej tyre është edhe “flutur” apo “insekt nacional”.

Majtas, mantisi duke ngrënë një vemje. Djathtas lartë, flutura monarkë; djathtas poshtë, vemja e fluturës monarkë.

Majtas, mantisi duke ngrënë një vemje. Djathtas lartë, flutura monarkë; djathtas poshtë, vemja e fluturës monarkë.

Vemjet e fluturave monarkë janë mjaft helmues, aq sa milingona gjuetare e madje zogj që zakonisht ushqehen me insekte nuk guxojnë t’i hanë. Në fakt vemjet e fluturave monarkë nuk e prodhojnë vet helmin që përmban trupi i tyre, por janë evoluar në mënyrë që të grumbullojnë cardenolide, substanca kardiotoksike që janë të pranishme në bimët me të cilat ushqehen.

Mantisi kinez ka mësuar të bëjë vemjet copa copa, duke veçuar të përbrendshmet nga pjesa tjetër e trupit. Mantisi i çan barkun dhe mëpastaj e shtrydh vemjen në mënyrë që t’i dalin të përbrendshmet. Në këtë mënyrë mantisi hedh poshtë rreth 40% të presë së vet.

Duket sikur mantisi vepron në këtë mënyrë për të larguar toksinat (helmet) që vemja e fluturës monarkë ka grumbulluar, por kjo nuk është e vërtetë, meqë shërndarja, pra përqëndrimi i toksinave kardenolidoike është i njëjtë si në të përbrendshmet ashtu edhe në pjesën tjetër të trupit të vemjes.

Një hipotezë është se mantisi i largon të përbrendshmet për të njëjtat arsye të njerzve, sepse ia shpifin. Të ërbrendshmet e vemjeve janë plot me materiale bimore të patretura, të cilat mantisi me sa duket nuk i asimilon dot e kështu i hedh poshtë. Për më tepër të ërbrendshmet janë më të varfra me proteina krahasuar me pjesën tjetër të trupit të vemjes së fluturës monarkë. Kuptohet, se si rrjedhojë e një sjellje të tillë, mantisi ha sasi më të vogla të vemjeve, duke gëlltitur më pak kardenolide kardiotoksike.

Ekziston edhe një shpjegim tjetër, por që e nxjerr mantisin si tepër dinak dhe të frikshëm. Mantisi sipas këtij shpjegimi është tepër i ndjeshëm ndaj një klase të veçantë të këtyre toksinave, të cilat gjenden më të përqëndruar në të përbrendshmet e vemjeve dhe më pak në pjesën tjetër të trupit. E kështu, mantisi kinez, është tepër i indergjegjshëm për çfarë po bën – tek e fundit këtë traditë kulinare e ka marrë me vete në Amerikë që nga Kina.

RAFTER, J. L., AGRAWAL, A. A. and PREISSER, E. L. (2013), Chinese mantids gut toxic monarch caterpillars: avoidance of prey defence?. Ecological Entomology, 38: 76–82. doi: 10.1111/j.1365-2311.2012.01408.x

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

 

 

Gërgërima e stomakut dhe zorrëve – Procesi peristaltik

Gërgërima e stomakut dhe zorrëve – Procesi peristaltik

Të gjithëve u ka ndodhur që të ndihen në siklet nga ndonjë zhurmë e shkaktuar gna stomaku i vet bosh… Ajo që duhet të them menjëherë është se nuk ka asgjë për t’u turpëruar; zhurmat e krijuara nga stomaku, apo tkurrjet e tij dhe të zorrëve, janë më se normale – janë pra, një proces fiziologjik, të paktën brenda njëfarë mase. Në të kundërt, kur gërgërima e stomakut dhe e zorrëve mungon, kjo është një shenjë se diçka nuk shkon me tubin tretës, duke shërbyer si shenjë për bllokimin e zorrëve apo për gjendje të tjera patologjike.

Stomaku është një nga organet, një nga pjesët, e tubit tretës, që fillon me gojën dhe përfundon me anusin. Tubi tretës është i gjatë rreth 9 metra. Njëri ekstremitet shërben për hyrjen e ushqimit, tjetri për daljen e mbetjeve; në mes një sërë organesh, gjëndrash ndihmëse dhe sekrecionesh, përpunojnë ushqimin duke e shëndërruar atë në mënyrë që të mund të thithet.

Skemë e procesit peristaltik

Skemë e procesit peristaltik

Gërgërima e stomakut dhe zorrëve shkaktohet nga tkurrja e muskujve të lëmuar që genden në muret e këtyre organeve. Ky proces merr emrin peristalsë, apo proces peristaltik dhe shërben pikërisht ër të transportuar ushimin nga një ekstremitet tek tjetri, dhe gjithashtu për ta përzierë atë me sekrecionet e prodhuara nga stomaku, mëlçia, pankreasi etj. Peristalsa në vetvete nuk është gjë tjetër veçse valë tkurrëse, të ngjashme me mënyrën se si lëviz kërmilli apo edhe krimbi.

Kur zorrët janë të mbushura me ushqim, gërgërima e tyre normale, nuk dëgjohet edhe aq shumë, aq sa është i nevojshëm stetoskopi për ta përforcuar zhurmën. Ndërsa kur zorrët dhe stomaku janë bosh, gërgërima e prodhuar nga procesi peristaltik është më “e dukshme” meqë ajri dhe lëngjet e gjendura aty në njëfarë mënyre përforcojnë tejçimin e tingujve.

Kështu, gërgërima e stomakut apo e zorrëve mund të shërbejë si një indikator për faktin se individi ka nevojë për ushqim.

 

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

Si freskohen koalat gjatë verës?

Si freskohen koalat gjatë verës?

E dimë, vera është e nxehtë… Gjithashtu dimë se koalat kanë goxha pellush… Ndonjë, pa dyshim do të ketë pyetur veten: po a kanë vapë koalat, gjatë verës, dhe si ia dalin ta përballojnë?

Pyetje e zgjuar, dhe që kërkon një prëgjigje. Për koalat, si gjithë kafshët e tjera me pellush, një nga mënyrat se si freksohen dhe përpiqen të përballojnë vapën është duke lëpirë pellushin e tyre dhe duke gulçuar – jo më kot populli ka dhe shprehjen “gulçoj nga vapa”. Megjithatë, kjo nuk është një mënyrë edhe aq e zgjuar për të përballuar vapën meqë mund të çojë në humbje të tepërta uji nga organizmi.

Koalat kanë edhe një mënyrë tjetër. Një grup shkencëtarësh prej Australisë, ku koalat gjenden me shumicë, kanë vëzhguar se, këto kafshë interesante gjatë ditëve me temperatura të larta, kacavirren nëpër pemë dhe e pozicionojnë trupin e tyre ngjitur me atrungun; për më tepër duke i lënë gjymtyrët të lira të lëkundeshin poshtë.

Si freskohen koalat gjatë verës?

Si freskohen koalat gjatë verës? (Biol. Lett. June 2014vol. 10 no. 6 20140235)

Çfarë lidhje ka kjo sjellje e koalave me vapën? E thjeshtë! Shkencëtarët i kanë vëzhguar koalat dhe pemët në trungun e të cilave koalat mbështeteshim nëpërmjet një kamere termike. Kamera termike është një lloj kamere që pamjet i paraqet duke i kodifikuar në varësi të nxehtësisë që emetojnë. Objektet që janë më të nxehta e që emetojnë mës humë nxehtësi përfaqësohen me të kuqe më të zjarrtë, ndërsa objektet më të ftohta me gradacione bluje.
Të dhënat e përftuara treguan se trungjet e pemëve të gjëra kishin një temperaturë mesatare rreth 5 gradë më të ulët se temperatura e ajrit. Kjo shpjegon edhe sjelljen e koalave.

Koalat e mbështesin bustin e tyre në trungjet e pemëve të mëdha të cilat janë më të ftohta krahasuar me ajrin, në mënyrë që të lëshojnë pak nga nxehtësia e tyre. Trungjet e pemëve janë më të greskëta ngase, mendohet se, thithin ujë nga nëntoka, i cili ka padyshim një temperaturë më të ulët meqë nuk është i ekspozuar ndaj rrezeve të diellit.

Ndërsa fakti që koalat i lëshojnë gjymtyrët e tyre të lëkunden të lira, është edhe ky jo fort i vështirë për t’u kuptuar. Lënia e gjymtyrëve të lira, ashtu të lëkundura, rrit sipërfaqen e trupit që është në kontakt me ambientin rrethues; kështu rritet sipërfaqja e shkëmbimit të nxhetësisë.

Kjo është një zgjidhje e mirë për koalat, të cilat gjatë verës, për shkak të pellushit të tyre të dendur – i cili i mbron mirë gjatë të ftohtit dimëror – janë disi të penalizuara.

Biol. Lett. June 2014vol. 10 no. 6 20140235

 

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

———————————————————————————-