Emërimet e reja të Ramës

Emërimet e reja – nga Xhabyni

Xhabyni shkruan dhe analizon diletantizmin e dy emerimeve te Kryeministrit Rama dhe konstaton dicka vertete interesante:

Një temë tjetër shqetësuese që vërej është metoda e ulët që po përdoret në këto çaste. Nuk më duket rastësore fakti që z. Rama ka vendosur vajza të reja në krye  të dikastereve. Duke ditur që shqiptarët nga natyra janë pak mizogjenë dhe e lirojnë shumë penën në disa momente atëherë ai tenton të përfitojë nga redaktimi i ashpër që mund t’i bëhet kritikave të këtyre vajzave si zj. Shehaj. Duke u futur nën ombrellën e sulmeve seksore, duke i përdorur ato si tualet dhe make up të qeverisë së tij z. Rama po mundohet t’i japë një formë (të pagoditur dhe pa shije kësaj rradhe) por pa brendësinë e duhur një qeverie që duket se në ç’do hap përpiqet të imitojë të parin e saj.

 

 

Saramago, ngrehina propagandistike dhe vota me kryq – Grid Rroji

Grid Rroji: Saramago, ngrehina propagandistike dhe vota me kryq 

Siç e kisha parashikuar në një shkrim të mëparshëm në këto ditë të fundit të fushatës zgjedhore kemi hyrë në fazën e tretë të reagimit të palëve të parisë së Tiranës ndaj nismës së votës me kryq. Vetëm në dy tre ditët e fundit ka patur reagime në pothuaj të gjitha mediat nga Piro Misha, Çapajev Gjokutaj, Denar Biba, Edison Ypi, Skënder Demalia, Pëllumb Kulla, etj. pa përmendur faktin që kryebashkiaku “përherë i qeshur” demokrat i Tiranës ka bërë spot televiziv kundër bojkotit. Disa nga argumentat kanë qenë qesharakë, si për shembull “këta janë spiunët e Berishës”. Por, disa të tjerë janë rrekur t’a justifikojnë kundërshtinë e tyre me nismën, edhe pse shprehen dakort me premisat e saj. Nga të gjitha anët ndjehet një lloj frustracioni me suksesin e kësaj nisme, e cila me sa duket e ka goditur shumë më tepër se numerikisht parinë.  Thënë thjesht, vota me kryq përveç të tjerave, rrëzon ngrehinën ideologjike me të cilën paria i ka rrethuar shqiptarët. Duke i vënë kryqin votës,  shqiptarët dalin nga mendësia e burgut në të cilën preferon ti mbajë paria e Tiranës.

Argumentat për të votuar nderin dhe për t’i vënë kryq votës janë shtjelluar gjerë e gjatë në Rrethin e Ferrit dhe nuk dua t’i përsëris rishtaz. Por, duke marrë shkas nga një përsiatje e z. Gjokutaj mbi nobelistin Zhuze De Souza Saramago, në këtë shkrim dëshiroj të ndalem tek aspekti propagandistik i projektit sundues të parisë, për shkak se ai përbën një shtyllë qendrore të tij. Është pikërisht lëkundja e një pike qendrore si modeli ideologjik, i cili mendohej si i pathyeshëm duke marrë parasysh kontrollin e plotë mbi mjetet e shpërndarjes së informacionit,  që e ka shqetësuar parinë.

Në veçanti, argumenti kundër votës me kryq i z. Gjokutaj, një njeri i letrave dhe ish drejtor i Fondacionit të Shoqërisë së Hapur të Xhorxh Sorosit, mbështetej në refuzimin e paralelit të bërë nga Fatos Lubonja midis Esesë mbi Kthjelltësinë e Saramagos dhe realitetit shqiptar.

Ndonëse nuk jam kritik letrar por vetëm dashamirës i letërsisë, e njoh veprën e Saramagos si dhe veprimtarinë e tij politike aq sa për të patur një tablo të qartë të botës së tij alegorike. Së pari, argumenti se realiteti i Saramagos është alegori letrare dhe si e tillë nuk mund të jetë i krahasueshëm me jetën reale është i dobët logjikisht. Është e ditur se shkrimtarët që kanë jetuar në sisteme autoritare e diktatoriale, si Saramago i cili u lind dhe u rrit nën një diktaturë fashiste, janë tejet të prirur t’a gjejnë shkrehjen e tyre shpirtërore tek alegoritë dhe mitologjia e të shkuarës apo bota fantastike e të ardhmes. Nuk besoj se z. Gjokutaj ka dashur të nënkuptojë se tek Kështjella e Kadaresë për shembull nuk gjinden elemente thelbësore të një Shqipërie ku “punohej, jetohej dhe mësohej si në rrethim”. Nga ky pikëvështrim, “Verbëria” dhe “Kthjelltësia” e Saramagos janë prototipe të një shoqërie e cila  sundohet jo vetëm nga forca e autokracisë, por edhe nga fuqia e propagandës shoqëruese. Propaganda ka rol kryesor në krijimin e mendësisë së burgut, e cila më pas garanton pranimin e realitetit si të pandryshueshëm. Këtu lind krahasimi me gjendjen aktuale të shqiptarëve të cilët jetojnë në një botë pa shtet të mirëfilltë, ku sundon krimi, ku i aftë është xhambazi dhe matrapazi dhe ku propaganda e parisë të thotë se ky është realiteti i pandryshueshëm. Pra, realiteti shqiptar thjesht ka shumë ngjashmëri me “alegorinë” e Saramagos.

Së dyti, “Eseja mbi Kthjelltësinë” i përket periudhës së “ekzilit” kur Saramagoja me vullnetin e vet ishte zhvendosur në ishujt Kanarie. Vetëekzili nga 92-shi deri në vdekjen e autorit, ishte një mënyrë proteste ndaj qeverisë për shkak të refuzimit të përfshirjes së veprës së tij “Bibla sipas Jezu Krishtit” në një konkurs letrar. Sipas burimeve mediatike të kohës, pas trysnisë së Vatikanit qeveria portugeze (asokohe e zgjedhur demokratikisht) e kishte hequr librin nga lista e kandidatëve duke e  konsideruar si blasfemi.

Pra, “Kthjelltësia” është e shkruar jo më nga një revolucionar Stalinist siç konsiderohej Saramagoja i viteve 70të, por nga një mendimtar tejet skeptik për kontrollin e hekurt të lirisë njerëzore në demokraci me anë të mjeteve propagandistike. Së bashku me Esenë mbi Verbërinë kjo vepër ngjan më tepër me një pozicionim filozofik që shkon përtej vlerave letrare. Sipas biografit dhe mikut të tij Antonio Zhoze Borges “qëllimi i Saramagos në këto romane është krijimi i një debati mirëfilli intelektual dhe racional mbi disa ideologji të cilat shoqëria i ka pranuar verbërisht” (Jose` Saramago: Da Cegueira a Lucidez, Zefiro 2010). Pra, Saramago nuk mjaftohet me kritikën ndaj diktatorit Salazar, i cili sundonte me dorë të hekurt Portugalinë fashiste, dhe as mjaftohet me kritikën ndaj fashizmit si sistem. Ai shkon edhe më thellë duke kritikuar mekanizmat që mundësojnë autoritarizmin dhe në veçanti rolin kyç të makinës propagandistike. Edhe këtu nuk është e vështirë të identifikohet paralelizmi me parinë e Tiranës, e cila ndjek një vijë të qartë e të përbashkët ideologjike që përshkohet nga urrejtja për shqiptarët dhe mitizimi i materiales deri në absurditet. Ashtu si në absurdin alegorik të Saramagos, paria e Tiranës kontrollon me shumë zell dhe përpikmëri mullirin ideologjik dhe prodhimet që dalin nga ai. Sigurisht që për hir të “pluralizmit të mendimit” herëpashere lejohen edhe opinione jashtë kornizës ideologjike, por këto etiketohen menjëherë si “naive”, “të parealizueshme” dhe “të dëmshme për zhvillimin demokratik”. Ironikisht këto janë pikërisht argumentet që po përdoren kundër votës me kryq. Ndaj edhe mendoj se në tërësi premisat që përcjell z. Gjokutaj nuk vlejnë për të zhvlerësuar votën me kryq.

Nisma e votës me kryq rrjedh nga një analizë shoqërore që identifikon një mur ideologjik shtrëngues të ndërtuar prej parisë. Muri shtrëngues jo vetëm i garanton asaj sundimin, por edhe po jam merr frymën qytetarit shqiptar duke i mohuar lirinë reale të shprehjes. Ky instrument bllokues ka garantuar që zgjidhjet e vetme të ofruara apo të konsideruara si të pranueshme të dalin nga zyrat përpunuese të propagandës së parisë apo hijet që i kontrollojnë ato. Në këtë këndvështrim, kanë ndryshuar ngjyrat e kostumeve të pushtetit por sistemi i kontrollit ka mbetur i njejtë. Ndaj edhe rotacioni i propaganduar me aq forcë nga pala e parisë që është në opozitë sot është thellësisht i pamjaftueshëm. Siç shprehej Shenasi Rama, rolet do të ndryshojnë pas zgjedhjeve dhe pushtetarët e kthyer në opozitarë do të flasin për autokraci, mungesë lirie dhe nevojë për rotacion, ndërsa Rilindësit vjollcë do të zgjohen befas ithtarë të vazhdimësisë së pushtetit.

Me anë të murit bllokues ideologjik, të cilin disa e quajnë “integrimi euro-atlantik” e disa të tjerë “zhvillim me faza i kapitalizmit”, paria i ka mbyllur të gjitha shtigjet e lirisë të cilat favorizojnë qarkullimin e elitave por edhe ndërtimin e një shteti në shërbim të kombit dhe qytetarëve. Shteti i konsoliduar nuk i shërben asnjërës palë sepse do t’i detyronte të modifikonin thellësisht sjelljen. Mirëpo, duke qenë se arsyeja e vetme pse ata kërkojnë pushtet është pasurimi në kurriz të shqiptarëve, me ndërtimin e shtetit atyre nuk u del llogaria. Ndaj edhe premtimet zgjedhore janë tashmë objekt barsaletash dhe kanë humbur çdo besueshmëri.

Për t’a thënë thjesht, sundimi dhjetëra vjeçar i parisë së Tiranës e ka themelin tek ngrehina e mbyllur ideologjike të cilën nuk kanë patur guximin t’a sfidojnë as intelektualët e dalë nga regjimi hoxhian, as media dhe as shoqëria civile. Me anë të këtij burgu ideologjik, paria ja ka dalë derimësot të kontrollojë të gjitha hullitë e shoqërisë duke e drejtuar atë drejt zvetënimit moral, cubërisë politike dhe kriminalizimit të tejskajshëm. Paria ja ka arritur të krijojë mendësinë e burgut nga i cili askush nuk pret që të dalë. Kjo është arsyeja pse krahasimi me botën oruelliane të Saramagos jo vetëm që është i përpiktë por edhe shumë aktual.

Mesazhi i parisë kundër votës me kryq me gjasë do të intensifikohet ndjeshëm në dyzet e tetë orët e ardhshme. Arsyeja është e thjeshtë. Vota me kryq mund të duket në planin e cekët si një nismë utopike dhe e parealizueshme. E vërteta që dëshmojnë reagimet e ethta të kanakarëve të parisë është se ajo rrezikon monopolin e tyre propagandistik, pa të cilin ngrehina e tyre sunduese nuk qëndron dot në këmbë. Ndaj edhe duhet votuar nderi, i duhet vënë kryq votës. Duhet një fillim i ri.

 

[Marrë nga blogu “Rrethi i Ferrit”: GRID RROJI: SARAMAGO, NGREHINA PROPAGANDISTIKE DHE VOTA ME KRYQ]

(nënvizimet e mia, Rinstinkt)

Pa Asnjë Dyzim – Grid Rroji

Pa Asnjë Dyzim: Në vend të argumentit të përmbylljes

Në një postim në internet këto ditë një mik, megjithëse kishte shprehur më parë mbështetje për shkrimet pro votës me kryq, shprehte disa dyshime mbi pragmaticitetin e nismës, ose thënë popullorshe sa “me këmbë në tokë” mund të jetë një nismë e tillë në Shqipëri.

Është normale që me përfundimin e fushatës shumëkush ndjehet i pasigurtë në përzgjedhjet e veta, sidomos po të marrim parasysh sa e koklavitur është skena politike shqiptare dhe sa është munduar politika t’i ngatërrojë njerëzit e ndershëm si miku im. Unë mbetem i bindur se ndarja nga e keqja është një rrugë e cila kalon nga shkëputja nga të dyja palët e saj sido që mund t’a perceptojmë për arsye sentimentale ndonjërën prej tyre.

Disa nga kritikat miqësore të mikut tim përfshinin “arrogancën” e votëkryqtarëve e cila i vendos të gjithë pro ose kundër parisë, mungesën e realizmit politik të shëndoshë (duke bërë një diferencim me atë kriminal të Metës), si dhe mosvërtetësinë e barazimit midis Berishës dhe Ramës. Ky i fundit dukej se ishte argumenti bosht i shkrimit sepse pyetjeve nëse Berisha dhe Rama janë sjellë njëlloj në të dhjeta rastet e paraqitura miku im u përgjigjej se kishte diferencë, dhe në rastin e korrupsionit për Ramën thuhej “nuk e dimë”. Me pak fjalë, në mënyrë të tërthortë argumenti kërkonte që njerëzit të mbyllnin hundën dhe të votojnë “të paprovuarin”.

Duke qenë se kësaj fushate bombastike por edhe të turpshme po i vjen fundi, mendoj se është koha për të bërë një bilanc të fundit parazgjedhor të situatës. Sigurisht që argumentat që do përdor përfaqësojnë vetëm mendimin tim personal dhe jo domosdoshmërisht të të gjithë atyre që me aq pasion e mbështetën nismën “voto nderin, veri kryqin votës”. Për t’a thënë thjesht unë nuk besoj se opozita propozon një projekt ndryshimi apo ndërgjegjësimi, por thënë me fjalët e një mbështetësi të saj blogist “na ofron ndërrim fytyrash”. Ky ndërrim nuk premton asgjë të përkorë sidomos po të marrim parasysh se shumica e atyre që do qeverisin nuk e kanë për herë të parë pushtetin. Meqenëse pushteti i Berishës është tashmë i pavotueshëm nga të gjithë aspektet zgjedhja e vetme për të ruajtur nderin është vota me kryq.

Së pari, nuk ka arrogancë tek asnjëri nga propozuesit e votës me kryq. Këtë e tregon fakti që disa herë, ne kemi bërë thirrje që njerëzit e pakapur nga paria të shikojnë vërdallë e të gjejnë një forcë që mund t’i përfaqësojë, e vetëm nëse nuk e gjejnë ti venë kryqin votës.

Unë personalisht pata shpresë se ajo forcë do të ishte AK-ja. Shumëkush cektësisht e intepretoi këtë si dëshirë time për t’u kandiduar me këtë forcë, të shtyrë edhe nga qarqe të lidhura me qeverinë në Tiranë. E vërteta është ndryshe.

Aleanca Kuqezi përfaqësoi për një periudhë jo të shkurtër kohe shpresën se më në fund Shqipëria do t’i bashkohej kombeve të tjera të zhvilluara dhe do të kishte një parti e cila do të krijonte një sistem ndryshe, të bazuar në shtetin komb dhe ku të gjitha forcat të punonin brenda kufijve të përcaktuar nga shteti, për t’I shërbyer interesit kombëtar. Ndërsa një ide e tillë ishte utopi për shumëkënd, AK-ja arriti që t’a bëjë këtë jo vetëm të pranueshme por gjeti një entuziazëm të papritur. Në vazhdën e këtij entuziazmi, Forumi Shqiptaro Amerikan për Demokraci që unë drejtoj i bëri ftesë Kreshnik Spahiut për të shpalosur idetë e veta në NY.  Ky vendim, i shqyrtuar së bashku me të gjithë miqtë e tjerë drejtues të Forumit, u mor për të krijuar hapësirën e nevojshme që këto ide të përhapeshin. Së bashku me Universitetin NYU ku unë punoj, dhe drejtorin e programit të masterit Prof. Shenasi Rama, u mundësua që z.Spahiu të kryente një takim akademik.  Kjo ishte mundësia e artë e Spahiut për t’u faktorizuar si njeri e peshë në hapësirën ideologjike shqiptare. Mirëpo nga shumë anë, daljet e Spahiut në Nju Jork u kritikuan si të cekta, apo demagogji dylekëshe, ndërsa qershia mbi tortë ishte abuzimi me përkthimin e çertifikatës së nderit që mori nga lagjia e Manhatanit, gjë me të cilën ne si Forum nuk kishim asnjë lidhje. Më tej, vazhdimësia e veprimit politik të AK-së nuk le shije të mirë, edhe pse mbetet për t’u provuar vlera e saj reale në elektorat. Gjithsesi, unë nuk mund të gjej mjaft arsye për të votuar AK-në këtë herë. Në mungesë të një alternative tjetër, vota me kryq është e vetmja që shpreh protestën duke ruajtur nderin.

Së dyti, nisma duket si jo realiste nga pikëpamja e atyre të cilët si miku im “i kanë mbi shpinë përditë xhelatët e qeverisë aktuale”. Në fillim, nuk mendoj se zgjedha nën të cilën janë shqiptarët i përket vetëm qeverisë aktuale, por është një fenomen shumë më i zgjeruar në kohë. Një qeverisje të ngjashme ja kanë varur shqiptarëve socialistët nga 1997-2005. Ashtu si sot kapja e shtetit ishte totale. Në 2000-ën PS-ja kishte 85 deputetë(shumë nga të cilët kandidatë të sigurtë sot), kishte ligjëruar Dushkun, kishte kryetar të KQZ-së Celibashin (sot kandidat deputet i Rilindjes), terrorizonte opozitën si fizikisht me anë të Pjerin Ndreut(një tjetër kandidat rilindas) por edhe ideologjikisht duke financuar FDR-në e Genc Pollos(ky i fundit i rikthyer në vathën e Saliut).  Unë për vete shoh shumë analogji me tetë vjetët e kaluar dhe me rrugën e përshkuar nga palët e parisë. Në qoftë se Nano kishte Otranton dhe trafikun e femrave me gomone, Saliu ka Gërdecin dhe 21 Janarin. Lazaratin e kanë bashkë sepse asnjëri nuk ndërhyri në republikën autonome të Cannabis Sativas. Mirëpo Rama nuk ishte në Hënë gjatë këtyre viteve. Si aleat i ngushtë i Ilir Metës ai nuk u shpreh për cënimin e dhunshëm të zgjedhjeve të 2001 dhe 2003 ashtu siç bënë vëzhguesit ndërkombëtarë. Ai nuk u shpreh as për cënimin e standartit të zgjedhjeve të 2005-ës (kur formalisht kishte lënë Metën dhe ishte me Nanon) sepse përfitoi kryetarllëkun e Partisë Socialiste. Më tej, modeli i tij në Bashkinë e Tiranës ishte modeli i krimit ekonomik por edhe më tej. Të gjithë e njohin Tan Lepurin i cili sot ka ndërruar këmishë dhe është bërë blu. Sot Edi Rama ka në lista të paktën dhjetë njerëz me precedentë penalë që nuk marrin dot viza (për ironi një numër të ngjashëm ka edhe Saliu). Berisha ndan bashkëautorësinë me Ramën për degjenerimin e sistemit në autokraci oligarko hajnore pas ndryshimeve kushtetuese të 2008-ës, gjë që u kërkua për të defaktorizuar Metën. Kjo dëshmon se Rama nuk kërkon standarte demokratike e zhvillim kombëtar, por kërkon të fitojë e t’a shfrytëzojë vetë pushtetin autokratik që i jep sistemi. Po ashtu, gjatë kësaj fushate, pa folur për Metëkoalicionin, Rama nuk ka propozuar asnjë ndryshim rrënjësor të sistemit po na ka sjellë të përkthyera broshurat e Toni Blerit me ngjyrë vjollcë.  Dhe duhet të mos harrojmë se Gërdecin e ka bashkë me Saliun, siç dëshmon rrahja e shpatullave në spital në krah të Erion Braçes në ditën e tragjedisë dhe tabulatet e telefonatave, të cilat shumë militantë i kanë fshirë tashmë nga kujtesa e tyre selektive. Kësisoj, argumenti i “të paprovuarit” nuk pi ujë.

Mirëpo, ka një argument të vlefshëm i cili na thotë se heqja e Saliut është e mira që mund të përftohet nga këto zgjedhje dhe të paktën në këtë këndvështrim rotacioni është një gjë e mirë. Kjo është në rastin më të mirë naivitet, dhe në rastin më të keq propagandë. Saliu vetëm se forcohet nga fitorja e ngushtë e Rametës që po përvijohet. Në rastin më të keq për të ai del në opozitë i fortë, duke sulmuar iksin e ypsilonin që “ja morrën zgjedhjet me hile” dhe vazhdon i qetë aktivitetin e vet si mbret i partisë së tij familjare. Dhe një fitore e PS-së me Tom Doshin, Paulin Sterkajn, Fidel Yllin dhe Anastas Angjelin nuk më jep shumë shpresë për ndryshim kursi. Raportet e korrupsionit të viteve 2001-05 dhe 2009-13 ngajsojnë si pika uji.

Sipas meje, paria është produkt i ndarjes së munguar me të kaluarën dhe mungesës së ideologjie kombëtare në politikën shqiptare gjatë këtyre 23 viteve, dhe jo pasojë vetëm e pranisë së Sali Berishës në politikë. Pa Saliun ka pari, pa parinë nuk ka Salizëm. Ndaj dhe mendoj se teoria e “heqjes së të keqes më të madhe” është pseudo-teori.

Së treti, krahasimi midis Ramës dhe Berishës nuk mund të bëhet në boshësi. Është e vërtetë që Berisha e ka dominuar sistemin këto 23 vjet duke kapur institucionet e kryer shumë veprime të tjera të dënueshme, por edhe Rama nuk ka qenë pa pushtet. Madje, Rama ka qenë ministër në pushtet kur Berisha sillej rrugëve të Europës me kaseta dhe nxirrte dyqind vetë në shesh për të mbajtur gjallë frymën e partisë. Sjellja e ardhshme e një politikani nuk mund të paragjykohet, por mund të gjykojmë nga ato që ka bërë në të kaluarën. Ndërsa nuk mund të ketë më dyshime mbi pushtetin kriminal të Berishës, Rama nuk ka lënë pas ndonjë gjurmë të mirë, e kësisoj nuk ka arsye t’i besojmë se do ndryshojë këtë herë. Koalicioni me Ilir Metën, listat me oligarkë dhe fushata e dobët që kreu nuk lenë vend për shumë shpresë. Megjithatë, e mirëkuptoj mikun tim që e kërkon me ngulm shpresën tek Edi Rama, çdokush e ka një mundësi teorike të ndërrojë rrugë. Unë mbetem i bindur për votën me kryq.

Në vend të përfundimit, dëshiroj të përmbledh përshtypjet e mia mbi këto zgjedhje. Fushata që po mbaron nuk i ka shtuar ndonjë vlerë përzgjedhjes zgjedhore të 23 Qershorit. Palët janë sjellë ashtu si pritej. Unë nuk ndjehem aspak i dyzuar në zgjedhjen time për t’i vënë kryqin votës. Përkundrazi jam më i bindur se kurrë se kjo është e vetmja mënyrë për të ruajtur nderin.  Sali Berisha dhe Edi Rama, por edhe  kontrolluesit e tyre në hije nuk meritojnë në gjykimin tim asnjë gram besim. Ky sistem është vdekjeprurës për të ardhmen e shqiptarëve dhe duhen gjetur mënyra sa më demokratike për t’a zhbërë nga rrënjët dhe për të rivendosur vullnetin e popullit. Ndoshta kjo do të duhet të bëhemi më keq përpara se të bëhemi më mirë, po mua nuk më interesojnë shumë lojërat e brendshme të parisë. Ata në fund merren vesh me njëri tjetrin, faturën na e lenë ne. Përplasja që po përvijohet do të jetë fatura për shqiptarët edhe këtë herë.

Ndryshimi që kërkohet nuk është rotacion mes hajnash, por ndërgjegjësim kombëtar. Në lojë janë jo vetëm fatet e mbështetësve të disa partive dhe pasiguritë e atyre që urrejnë Saliun, por e ardhmja e shqiptarëve si popull. Ndaj edhe nuk kam asnjë dyshim se efekti i votës me kryq do ndjehet, në mos ditën e votimeve në javët dhe muajt në vazhdim. Paria e ndjen humbjen e legjitimitetit, na mbetet vetëm t’ja faktojmë atë me veprimin tonë. Shpresoj shumë që përplasja që po vjen të mbetet brenda kornizës demokratike.

Në fund, unë ndjehem i lirë dhe nuk kam qëllime personale përtej thënies të së vërtetës sipas gjykimit tim. Deri sa të më jepet mundësia do vazhdoj t’i shpreh mendimet e mia qartë dhe pa frikë, cilatdo qofshin pasojat. Politika ështe profesioni dhe pasioni im si studjues i saj, por nuk e kam aspak të nevojshme të merrem me politikë me çdo kusht. Unë do të mbështes çdo forcë politike që mund të lindë nga vota me kryq me kusht që të ketë për synim bazë dhe të patjetërsueshëm vendosjen e demokracisë, ndërtimin e shtetit komb, zgjidhjen e çështjes kombëtare dhe ndarjen nga sistemi i parisë. Sepse unë nuk kam dyzime, do të votoj nderin dhe do t’i vendos kryq votës.

[Shkrimi është botuar së pari tek blogu “Rrethi i Ferrit“.]

Janë Shqetësuar – Grid Rroji

Nisma “Vëri kryqin votës, voto nderin” është një nismë që e ka zanafillën tek dështimi i përplotë i parisë së Tiranës për të ndërtuar një shtet komb efektiv, i cili të garantojë lirinë dhe dinjitetin e shqiptarëve si dhe të promovojë një shoqëri demokratike të mbështetur tek vlerat kombëtare. Ndonëse thirrje për bojkotimin e sistemit kanë ardhur edhe më herët, këtë herë thirrja është përqafuar gjerësisht. Mirëpo, reagimi i shtresëzuar i parisë, si me anë të injorimit tërësor në fillim ashtu edhe me reagimet e koordinuara këto ditë tregon se jehona që ka gjetur vota e bardhë i ka shqetësuar realisht ata.

Reagimi ndaj votës së bardhë ka patur disa forma. Siç e thashë më sipër, teknika e parë e përdorur gjerësisht nga paria është injorimi. Duke patur nën kontroll pothuaj të plotë mjetet e informimit paria kishte besimin se thirrja për bojkot duke i bënë kryqin votës do të shfryhej si një tullumbace me vrimë. Teknika e injorimit garanton që çdo nismë që nuk përhapet në publik, në fakt nuk ekziston. Mirëpo, besueshmëria e parisë është në nivelin më të ulët të këtyre njëzet e tre vjetëve tranzicion, dhe injorimi nuk mund të funksiononte aq thjesht. Po ashtu, mjetet e reja të komunikimit si për shembull blogu Rrethi i Ferrit dhe fejsbuku, si dhe prania në treg e disa mediumeve të cilat ruajnë profesionalizmin duke u garantuar zërave ndryshe një hapësirë, e bënë këtë teknikë jo efikase në këtë rast.

Shtresa e dytë e reagimit ishte përsëri e tërthortë me anë të atyre që Lubonja i quajti “analistë llogoresh”. Me anë shkrimesh gjysëm teorike apo me cinizmin karakterizues të mendësisë së burgut argumentat që u hodhën kishin të bënin me “naivitetin” e nismave të tilla si dhe me frikën se kjo nuk i shërbente demokracisë. Një tjetër pjesë e këtij reagimi ishin edhe shpërndarja jo vetëm me anë të kanaleve tradicionale të kontrolluara nga paria por edhe nëpërmjet kanaleve të reja te komunikimit duke u munduar t’ua heqin edhe këtë avantazh propozuesve të votës së bardhë.  Blogje si Respublica e te tjere  u bënë mjete të shtypjes së mesazhit të protestës. Pra ky lloj reagimi i parisë kundër votës së zhvlerësuar me kryq filloi të ndihet edhe në blogosferë por edhe në fejsbuk ku u aktivizuan zhurmuesit e parisë.

Argumenti kyç në këtë fazë ishte se “jo të gjitha palët janë njësoj” dhe se “duhet votuar e keqja më e vogël”. Mirëpo në sferën etike lufta midis të keqes së madhe dhe të keqes së vogël është një luftë për të sjellë të keqen. Mungon në këtë dikotomi jo vetëm e mira por edhe mundësia për të arritur të mirën. Paradoksi që propozojnë ithtarët e parisë është se lufta midis dy të këqijave do të sjellë të mirën në afatin e gjatë. Si e tillë, teza e “të keqes më të vogël” është një artikulim i urrejtjes të propozuesve të saj ndaj popullit shqiptar. Jo më kot, shumë prej tyre shprehen se “me këtë popull që kemi, kaq meritojmë”. Mirëpo, me sa duket shqiptarët kanë më shumë respekt për veten se sa u japin “analistët e parisë”.

Një tjetër pjesë e reagimit vinte nga qarqe sektare, fetare apo krahinore, të cilat shohin tek zgjimi i një reagimi popullor ndaj sistemit mundësinë që të mos ruajnë dot pozicionin aktual. Në historinë kombformuese të shqiptarëve ka ekzistuar përherë ky tundim për t’i kundërvënë interesin fetar apo së fundmi edhe frymën kozmopolite diskursit kombëtar. Pra, bojkoti i votës me anë të zhvlerësimit të saj nuk shihet si një mjet që favorizon interesat e veçanta të grupit, e si i tillë bëhet i dëmshëm për këto kategori.

Mirëpo me sa duket as kjo teknikë nuk ka funksionuar. Në shtypin e përditshëm, madje edhe në gazeta afër parisë janë shtuar analizat të cilat edhe pse jo drejtpërdrejt në sintoni me votën e bardhë, përdorin elementët e analizës që të çojnë në atë përfundim. Dhe kjo ndoshta është ende edhe më shqetësuese për parinë sepse tregon se argumenti është përtypur dhe po rishfaqet në treg si i brendësuar nga një numër intelektualësh të rinj.

Paaftësia për t’a ndalur argumentin e votës së zhvlerësuar dhe parashtrimi i një rruge të qartë për një fillim të ri nga nismëtarët e bojkotit duket se i ka shqetësuar edhe më oligarkët e Tiranës. Vala e tretë e reagimeve është më e sofistikuara si dhe më e egra derimëtani. Duke angazhuar të  gjithë  ushtrinë  e “analistëve” qëndrorë dhe periferikë në shërbim të saj, paria ka filluar përpjekjen për paraqitjen e votës së bardhë si vegël e Berishës, si nismë anarkike apo paradoksalisht edhe si mungesë civilizimi. Kjo përpjekje tashmë ka marrë konturet e një reagimi të koordinuar në të gjitha gazetat dhe blogjet e parisë.

Supozimi kyç që e informon valën e re të sulmeve ndaj votës së bardhë është se po i shërbehet Berishës me apo pa dashje. Kjo përshtypje u përforcohet nga fakti që mungojnë reagimet publike nga mbështetësit e Berishës. Thënë thjesht argumenti i mbështetësve të Ramës është se Berisha e merr shumicën e votave në fshat ku kjo nismë nuk ka gjasë të penetrojë, ndërsa votat e njerëzve të informuar janë potencialisht të majta. Mirëpo ky lloj argumenti është I çalë për shkak se është jo logjik dhe tepër meskin.

Siç shprehej Ledjan Prifti para disa ditësh, të majtët e vërtetë sado të zhgënjyer nga pakti i ngjalave, në fund do mbyllim hundën e do e votojnë Ramën për shkak të urrejtjes që kanë ndaj Berishës. Pra, efekti i votës së bardhë ka ardhur tek ato shtresa të cilat nuk i besojnë gjithsesi asnjërës palë dhe kërkojnë ndryshim. Kjo shtresë njerëzish nuk do kishte votuar as Berishën e as Ramën. Këta mund të mos përbëjnë shumicën e votuesve, por në qoftë se arrijnë të krijojnë një masë kritike mundësojnë krijimin e një force të re, pa lidhje me palët e parisë, me ideologji të ndryshme nga paria dhe me njerëz të panjollosur gjatë tranzicionit. Ky objektiv, i cili me sa duket është më i arritshëm se sa kërkon të na bindë shpura e analistëve të parisë, është më shqetësuesi për parinë.

Një tjetër teknikë e përdorur në valën e tretë të sulmit ndaj votës së bardhë është kufizimi i argumentit si një debat midis dy tre kokrrave të njohura si Shenasi Rama apo Fatos Lubonja. Mirëpo e vërteta është krejt ndryshe. Nisma e votës së bardhë dhe argumentat përqark saj ka gati dy muaj që mbështeten dhe arsyetohen me shkrime të përditshme edhe nga Alida Karakushi, Gjergj Erebara, Valbona Karanxha, Ledjan Prifti,  Murat Aliaj, Mimoza Demiri, Ilir Demalia, Xhaferr Rakipllari, Alban Nelaj, Edlira Gushta, Artian Gjataj, Ergys Mërtiri, Silvana Toska, Fadil Lepaja, Marsela Dauti, Dritan Shano dhe i nënshkruari. Shkrimet janë botuar si në blogjet Rrethi i Ferrit, fshad.com dhe Peshku Pa Ujë, ashtu edhe në shtypin e përditshëm si në gazetat Panorama, MAPO, Sot, dhe Telegraf. Grupi i mësipërm dallohet nga disa karakteristika si të qenit relativisht në moshë të re, ekspertë profesionistë të politikës dhe publicistikës,  të pavarur nga paria, dhe të shqetësuar për fatet e vendit. Ata nuk i mbështesin argumentet e tyre në kërkime në gugëll apo vikipidia por flasin me argumente shkencore të mbështetura në literaturën serioze. Gati gjysma e tyre janë doktorantë shkencash. Ndoshta kjo mund të mos plotësojë standartin e “penës së rëndë” të gjithologëve të internetit, por populli e kupton kur ka të bëjë me dije dhe kur ka të bëjë me hije.

Pra, përpjekja është e qartë. Paria kërkon t’a delegjitimojë njëherë e përgjithmonë teknikën e bojkotit sepse e sheh atë të rrezikshme për mbijetesën e sistemit të krijuar prej saj. Një bojkot i përmasave të mëdha sigurisht do t’a delegjitimonte sistemin dhe do t’a bënte krijimin e një force të re jo më të si mundësi por si domosdoshmëri. Në këtë kontekst, nuk ka rëndësi kush i fiton këto zgjedhje. Gjasat janë që do t’i fitojë opozita, dhe kryeministri i ardhshëm do jetë Rama. Kjo jo për ndonjë meritë të tijën në fushatë por sepse sistemit i duhet legjitimim me anë të rotacionit. Ndaj dhe u bë pakti i ngjalave. Për sa kohë ka rotacion, nuk ka rëndësi se si do jenë marrëdhëniet e Ramës në pushtet me Metën e fuqizuar së tepërmi numerikisht.

Ajo që është e sigurtë, është se Berisha del së paku i palagur në opozitë, numerikisht i fortë, dhe pas purgës së fundit të qëndrestarëve, me një parti të bazuar tërësisht në lidhjet familjare. Pra, ndryshe nga sa thonë “ analistët e pavarur” të Ramës, Berisha del i garantuar nga një fitore e Rametës e jo nga masivizimi i votës së bardhë. Berisha ashtu si edhe Rama dhe Meta, kërkon me çdo kusht të ruajë sistemin, jo vetëm sepse është bashkautor i tij, por edhe sepse ky sistem i garanton atij qetësinë afatgjatë.  Pa Berishën ka pari, pa parinë nuk ka Berishë.

Ndaj, mendoj se edhe kjo valë reagimi nga ana e parisë nuk ka gjasë të delegjitimojë votën e zhvlerësuar me kryq për disa arsye. Së pari, argumenteve të parisë u ka dalë boja keqazi. Askush nuk i beson më premtimeve të tyre sado profesionale qofshin spotet televizive. Po ashtu penat e përdorura për këtë sulm janë ose të diskredituara ose me një audiencë minimale. Së dyti, gjendja ekonomike është në kufi të katastrofës dhe shifrat e fundit të remitancave të dhëna nga Banka e Shqipërisë konfirmojnë trendin negativ. Rotacioni nuk ka shkopin magjik dhe kushdo të vijë në pushtet do të përballet me katastrofën dhe qytetarët e dinë këtë. Së treti, fragmentarizimi shoqëror, i cili sipas Silvana Toskës është i vetmi sukses i politikës gjatë tranzicionit, ka arritur nivele të frikshme. Së katërti, degradimi moral që pasqyrohet në çdo cep të jetës, por më së shumti në mungesën e ndjenjës së shërbimit dhe mbrojtjes së vlerave kombëtare, rrezikon seriozisht të ardhmen e shtetit. Së pesti, mungesa e reagimit të mirëfilltë të shoqërisë civile nuk le vend për reagime qytetare brenda sistemit të cilat do të mundësonin ndryshimin në mënyre endogjene. Përdorimi i blogjeve “ të pavarura” dhe ndohtja e hapësirës së internetit me zhurmues gjithfarësh e tregon më së miri këtë.

Kësisoj, vota me kryq është një mjet tejet i vlefshëm për të hedhur hapin e parë drejt një organizimi të ri shoqëror, ndërtimin e shtetit mbi vlerat kombëtare, vendosjen e kufijve ndaj politikës dhe rimarrjen në dorë të fateve të veta nga shqiptarët. Ky projekt i ndërtimit të shtetit-komb nuk mund të jetë i kushtëzuar nga interesat meskine të palëve që marrin pjesë në këto zgjedhje apo të shërbyesve të tyre mediatikë. Ata e kanë patur shansin e tyre për të ndërtuar shtetin, tanimë shqiptarëve u ka humbur besimi.

As krrakarritjet inatçore dhe në shërbim të protagonizmit vetjak të ndonjërit që pasi e propozoi vetë zhvlerësimin e votës kërkon të hedhë baltë me spondë nuk mund të zenë vend. Ata duhet t’a kuptojnë se vota e bardhë nuk është vetëm votë anti parisë, por edhe votë pro ndryshimit. Shqiptarët duket se po ndërgjegjësohen se duhet një fillim i ri, me ide të reja e me njerëz të rinj.  Vota me kryq është vetëm hapi i parë drejt tij.

[Shkrimi është marrë nga “Rrethi i Ferrit“. Nyje: GRID RROJI: JANË SHQETËSUAR]

Atomizmi i Shoqërisë: “Suksesi” i Politikës Shqiptare – Silvana Toska

Atomizmi i Shoqërisë: “Suksesi” i Politikës Shqiptare – Silvana Toska

Një javë përpara se të fillonte revolucioni bolshevik në Rusi, Lenini po jepte një leksion në Vjenë ku detajonte hapat e nevojshme që Rusia të ishte gati për revolucion. Si pasardhës i Marksit, ishte e pritshme që Lenini të imagjinonte që revolucioni të kalonte në faza të caktuara, të cilat akoma nuk viheshin re në Rusinë cariste. Ndaj, kur e pyetën se kur mendonte se do të fillonte revolucioni rus, ai dha përgjigjen e famshme: “Rusia nuk është akoma gati”. Me pak fjalë, arkitekti i revolucionit rus ishte po aq i papërgatitur për fillimin e revolucionit sa çdokush tjetër që mori pjesë në të.

Kjo është e veçanta e përbashkët e të gjithë revolucioneve në historinë moderne. Duke filluar nga revolucioni francez i vitit 1789 e deri në “pranverën Arabe” dhe, së fundmi, në Turqi, revolucionet – apo dhe lëvizjet anti-qeveritare që ndoshta nuk rezultojnë në revolucion – janë të paparashikueshme. Djegia e një shitësi ambulant në Tunizi preku aq thellë gjithë zhgënjimet e popullit tunizian dhe arab në përgjithësi, sa rezultoi në levizjet më të organizuara dhe spektakolare në Lindjen e Mesme (një zonë që deri në atë moment ishte konsideruar në qarqet akademike dhe politike si e imunizuar nga lëvizjet politike popullore.) Ndaj, shpesh, lëvizjet anti-qeveritare popullore duken si rezultat i disa koinçidencave kontradiktore të cilat ose nuk përsëriten, ose ndodhin shpesh por pa dhënë të njëjtin rezultat. Por, përpara se ndokush të ketë ndopak optimizëm dhe të mendojë se kjo mund të përsëritet në Shqipëri (megjitëse dyshoj në ekzistencën e këtij personi kaq naiv) duhet të theksoj se nën sipërfaqe, pothuajse të gjitha lëvizjet anti-qeveritare fshehin disa struktura të përbashkëta. Këto ngjarje të rralla apo banale (djegia e një personi apo prishja e një parku) kanë efekt frymëzues vetëm kur përputhen disa elementë të tjerë ekzistues. Duke qenë se në Shqipëri njerëz janë djegur dhe pemë janë prerë në heshtje, mund të themi qartë se tek ne këta elementë nuk ekzistojnë akoma.

Janë tre faktorët kryesorë që, së bashku, krijojnë kushtet në të cilat lëvizjet anti-qeveritare janë më të mundshme të lindin: krizë ekonomike, qeveri e dobët, dhe masa popullore të organizuara. Arsyeja e parë, kriza ekonomike, është relative pasi një ekonomi në rënie në USA është ndryshe nga një ekonomi në rënie në Shqipëri. Mjafton këtu një rënie objektive e ekonomisë, si dhe një ndërgjegjësim subjektiv i njerëzve se e nesërmja do të jetë më keq se e sotmja. Nuk na duhet shumë të shohim se ekonomia e Shqipërisë ka ardhur aq në rënie sa duket e paimagjinueshme që të shkojë më poshtë (edhe pse ky është nga ato rastet  ku kam frikë se imagjinata është mbrapa realitetit). Politika – qeveria dhe opozita – kanë vjedhur dhe shkatërruar vendin në nivele që akoma s’i kemi ndjerë. Është e kotë këtu të përmendim listën konkrete, pasi përvec pakicës militante dhe vullnetarisht të verbër, ky është një fakt mëse i njohur.  Për këtë arsye, faktorin e parë të rëndësishëm që një lëvizjë anti-qeveritare të krijohet, e përmbushim fare lehtë.

Faktori i dytë është aftësia e qeverisë ose: 1) të shtypë protestat, ose 2) të blejë popullsinë në mënyrë që kjo e fundit të mendojë për interesat imediate të vetat dhe të heqë dorë nga protesta. Në tipologji të ndryshme qeverisjeje, dallojmë tre “fuqi” kryesore të qeverisjes jo-demokratike të cilat bëjnë të mundur qëndrimin e saj në pushtet: dhunë, ideologji, dhe sistem patrimonial. Dhuna – siç duket qartë – nënkupton përdorimin e dhunës për nënshtrimin e popullsisë. Ideologjia nënkupton përdorimin dhe manipulimin e ligjërimit në mënyrë që të legjitimohet projekti qeverisës. Ajo mund të jetë opresive dhe unike sa popullsia të mos jetë as në gjendje të imagjinojë kritika ndaj qeverisë (si në vendet totalitare), por mund të jetë dhe në formë të principëve dhe të ko-ekzistojë me variante të tjera (si parti të ndryshme në vende demokratike). Por, politika shqiptare nuk ka forcën dhe organizimin ushtarak të bazohet tek dhuna (dhe pse e ka përdorur atë) dhe as bindjen politike (por shpesh as njohjen) të bazohet në ideologji apo principe të caktuara. Partitë janë thjesht mercenare të biznesit dhe nuk kanë zhvilluar principe të qendrueshme të cilët ata përfaqësojnë.

Politikanët shqiptarë duhen “lavdëruar” që në mungesë të këtyre dy metodave të qeverisjes – dhunë dhe ideologji – si dhe në mungesë të dëshirës për një sistem demokratik, kanë perfeksionuar sistemin patrimonial. Këtu qëndron gjenialiteti i tyre. Sistemi patrimonial nënkupton se qënie të ndryshme politike përdorin “dhurata” si metodë normale për të shpërblyer bindjen. Do të gjesh punë? Shiko cila parti është më e fortë në qytetin tënd dhe bëhu pjesëtar i saj, pastaj harxho gjithë energjitë e tua në mbajtjen e kësaj partie në pushtet, pasi me të ikën edhe puna jote. Nuk ka nevojë për shembuj të tjerë: shiko veten dhe shiko rrotull dhe e di se dhe ti ke marrë pjesë në një trillim të tillë.

Në këtë drejtim, qeveria dhe opozita në Shqipëri janë fenomenale. Ndërkohë që shteti është mëse i dobët, ai ka përdorur atë “aftësi” grabitëse të tij me aq finesë sa e ka kthyer pothuajse të gjithë popullsinë në vasalë të tij. Mbijetesa varet nga lidhjet politike. Duke qenë se Shqipëria është vend i vogël, është e mundur që depërtimi i kësaj politike të paaftë të shkojë shumë thellë: të prekë pothuajse këdo individualisht. Në qytete si Kajro apo Stambolli, ku popullsia është mbi 18 milionë banorë, është e mundur që disa miliona prej tyre t’i kenë shpëtuar kthetrave të qeverisë dhe të kenë arritje personale pavarësisht asaj. Jo në Shqipëri.

Kjo na sjell te faktori i tretë i nevojshëm për një lëvizje anti-qeveritare: organizimi. Përgjithësisht, sistemi komunist zhduku strukturat tradicionale – si feja apo fisi – të cilat mund të përbënin bazat organizuese sot. Mund të përjashtojmë kohezionin fisnor dhe fetar në disa zona veriore të cilat u përforcuan si rezultat i persekutimit komunist, por këto struktura janë të përfshira në pushtetin e sotëm. Sidoqoftë, në pjesën dërmuese të vendit as fisi dhe as feja nuk përbejnë struktura formale me lidership të cilat mund të mobilizohen.

Kështu që, historia e dhunshme e komunizmit, po ashtu si dhe anti-komunizmi i dhunshëm i kombinuar me patrimonializmin dhe kooptimin e strukturave që u ngritën në komunizëm (si sindikatat), kanë shkatërruar cdo lloj mundësie për mobilizim. Për më tepër, organizimit ne bazë të vlerave iu vu gozhda e fundit në arkivol në momentin kur Mjaft-i u kooptua brenda PS-së. Të gjitha këto, kanë sjellë qëllimisht atomizimin e shoqërisë. Askush nuk është i lidhur me askënd tjetër përvec familjes imediate dhe strukturave partiake që, në përkufizim, e bëjnë të pamundur organizimin kundër po këtyre strukturave.

Shtetet imperialiste përdornin metodën “ndaj dhe pushto” për të nënshtuar vendet të cilat kolonizonin: politikanët shqiptarë e kanë përdorur këtë metodë ne vendin e tyre. Njerëzit janë të implikuar në një parti apo tjetrën dhe ka shumë pak të pa-lidhur. Mjafton një lexim i shpejtë i komenteve mbi artikuj që janë kritikë për njërën palë apo tjetrën për të kuptuar se është e pamundur për shumicën e shqiptarëve të mendojnë se ka njerëz të cilët janë të motivuar nga interesi i vendit dhe jo lidhje personale. Edhe pse pa u munduar të legjitimojnë veten nëpërmjet një ideologjie të caktuar, politikanët shqiptarë kanë arritur të heqin mundësinë e të menduarit nga ana e popullsisë nëpërmjet krijimit të lidhjeve ekonomike politikë-shtetas që e bën të pamundur imagjinatën e një realiteti jashtë saj. Fatkeqësisht, edhe rinia – që normalisht luan rolin e adrenalinës dhe pavarësisë së mendimit në lëvizje popullore – është blerë dhe trunkuar nëpërmjet edukimit të dobët si cdo pjesë tjetër e shoqërisë.

Në konkluzion, kemi krize ekonomike, politikë te dobët por që me dobësinë e saj ka krijuar vartësi të thella me popullsinë, si dhe mungesën e besimit dhe organizimit politik. Ne nuk jemi Turqia. Nuk kemi dy nga tre faktorët kryesorë të nevojshëm për një lëvizje popullore. Ndaj, le të digjen njerëz dhe le të priten pemë – politika shqiptare është momentalisht e mbrojtur.

Ironikisht, kjo analizë duket se justifikon idenë se përderisa nuk ka alternativë, duhet të votojmë të keqen më të vogël (shprehje en vogue kjo në Shqipëri). Bërja e votës së pavlefshme nuk do të ndryshojë rezultatin përfundimtar: dikush do të fitojë. Ky është konkluzion i vërtetë, por i pjesshëm. Dikush do të fitojë, por prishja e votës do t’i tregojë klasës politike se aftësia e saj për të blerë popullsinë ka limit: me një sinjal të tillë, mund të përmbushet edhe një faktor tjetër i rëndësishëm për një lëvizje anti-qeveritare më vonë. Si dhe do të heqë këtë mendim se cdo shqiptar është i lidhur me strukturat politike, do të rrisë besimin ndaj mundësisë së organizimit pasi nuk do te jetë më e vlefshme të besohet se domosdoshmërisht dikush është vegël e një partie apo një tjetre. Përfundimisht, të prishim votën me qëllimin që të bëjmë të njohura preferencat, pavarësinë dhe zhgënjimin tonë, është një hap i parë ndaj rrezistencës dhe organizimit më sistematik më vonë.

*Silvana Toska- doktorante në shkencat politike, Universiteti i Kornellit.