Transplantet, Organet artificiale, Ksenotrapiantet, Organet në provëz

Transplantet, Organet artificiale, Ksenotrapiantet, Organet në provëz

Organe Artificiale

Kur një organ transplatohet jeta e tij nuk zgjat shumë. Në përgjithësi vetëm 50% e pacientëve që i janë nënshtruar një trapianti arrijnë të ruajnë funksionalitetin e organit pas 15-20 vitesh. Një tjetër faktor i rëndësishëm është edhe rritja e moshës mesatare së donatorëve apo dhuruesëve, pra individëve nga ku merren organet që mëpastaj do të transplatohen, që bën që këto organe të dhuruara të mos jenë më në gjendje edhe aq të re. Këto dhe arsye të tjera bëjnë që sot në botë kërkuesit shkencorë mundohen të gjejnë zgjidhje për ta plotësuar këtë nevojë për organe në mënyra alternative.

Për shembull ekzistojnë organet artificiale në miniaturë, por që nuk na kënaqin akoma mjaftueshëm në kërkesat tona. Duke marrë rastin e veshkës, këto mini organe artificiale, edhe pse mund të funksionojnë mirë, nuk janë në gjendje të garantojnë të gjtiha funksionet endokrine të veshkës natyrale. Kjo bën që e ardhmja e këtyre organeve artificiale në miniaturë të jetë akoma e paqartë dhe e largët.

Një shembull tjetër është ai i zemrës, sepse muskuli kardiak ka një funksion të vetëm relativisht të thjeshtë. Në kontekstin e zemrës ekziston VADi, Ventricuar Assist Device, që është një pompë materiali biokompatibël që implantohet në majën e ventrikullit që nuk funksionon mirë dhe që lidhet me jashtë me një kavo. Në dallim nga një zemër e transplantuar, kjo mini-zemër e transplantuar ka potencialin që të funksionojë në infinit sepse ka një pjesë aktive që punon e varur brenda një fushe magnetike për të eleminuar fërkimin dhe ndaj nuk konsumohet.
Kjo lloj paisje është transplantuar aktualisht në mbi 18 pacientë që janë seleksionuar në të gjithë botën për të marrë pjesë në provën (trial) klinike.

 

Ksenotrapiantet

Që prej viteve 1980të ka patur shpresa gjithnjë e më të mëdha për realizuar transplante me prejardhje prej kafshëve, dhe kjo ka qenë për njëfarë kohe një shpresë realistike. Por si atëhere e akoma edhe sot ka patur disa pengesa kryesisht imunologjike. Së pari, si mund të arrijmë të transplantojmë një organ prej një kafshe pa ngecur në refuzimin hiperakut që ndodh pak orë pas ndërhyrjes kirurgjikale dhe që shkakton humbjen e organit? Si të mund të zgjidhim riskun që ka pacienti marrës njerëzor për të hasur infeksione virale që derivojnë nga kafsha? Viruse këto që duke bërë të ashtuquajturin kapërcim specieje, në linjë teorike mund të godasin edhe pacientin duke e bërë ndërhyrjen të kotë dhe mëpastaj të përhapen edhe në persona të tjerë.

Studimet që janë realizuar në vitet e fundit janë përqëndruar mbi primatët jo-njerëzore dhe mbi derrat. Por të vetmet tre specie që mund t’i garantojnë një zemër një individi të njëfarë mase trupore janë shpimpanzeja, orangutani dhe gorriall, që përveçse janë të vështirë për t’u menaxhuar në laboratorë ajnë të gjitha specie në zhdukje dhe pra të mbrojtura. Në të kundërt derrat që rriten që ferma sakrifikohen për ushqyerjen njerëzore kur peshojnë rreth 120-150kg e kështu nëse i zgjedhim për ksenotrapiante nuk do të paraqesnin asnjë problem madhësie mes zemrës dhe organizmit marrës.

Një aspekt tjetër ka të bëjë me faktin se kur lindin, primatët jo-njerëzorë, sjellin në jetë një ose dy individë sikundër specia njerëzore, dhe kjo do të thotë se nuk do të ishte e lehtë të arrihej ai numrë i madh organesh për transplant për të cilat kemi nevojë. Ndër të tjera majmunët rriten ngadalë ndërsa derri rritet me një shpejtësi prej rreth 10 kg në muaj dhe kështu që është një specie shumë më e lehtë për t’u kultivuar sipas nevojave.

Së fundmi, ka rëndësi edhe problemi i transmetimit të infeksioneve; sa mëtë afërta të jenë speciet aq më i lartë është rreziku që sistemi imunitar të shohi disa ngjashmëri imunologjike dhe kështu nga një anë të luftojë më pak kundër organit të huaj të transplantuar por nga ana tjetër edhe të jetë më pak i efektshëm ndaj një virusi.

Kështu pra, derri, edhe pse nuk e përjashton rrezikun për infeksione, duhet se është obiektivi i studimeve të sektorit të transplanteve

 

Organet në provëz

Së fundmi ekzistojnë edhe qelizat staminale, ato që kanë ngjallur interesin më të madhe të medias dhe të pulikut. Por qelizat staminale nuk janë të vetme, së bashku me to shkon edhe inxhinieria e indeve.

Para pak vitesh kërkuesit shkencorë arritën të formonin organe të vogla kafshësh duke u nisur prej qelizave staminale në laborator. Bëhet fjalë për mushkërinë e formuar në Yale University, dhe për mëlçinë e formuar nga Wake Forest University në Boston. Por këto organe nuk u formuan tërësisht nga qeliza staminale, por edhe nga struktura mbështetëse të nxjerra nga materiale plastike apo sisteme të derivuara nga nanoteknilogjitë të mbuluara me qeliza sikundër do të bënte një shtresë lëkure.

Në mars të vitit 2010 dhe në qershor të vitit 2011 u realizuan dy ndërhyrjet e para të transplantit të trakesë bioartificiale. Të dyja këto ndërhyrje, të parat e llojit të tyre në botë, u koordinuan nga  Paolo Macchiarini.

 

Zbulimi i imunitetit përshtatës

Histori e kërkimit shkencor: Zbulimi i imunitetit përshtatës

Deri në fillimet e shekullit të 20të, sëmundja infektive e difterisë (e quajtur ndyshe edhe “ëngjëlli që të zë frymën” për shkak të mënyrës se si prish frymëmarrjen) shkaktonte një numër shumë të lartë vdekjesh, veçanërisht tek fëmijët.

Në fund të viteve 1800 një ekip shkencëtarësh të drejtuar nga Robert Koch, që asokohe ishte lider në fushën e sapoformuar të mikrobiologjisë, filloi të përqëndrohej në sëmundje si difteriti/difteria dhe tetanosi.
Të dyja sëmundjet shkaktohen nga baktere që e vrasin viktimën e vet nëpërmjet sekretimit të toksinave të veta në qarkullimin e gjakut.

Një anëtar i ekipit të Kochut, Shibasaburo Kitasato, prej Japonisë, izoloi bakterin që shkaktonte difterinë/difteritin, ndërsa një mjek i sapo diplomuar i quajtur Emil Behring filloi të shikonte se si sëmundja mund të trajtohej.

anti toksina e BehringutAta zbuluan se kafshët, e injektuara me bakteret shkakëtare të sëmundjes, në qarkullimin e tyre të gjakut kishin disa dubstanca që ishin në gjendje të parandalonin infeksionet produktive në kafshë naive, pra në kafshë që nuk kishin qenë të ekspozuar kurrë më parë ndaj agjentit të sëmundjes.
Për më tepër këto substanca të gjetura në qarkullimin e gjakut të këtyre kafshve (të infektuara me sëmundjen e difetritit dhe tetanosit) ishin në gjendje edhe të rrisnin mbijetesën e kafshëve tanimë të prekura nga sëmundja, pra duke përdorur një term që asokohe nuk mund të përdorej, ishin në gjendje të përmirësonin imunitetin e tyre.
Kërkuesit shkencorë i quajtën këto substanca anti-toksina. Ne këto substanca sot i quajmë dhe i njohim me emrin kundërtrupa.

Nuk u desh shumë dhe shkencëtarët zbuluan se këto substanca, pra kundërtrupat, nuk ishin specie specifikë, pra nuk i përkisnin vetëm një llojë gjallese: pra anti-toksina prej një kali mund të përdorej për të trajtuar njerëz.

Kjo dhe punë të ngjshme mbi tetanosin shpunë në një kohë të shkurtër në zhvillimin e mjekimeve kundër difterisë/difteritit dhe kundër tetanosit.

Behringu mori Çmimin Nobel për Mjekësinë në vitin 1901.

Shkencëtarët i botuan gjetjet e tyre në studimin e mëposhtëm: Behring, E. and S. Kitasato. 1890. Uber das Zustandekommen der Diptherie-Immunitat und der Tetanus-Immunitat bel thie- ren. Deustche medizinische Wochenschrift 16: 1113–1114. In Milestones in Microbiology: 1556–1940, translated and edited by T. D. Brock, 1998, p. 138. ASM Press, Washington, D.C.

© Rinstinkt Blog 2019

 

Frederick Sanger – 2 çmime Nobel në Kimi

Biokimisti Frederick Sanger

Frederick Sanger (1918-2013), ishte një biokimist britanik. Ai ka qenë një nga katër shkencëtarët që ka fituar dy (2) çmime Nobel, që të dy në fushën e kimisë.

Sangeri e fitoi çmimin eparë në vitin 1958 për punën e tij në përcaktimin e njëpasnjëshmërisë (sekuencës) së aminoacidëve që përbëjnë proteinën e insulinës. Puna e tij mbi insulinën mundësoi të kuptonim mënyrën se si ADNja kodon për bërjen e proteinave, duke treguar se çdo proteinë ka një sekuencë unike aminoacidesh.

Çmimin e dytë Nobel në fushën e kimisë ai e fitoi në vitin 1980 për punën e tij të mëvonëshme mbi sekuencimin e ADNsë. Ekipi i Sangerit sekuencoi ADNnë mitokondriale njërëzore (një set prej 37 gjenesh që gjenden në mitokondri – të trashëguara vetëm nga nëna).

Simon Baron-Cohen; Diferenca neuroanatomike mes trurit mashkullor dhe trurit femëror

Diferenca neuroanatomike mes trurit mashkullor dhe trurit femëror

[…]

Përpara së gjithash unë fillova duke parë neuroanatominë, për të parë se çfarë po na thotë neuroshkenca rreth trurit të mashkullit dhe femrës. Nëse merrni grupe vajzash dhe grupe djemsh dhe, për shembull, i vendosni ata në skanera Rezonance Magnetike (MRI) për të parë trurin, ju do të shikoni diferenca në mesatare. Merrni idenë se sekset janë identike nga qafa e sipër, edhe pse ata janë shumë qartësisht të ndryshëm nga qafa e poshtë: neuroshkenca po na thotë se kjo ide është veçse një mit, se aty ka diferenca, qoftë edhe në terma të vëllimit trunor dhe numrit të lidhjeve mes qelizave nervore në tru, në strukturën e trurit, mesatarisht, mes meshkujve dhe femrave.

E them këtë me kujdes sepse është ende një fushë që është e prirur për keqkuptime dhe keqinterpretime, por thjeshtë po u jap disa shembuj të gjetjeve që kanë dalë prej fushës së neuroshkencës në diferencat mes dy sekseve; gjendet se truri i mashkullit, mesatarisht, është rreth tetë (8) përqind më i gjerë se truri i femrës. Po flasim për një diferencë volumetrike (në vëllim). Nuk do me thënë medoemos ndonjëgjë, por është thjeshtë një fakt që gjendet në mënyrë konsistente. E gjejmë këtë diferencë që prej pikës më të hershme kur foshnjet mund të vendosen nën skaner, kështu që disa prej studimeve janë në fëmijë të moshës dy javëshe.

Gjendet gjithashtu se nëse shikojmë në indin post-mortem (pas vdekjes), duke parë trurin njerëzor në terma të indit post-mortem, gjejmë se truri mashkullor ka më shumë lidhje, më shumë sinapse mes qelizave nervore. Është rreth një tridhjetë (30) përqind diferencë mesatarisht mes mashkullit dhe femrës. Këto diferenca janë atje.

Diferenca e dytë më e madhe mes meshkujve dhe femrate ka të bëjë me sa shumë materie/substancë gri dhe materie/substancë të bardhë ne shikojmë tek truri: se meshkujt kanë më shumë substancë/materie gri dhe më shumë substancë/materie të bardhë sesa ka truri i femrave, mesatarisht duke folur. Substanca e bardhë, për të qenë konçizë, ka kryesisht të bëjë me lidhjet mes pjesëve të ndryshme të trurit. Substanca gri ka të bëjë më shumë me trupat qelizorë (trupat e neuroneve) në tru. Por, këto difereca ekzistojnë. Pastaj, kur sondojmë/hetojmë pak më tej, gjejmë se aty ka diferenca mes trurit mashkullor dhe trurit femëror në lobe të ndryshme, në lobin frontal (ballor), në lobin temporal, në terma të sa shumë substancë/materie gri dhe të bardhë ka aty.

Mund gjithashtu të disektojmë trurin për të parë në rajone specifike. Disa prej jush mund të kenë dëgjuar për rajone si amigdala, të cilën njerëzit e mendojnë si një lloj qendre të emocioneve, që priret të jetë më e gjerë në turin mashkullor sesa në atë femëror, sërisht, në mesatare (mesatarisht, kur konsiderohen grupe femrash dhe meshkujsh në agregat). Është edhe një rajon tjetër që shfaq një motiv/model të kundërt, më i gjerë tek femrat sesa tek meshkujt: planum-i temporal, një zonë e përfshirë në gjuhë (të folur). Këto diferenca strukturore ekzistojnë, dhe unë fillova t’i shikoja këto diferenca në terma të neuroanatomisë, sepse mendova se të paktën këto janë diferenca që janë të rrënjosura në biologji, dhe aty mund të ketë më pak horizont për mosmarrëveshje rreth këtyre diferencave qëndrore/themelore.

Teoria e Empatizimit-Sistematizimit formuluar nga Simon Baron-Cohen

Fola pakëz për neuroanatominë, por në terma të psikologjisë, gjithashtu ka edhe aty diferenca mes sekseve që janë raportuar. Në mesatare, femrat e zhvillojnë empatinë në një ritëm më të shpejtë sesa meshkujt. Unë vazhdoj të përdor fjalën “në mesatare” sepse asnjë nga këto gjetje nuk i aplikohet të gjitha femrave apo të gjithë meshkujve. Ne thjeshtë i shikojmë këto diferenca të shfaqen kur krahasojmë grupe meshkujsh dhe grupe femrash. Empatia duket se zhvillohet më shpejtë tek vajzat, dhe në kontrast, tek djemtë duket se ka një shtysë më të fortë për të sistematizuar. Unë përdor fjalën “sistematizuar/sistemizuar” që ka të bëjë me përpjekjen për të gjetur se si punojnë sistemet, të magjepsurit me sistemet. Dhe sistemet mund të marrin një varietet formash të ndryshme. Mund të jetë një sistem mekanik, si një kompjuer; mund të jetë një sistem natyror, si moti; mund të jetë një sistem abstrakt, si matematika; por djemtë duket se kanë një interes në informacionin sistematik. Unë po ballafaqoja këto dy procese psikologjike krejt të ndryshme, empatinë dhe sistematizimin. Dhe kjo është sa larg shokova, dhe kjo tanimë ishte 11 vite më para.

[…]

 

Burimi (shkëputur prej): TESTOSTERONE ON MY MIND AND IN MY BRAIN – A Conversation With Simon Baron-Cohen (Arkivuar)

Iniciativa  Australiane e shërbimit publik për të rritur punësimin e femrave nëpërmjet rekrutimit të verbër dështon

Iniciativa  Australiane e shërbimit publik për të rritur punësimin e femrave nëpërmjet rekrutimit të verbër dështon.

Një iniciativë e liderëve të Shërbimit Publik Australian për të promovuar barazinë mes sekseve nëpërmjet implementimit të një procesi rekrutimi të verbër ka dështuar.

Triali (studimi) ishte një përpjekje për të rritur punësimin e femrave në forcën punëtore dhe në pozicione më të larta pune.

Duke qenë se gjatë një procesi rekrutimi të verbër rekrutuesit nuk kanë të dhëna mbi seksin e kandidatit (këto të dhëna hiqen prej aplikikimit të kandidatit) mendohej se kjo metodë do të ishte një alternativë e mirë ndaj kuotave gjinore për të rritur përfaqësimin e femrave në sektorë të ndryshëm pune.

Supozimi pas trialit/studimit ishte se do të punësoheshin më shumë femra duke qenë se individët që do të aplikonin për punën do të gjykoheshin vetëm mbi bazën e meritave profesionale dhe jo mbi bazën e seksit të tyre që ishte i fshehtë. Megjithatë rezultatet nuk dolën siç priteshin. Realiteti i ftohtë nuk përkulet ndaj ideologjive sado radikale që të jenë këto të fundit.

Studimi tregoi se heqja e seksit/gjinisë së kandidatit nga aplikimi i tij për punë nuk e rriste gjë përfaqësimin e femrave në këto sektorë që ishin nën studim. Studimi tregoi gjithashtu se nëse nëse aplikimit për punë të një kandidati i shtohej një emër mashkullor ai bëhej 3.2% më pak probabël që ta fitonte vendin e punës – çka tregon për një bias anti-mashkull më së paku në procesin e rekrutimit. Ndërsa nëse një aplikimi i shtohej emri i një femre kjo e bënte aplikimin 2.9% më shumë probabël që kandidati të fitonte vendin e punës – çka është indikative për një bias pro-femër më së paku në proesin e rekrutimit, e ndoshta edhe më gjerë në shoqëri.

Profesor Michel Hiscos deklaroi se: “Ne parashikuam se kjo do të kishte një efekt pozitiv mbi diversitetin – duke e bërë më probabël që kandidatët femrat dhe ata nga minoritetet etnike të selektoheshin për fazën tjetër”. “Ne gjetën krejt të kundërtën, se de-identifikimi i kandidatëve reduktonte gjasat që një femër të selektohej për në fazën tjetër të rekrutimit.” Ai gjithashtu sugjeroi që të tregohej kujdes dhe të bëhej një pauzë në futjen e kësaj metode si një rrugë për të rritur diversitetin, sepse kjo mund të kishte efektin e kundërt. Duket pra, se edhe ky profesor e ka hedh trurin e vet në kazanin e plehrave dhe e ka zëvendësuar atë me një copë ideologjie regresive anti-meritokratike.

 

Burimi: Blind recruitment trial to boost gender equality making things worse, study reveals (Arkivuar)