Masa që bima krijon vjen prej ajrit

Masa që bima krijon vjen prej ajrit.

Në vitet 1770të shkencëtari Jan Ingenhousz ishte ndër të parët që u përpoq dhe në njëfarë mënyre arriti të kuptojë se si bimët arrijnë të rrisin masën e vet. Ai shkoi në Angli dhe e kreu kërkimin e vet në Bowood House – në të njëjtin vend ku një tjetër shkencëtar me emin Joseph Priestley zbuloi oksigjenin në vitin 1774. Atje ai u përpoq të zbulonte dhe kuptonte atë proces të rëndësishëm që sot ne njohim me emrin fotosintezë… sikundër edhe elementet themelorë që marrin pjesë në këtë proces, që janë drita e diellit, dioksidi i karbonit dhe oksigjeni.

Ingenhousz kishte lexuar se si bimët e gjendura në ujë prodhojnë flluska gazi, megjithëse përbërja e saktë e këtyre fluskave ishte ende e paqartë. Në një seri eskperimentesh ai vuri re gjethet e gjendura nën dritën e diellit krijojnë më shumë fluska ajri se sa ato që gjendeshin në errësirë. Ai e mblodhi këtë gaz të prodhuar nga gjethet në prani të dritës së diellit dhe gjeti se ai ishte oksigjen.

fotosinteza baza

Ilustrim i thjeshtë i fotosintezë

Ingenhousz e dinte se bimët e rrisin masën e vet duke shkaktuar fare pak ndryshim në masën e terrenit ku ato rriten. Në vitin 1779 ai argumentoi në mënyrë të saktë se shkëmbimi i gazeve me atmosferën, veçanërisht thithja e dioksidit të karbonit, ishte të paktën pjesërisht burimi i rritjes së massës organike të bimëve – që dmth se bimët e shfrytëzojnë këtë dioksid karboni për të rritur masën e vet.

Sot ne dimë shumë mirë se bimët e krijojnë ushiqmin e vet nëpërmjet procesit të fotosintezës, duke shfrytëzuar energjinë e diellit – duke përdorur edhe ujë – për të kthyer molekulat e dioksidit të karbonit në molekula glukozi dhe duke lëshuar oksigjen. Si rezultat bimët janë burimi i oksigjenit që është jetësor për pjesën më të madhe të gjallesave; por bimët janë edhe burim parësor për shumë gjallesa të tjera, ndër të cilat barëngrënësit (herbivorët) dhe gjithëçkangrënësit (omnivorët).

Dializa; çfarë është dializa?

Dializa; çfarë është dializa?

Dializa është një proces, një mekanizëm artificial, nëpërmjet të cilit lëngjet e tepërta dhe substancat toksike të tretura në gjak hiqen nga qarkullimi. Kjo ndodh në ato raste kur individi vuan nga sëmundje kronike të veshkave, në të cilat këto të fundit nuk munden më të kryejnë funksionin e tyre, të paktën jo në nivelet e duhura. Në terma teknikë thuhet se ka një pamjaftueshmëri (insufiçencë) të veshkave.

Në të gjitha format e dializës gjaku ndërfaqet me një tretësirë artificiale, të parapërgatitur, e cila ngjan me plazmën. Kjo substance merr emrin “dializat”, dhe në gjatë procesit të dializës vihet në kontakt jo të drejtëpërdrejtë me lëngjet e trupit ( për të qenë specifikë, gjakun dhe plazmën) nëpërmjet një membrane gjysëm të përshkueshme.

Ekzistojnë dy forma kryesore të dializës: hemodializa dhe dializa peritoneale. (Shpjegimi i çdonjërës në paragrafet e mëpasshëm.)

Dializa; Hemodializa dhe dializa peritoneale

Kur bëhet dializa?

Dializa kryhet në rast se pacientii vuan nga një sëmundje kronike e veshkave. Pra dializa shërben dhe/ose luan rolin e një ure për tek transplanti i veshkave apo mund edhe të jetë edhe trajtimi i vetëm, përfundimtar i një pacienti që nuk i plotëson kriteret për të bërë një transplant të veshkave.

Një rast tjetër kur mund të kryhet daliza është edhe pamjaftueshmëria akute e veshkave. Në këtë rast dializa shërben si një trajtim i përkohshëm derisa pacienti të rifitojë funksionalitetin e vet veshkor.

Një rast tjetër kur mund të bëhet dializa është në raste të overdozave (mbidozave) të ilaçeve apo të drogërave të tjera (që kanë një clearance kryesisht nëpërmjet veshkave).

Të tjera indkacione për kryerjen e dializës janë gjendje si: acidoza metabolike; iperkalihemia e vazhdueshme; ipermagnezhemia; hipervolhemia që nuk mund të menaxhohet nëpërmjet metodave të tjera (psh në rast edeme pulmonare).

Hemodializa

Në këtë lloj dialize gjaku i pacientit pompohet jashtë organizmit nëpërmjet një pompe artificiale dhe kalon tek dializatori; dializator që normalisht përbëhet nga një network (“rrjetë”) i kapilarizuar membranash gjysmë të përshkueshme.

Lëngu dializat kalon jashtë këtij rrjeti membranash ndërsa gjaku kalon brenda. Pra, lëngu dializat që vjen nga jashtë dhe gjaku që vjen nga organizmi vihen në kontakt indirekt mes tyre nëpërmjet kësaj membrane gjysmë të përshkueshme. Kështu lëngjet dhe substancat e tretura në gjak, qofshin këto toksike apo jo, kalojnë në dializat dhe anasjalltas, nga dializati kalojnë në gjak substanca të tjera të nevojshme, të cilat siç e përmenda hidhen në dializat paraprakishnt në varësi të nevojave të pacentit.

Gjatë gjithë këtij procesi gjaku i pacientit duhet të jetë i heparinizuar (heparina është një antikoagulant, antimpikës) për të parandaluar formimin e trombeve ndërsa gjaku kalon në tubacionet e dializatorit (pra të makinës që kryen dializën).

Frekuenca e kësaj lloji të dializës është 3-5 orë dializë, në 3 ditë të javës; një ditë po dhe një jo.

Si e nxjerrim gjakun nga organismi? Ka disa mënyra:

  • Njëra është njëpërmjet një kateteri qëndror i pozicionuar nëpërmjet teknikës së Seldingerit, zakonisht në venën giugulare. Ky lloj aksesi quhet i përkohshëm dhe zakonisht realizohet tek apcientët që kanë nevojë urgjente për dializë, si ata që goditen nga një pamjaftueshmëri akute e veshkave.
  • Një lloj tjetër aksesi ësht nëpërmjet kateterave të tunelizuar, të pozicionuar nën lëkurë. Këta mund të përdoren deri në 6 muaj.
  • Ndërsa aksesi më i përdorur tek pacientët që kryejnë dializë permanente, të vazhdueshme, është nëpërmjet një fistule aretero-venoze, që nuk është gjë tjetër veçse vendosja e një komunikimi artificial nëpërmjet një arterie dhe një vene.
    Kjo zakonisht bëhet në krahun jo dominant, dhe bëhet me qëllim të të realizohet i ashtuquajturi “arterializmi i venës” që do të thotë se vena e arterializuar ka një fluks më të lartë se një venë normale (jo e arterializuar). Duhet një venë tillë sepse venat normale, që përdoren për të marr gjak apo për të bërë tansfuzione, kanë një fluks që për nevojat e dializës është tepër i vogël, i papërshtatshëm, dhe do të kërkonte një kohë jashtëzakonisht të gjatë që të relizohej një filtrim i kënaqshëm i gjakut nga makina dializatore.
    Fistula artero-venoze krijohet nga kirurgu vaskular, zakonisht duke vendosur në komunikim arterien radiale apo brakiale me venat a parakrahut.
    Fistula realizohet gjithnjë në një pozicion sa më distal, të largët; kjo sepse në rast se fistula “prishet” ne kemi mundësi ta realizojmë një tjetër fistul në një pozicion më proksimal, pra më të afërt përkundrejt qendrës së trupit. Në rast se kirurgu vaskular do ta realizonte fistulën artero-venoze në një pozicion proksimal, “prishja” e mëpasshme e saj do ta bënte të gjithë pjesën tjetër të arterieve dhe venave të prakrahut të papërshtatshme për realizuar një fistul tjetër.

Avantazhet e hemodializës: është më efikase se dializa peritoneale; shpejtësia e filtrimit e zvogëlon kohën e nevojshme për kryerjen e dializës; hemodializa mund të niset më shpjetë se dializa peritoneale, duke realizuar një akses vaskulat të përkohshëm në rast urgjence.

Disavantazhe të hemodializës: nëse krahasohet me peritoneo-dializën është më pak e ngjashme me funksionin fiziologjik të veshkave. Kjo gjë mund të sjelli një gjendje hipotensive që i detyrohet heqjes së menjëhershme të vëllimit intravaskular. Mund gjithashtu të shkaktojë një hipoozmolaritet të gjakut që i detyrohet heqjes së substancave të tjetura.

 

Dializa peritoneale (që kryhet nëpërmjet peritoneumit)

Peritoneumi shërben, në këtë rast, si membranë dializante. Lëngu dializant hidhet në kavitetin peritoneal, dhe nga këtu lëngjet dhe substancat e tretura kalojnë në kapilarët e peritoneumit. Anasjelltas substancat e tretura në gjak kalojnë nga kapilarët e peritoneumit për në drejtim të dializatit. Në këtë rast përdoret një tretësirë hiperozmolare me përqëndrim të lartë glukozi (hight glucoze). Kështu uji i tepërt (që normalisht do të largohej nëpërmjet veshkave) largohet nga gjaku nëpërmjet osmozës.

Dializati hidhet në kavitetin peritoneal nëpërmjet një kateteri.

Avantazhet e dializës peritoneale
Pacienti mund të mësojë ta kryejë dializën peritoneale vetë. Krahasuar me hemodializën, dializa peritoneale është një proçes që imiton funksionin normale të veshkave sepse është një proces i vazhdueshëm.

Disavantazhe të dializës peritoneale: një ngarkesë tepër e lartë me glukoz mund të krijojë një gjendje hiperglichemie. Një ndërkilim potencial është edhe peritoniti. Një tjetër anë negative vjen nga pikëpamja kozmetike sepse dializa peritoneale me kalimin e kohës mund të rrisi permietrin abdominal.

Bleta ngjyrë blu

Jo të gjitha bletët janë të verdha.

bleta-ngjyre-blu-xylocopa_caerulea

Xylocopa caerulea

Xylocopa caerulea është një llojë blete që mund të gjendet në disa zona të Kinës, Azisë dhe Indisë.

Kjo lloj blete mund të arrijë përmasa dier në 2.54 cm gjatësi.

Kraharori i tyreështë i mbuluar nga qime të vogla ngjrë blu që i japin bletës edhe ngjyrën karakteristike.

Truri i femrave zvogëlohet gjatë shtatëzanisë

Gjatë shtatëzanisë truri i femrave zvogëlohet në përmasa. Kjo është arsyeja pse disa femra gjatë kësaj periudhe mund të vënë re se kanë deficite tepër tepër të vogla në kryrjen e disa detyrave, si për shembull të kujtuarit e çështjeve nga një listë që kanë studiuar, apo të mbajturit mend për të bërë diçka në të ardhmen.
Pas përfundimit të periudhës së shtatëzanisë dhe nxjerrjesë së bebes, duhen deri në gjashtë muaj kohë që truri i femrës të fitojë sërisht përmasat e veta origjinale.

12-pregnancy-brain

Burimi:

  • Change in brain size during and after pregnancy: study in healthy women and women with preeclampsia. Oatridge A, Holdcroft A, Saeed N, Hajnal JV, Puri BK, Fusi L, Bydder GM. AJNR Am J Neuroradiol. 2002 Jan;23(1):19-26.

Testi i defiçitit të laktazës

Testi i defiçitit të laktazës

Është një nga shumë testet e frymëshkëmbimit që përdoren për të diagnostikuar keq-tretjen dhe/ose keq-thithjen ushqimore. Në këtë rast specifik ajo që hetohet është tretja dhe thithja e laktozit.

Laktozi është një sheqer, një disakarid, i përbërë nga dy molekula sheqeri më të thjeshtë: nga një molekulë glukozi dhe një molekulë galaktozi. Enzima pëgjegjëse që merret me thyerjen e molekulës së laktozit quhet laktazë. Enzima laktazë është e nevojshme për thyerjen e laktozit në molekula më të vogla, meqënëse kjo është e vetmja mënyrë për ta thithur nëpërmjet zorrëve (pra thithen molekulat përbërëse të laktozit pasi ky është thyer nga enzima përkatëse).

Nëse një individ, për arsye të ndryshme, ka një mungesë laktaze (që normalisht prodhohet nga enterocitet) laktozi i marrë nëpërmjet ushqimeve të ndryshme nuk mund të thithet nga zorrët dhe si pasojë do të mbetet i pa thitur. Ky laktoz do të mbërrijë në zorrën e trashë (në kolon) dhe do të fermentohet nga bakteret e florës intestinale duke prodhuar gaz, që është përgjegjësi i simptomatologjisë: ndjesia e fryrjes. Për më tepër laktozi i fermentuar luan edhe një rol ozmotik aktiv, duke tërhequr molekula uji, dhe si pasojë shkakton diarre.

Shpesh thuhet se subjektet që kanë një mungesë të enzimës laktazë janë “intolerantë” ndaj laktozit… gjë që është tërësisht e gabuar. Kjo nuk është një intolerancë por një keq-tretje dhe mëpastaj një keq-thithje dhe këshu duhet emërtuar, të paktën nga profesionistët seriozë.

Manifestimet klinike të kësaj keq-tretje të laktozit janë varen nga doza e laktozit që individi ka ngrënë me ushqimin përkatës.

testi-per-deficencen-e-laktazes

Si kryhet testi i frymëshkëmbimit për të testuar defiçitin e laktazës?

Pacienti prezantohet në repartinë përkatës të spitalit apo klinikës në mëngjez pa ngrënë gjë dhe pa pirë duhan. Në 3-5 ditët përpara kryerjes së testit është mirë që pacienti të mos ketë ngrënë ushqime që përmbajnë laktozë (kryesisht qumësht dhe derivatet e tij) në mënyrë që të shmanget një tjetërsim i vlerave bazale të hidrogjen-ioneve në organizëm.

Pacienti duhet të fryjë një një tub njëpërdorimësh i cili e shpie ajrin një një qeskë. Ky ajër më pas do të analizohet nga një makineri e cila mat nivelin e hidrogjenit (joneve). Kjo e dhënë përbën vlerën bazale e cila më pas do të krahasohet me vlerën që përftohet pasi individi gëlltit një sasi të caktuar laktoze (dozë standard për të rriturin apo për fëmijën).

Pra, pasi gëlltitet kjo dozë standard laktozi individi duhet të kryejeë të njëjtin test çdo 30 minuta.

Nëse laktozi thyhet normalisht nga enzima përkatëse nuk do të ketë modifikime të konsiderueshme të vlerave bazale të joneve hidrogjen në frymën e nxjerrë. Ndërsa nëse laktozi nuk tretet dhe nuk thithet sepse mungon enzima laktazë, atëherë në matjet e mëpasshme do të vihet re një rritje e vlerave të joneve hidrogjen në ajrin e nxjerrë.

 

Cila është lidhja midis keqtretjes dhe mosthithjes së laktozit dhe ajrit të nxjerrë nga mushkëritë? Lidhja qëndron në faktin se një pjesë e gazit të prodhuar nga fermentimi i laktozit nga flora bakterore intestinale kalon në qarkullimin e gjakut duke tjetërsuar vlerat normale të joneve hidrogjen. Ky tjetërsim transmetohet edhe në ajrin e nxjerrë nga mushkëritë meqënëse këto janë pikërisht organet përgjegjëse për pastimin e gjakur dhe kanë një rol themelor në ruajtjen e ekuilibrit acido bazik të organizmit.

 

Të pëlqeu postimi?
Vendos një “Like” tek Faqja e Blogut në Facebook