Helmimi nga monoksidi i karbonit (CO)

Helmimi nga monoksidi i karbonit (CO)

Monoksidi i karbonit, me simbol kimik CO, është një gas pa ngjyrë, pa shije, pa erë që prodhohet kur digjet karburanti. Karburanti mund të jetë prej druri, vajti, gasi natyror, kerozeni apo karboni; të gjitha këto lloje karburantesh çlirojnë monoksid karboni kur digjen.

Kur një person thith monoksid karboni, ky bllokon aftësinë e gjakut për të transportuar oksigjen dhe mund të shkaktojë dëmtime të rënda të mushkërive dhe të trurit, duke arritur deri në vdekje.
Monoksidi i karbonit është shkaku numër një (1) i vdekjeve nga helmimi.

Simptomat e helmimit nga monoksidi i karbonit

Individët mund të ekspozohen ndaj niveleve të larta dhe të rrezikshme të monoksidit të karbonit në një furrë që nuk punon mirë apo që ka një defekt, apo në një garazh të paventiluar, të paajrosur, ku momoksidi i karbonit grumbullohet shpejtë ndërsa automjeti është i ndezur.

Simptomat e helmimit nga monoksidi i karbonit mund të gjenerohen menjëherë apo më gradualisht pas një ekspozimi afat-gjatë. Ndër simptomat kryesore dhe më të përhapura janë: marramendje, vështirësi në frymëmarrje, dhimbje koke, konfizion, nauzea, dhe të fikët pra humbje e vetdijes.

Nëse rastis që të keni këto simptoma pasi keni qenë në një ambient të mbyllur, duhet të merrni menjëherë ajër të pastër dhe ndoshta edhe të drejtoheni në urgjencë.

Disa masa që mund të merren për të parandaluar helmimin nga momoksidi i karbonit janë: të vendosni një detektor CO në shtëpinë tuaj, të mos e lini automjetin kurrë ndezur në garazh, të mos përdorni motorra me hidrokarbure (si gjeneratorë apo motora të vegjël) në hapësira të mbyllura, të mos përdorni grilla apo zgara me qymyr/karbon në ambiente të mbyllura apo nën tenda kur ajrosja është e pakët, të siguroheni që është keni një oxhak ai të inspektohet dhe të pastrohet herë pas here që të mos jetë i bllokuar.

 

Trajtimi i sëmundjeve muskulare; Ilaçet miorelaksuese

Trajtimi i sëmundjeve muskulare

Cilat janë patologjitë e muskulit skeletik? Njihen patologji parësore dhe dytësore.

Patologji parësore apo primare do të thotë se muskuli është organi i parë dhe kryesor që preket nga sëmundja; tek ky grup futen të gjitha miopatitë gjenetike distrofike ose jo, futen miopatitë infiamatore dhe disa forma miopatie metabolike si për shembull disa miopati mitokondriale dhe hipertermia malinje.

Miopatitë dytësore i detyrohen çrregullimeve, gjenetike apo të fituara, të organeve të tjera, të cilat mëpastaj ndikojnë mbi fiziologjinë dhe funksionin normal të muskulit duke e tjetërsuar atë. Këtu futen: miopatitë nga dëmtime të motoneuronëve prej sëmundjeve gjenetike, degjenerative, apo dëmtimeve iatrogjene të SNQ.Futen gjithashtu miopatitë nga çrregullimet endokrine, si dhe miopatitë nga çekuilibrat elektrolitike për shkak të keqfunksionimit të veshkave.

Miopatitë e ndryshme, duke u bazuar në tjetërsimet funksionale apo strukturore të muskulit, mund të jenë: forma degjenerative dhe/ose atrofike, patologji që ndikojnë dhe tjetërsojnë eksitueshmërinë normale të muskulit, apo patologji hipotonike ose hipertonike.

 

Ilaçet miorelaksuese

Ilaçet miorelaksuese, apo relaksuese të muskulit, janë një grup heterogjen ilaçesh që përdoren për të trajtuar dy lloje të ndryshme gjendjesh: spasticitetin prej sindromave me origjinë motoneuronale spinale dhe spazmat muskulore me dhimbje prej çrregullimeve muskulare periferike.
Shënim: spazma muskulore të lokalizuara të bashkëlidhura me dhimbje mund të vëzhgohen tek fibromialgjitë, tek qafa e ngrirë/ngurtë, tek dhimbja e shpinës.
Ilaçet miorelaksuese veprojnë kryesisht në sistemin nervor qëndror dhe periferik, me përjashtim të Dandrolenit që ka një veprim të drejtëpërdrejtë muskulor.

Dallojmë tre grupe: 1. miorelaksues me veprim periferik ganglionar-muskulor. 2. miorelaksues me veprim spinal-qëndror. 3. miorelaksues me veprim të drejtëpërdrejtë muskulor si Dandroleni.

Grupi 1. Janë të njohur si bllokues neuromuskulorë, gjerësisht të përdorur në anestezi. Përbërjet amoniake katërsore janë antagonistë miotonikë dhe veprojnë nëpërmjet një bllokimi jo depolarizues të transmetimit kolinergjik.
Nëpërmjet bllokimit të nyjes neuromuskulore mundësojë përdorimin e niveleve të ulëta të anestezisë, me një relaksim muskulor të përshtatshëm të barkut dhe të diafragmës. Veprimi i tyre pra dallohet nga ai i miorelaksuesve muskulorë që veprojnë në nivel spinal apo cerebral. Provokojnë edhe lëshimin e korgave zanore duke mundësuar kalimin e tubit endotrakeal.
Pacientët të cilëve u janë administruar bllokues neuro0muskulorë vendosen në ventilim të ndihmuar për shkak të paralizës së muskujve respiratorë. Kjo deri sa ilaçi të jetë çaktivizuar apo dier sa efektet e tij të jenë kontrastuar nga antagonistë të enzimës ACh-esterazë (Neostigmina).
Pacientët duhet gjithashtu të trajtohen me një anestetik apo me një sedativ/qetësues për të shmangur që mund të provojnë ndjesinë jo të këndshme të kurarizimit (helmim me kurar) pra të qenit në pamundësi për të lëvizur duke qenë të ndërgjegjshëm.

Grupi 2. Janë të efektshëm në pothuajse të gjitha format e spasticitetit. Disavantazhi kryesor i terapisë me këto ilaçe është reduktimi i tonit muskulor që mund të shkaktojë një humbje të veprimit apo më saktë funksionit mbështetës të muskulaturës së trungut dhe të gjymtyrëve.
Këto ilaçe mund të ndërhyjnë me aktivitetet e ndërlikuara si drejtimi i makinës apo puna nëpërmjet përgjumësisë, sedacionit, hipotonisë muskulore dhe marramendjes.
Baclofeni – antagonist i receptorëve GABAergjikë të tipit B që inhibon transmetimin në nivel spinal dhe deprimon SNQ.

Grupi 3. Dandroleni sodik. Vepron drejtëpërdrejtë mbi muskulaturën skeletike si inhibitor i receptorit të rianodinës, me shumë pak efekte anësore (nervore) qëndrore.
Kjo e bën atë ilaçin që zgjidhet i pari në trajtimin e spasticitetit të rëndë kronik të muskulaturës së vullnetshme. Ndoshta përdorimi më i famshëm i këtij ilaçi është në hiperterminë malinje, ku ka kontribuar në reduktimin e vdekshmërisë të shkaktuar nga ajo.

© Rinstinkt blog

Iktusi

Iktusi: si të kuptojmë kur dikush po pëson një iktus?

Ilustrim i një iktusi iskemik

Iktusi është një term që i referohet dëmtimit të një pjese të trurit që shkaktohet nga një ndërprerje e furnizimit me gjak ose nga një rrjedhje/dalje e gjakut nga enët në parenkimën trunore. I pari merr edhe emrin iktus iskemik, ndërsa i dyti merr emrin ikuts hemorragjik.

Shenjat e iktusit janë: një dhimbje koke e mejëhershme pa shkaqe të njohura; marramendje e pashpjeguar, paqëndrueshmëri dhe rrëzime të papritura; humbje të papritur të shikimit veçanërisht në një sy; vështirësi e papritur në të folur apo vështirësi në të kuptuarit e të folurit; dobësi e papritur apo mpirje e fytyrës, krahur apo këmbës në një gjysmëkrah të trupit.

Pra, shpesh një dhimbje koke është më shumë se një dhimbje koke kalimtare e patëkeq. E njëjta gjë për marramendjen apo dobësinë në gjymtyrë; mund të mos jenë shenja të një lodhje prej punës së shumtë. Iktusi, apo aksidentet vaskulare cerebrale, janë shkaku më i madh i sëmundjeve neurologjike.

Nëse e kuptojmë dhe e njohim fenomenin e iktusit, apo të aksidentit vaskular cerebral, atëhere do të mund të jemi në gjendje ta trajtojmë në rastet kritike që mund të na dalin përpara dhe kështu të rrisim shanset për mbijetesë të individit të prekur. Shpesh, dhe kjo me gjasa është tepër e vërtetë për Shqipërinë, janë të moshuarit ata që janë më pak të ditur për iktusin, për shenjat paralajmëruese dhe për faktorët e riskut. Të moshuarit, pra me moshë 75 vjeç e sipër, janë edhe grupmosha me rrrezikun më të madh për t’u goditur nga një iktus.

Rreth 80% e iktuseve janë iskemikë, pra të shkaktuar nga mpiksja e gjakut në arteriet e trurit, ndërsa pjesa tjetër e iktuseve janë hemorragjikë, që dmth se i detyrohen gjakrrjedhjes në tru të shkaktuar nga një çarje e enëve të gjakut.

Faktorët e riskut për iktus: presioni i lartë i gjakut (hipertensioni), tymi i cigares, sëmundjet e zemrës, diabeti, goditjet iskemike tranzitore.

Autizmi

Autizmi

Autizmi është një gjendje që fillon përpara moshës 3 vjeçare dhe që karakterizohet nga vonesa gjuhësore, nga ndërveprime shoqërore të tjetërsuara dhe nga një sjellje e stereotipizuar.

Incidenca e çrregullimeve të spektrit autistik në disa prej raporteve më të fundit ka qenë 1 në 150, por raportime të tjera kanë treguar për një incidencë edhe më të lartë.

Nuk njihen dallime racore për sa i përket autizmit, dhe sipas përkufizimit fillimi është përpara moshës 3 vjeçare.
Është e rëndësishme të theksohet se autizmi prek kryesisht individët e seksit mashkull; ekzistojnë 4-5 herë më shumë meshkuj sesa femra me autizëm.

Incidenca e autizmit është e rritur kur është i prekur një i afërm i shkallës së parë.. Ky pohim mbështetet nga një konkordancë prej 60-92% në binjakët monozigotë, dhe nga një risk 5-10% tek vëllezërit/motrat. Gjithsesi, nuk është monogjenike dhe duket të jetë multifaktoriale.

Nuk njihen masa parandaluese.

 

Shenjat dhe simptomat e autizmit fillojnë prej moshës 3 vjeç, dhe mund të ndahen në 3 domeine kryesore:

Ndërveprime shoqërore të cënuara apo tjetërsuara: ka mungesë shikimi sy më sy, shprehje fytyre jo-normale (si e topitur, e mpirë), përdorim i tjetërsuar i gjesteve në aspektin shoqëror, zhvillim i dobët i marëdhënieve me bashkëmoshatarët ose prej mungesës së interesit ose prej paaftësisë, mungesë e ndarjes së interesit apo gëzimit me të tjerët, mungesë e reciprocitetit shoqëror dhe përgjigje e papërshtatshme ndaj nevojave apo shqetësimeve të të tjerëve.

Komunikim i tjetërsuar: ekziston një vonesë në nxjerrjen e të folurit (në outputin verbal), aftësi e cënuar apo tjetërsuar për të ndërtuar një bashkëbisedim, gjuhë përsëritëse apo e stereotipizuar, toni i të folurit është shpesh monoton, përdorim idiosinkratik i gjuhës dhe paaftësi për të kuptuar shakatë dhe ironitë.

Sjellje e kufizuar, e stereotipizuar dhe përsëritëse: ka një shqetësim për interesa të çuditshëm, jo-fleksibilitet në rutinën apo ritualet e veta, shqetësim për pjesët e objekteve, sjellje motore të stereotipizuara, një sferë të kufizuar interesash, dhe kompulsion për të rradhiru objektet sipas një skeme të caktuar.

Diagnoza vendoset nga një vlerësim klinik i realizuar nga një psikolog, neurolog apo psikiatër.

© Rinstinkt blog 2020
PDF: Autizmi

Zgjedhje alternative: Përse duhet të jemi kundër ‘mjekësisë’ jo konvencionale

Zgjedhje alternative: Përse duhet të jesh kundër terapive mjekësore jo konvencionale…

Shpesh dëgjojmë të flitet për mjekësinë alternative apo praktika të tjera, sikur këto të ishin në të njëjtin plan efikasiteti, cilësie, sigurie me atë çka ofron mjekësia ‘zyrtare’, ajo shkencore e bazuar në fakte.
Këto praktika alternative është gabim të quhen ‘mjekësi alternative’ sepse ky emërtim veçse u jep legjitimitet që përndryshe nuk do ta kishin. Ato njihen me terma të ndryshëm, si komplementare apo përplotësuese, jo-ortodokse, integrative, mjekësi popullore etj. Por të gjitha këto i referohen praktikave që nuk konsiderohen si mjekësi konvencionale (mjekësia konvencionale është ajo e praktikuar dhe pranuar nga komuniteti mjeko-shkencor).

Aty futen praktikat që kanë të bëjnë me marrjen e barnave bimore, me trajtimin nga një kiropraktikues, agopunktura, aromaterapia, shërimet popullore, homeopatia etj. Janë pra praktika që përfshijnë qindra filozofi apo më saktë qasje dhe procedura të ndryshme, dhe që në pjesën e stërmadhe të rasteve janë të bazuara në ndonjë ideologji të vjetër, të ngurtë dhe dogmatike.

Black-and-white sketch by Cedric Hohnstadt of a Snake Oil Salesman, inspired by the Pose Drawing Sparkbook

Pjesa më e madhe e këtyre ‘terapive’ nuk janë të bazura në asnjë fakt shencor, dhe shpesh nuk i qëndrojnë dot as një hetimi të thjeshtë logjik për mënyrën e supozuar të funksionimit apo efektshmërisë. Për më tepër një pjesë e këtyre praktikave alternative nuk plotësojnë as kushtet më minimale të sigurisë dhe ndonjëherë japin efekte anësore të rrezikshme.

Një shqetësim tjetër është se, shpesh, njerëzit që drejtohen për nga përdorimi i këtyre terapive alternative ndaj mjekësisë konvencionale, anashkalojnë rrugëtimin normal, optimal, pra të këshilluar të trajtimit të gjendjes së tyre. Pra nuk shkojnë të vizitohen herët duke përfituar nga benefitet e një trajtimi të bazuar në faktet dhe kërkimin shkencor, por i drejtohen këtyre trajtimeve alternative, dhe kështu vetëm sa vonojnë kurimin apo shërimin e gjendjes së tyre. Rasti më emblematik që ndoshta e kanë dëgjuar të gjithë ishte ai i një prej themeluesve të kompanisë Apple, S. Jobs, i cili sado që vuante nga kanceri pankreatik – një sëmundje kjo me vdekshmëri relativisht të lartë – refuzoi trajtimin mjekësor ‘zyrtar’ dhe bëri një zgjedhje alternative. Natyrisht që S Jobs vdiq, dhe për të qenë intelektualisht të ndershëm me gjasa do vdiste edhe nëse do zgjidhte trajtimin mjekësor konvencional, por ndoshta do të kishte jetuar më gjatë, më mirë, e ndoshta edhe do të ishte shëruar plotësisht.

Sidosi, asnjë nuk mund t’i ndalojë njerëzit nëse duan të përdorin këto praktika alternative. Mendoj se është një fenomen që duhet të kufizohet sa më shumë të jetë e mundur, dhe i ftojë lexuesit që t’i bëjnë vetes këto pyetje kur i qasen një trajtimi alternativ, për çfarëdolloj problemi që të jetë…

  1. Siguria dhe efektshmëria. Mos përdorni asnjëherë produkte apo praktika që mund t’ju shkaktojnë dëme, dhe që nuk ju garantojnë benefite apo të mira kur ju i përdorni. Për shembull, shesh thuhet se disa ilaçe vijnë nga bimët, kështu që nuk ka gjë të keqe të konsumosh preparate bimore. Kjo është e gabuar për dy arsye themelore: së pari preparatet bimore nuk përmbajnë vetëm principin aktiv të veçuar që do të përmbante një ilaç i nxjerrë nga e njëta bimë, por do të ketë edhe produkte të tjera, që ndoshta janë të dëmshme kur konsumohen. Dhe së dyti, sepse ndonjëherë këto preparate bimore nuk përgatiten mirë apo nuk ruhen mirë, shpesh duke zhvilluar myk apo kërpudha (mikroskopike) që lëshojnë toksina të cilat janë të dëmshme.

  2. Cilësia e shërbimit dhe ekspertiza e praktikuesit të metodës alternative. Shpesh këto praktika apo trajtime alternative jepen nga individë që edhe pse nukkanë ndonjë kualifikim të veçantë, i lejojnë vetes të bëjnë pohime të ekzagjeruara mbi efikasitetin, sigurinë dhe benefitet e produkteve apo shërbimeve që shesin. Ndaj është një gjë e mirë nëse gjykoni me vëmendje ndaj trajnimit, kualifikimit dhe kompetencës së atij/asaj që po ju shet këto produkte/shërbime.

  3. Diskutoni me mjekun tuaj. Mjekët dhe mjekësia konvencionale natyrisht që nuk bën dot mrekullira. Por është mirë që qasja e parë të jetë gjithnjë ndaj mjekut, qoftë edhe për të marrë informacion të përgjithshëm rreth problemit që keni.


© Rinstinkt blog 2020