Kanceri i vezores

Kanceri i vezoreve është tipi i katërt më i shpeshtë i kancereve që prekin femrat, duke shkaktuar rreth 5% të të gjitha vdekjeve të femrave nga 40-60 vjeç.

Skemë ilustruese e vezoreve, mitrës, vaginës dhe kancerit të vezoreve

Mosha mesatare kur kanceri manifestohet (tek ai 5% i femrave të prekura) është rreth 60 vjeç. Kanceri i vezoreve në 90% të rasteve lind nga epiteli që vesh vezoren, që është një lloj epiteli celomatik. Ky epitel ka të njëjtën prejardhje embrionale me të epitelit peritoneal dhe të epitelit që vesh tubat e Fallopit. Kështu, kanceri që mund të preki tubat e Fallopit, kanceri peritoneal dhe kanceri i vezoreve i tipit epitelial, ndajnë mes tyre të njëjtat tipare histologjike dhe po ashtu trajtohen me të njëjtën përqasje.

Siç e përmenda, 90% e kancereve të vezoreve lindin nga epiteli që vesh vezoret, pra janë tumore të tipit epitelial ku përfshihen adenocarcinoma sieroz, muçinoz, endometroid, me qeliza të qarta apo me qeliza skuamoze.
2-3% të kancereve të vezoreve lindin nga qeliza gjerminale/burimore, të cilët ngjasojnë me tumoret gjerminalë të testikujve tek mashkulli si nga aspekti histologjik ashtu edhe për sa i përket menaxhimit klinik.
Ndërsa një pjesë tjetër e kancereve janë kancere që lindin nga përbërës stromalë të vezoreve.

Etiologjia

Inçidenca e kancerit të vezoreve nuk është e lartë.

Ekzistojnë disa sindroma të trashëgueshme (pra gjenetike) të kancerit të gjirit dhe të vezores. Këto sindroma kanë në bazë të tyre gjenet (apo më saktë mutacionet e) BRCA1 dhe BRCA2. Femrat që kanë mutacione të këtyre gjeneve kanë një risk shumë më të lartë për të zhvilluar një kancer të vezoreve; një femër me të tilla mutacione ka nga 10-40% rrezik për kancer të vezoreve.
Në mutacionin e BRCA1, 40 femra në 100 zhvillojnë kancerin e vezores gjatë jetës së tyre.
Në mutacionin e BRCA2, 20 femra në 100 zhvillojnë tumorin e vezoreve gjatë jetës së tyre.

Shtatëzania, ushqimi i foshnjës me gji dhe të gjitha ato kushte që shtypin/supresojnë ovulimin (ovulacionin) janë demonstruar të kenë një rol mbrojtës ndaj kancerit të vezoreve, duke ulur riskun relativ.

Prezantimi klinik

Kanceri i vezores në stad të 4të.

Në pjesën më të madhe të rasteve kanceri i vezoreve në stadet e veta më të hershme është jo-simptomatik, pra nuk jep simptoma apo shenja të dukshme. Ndaj pjesa më e madhe e femrave paraqiten me një sëmundje të stad të avancuar ku mund të ketë simptoma jo specifike si shqetësime të përgjithshme abdominale, çrregullime të normalitetit në të defekuar, të vjella, humbje peshe etj. Pra 70% e femrave paraqiten me një kancer në stad të tretë apo të katërt (3-4).

Hetimi dhe stadiacioni

Kombinimi i gjetjeve nga ekografia vaginale, nga niveli i CA125 në gjak dhe i moshës mund të përdoret – me një sensitivitet dhe specificitet prej 80-90% – për të diferencuar mes cisteve beninje të vezoreve dhe një procesi me natyrë malinje.
Mund gjthashtu të jetë e nevojshme edhe një TC (tomografi e kompjuterizuar) për të dalluar një përhapje abdominale të tumorit, apo edhe në organe të tjera si mëlçia, mushkëritë dhe pleura apo për të hetuar nëse ka apo jo një përfshirje të nyjeve linfatke, rajonale, dhe jo vetëm.

Stadiacioni dhe përcaktimi i përhapjes së tumorit bëhet në bazë të Sistemit të stadiacionit FIGO.

Trajtimi

Kirurgjia mbetet trajtimi kryesor për pacientët me kancer të vezoreve. Qëllimi është që të bëhet një debulking i sëmundjes për të arritur një debulking të plotë, pra pa sëmundje makroskopike; për të arritur një debulking optimal, pra me sëmundje makroskopike më të vogël se 1 cm; apo për të arritur një debulking suboptimal kur mbetet >1cm prej sëmundjes origjinale.
Kirurgja mund të përfshijë një laparotomi, histerektomi totale, salpingo-ooferectomi bianësore dhe resektim të nyjeve linfatike.

Pas kirurgjisë shumica e femrave do të jenë kandidate për kemioterapi adiuvante me karboplatin (karboplatinum?) dhe paclitaxel (një taxan). Pacientëve me risk të lartë mund t’iu shtohet Bavacizumabi.
Kemioterapia neoadiuvante përdoret për pacientët me sëmundje goxha të përhapur që prej momentit të vizitës së parë. Kemioterapia neoadiuvante bëhet me synimin për të zvogëluar përmasat e sëmundjes/masës tumorale në mënyrë që të mund të konsiderohet kryerja e një debulkingu me interval.
Nëse sëmundja recidivon/rishfaqet, kryerja e një kemioterapie të linjës së dytë është e bashkëlidhur me një response-rate prej 20-40%.
Rreth 60% e pacientëve me kancer të vezoreve kanë një recidivë në një pikë apo në një tjetër.
Një përqasje me përdorim të Tamoxifenit dhe të inhibitorëve të aromatazës mund vetëm të ngadalësojë shpejtësinë e avancimit dhe të vonojë shfaqjen e simptomave.

Prognoza

Prognoza është e ndërlidhur me stadin e tumorit në momentin e diagnostikimit.
Mbijetesa e përgjithshme është 30%. Por mbijetesa ndryshon nga mbi 90% tek pacientët me kancer në stad të parë (1), deri në nën 25% tek pacientët që në momentin e diagnozës kanë një kancer në stad të katërt (4).

 

© Rinstinkt Blog.

A është inteligjenca e trashëgueshme?

A është inteligjenca e trashëgueshme?

 

Përshtatur prej përgjigjes që Robert Plomin drejtor i MRC Social, Genetic & Developmental Psychiatry Center në King’s College London, i ka dhënë lexuesve të Scientific American Mind – link.

 

Shkencëtarët e kanë hetuar këtë pyetje për më shumë se një shekull dhe përgjigja është e qartë: diferencat mes njerëzve në testet e inteligjencës janë substancialisht rezultat i dallimeve/diferencave gjenetike.

Por le ta shtjellojmë këtë fjali më tej. Këtu po flitet për diferencat mesatare mes njerëzve dhe jo për individët. Inteligjenca e çdonjë personi mund të largohet prej potencalit të vet gjenetik, për shembull, në rast të një sëmundje në fëmijëri.

Një pjesë e mirë e inteligjencës, apo më saktë e potencialit gjenetik të individit është e përcaktuar gjenetikisht. Pjesa tjetër varet nga faktorët rrethanorë/mjedisorë.

Me gjenetike kuptohen diferencat që kalohen nga një brez në tjetrin nëpërmjet ADN-së. Por të gjithë ne kemi të përbashkët 99.5% të tre bilionë çifteve të bazave të azotuara të ADN-së, kështu që ajo që na dallon gjenetikisht njëri nga tjetri janë vetëm 15 milionë diferenca ADN-je. Duhet theksuar gjithashtu se testet e inteligjencës përfshijnë ekzaminime të ndryshme të aftësive konjitive dhe aftësive të mësuara në shkollë.

Inteligjenca, apo më saktë aftësia konjitive e përgjithshme, reflekton performancën e një individi përmes një game të gjerë testesh të ndryshme. Gjenet bëjnë një diferencë thelpësore, por ata nuk janë gjithëçka. Gjenet janë përgjegjës për pothuaj gjysmën e të gjitha diferencave në inteligjencë mes njerëzve, kështu që gjysma e diferencës në inteligjencë nuk i detyrohet dallimeve gjenetike, çka jep një mbështetje të fortë edhe për rëndësinë e faktorëve mjedisorë (rrethanorë).

Ky vlerësim prej 50% reflekton rezultatet e studimeve mbi binjakët, mbi fëmijët e adoptuar dhe mbi ADN-në. Prej këtyre studimeve ne dimë, për shembull, se vonë në jetë, fëmijët e adoptuar që prej lindjes larg prindërve të vetë biologjikë (pra që janë rritur me prindërit adoptues) janë po aq të ngjashëm me prindërit biologjikë sa janë fëmijët që janë rritur me prindërit e vetë biologjikë.

Po ashtu, ne dimë se prindërit adoptues dhe fëmijët e tyre të adoptuar zakonisht nuk i ngjajnë njëri-tjetrit në inteligjencë (në nivelet e inteligjencës).

Kërkuesit shkencorë janë aktualisht duke kërkuar për gjenet që ndikojnë dhe japin kontribute në nivelin e inteligjencës. Në këto pak vitet e fundit ne kemi mësuuar se janë të përfshirë shumë, ndoshta mijëra gjene, secili me efekt të vogël. Studimet e fundit me qindra mijëra individë kanë gjetur gjene që shpjegojnë rreth 5% të diferencave në inteligjencë mes njerëzve. Ky është një fillim i mbarë, por ende një rrugë e gjatë prej 50 përqindëshit.

Një tjetër gjetje veçanërisht interesante është ajo se influenca gjentike mbi inteligjencën e matur duket se rritet me kalimin e kohës, prej rreth 20% në foshnjëri, në 40% në fëmijëri dhe deri në 60% në moshën e rritur. Një shpjegim i mundshëm është se fëmijët kërkojnë për eksperienca që bashkëlidhen me predispozitat/prirjet e veta gjenetike, dhe kështu i zhvillojnë këto plotësisht ndërsa rriten.

Aftësia për të parashikuar potencialin konjitiv prej ADN-së mund të demonstrohet një diçka shumë e dobishme. Shkencëtarët mund të përdorin ADN-në në përpjekje për të bërë një hartë të rrugëve zhvillimore që lidhin gjenet, inteligjencën, trurin dhe mendjen.

Në terma të implikimeve praktike ne prej dekadash jemi në dijeni të qindra çrregullimeve gjenike individuale dhe kromozimike, si për shembull sindroma e Down-it që rezultojnë në paaftësi intelektuale. Gjetja e gjeneve të tjera shtesë që kontribuojnë tek paaftësia intelektuale mund të na ndihmojë që ndoshta të parandalojmë apo të paktën të përmirësojmë këto probleme konjtive.

 

© mbi përkthimin, Rinstinkt Blog.

 

Linfangjioma cistike (Higroma cistike)

Linfangjioma cistike (Higroma cistike)

Linfangjioma cistike është një gjendje patologjike që prek pothuaj ekskluzivisht të porsalindurit, me një lokalizim të ndryshueshëm por që më shpesh prek pjesën latero-cervikale.

Linfangjioma cistike lind si pasojë e një keqformimi të sistemit linfatik dhe përbëhet nga një tërësi formacionesh cistike (me lobuj të shumtë) me mure të holla, me vëllim të ndryshueshëm dhe që shpesh janë në komunikm me njëra tjetrën. Nuk është malinj por ka një prirje për të infiltruar strukturat anatomike rrethuese si për shembull ezofagun, trakenë apo enët kryesore të gjakut në rajonin e qafës.

Këto ciste mund të jenë makroskopike (në këtë rast emërtimi më i përshtatshëm është Higroma Cistike), ose mund të jenë keqformime mikroskopike.

linfangjioma cistike, i porsalndur, i prekur në pjesën e poshtëme të gojës

I porsalindur me një linfangjiomë cistike në rajonin e poshtëm të gojës (nënmandibular)

Në 90% të rasteve prekin fëmijët me moshë nën 2 vjeç; në rajonin e kokës dhe të qafës.

Këto keqformime të sistemit linfatik mund të jenë të bashkëlindura, pra me një prapavijë të fortë gjenetike (në këtë rast shpesh të asociuara me sindromën e Turner-it) por edhe mund të jenë të fituara.

Higroma cistike (apo linfangjioma cistike) bëhet evidente në lindjen e bebes apo në javët e para të jetës, si një enjtje, fryrje (tumefacion) me vëllim variabël nga rasti në rast, shpesh goxha e madhe; konsistemca e masës është elastike; jo e dhimbshme gjatë prekjes.

Pra, prek kryesisht rajonin e kokës, qafës, dhe më specifikisht atë nënmandibular (nën nofullën e poshtme). Në disa raste masa mund të shtrihet dhe të ketë penetruar edhe në mediastinum apo në sqetull.

Nga ana histologjike linfangjioma cistike është zakonisht një masë me natyrë beninje, me rritje të ngadaltë. Por ndonjëherë mund të ndodhë që masa, papritur, të rritet në vëllim – shpesh në shoqërim të një infeksioni të rrugëve të ajrit – dhe të jetë shkak për probleme të frymëmarrjes, sepse mund të shtypi trakenë (në këtë rast mund të nevojtet një trakeostomi urgjente).

Diagnoza bëhet nëpërmjet ekzaminimit histopatologjik nga ana e anatomopatologut.

Trajtimi: parashikohet heqja kirurgjikale që në momentet e para, pra edhe në moshë fare të vogël. Masa është mirë që të hiqet totalisht, megjithëse kjo nuk është gjithnjë e mundur për shkak se shpesh, siç e përmenda, infiltron struktura anatomike jetësore. Ndërhyrja është goxha e vështirë sidomos në rastet kur linfangjioma në shtrirjen e vet intereson edhe struktura nervore, në të cilat raste duhet treguar kujdes – dhe është mirë që të përdoret një stimulues nervor për të dalluar nervat nga pjesa tjetër.
Drenazhi i linfangjiomave jep vetëm një lehtësim të përkohshëm.

Higroma cistike mund të trajtohet me një ilaç sklerozant – OK-432 – nëpërmjet një injeksioni në brendësi të vetë masës. Ky apo edhe të tjerë agjentë sklerozantë shkatërrojnë qelizat endoteliale të enëve linfatike duke eliminuar shkakun që në rrënjë.

 

Kronika nga shkenca (1)

Kronika nga shkenca (1)

 In Vitro, 1966

ivf“Nëse vezët e lepurit dhe të derrit mund të pllenohen pas maturimit në kulturë [në kuptimin: të kultivuara në provëz], me gjasa mund të pllenohen edhe vezë njerëzore të rritura në kulturë, megjthëse nuk do të ishte e lejueshme që këto të impiantoheshin në një marrës njerëzor. Deri më tash ne ose kemi dështuar ose në më të mirin e rasteve kemi arritur një sukses shumë të kufizuar në pllenimin e vezëve njerëzore in vitro. Ne keni si qëllim t’i vazhdojmë këto eksperimente; aftësia për të vëzhguar ndarjen e vezëve njerëzore mund të jetë e një rëndësie të madhe shkencore dhe mjekësore. Për shembull, steriliteti i shkaktuar nga kalimi i gabuar i embironëve në tubat fallopianë mund me gjasa të përmirësohet duke hequr ovocite [vezë] nga vezorja, duke i rrutur dhe pllenuar ato in vitro dhe pastaj duke i transferuar ato prap tek nëna. — R. G. Edwards”

Robert G. Edwards për punën që ka bërë fitoi Çmimin Nobel në vitn 2010.

E zgjedhur

Hyrje tek Psikologjia Evolutive

Debati se sa përqind e sjelljes njerëzore është e bashkëlindur dhe se sa mund t’i atribuohet ambientit ku njeriu jeton ekziston prej mijëra vjetësh. Aktualisht disa psikologë konjitivë argumentojë se ne, njerëzit, jo vetëm që trashëgojmë disa karakteristika dhe trakte psikologjike, por edhe se këto karakteristika psikologjike janë subjekt i seleksionit natyror dhe seksual sikundër janë karakteristikat tona fizike (çka është një fakt i gjithëpranuar). Këta shkencëtarë argumentojë se mendja është një produkt i trurit, dhe se truri është si çdo organ tjetër i formësuar prej gjenetikës (trashëgimisë).

Këta shkencëtarë dhe këto argumenta janë pjesë e një fushe relativisht të re kërkimi shkencor: fusha e psikologjisë evolutive.

Psikologjia evolutive është përqasje teorike dhe esperimentale që përpiqet të ekzaminojë strukturën psikologjike nga një perspektivë evolutive/evolucionare. Thënë me fjalë të tjera, psikologjia evolutive nuk është gjë tjetër veçse aplikimi i principeve evolucionare mbi çështje dhe pyetje të sjelljes dhe natyrës njerëzore.

Qëllimi final i psikologjisë evolutive, i nëndegëve të saj dhe i degëve të ndërlidhura me të, është që të paraqesi një kuadro të proceseve psikologjike, emocioneve dhe konstrukteve shoqërore ku baza të jetë apo të informohet prej seleksionit natyror, në të njëjtën mënyrë sikundër seleksioni natyror dhe teoria evolutive e formuluar së pari prej Darvinit qëndron sot si bazë që informon gjithë njohuritë në fushën e biologjisë, morfologjisë, antropologjisë etj. Pra, qëllimi është që teoria evolutive të funksionojë si një bazë ëdhe si kornizë metateorike që e integron të gjithë fushën e psikologjisë dhe të neuroshkencës në të njëjtën mënyrë sikundër evoluconi bëri për biologjinë dhe nëndegët e saj.

Kjo fushë e aktivitetit shkencor njerëzor kërkon që identifikojë se cilat trakte psikologjike njerëzore janë përshtatje (adaptime), pra që janë produkte funksionale të seleksionit natryor dhe seleksionit seksual në specien njerëzore.

Arsyetimi në biologji është i tipit: dhëmbët, mushkëritë, sistemi imunitar, zemra kanë evoluar në mënyrë modulare gjatë një kohe të gjatë për t’iu përshtatur funksioneve të ndryshme që e ndihmonin individin që i zotëronte këto (apo edhe pasardhësit e tij) në kalimin me sukses të sfidave që i dilnin përballë në ambientin ku qenia njeri ka kaluar pjesën më të madhe të kohës së vet (në terma evolutivë). Kështu duke aplikuar të njëjtën linjë mendimi në fushën e psikologjisë apo të mendjes, psikologjia evolutive argumenton dhe tregon se mendja (si epifenomen i trurit) ka, me shumë gjasa, një strukturë modulare – sikundër organet e tjera – ku çdonjëra prej këtyre pjesëve (moduleve) është formësuar, adaptuar për t’iu shërbyer funksioneve të ndryshme që ndihmonin në mbijetesën dhe riprodhimin e individit.

Pra, nën dritën e kësaj fushe relativisht të re të kërkimit shkencor, modelet e sjelljes së kafshëve, përfshirë njeriun, hetohen në terma të mënyrës se si këto sjellje mund të kenë kontribuar në mbijetesën dhe benefitet riprodhuese të paraardhësve tanë, të cilët në terma evolutivë e kanë kaluar pjesën më të madhe të kohës në ambiente, nëmos identike me savanën Afrikane, të ngjashme me të.

80966-71572Kështu, psikologjia evolutive për shembull, na informon se preferenca njerëzore për ushqime të ëmbla (me përmbajte të lartë sheqernash), për ushqime me përmbajtje të lartë yndyrash derivon nga një periudhë në rrugëtimin evolutiv species tonë kur uria dhe mungesa e ushqimit ishte norma, dhe të paturit e një preference për ushqime me përmbajtje të lartë energjie (sheqerna dhe yndyra) implikonte se ti si individ (brezat pasardhës) kishe një marsh më shumë krahasuar me individë të tjerë që këtë preferencë nuk e kishin. Arsyetimi më pas është i ngjashëm me atë që bëhet në fushën biologjike. Këta individë që për arsye të tjetërsimeve gjenetike kishin këtë preferencë të lindur për ushqime me përmbajtje të lartë energjie do të kishin më shumë shanse për të mbijetuar dhe për të lënë pasardhës; dhe këta pasardhës brezë pas brezi dalëngadalë do të shpërndanin këtë karakteristikë në të gjithë popullatën – dhe kjo është arsyeja pse njerëzit edhe sot, që gjetja e ushimit është shumë shumë më e thjeshtë, kanë akoma këtë preferencë të lindur psikologjike për ushqime me përmbajtje të lartë energjitike (dhe madje ndiejmë edhe kënaqesi kur hamë të tilla ushime). Por kjo preferencë e lindur për këto ushqime që është formësuar në mijëra breza të paraardhësve tanë që jetonin në ambiente ku ushiqmi ishte i vështirë për t’u gjetur, sot në njëfarë mënyre, për shkak edhe të papjekurisë sonë si specie, po na kthehet kundër në formën e një epidemie obeziteti.

Dhe ky ilustrim nga nxjerrë tek një pikë e rëndësishme të cilën duhet ta përmend medoemos: që seleksioni nayror (apo procesi evolutiv dhe mjetet me anë të të cilave ky proces është realizuar dhe realizohet) 1.) nuk ka një synim, pra nuk është një entitet me “intencion” dhe 2.) se, këto adaptime fizike dhe psikologjike që specia jonë ka fituar gjatë rrugëtimit evolutiv janë të tilla sepse ndihmonin individin që i zotëronte ato në një periudhë të ndryshme nga ajo moderne, pra në perudhën kur lloji njerëzor jetonte në shoqëri gjuetarësh-mbledhësish, pra në periudhën e Pleistocenit (1.8 milionë-10.000 vite më parë). Duke parafrazuar fjalët e David Buss, organizmat janë “ekzekutorë përshtatjesh/adaptimesh” dhe jo “maksimizues të fitnessit”. Kjo shpjegon pse organizmat, në rastin tonë njeriu, kanë adaptime/përshtatje emotive, motivacionale dhe konjitive që në përgjithësi rritnin fitnessin e tyre në ambientn e të shkuarës, pra në periudhën e Pleistocenit, por jo në ambientin e sotëm modern.

* * *

Më poshtë në mënyrë tepër sintetike janë disa pika bazë mbi të cilat bazohet Psikologjia Evolutive:
1. Mendja njerëzore konsiston në “qindra mijëra” module të evoluara.
2. Këto “qindra mijëra” module janë adaptime/përshtatje – që do të thotë, se ato janë formësuar nga seleksioni natyror për funksionet e veta specifike të procesimit të informacionit.
3. Këto adaptime/përshtatje janë dizenjuar për të zgjidhur probleme të mbijetesës dhe të riprodhimit me të cilat përballeshin popullatat gjuetare-mbledhëse të epokës së Pleistocenit.
4. Duke qenë se zakonisht seleksioni natyror i bën përshtatjet/adaptimet në një specie universale, psikologjia njerëzore e evoluar konsiston në një “dezajn të vetëm universal pan-njerëzor”, që është natyra njerëzore.
5. Si pasojë, diferencat mes indivdëve dhe mes kulturave nuk janë prodhuar nga adaptime/përshtatje psikologjike të ndryshme, por nga një psikologji universale që i përgjigjet rrethanave të ndryshme.

Qëllimi i Psikologjisë Evolutive është që të japi një llogari sa më të plotë të natyrës njerëzore – që do të thotë, një përshkrim të plotë të adaptimeve psikologjike modulare që përbëjnë mendjen njerëzore dhe se si këto module funksionojnë nën rrethana të ndryshueshme zhvillimore, kulturore dhe aktuale.

* * *

Disa evente të rëndësishme në historinë e psikologjisë evolutive.

  • 1859 – Biologu Charles Darwin shkruan se emocionet, perceptimet dhe konjicionii janë adaptime/përshtatje evolutive.
  • 1960 – Noam Chomsky argumenton se aftësia për gjuhë(komunikim gjuhësor) është një karakteristikë e lindur.
  • 1969 – John Bowlby argumenton se afrimiteti i bebeve të porsalindura tek nëna e vet është i programuar gjenetikisht.
  • 1976 – Në librin The Selfish Gene (Gjeni egoist), biologu i famshëm britanik Richard Dawkins pohon se tendencat tona të sjelljes evoluojnë nëpërmjet ndërveprimeve me të tjerët gjatë një periiudhe të gjatë kohore.

* * *

Fusha e psikologjisë evolutive që prej lindjes ka hasur në kritika konstruktive, por më shpesh në kritika jo konstruktive; këto të fundit shpesh të nxitura nga pikëpamje politike apo ideologjike radikale e shpesh utopike.

Psikologu i famshëm kanadez Steven Pinker identifikon katër frikëra kryesore që nxisin “kritikat” dhe frikën ndaj psikologjisë evolutive pavarësisht provave empirike.
Këto katër frikëra janë:
1. Frika e pabarazisë: nëse mendja është një “pllakë e bardhë”(blank slate) që prej lindjes, atëherë të gjithë njerëzit janë lindur të barabartë. Por nëse njerëzit i trashëgojnë karakteristikat mendore/psikologjike, disa njerëz doemos do të mund të kenë një avantazh natyror.
2. Frika e dytë ka të bëjë me cenet. Nëse disa cene janë të bashkëlindura ato nuk mund t’i nënshtrohen ndryshimit, e kështu reformat shoqërore për të ndihmuar të disavantazhuarit janë të kota, apo me gjasa do të dështojnë.
3. Nëse sjellja jonë përcaktohet nga gjenet, ekziston frika se ne mund të abdikojmë, pra heqim dorë, prej përgjegjësisë së veprimeve tona, dhe kështu t’ia hedhim fajin trashëgimisë tonë gjenetike.
4. Frika e katërt sipas S. Pinker është ajo më kryesorja… Frika është se nëse ne pranojmë se jemi formësuar prej psikologjisë evolutive, ndjenjat tona, perceptimet, arsyet dhe emocionet, do të katandisen në procese të thjeshta të evolucionit gjenetiik, dhe kështu biologjia do të “përgënjeshtrojë gjithçka të shenjtë që kemi”.