CA19-9, nga dëshmitar i thjeshtë në antagonist, ndoshta…

Glikani CA19-9 promovon pankreatitin dhe kancerin pankreatik tek minjtë 

Shpesh pacientët me cancer të pankreasit kanë nivele të larta, të rritura, të CA19-9. CA19-9 është një antigjen karbohidrati që është i pranishëm në shumë proteina.
Kështu që CA19-9 përdoret gjerësisht si një biomarkator/bioshenjues për të diagnostikuar dhe monitoruar avancimin e sëmundjes.

kanceri pankreatik ca19.9

Një pamje me imunofluoreshencë e pankreasit të një miu (me sëmundjen pankreatike)

Studiuesit Engle et al., në një studim të tyrin, gjetën se CA19-9 mund të jetë më shumë se një dëshmitar i thjeshtë i sëmundjes që shenjon praninë e kancerit pankreatik; ky antigjen ndoshta luan një rol shkakësor në vet sëmundjen.

Gjatë studimit, disa minjë transgjenikë që shprehnin enzimat njerëzore që shtojnë CA19-9 tek proteinat, zhvilluan një pankreatit të rëndë që mundej të kurohej duke u trajtuar me kundërtrupa CA19-9.

Më tej, kur këta minjë transgjenikë kishin edhe një onkogjen KRas ata zhvillonin edhe kancerin pankreatik.

Sipas studiuesve, këto vëzhgime të papritura sugjerojnë mundësinë e disa rrugëve të reja për trajtimin e sëmundjeve pankreatike.

 

 

Studimi: Science  21 Jun 2019: Vol. 364, Issue 6446, pp. 1156-1162
DOI: 10.1126/science.aaw3145

Reklama

Përqasja evolutive mbi fenomenin e vrasjes dhe fëmivrasjes (Daly dhe Wilson)

Përqasja evolutive ndihmon në “bërjen dritë” mbi fenomenin e vrasjes dhe fëmivrasjes

Kur studiuesit Daly dhe Wilson në vitin 1988 hetuan motivet e vrasjeve dhe i vunë ato nën dritën e psikologjisë evolutive rezultatet e tyre shkundën botën akademike amerikane.

Vrasja është një fenomen i rëndësishëm shoqëror dhe është e rëndësishme të kuptohet mirë sepse vetëm ashtu mund të arrihet të kontrollohet; dhe kështu shumë studiues të tjerë ishin përpjekur edhe mëpara që të studiunin fenomenin e vrasjes por pa arritur rezultate të kënaqshme.

Përpara punës seminale të studiuesve Daly dhe Wilson, tema e vrasjes ishte kuptuar shumë pak. Shumë fakte të imëta (parashikues të vrasjes) njiheshin por sidosi qëndronin të izoluar njëri prej tjetrit. Deri para momentit që kësaj sfere të aktivitetit njerëzor iu aplikua një pëqasje evolucionare, për të nuk ekzistonte një hartë. Nuk kishte një set principesh udhëzuese. Nuk kishte një set linjë guidash gjithëpërfshirëse që të ndihmonin me kërkimin.

Kur Daly dhe Wilson e hetuan temën e vrasjes nga një perspektivë evolucionare/ evolutive u duk sikur dikush ndezi dritën.
Këta dy shkencëtarë prisnin që struktura e fenomenit vrasje të kishte kuptim nga pikëpamja evolutive.

Në një prej seteve të studimeve që realizuan, ata u përqëndruan tek përgjigjet apo reagimet mashkullore ndaj pabesisë në çift (infidelity).
Në specien tonë, sikundër në specie të tjera gjitarësh (ku femra ka ovulim të brendshëm), meshkujt nuk mund të jenë kurrë të sigurt për atësinë, dhe ky fakt biologjik duhet të ketë shpurë në lindjen e adaptimeve të ndryshme për të ndihmuar meshkujt të reduktojnë gjasat që partnerja e tyre të ketë beben e ndonjë mashkulli tjetër. Kjo lloj qasje ka disa anë jo të këndshme.
Në një studim të mijëra vrasjeve në Amerikën e Veriut, Daly dhe Wilson gjetën se afërsisht një e treta (1/3) e tyre kishin të bënin me xhelozinë seksuale mashkullore (meshkujt që vrisnin parneren e tyre, apo ndërhyrësin, pra mashkullin tjetër, apo që përfundonin edhe duke vrarë veten në proces.)

Gjatë një tjetër studimi, Daly dhe Wilson ekzaminuan fëmivrasjen (filicide), pra prindërit që vrisnin fëmijët e vet. Natyrisht që kjo është shqetësuese.
Kërkime të mëparshme kishin zbuluar disa aspekte të këtij fenomeni, por Daly dhe Wilson “ndezën dritën” duke përdorur një përqasje evolucionare për ta kuptuar akoma më mirë.
Ata gjetën se, në mënyrë konsistente me parashikimet e tyre, se njerkët kishin 100 herë më shumë gjasa që të kryenin fëmivrasje nëse krahasoheshin me prindërit biologjikë. Faktori i vetëm kryesor parashikues për fëmivrasjen është statusi si njerk. Ky fakt nuk u kap nga asnjë prej studiuesve të mëparshëm që kishin ekzaminuar fëmivrasjen përpara Dalyt dhe Wilsonit.

Qeniet njerëzore janë rezultat i evolucionit. Sjellja jonë është një pjesë e rëndësishme e asaj çka jemi. Psikologjia evolutive është një përqasje për të kuptuar sjelljen njerëzore duke kuptuar të shkuarën tonë evolutive. Psikologjia evolutive nuk është gjë tjetër veçse nocioni radikal se sjellja njerëzore është pjesë e botës natyrore.

Në këtë pikë është e rëndësishme të kujtohet studiues si Daly dhe Wilson nuk po falin apo justifikojnë vrasjen apo fëmivrasjen. Asnjë nuk pohon se vetëm pse një diçka ndodh në natyrë apo ka një shpjegim apo influencë natyrore ajo është e justifikuar. Madje, në këtë rast, në të kundërt… Këta studiues dhe të tjerë si ta, po përdorin një qasje ndaj sjelljes njerëzore që informohet nga teoria evolutive në mënyrë që t’i kuptojmë më mirë këto fenomene shoqërore. Të kuptosh vrasjen dhe fëmivrasjen, është një diçka krejt e ndryshme prej justifikimit të saj.

 

 

Rinstinkt blog

Për më shumë rreth kësaj teme: Homicide: Foundations of Human Behavior (Martin Daly, Margo Wilson) 

 

 

 

Ndryshime trunore pas ngrënies së tepërt

Ndryshime trunore pas ngrënies së tepërt (tek minjtë)

miush obezKërkuesit shkencorë Rossi et al. kanë gjetur se një klasë e veçantë neuronesh në rajonin trunor të quajtur zona anësore/laterale e hipotalamusit (zonë e cila shërben si një nyje integrale në qarkun neuronal që kontrollin sjelljen e të ngrënit) vepron si një frenë në ushqyerje, pra në ndalimin e konsumit ushqimor në një model obeziteti tek minjtë.

U gjet se këto neurone ndikoheshin dhe ndyshonin veçanërisht nga obeziteti i induktuar prej dietës.

Pra, popullata të dalluara neuronesh në zonën anësore/laterale të hipotalamusit shërbejnë si rregullatorë themelorë të sjelljes së të ngrënit… dhe më tej këto grupe neuronale mund të shënjestrohen në të ardhmen për të trajtuar çrregullimet e të ngrënit.

 
Studimi: Obesity remodels activity and transcriptional state of a lateral hypothalamic brake on feeding  – Science 28 Jun 2019: Vol. 364, Issue 6447, pp. 1271-1274

Një botë e vogël dhe e ndërlidhur

Një botë e vogël dhe e ndërlidhur.

Vendet e ndryshme të botës e menaxhojnë peshkimin sikur të jetë një resurs vendor, dhe në njëfarë mënyre ky lloj menaxhimi e reflekton realitetin e ujrave që gjenden brenda territorit të vendit përkatës, por për peshqit detarë çështja është më e ndërlikuar duke qenë se peshqit detarë janë ndoshta vertebratët qe janë të ndërlidhur më shumë se çdo gjë tjetër nëpërmjet deteve dhe rrymave oqeanike nëpër distanca të gjata.

Studiuesit Ramesh et al., kanë një model se si këto rryma ndërlidhëse shpërndajnë larvat e më shumë se 700 lloje peshqish.

Këta studiues bënë një analizë rrjetesh për të përcaktuar shkallën me të cilën popullatat që gjendeshin në një pjesë të botës mund të kenë ardhur nga një pjesë tjetër e botës.

Duket se popullatat botërore të peshqve përfaqësojnë një rrjet të vogël botëror në të cilin lidhjet nëpërmjet këtyre popullatave janë të ngushta dhe ku qendra të caktuara produktiviteti janë shumë të rëndësishme.

Ky ndërkomunikim dhe ndërlidhje ka implikime me shtrirje të gjerë për konservimin, menaxhimin dhe furnizimin me ushqim botërisht.

 


Përshtatur nga Revista Science 21 qershor 2019

Minjtë e prerive, hormonet dhe komunikimi ndërqelizor

Minjtë e prerisë, monogamia, hormonet dhe komunikimi ndërqelizor

Sinjalizimi ndërqelizor është një veçanti e organizmave shumëqelizorë. Edhe tek organizmat më të thjeshtë shumëqelizorë diferencimi i grupeve të ndryshme të qelizave në inde të specializuara duhet të integrohet me pjesën tjetër të organizmit si një gjë e vetme.

Përgjigjia e një qelize ndaj një molekule sinjalizuese ndodh në tre hapa të njëpasnjëshëm. Së pari, molekula sinjalizuese (peptidi) lidhet me një receptor në sipërfaqen e membranës së qelizës. Së dyti, lidhja e molekulës sinjalizuese me receptorin tejçon një mesazh brenda qelizës. Dhe së treti, qeliza ndryshon aktivitetin e vet në përgjigje ndaj sinjalit. Në një organizëm shumë qelizor këto hapa shpienë në ndryshime në mënyrën se si ai organizëm funksionon.

Minjtë e fushës apo minjtë e prerive (Microtus ochrogaster) janë brejtës të vegjël që jetojnë në klima të temperuara. Në këto zona ata gërmojnë tunele nëpër fusha. Gjatë sezonit përkatës të riprodhimit, kur një mashkull miu prerie çiiftëzohet me një femër, ndodh një fenomen interesant që na ndihmon shumë të kuptojmë komunikimin ndërqelizor tek organizmat shumëqelizorë.

minjë prerie minjë fushe

Pas çiftëzimit minjtë e prerisë kanë një lidhje jetëgjatë. Kjo sjellje induktohet prej disa peptideve/homoneve që veprojnë si sinjale ndërqelizore.

Pas çiftëzimit, që mund të zgjasi deri në një ditë të plotë, çifti i minjve të prerisë qëndron bashkë. Lidhja mes dy minjëve të prerisë është aq e fortë saqë ata qëndrojnë bashkë për githë jetën. Se përse ndodh kjo dhe cilave mekanizma biologjië i detyrohet fortësia e kësaj lidhje, do ta shpjegojmë më poshtë…

Por është interesante që këtë lidhje të përjetshme të çiftit të minjëve të prerisë/fushës ta krahasojmë me sjelljen e miut të malit (M. montanus) që është një i afërm i minjëve të fushës por që jeton nëpër kodra. Në kët specie çiftëzimi është i shpejtë dhe mëpastaj çifti ndahet. Mashkulli i miut të llojit M. montanus kërkon për partnere të tjera, ndërsa femra i braktis të vegjlit e vet jo shumë më vonë pasi lindin.

Shpjegimi për këto ndyshime dramatike në sjelljen e këtyre dy specieve të minjëve gjendet në trurat e tyre. Kur çiftëzohen minjtë e prerive, në trurin e mashkullit dhe femrës lëshohen peptide specifikë prej 9 aminoacidesh. Tek femra peptidi është oksitocika, ndërsa tek mashkulli është vazopresina. Këto peptide qarkullojnë në gjak dhe mbërrijnë në indet e ndryshme të trupit të minjëve të prerive, por lidhen vetëm me disa lloje specifikë qelizash. Në sipërfaqen e tyre këto qeliza kanë proteina që kanë funksionin e repectorëve, dhe mbi të cilat lidhen peptidet oksitocinë dhe vazopresinë, sikur lidhet çelësi me kyçin e vet.

Ndërveprimi mes peptideve dhe receptorëve shkakton një aktivizim dhe një ndryshim në formën e receptorit, i cili shtrihet përmes membranës plazmatike/qelizore të qelizës. Brenda citoplazmës ky ndryshim forme i receptorit shkakton një seri ngjarjesh që si përfundim rezultojnë në ndryshime në qelizat specifike. Mëpastaj këto qeliza nga ana e vet shkaktojnë ndryshime të tjera që janë përgjejgëse për ndryshime në sjelljen e minjëve të prerive.

Receptorët për oksitocinën dhe vazopresinën tek minjtë e prerive janë më shumë të përqëndruar në disa rajne të trurit që janë përgjegjëse për sjellje si lidhja në çift dhe kujdesja për të vegjëlit.

Tek minjtë e malit/kodrës, ka shumë më pak receptorë për këta dy peptide, dhe si pasojë do të ketë një manifestim tepër të reduktuar të sjelljeve që shfaqnin minjtë e prerive; pra minjtë e malit do të kenë një lidhje më të dobët në çift dhe do të kujdesen më pak për të vegjëlit e vet.

Është e qartë se oksitocina dhe vazopresina janë shkakëtarët, pra sinjalet që induktojnë këto lloj sjelljesh.

 

© Rinstinkt Blog