Fakte mbi Pandeminë e Covid-19

Faktet e deritanishme mbi Pandeminë e Covid-19.

Si është emri i virusit dhe i sëmundjes? Covid-19 (coronavirus disease 2019 – sëmundja e coronavirusit 2019) është emri i sëmundjes. Emri i virusit që shkakton sëmundjen është SARS-CoV-2 (severe acute respiratory syndrome coronavirus 2). Emri i virusit dhe i sëmundjes që ai shkakton u caktuan nga OBSH-ja dhe nga Komiteti Internacional për Taksonominë e Viruseve.

Në 29 dhjetor 2019 autoritetet kineze identifikuan një grumbullim rastesh të ngjashme pneumonie në qytetin e Wuhan-it (Kinë). Ky është një qytet me 11 milionë banorë dhe është kryeqyteti i provincës së Hubei-t. Pas analizave përkatëse, u zbulua se këto raste ishin shkaktuar nga një lloj i ri coronavirusi që mëpastaj mori emrin SARS-CoV-2.

Rastet e para të sëmundjes Covid-19 u identifikuan në Tailandë në 13 janar dhe në Japoni në 16 Janar 2020.

Në 23 Janar 2020 qyteti i Wuhanit dhe qytete të tjera përreth u bllokuan nga qeveria kineze, pra njëfarë karantine masive, ku nuk lejohej lëvizja.

Mikroskopi elektronike e disa coronaviruseve

Çfarë janë coronaviruset? Këta janë një grup virusesh që janë të shpeshtë dhe të përhapur tek njerëzit dhe janë përgjegjës për rreth 30% “të ftohjeve” (kur themi se dikush është ftohur individi është infektuar me një virus). Corona në latinisht do të thotë “kurorë”, dhe ky grup virusesh ka këtë emër për shkak se sipërfaqja e tij duket si një kurorë nën hetimin me mikroskopi elektronike.

Në dekadat e fundit koronaviruset kanë qenë përgjegjës edhe për 2 shpërthime të tjera epidemike. SARS në vitin 2003 dhe MERS në vitin 2012.

Cilat janë simptomat e sëmundjes së shkaktuar nga ky coronavirus? Simptomat kryesore janë temperatura/ethet dhe një kollë e thatë. Nga të dhënat e deritanishme 90% e rasteve të identifikuara kanë patur temperaturë dhe 2/3 e rasteve kanë patur kollë të thatë.
Simptoma e tretë më e shpeshtë ishte ndjesia e lodhjes, rreth 40% e rasteve vuanin nga kjo simptomë. Të tjera simptoma janë: prodhim sputumi (jo pështymë, por mukus i trashë që kollitet prej mushkërive) vështirësi në frymëmarrje, dhimbje muskulare dhe të kyçeve, dhimbje fyti, dhimbje koke, të dridhura, nauzea dhe të vjella, kongjestion/bllokim të hundës, diarre.

Sa zgjat periudha e inkubacionit? Periudha e inkubacionit është koha që kalon nga momenti i infektimit në momentin e zhvillimit të simptomave dhe sipas OBSH-së ajo është 5-6 ditë. Por OBSH-ja thekson se kjo periudhë mund të luhatet nga 1-14 ditë.

Sa kohë zgjat sëmundja? Koha mesatare e kohëzgjatjes së sëmundjes, prej fillesës deri në rimëkëmbjen klinike për rastet e moderuara është rreth 2 javë. Këto të dhëna bazohen mbi 55.924 rastet e konfirmuara në Kinë.
Për rastet e rënda dhe ato kritike sëmundja zgjat nga 3-6 javë. Për individët që nuk i mbijetuan dot sëmundjes, prej fillesës së simptomave deri në momentin e vdekjes, kaluan nga 2-8 javë.

Si evoluon sëmundja e Covid-19 tek një individ model? Statistikisht simptomat fillojnë me temperaturë, ndjekur nga një kollë e thatë. Pas disa ditësh disa pacientë mund të kenë vështirësi në frymëmarrje. Simptomat mund të jenë të buta, ndonjëherë të padallueshme, dhe sëmundja të kalojë duke u ngatërruar me një “ftohje” të thjeshtë, e herë të tjera të moskuptohet pare.
Në raste të tjera, në të rralla, simptomat mund të rriten në rëndësi. Rastet kritike mund të kenë pneumoni të rëndë, dështim respirator, shock septik, dhe disfunksione apo dështime të shumta të organeve.

Maskat (e thjeshta) kirurgjikale, maskat me filtër N95 dhe virusi SARS-CoV-2

Vini re! Ky shkrim nuk ka synim të zëvendësojë rolin, këshillat apo urdhëresat e autoriteteve përkatëse.

Maskat (e thjeshta) kirurgjikale, maskat me filtër N95 dhe virusi SARS-CoV-2

Ngjyra të ndryshme maskash të thjeshta kirugjikale

Maskat e thjeshta, pra të përbëra nga një copë e thjeshtë dhe që lidhen pas kokës apo kapen me llastikë pas veshëve (dhe që rëndom përdoren nga personeli mjekësor gjatë operacioneve kirurgjikale) janë dizenjuar jo për të mbrojtur atë që i vesh, por për të mbrotur pacientin dhe fushën operatore nga ndotja që mund të vijë prej personelit.
Kjo sepse maska shërben si një barrierë apo kufi që pengon kalimin e drejtëpërdrejtë të ajrit dhe të thërrmijave të pështymës së mjekëve dhe infermierëve ndërsa ata e kanë kokën mbi fushën operatore. Këto maska nuk kanë synim dhe nuk janë në gjendje që të realizojnë një izolim të plotë të frymës së nxjerrë nga mjekët dhe infermierët meqë këto maska nuk puthiten dot plotësisht. Të gjithë do ta keni vënë re se ato qëndrojnë të lira nga anët, nga sipër, nga poshtë. Pra ajri gjithsesi kalon.

Pra, dy pika kryesore. Së pari qëllimi dhe funksioni i tyre, përgjithësisht, nuk është që të mbrojnë atë që i vesh, dhe së dyti nuk janë hermetike, pra nuk puthiten plotësisht.

Një pikë tjetër e rëndësishme është se këto maska edhe pse janë një tip pengese nuk i filtrojnë dot thërrmijat si përshembull viruset apo edhe thërmija më të mëdha në formën e aerozolit. Në varësi të materialit (nuk është gjë tjetër veçse një llojë cope tekstili) aerozoli mund të penetrojë në masën nga 25-80%. * (Chen-C; Willeke-K. Aerosol penetration through surgical masks. Am J Infect Control 1992 Aug; 20(4):177-184 )

Që, duke guxuar të bëjmë një krahasim të thjeshtë, nëse dikush tështin apo flet në afërsi të një individi që vesh një maskë të tillë, ky i fundit sërisht do të vijë në kontakt me thërmijat e pështymës (dhe të virusit), nëmos nga penetrimi përmes maskës, nga kalimi i thërmijave nga anët jo të puthitura të maskës.

Ekzistojnë tipe të tjerë maskash si ato N95 që janë maska që gjatë testimeve arrijnë të bllokojnë apo filtrojnë të paktën 95% të thërrmijave shumë të vogla (në madhësinë 0.3 mikron). Këto lloj maskash rrallë përdoren, dhe kur përdoren, përdoren nga personeli mjekësor i trajnuar, meqë masa duhet trajtuar, veshur, mbajtur dhe hequr në një mënyrë specifike në mënyrë që të mos pengohet apo cënohet roli i saj. Çfarë do të thotë kjo? Para së gjithash maska duhet të vishet në mënyrë që të jetë totalisht hermetike dhe të mos lejojë kalim ajri nga periferia, kjo për të mos anashkaluar funksionin e maskës. Shpesh edhe mjekët dhe infermierët që nuk janë praktikë në përdorimin e këtyre maksave bëjnë gabime në veshjen e tyre, kjo edhe për shkak të ndryshueshmërisë së formës dhe madhësisë së fytyrave.

Megjithatë, këto maska kur përdoren nga profesionistë të trajnuar ndihmojnë atë që i vesh në parandalimin e infeksionit.

Të gjitha provat dhe faktet sugjerojnë se këto maska të thjeshta kirurgjikale parandalojnë të tjerët prej infektimit nga subjekti që vesh maskën (pra një individ që di apo nuk di se është i infektuar – periudhë inkubacioni – vesh maskën sepse do të shmangi çdo lloj mundësie për të përhapur virusin apo për të infektuar personat me të cilët ka kontakt në rrethana të pashmangshme.)

Në një botë ideale, kur oferta e maskave do të ishte e pafund (pavarësisht kërkesës së rritur të këtyre kohëve) të gjithë do vishnim nga këto maska të thjeshta për të penguar e ngadalësuar përhapjen e infeksionit. Viruset e kanë në natyrën e vet përhapjen përmes kontaktit njerëzor. Nëse do imagjinonim një botë ku natyra njerëzore nuk do të kishte këto lloj kontaktesh mund të supozojmë se edhe viruset nuk do ta kishin në natyrën e vet këtë formë përhapje dhe mbijetese. Fenomene të ndërlidhura.

Ka disa studime, jo perfekte, që duket se tregojnë se edhe maskat e theshta mund të kenë njëfarë benefiti, edhe për ata që i veshin (dhe jo vetëm për të tjetër). Por edhe blerja e veshja e maskave të thejshta kirurgjikale nuk i bën idnividët të paprekshëm. Aq më tepër që mund t’i induktojë ata që i veshin maskat që të kompensojnë riskun, pra duke menduar se kanë një maskë mund të ekspozohen më shumë ndaj situatave me rrezik infektimi.

Për më tepër blerja masive e maskave të thejshta kirurgjikale nga popullata e gjerë bën që të ketë mungesa në ambientet shëndetësore duke e bërë më të vështirë punën e mjekëve dhe infermierëve.

Këto janë këshillat e OBSH mbi maskat dhe kur sugjerohet/këshillohet të vishen. https://www.who.int/emergencies/diseases/novel-coronavirus-2019/advice-for-public/when-and-how-to-use-masks

 

© Rinstinkt Blog 2020

Hiperkalemia & Hipokalemia

Hiperkalemia

Hiperkalemia është një çrregullim elektrolitik mjaft i shpeshtë (1-10% e pacientëve të shtruar në spital), që shkakton një depresion të përçueshmërisë kardiake dhe mund të shpjeri në aritmi fatale për jetën. Prek njësoj meshkujt dhe femrat, dhe të gjitha grupmoshat.

Rregullimi normal i kaliumit (K) realizohet si vijon: K i gëlltitur futet në qarkullimin venoz portal, pra të venës portë; si përgjigje pankreasi lëshon insulinën. Kjo e fundit lehtëson futjen e kaliumit brenda qelizave.
Kaliumi në qarkullimin veshkor/renal bën që renina të çlirohet prej qelizave juxtaglomerulare, duke çuar në aktivizimin e angiotensinës I e cila konvertohet në angiotensinë II në mushkëri. Angiotensina II vepron mbi zona glomerulosa të gjendrës adrenale (mbiveshkore) për të stimuluar sekretimin e aldosteronit. Ky i fundit bën që kaliumi të ekskretohet dhe natriumi të mbahet – në duktet mbledhëse/kolektore të veshkës.

Rritja e përqëndrimit të kaliumit/potasiumit në plazmë, në nivele më të mëdha se 5mmol/L (5.5mEq/L), mund të shkaktohet nga:
⦁ çlirimi prej qelizave të dëmtuara (rritje e ngarkesës së kaliumit): në raste djegiesh, dëmtimesh prej shtypjeve, rabdomiolizës apo prej transfuzionit.
⦁ lëvizja abnormale e kaliumit jashtë qelizës (rishpërmdarje qelizore): si në rast acidoze, transfuzioni, apo në rastin e paralizës periodike hiperkalemike.
⦁ zvogëlim i jashtëqitjes/ekskretimit: si në rastin e dështimit të veshkave, të sëmundjes së Addisonit, apo në rast përdorimi të drogërave siç janë diuretikët që që kursejnë kaliumin, si dhe ilaçet anti infiamatorejo steroidike.
⦁ helmimet/intoksikimet
⦁ marrje me tepricë: në raste shumë të rralla.

Ndër efektet kryesore të hiperkalemisë janë: paraestezia, dobësia muskulore (paralizë flacide), dhe dizritmitë ventrikulare (dhe eventualisht asistola).
Efektet e rrezikshme duhen pritur kur kaliumi plazmatik e kalon nivelin e 6.5mmol/L.

Në disa raste kaliumi/potasiumi plazmatik mund të rezutojë i rritur për shkak të hemolizës që mund të ndodhi në mostrën mbi të cilën realizohet analiza. Pra kjo është një pseudohiperkalemi që vjen nga një mbledhje apo transport jo i duhur i mostrës së gjakut.
Duhen matur gazet hematike për të kontrolluar për acidozë.
Është e rëndësishme të mbahet mend se ekzistojnë disa ndryshime karakteristike të EKGsë në rast hiperkalemie. Këto ndryshime janë: valë T të larta, me majë (si tendë – janë më të larta sesa të gjera); interval Q-T i reduktuar; kompleks QRS i zgjeruar; valë P të vogla ose jo të pranishme; interval P-R i rritur; segmenti ST i depresuar; dizritmi ventrikullare si fibrilacion dhe asistoli.

Tek pacientët që kanë një rritje të përqëndrimit të kaliumit plazmatik, pra në nivelem më të mëdha ose të barabarta me 6.5mmol/L, të cilët kanë edhe ndryshime toksike të EKGsë, gjëja e parë që duhet bërë, pra prioritet është mbrojtja nga dizritmitë kardiake jetë-kërcënuese. Mbrojtja ndaj këtyre dizritmive, siç fibrilacioni ventrikullar dhe asistolia, bëhet duke i dhënë pacientit kalcium. Kalciumi jepet nën kontroll elektrokardiografik (EKG), në një masë prej 10mL në formën e klorurit të kalciumit 10% me injeksion i.v. të ngadaltë për 2-5 minuta. Ky administrim ka një efekt të menjëhershëm që zgjat deri në 1 orë.
Një alternativë është dhënia deri në 20mL e glukonatit të kalciumit 10%.
Kalciumi ka efekt që të stabilizojë membranën qelizore miokardiake, por nuk është në gjendje të ndikojë në nivelinplazmatik të kaliumit/potasiumit.

Për të rishpërndarë dhe eleminuar kaliumin nga trupit veprohet si vijon…
Tek pacientët me rritje mbi 6.5mmol/L të përqëndrimit tëkaliumit plazmatik, por pa ndryshime toksike të EKGsë, kaliumi mund të rishpërndahet jashtë plazmës në drejtim të qelizave duke administruar:
Bikarbonat – nëse pacienti ka acidozë metabolike (pH<7.20) jepi bikarbonat natriumi i.v. (1mmol/kg) për 5-15 minuta. Vepron në më pak se 30 minuta por ka një efekkt të kufizuar mbi nivelet e kaliumit nëse përdoret e vetme.
Salbutamol – jepi salbutamos 10mg me nebulizator. Mund të nevojitet deri në 20mg. Një alternativë është 0.5mg salbutamol i.v. Salbutamoli, nëpërmjet receptorëve beta-2 në mëlçi dhe në muskul, stimulon pompën Na/K ATP që të lëvizi kaliumin brenda qelizave. Brenda 30 minutash niveli plazmatik i kaliumit fillon të bjeri. Efekti i salbutamolit është plotësues/shtues i efektit të insulinës dhe redukton edhe hipogliceminë e padëshiruar.
Insulina – jepni 10U insulinë të tretshme në 50g glukozë i.v. për 15-30min. Insulina stimulon pompën Na/K ATP për të rritur uptake brendaqelizor të kaliumit.

Për të larguar kaliumin e tepërt nga trupi veprohet si vijon.
Tek pacientët me një rritje të butë ose të moderuar të përqëndrimit plazmatik të kaliumit: duhet të monitorohet EKGja pa përjashtim tek të gjithë pacientët. Duhet dhënë insulinë dhe glukoz siç u përshkrua më sipër.
Tek të gjithë pacientët me hiperkalemi: largojeni kaliumin nga trupi nëpërmjet një rezine/rrëshire me shkëmbim jonesh si për shembull 15g sulfonat polistiren kalciumi (apo natriumi) katë herë në ditë nga goja. Nëse funksionaliteti veshkor është normale rrisni ekstretimin renal me furosemid 0.5-1.0mg/kg oralisht ose i.v. Në këtë rast duhen dhënë lëngje të mjaftueshme nga goja ose i.v. Në raste të tjera mund të nevojitet dializa.

 

Hipokalemia

Hipoklaemia po niveli i ulët i kaliumit në plazmë, nën nivelin 3.5mmol/L, mund të vijë prej:
⦁ një lëvizje abnormale brenda qelizave: si në rast alkaloze, dhënie të insulinës, apo në rastet e paraizave periodike hipokalemike.
⦁ humbjeve të tepërta të kaliumit nga trakti gastro-intestinal: si për shembull në rast të vjellash apo diarreje.
⦁ një humbje të tepruar të kaliumit nga veshkat: si në përdorimin e diuretikëve, të acidozës tubulare renale apo edhe të sëmundjes së Cushingut.

Simptomat më të shpeshta të hipokalemisë janë lodhshmëria dhe dobësia. Këto mund të jenë simptomat e vetme dhe ekzaminimi mund të mos evidnetojë gjë tjetër. Të tjera herë mund të vihen re edhe: parestezi, alkalozë metabolike, poliuri, ileus paralitik etj.

Në rast se dyshohet hipokalemi duhen kontrolluar gazet hematikë nëprmjet hemogasanalizës. EKGja mund të shfaqi ndryshime karakteristike hipokalemike: sheshim apo inversion të valës T; depresion të segmentit ST; zgjatje e intervalit Q-T; dizritmi ventrikullare.

Trajtimi mund të fillojë me kalium i.v. – nën kontroll elektrokardiografik – tek pacientët simptomatikë ose me risk. Doza deri në 0.5mmol/kg në orë (jo më shumë se 30-40mmol/h për një të rritur). Shumë pacientë që nuk kanë simptoma dhe e kanë EKGnë normale do t’i përgjigjen mirë edhe një trajtimi me suplementë oralë. Gjithsesi të gjithë pacientët duhet të drejtohen tek mjeku.

 

© Rinstinkt Blog 2020


PDF: Rinstinkt Blog – Hiperkalemia Hipokalemia

Afazia; Diagnoza diferenciale e çrregullimeve të gjuhës

Afazia dhe diagnoza diferenciale e çrregullimeve të gjuhës

Afazia, apo disfazia, nuk është gjë tjetër veçse një problem në përpunimin e gjuhës që vjen prej një keqfunksioni apo më saktë disfunksioni në hermisferën trunore dominante.

Afazia është një çrregullim i gjuhës dhe jo një defiçit ndijor apo motor i thjeshtë. Për këtë arsye preken që të dyja format e gjuhës si ajo e folur edhe ajo e shkruar.

Afazia nuk shkaktohet nga një problem në dëgjim apo në artikulim, megjithëse problemet dhe defiçitet e këtyre aspekteve mund të bashkekzistojnë me afazinë.

Është e rëndësishme që të jemi në gjendje ta dallojmë afazinë nga çrregullime të tjera që prekin gjuhën por që nuk janë çrregullime specifike të vet gjuhës. Për shembull, në çrregullimet motore si dizartria apo afemia (apraksia verbale) e folura mund të jetë e vështirë që të kuptohet. Gjithsesi gjuha ka një përmbajtje dhe gramatikë normale dhe gjuha e shkruar shpesh është normale.

Mutizmi apo memecëria mund të rezultojë prej një afazie të rëndë apo prej çrregullimeve motore, por këto mund të dallohen prej afazisë duke testuar gjuhën e shkruar të individit e cila mund të jetë normale në çrregullimet motore të të folurit por që është e prekur tek afazia.

Po ashtu afazia duhet dalluar nga çrregullimet dëgjimore periferike apo qëndrore, ku preket perceptimi i gjuhës së folur por aftësia për të lexuar dhe aspekte të tjera të gjuhës janë normale.

Një tjetër diagnozë diferenciale është ajo mes afazisë dhe çrregullimeve të vëmendjes prej shkaqeve të ndryshme toksike, metabolike, post-iktale, prej iskemisë së shtyllës së trurit, çrregullimeve të gjumit. Të gjitha këto shkaqe mund të prodhojnë tjetërsime që mund të ngatërrohen me afazinë për shkak të prekjes së të kuptuarit dhe për shkak të të folurës jo koherente.

Disa herë afazia mund të ngatërrohet edhe me çrregullime psikiatrike. Në veçanti afazia mund të ngjasojë me pacientët që vuajnë nga skizofrenia dhe që mund të kenë të folur të çrregullt, të pakuptimtë, plotë neologjizma.

Pra për të bërë një përmbledhje, çrregullimet që mund të ngatërrohen me afazinë janë:

  • Çrregullimet e prodhimit të gjuhës si dizartria, afemia (apraksia verbale), dhe mutizmi (memecëria).

  • Çrregullimet dëgjimore si, një humbje periferike e dëgjimit, apo zhurdhëria kortikale.

  • Çrregullimet e vëmendjes si një gjendje konfizionale e përgjithshme, apo narkolepsia.

  • Çrregullimet psikiatrike (si skizofrenia)

  • Pacient jo-bashkëpunues.

Shkaku më i shpeshtë i fillimit akut të afazisë është infarkti trunor/cerebral.

© Rinstinkt 2020

Përsiatje mbi identifikimin e SARS-CoV-2 në Shqipëri

Vini re! Ky shkrim përmban përsiatjet e mia personale, dhe kurrsesi nuk ka synim të zëvendësojë rolin, këshillat apo urdhëresat e autoriteteve përkatëse.

Më në fund, edhe në Shqipëri u diagnostikuan rastet e para të koronavirusit, i cili po merr emrin zyrtar SARS-CoV-2.

Këto ditët e fundit, në shaka e sipër disa të afërm dhe miq komentonin se si Shqipëria dhe shqiptarët janë njerëz të fortë dhe sëmundja nuk po na prek. Kjo vërtet që do të ishte e dëshirueshme, por jo e vërtetë, e gjithsesi e pamundur.

Personalisht, pak për shkak të njohurive biomjekësore, pak për shkak të intuitës, e kisha të qartë se virusi nuk mund të na linte mënjanë, jo vetëm sepse nuk po shikoja masa publike qeveritare por as masa personale pprej ndërgjegjësimit për të parandaluar përhapjen në teritorin e vendit tonë.

Për më tepër nuk ka sesi ne të qëndronim të painfektuar, ndërsa një nga partnerët tanë ekonomik më të mëdhenj, Italia (me të cilën ne shkëmbejmë mallra, shërbime dhe lëvizje njerëzish çdo ditë) ka një përhapje goxha të madhe të virusit në teritorin e vet. (Në Itali, numri i të infektuarve, dyfishohet çdo çdo 2-3 ditë.)

Është po ashtu bindja ime se përtej rasteve tanimë të evidentuara në Shqipëri, duhet medoemos të ketë edhe të infektuar të tjerë, jo thjeshtë asimptomatikë, pra thjesht bartës të virusit, por edhe individë që janë sëmurë por ngase sëmundja tek ata po zhvillohet me simptoma modeste apo të lehta (që i ngjasojnë gripit) nuk janë nën vëmendjen e personelit mjekësor. Kjo sëmundje, ky infeksion, në pjesën më të madhe të të infektuarve kalon patëkeq. Vetëm rreth 10% e atyre të zhvillojnë sëmundjen janë raste të rënda, që përfundojnë në terapi intensive për shkak të vështirësisë në frymëmarrje. (Kjo % është e përafërt, dhe mund të jetë më e vogël, meqë, siç e përmenda më sipër, tek pjesa më e madhe e individëve sëmundja kalon pa problem në harkun e 1-2 javëve dhe mund të mos dallohet nga një influenca/gripi, ndaj edhe nuk bien nën vëzhgimin e mjekëve ngase nuk raportohet e kështu me gjasa nuk ka sesi të përfshihet në statistika.)

Një përqindje edhe më e vogël vdesin, që nga të dhënat e deritanishme nga vendet e tjera është rreth 1-2% (megjithëse edhe kjo mund të jetë më e ulët meqë shumë raste shërohen pa probleme, pa e marrë vesh mjeku, dhe kalojnë të pa sinjalizuara.)

Nga të dhënat e derimëtanishme, nga sa kam lexuar dhe kuptuar unë, një person i infektuar (që nuk duhet medoemos të ketë zhvilluar sëmundje në aparatin frymëmarrës) mesatarisht infekton 2 individë të tjerë… e kështu me rradhë. (Të gjithë besoj e kuptojmë se, përveç analizës laboratorike, nuk ka mënyrë tjetër për të konfirmuar nëse jemi infektuar, apo nëse sëmundja e aparatit të frymëmarrjes – që fare mirë mund të jetë prej gripit apo cilitdo infeksioni tjetër – vjen prej SARS-CoV-2.). Ndaj edhe këta individë të infektuar me gjasa kanë infektuar të tjerë individë, e kështu me radhë, infeksioni përhapet në mënyrë eksponenciale.

*Kalojnë disa ditë deri në 1 javë përpara se virusi të japi shenja të infeksionit të vet. Kjo quhet periudha e inkubimit apo inkubacionit.

Tani, me gjasa, edhe qeveria Shqiptare (edhe pse tepër vonë në mendimin tim personal) do të tentojë të ndërmarri disa masa për parandalimin e përhapjes së mëtejshme, pra tentativa për të moderuar shpejtësinë e përhapjes. Këto masa, nuk janë për të mbrojtuar mua, apo individë të tjerë të rinj e të shëndetshëm, por janë për të mbrojtur sistemin shëndetësor për të mos e ngopur dhe mbi të gjtha për të mbrojtur individët e brishtë, si të moshuarit apo ata që vuajnë nga patologji të tjera domethënëse që janë ata që vuajnë më shumë nëse infektohen nga ky virus.

Nëse virusi përhapet gjerësisht në popullatë, do të rritet numri i të infektuarëve, por po ashtu do të rritet edhe numri i atyre që zhvillojnë një sëmundje të rëndë dhe që kanë nevojë për kura mjekësore më të specializuara. Dhe ky është, apo më saktë, ka gjasa të jetë problemi kryesor. Jo thjeshtë një ngopje (sepse ajo po ndodh tanimë në sistemin shëndetësor Italian që ka më shumë resurse sesa i yni), por një përmbytje e sistemit shëndetësor.

Me gjasa repartet infektive, të pneumologjisë dhe të terapisë intensive shumë shpejtë do të shterrojnë vendet në dispozicion dhe kjo do të kërkojë një përfshirje të reparteve të tjera. Por nuk duhet të bëjmë një gabim elementar… nuk duhet të harrojmë se përveç SARS-CoV-2 kemi edhe sëmundje të tjera; ka edhe pacientë që vuajnë nga të tjera patologji, infektive, të zemrës, traumatike etj. Mund të ndodhi që një pacient me patologji kardiake, i cili ka nevojë për një shtrim në terapi intensive, nuk do të gjejë vend sepse vendet do të jenë zënë nga emergjenca e koronavirusit. Nëse nuk merren masa për të moderuar shpejtësinë e përhapjes këto skenarë medoemos do të ndodhin, siç po ndodhin në Itali për shembull.

Në këtë fazë, tani që dihet që virusi po qarkullon në Shqipëri, autoritetet mjekësore, duhet të tregohen strategjike, duke patur parasysh edhe dobësinë e vendit tonë me “shëndetësinë falas”.

Ndaj, të gjithë duhet të mundohemi që që të ndjekim ato udhëzime që rëndom na thuhen, që prej shmangies së kontakteve ndërpersonale të ngushta, ruajtjes së distancës 1 m, larjes së duarve, si dhe të të mos mbledhjes së bashku (shkolla, çerdhe, festa). Pra t’ia bëjmë jetën virusit më të vështirë. Nuk duhet menduar se ngase shkollat janë mbyllur ne mund të shkojmë e të hamë pica në restorant me shokët e shoqet, në të kundërt. duhet të kufizojmë sa më shumë të jetë e mundur ndërveprimet dhe kontaktet me të tjerët, sepse çdo kontakt rrit probabilitetin për infektime të mëtejshme.

Të gjitha këto masa kanë synimin që të moderojnë përhapjen dhe shpejtësinë e përhapjes së virusit, në mënyrë që t’ia bëjnë më të lehtë punën personelit mjekësor. Nëse ndodh një përhapje e gjerë e virusit, atëherë menaxhimi dhe trajtimi i të sëmurëve do ta vendosi shëndetësinë tonë të brishtë edhe në më shumë vështirësi.