Kanceri i vezores

Kanceri i vezoreve është tipi i katërt më i shpeshtë i kancereve që prekin femrat, duke shkaktuar rreth 5% të të gjitha vdekjeve të femrave nga 40-60 vjeç.

Skemë ilustruese e vezoreve, mitrës, vaginës dhe kancerit të vezoreve

Mosha mesatare kur kanceri manifestohet (tek ai 5% i femrave të prekura) është rreth 60 vjeç. Kanceri i vezoreve në 90% të rasteve lind nga epiteli që vesh vezoren, që është një lloj epiteli celomatik. Ky epitel ka të njëjtën prejardhje embrionale me të epitelit peritoneal dhe të epitelit që vesh tubat e Fallopit. Kështu, kanceri që mund të preki tubat e Fallopit, kanceri peritoneal dhe kanceri i vezoreve i tipit epitelial, ndajnë mes tyre të njëjtat tipare histologjike dhe po ashtu trajtohen me të njëjtën përqasje.

Siç e përmenda, 90% e kancereve të vezoreve lindin nga epiteli që vesh vezoret, pra janë tumore të tipit epitelial ku përfshihen adenocarcinoma sieroz, muçinoz, endometroid, me qeliza të qarta apo me qeliza skuamoze.
2-3% të kancereve të vezoreve lindin nga qeliza gjerminale/burimore, të cilët ngjasojnë me tumoret gjerminalë të testikujve tek mashkulli si nga aspekti histologjik ashtu edhe për sa i përket menaxhimit klinik.
Ndërsa një pjesë tjetër e kancereve janë kancere që lindin nga përbërës stromalë të vezoreve.

Etiologjia

Inçidenca e kancerit të vezoreve nuk është e lartë.

Ekzistojnë disa sindroma të trashëgueshme (pra gjenetike) të kancerit të gjirit dhe të vezores. Këto sindroma kanë në bazë të tyre gjenet (apo më saktë mutacionet e) BRCA1 dhe BRCA2. Femrat që kanë mutacione të këtyre gjeneve kanë një risk shumë më të lartë për të zhvilluar një kancer të vezoreve; një femër me të tilla mutacione ka nga 10-40% rrezik për kancer të vezoreve.
Në mutacionin e BRCA1, 40 femra në 100 zhvillojnë kancerin e vezores gjatë jetës së tyre.
Në mutacionin e BRCA2, 20 femra në 100 zhvillojnë tumorin e vezoreve gjatë jetës së tyre.

Shtatëzania, ushqimi i foshnjës me gji dhe të gjitha ato kushte që shtypin/supresojnë ovulimin (ovulacionin) janë demonstruar të kenë një rol mbrojtës ndaj kancerit të vezoreve, duke ulur riskun relativ.

Prezantimi klinik

Kanceri i vezores në stad të 4të.

Në pjesën më të madhe të rasteve kanceri i vezoreve në stadet e veta më të hershme është jo-simptomatik, pra nuk jep simptoma apo shenja të dukshme. Ndaj pjesa më e madhe e femrave paraqiten me një sëmundje të stad të avancuar ku mund të ketë simptoma jo specifike si shqetësime të përgjithshme abdominale, çrregullime të normalitetit në të defekuar, të vjella, humbje peshe etj. Pra 70% e femrave paraqiten me një kancer në stad të tretë apo të katërt (3-4).

Hetimi dhe stadiacioni

Kombinimi i gjetjeve nga ekografia vaginale, nga niveli i CA125 në gjak dhe i moshës mund të përdoret – me një sensitivitet dhe specificitet prej 80-90% – për të diferencuar mes cisteve beninje të vezoreve dhe një procesi me natyrë malinje.
Mund gjthashtu të jetë e nevojshme edhe një TC (tomografi e kompjuterizuar) për të dalluar një përhapje abdominale të tumorit, apo edhe në organe të tjera si mëlçia, mushkëritë dhe pleura apo për të hetuar nëse ka apo jo një përfshirje të nyjeve linfatke, rajonale, dhe jo vetëm.

Stadiacioni dhe përcaktimi i përhapjes së tumorit bëhet në bazë të Sistemit të stadiacionit FIGO.

Trajtimi

Kirurgjia mbetet trajtimi kryesor për pacientët me kancer të vezoreve. Qëllimi është që të bëhet një debulking i sëmundjes për të arritur një debulking të plotë, pra pa sëmundje makroskopike; për të arritur një debulking optimal, pra me sëmundje makroskopike më të vogël se 1 cm; apo për të arritur një debulking suboptimal kur mbetet >1cm prej sëmundjes origjinale.
Kirurgja mund të përfshijë një laparotomi, histerektomi totale, salpingo-ooferectomi bianësore dhe resektim të nyjeve linfatike.

Pas kirurgjisë shumica e femrave do të jenë kandidate për kemioterapi adiuvante me karboplatin (karboplatinum?) dhe paclitaxel (një taxan). Pacientëve me risk të lartë mund t’iu shtohet Bavacizumabi.
Kemioterapia neoadiuvante përdoret për pacientët me sëmundje goxha të përhapur që prej momentit të vizitës së parë. Kemioterapia neoadiuvante bëhet me synimin për të zvogëluar përmasat e sëmundjes/masës tumorale në mënyrë që të mund të konsiderohet kryerja e një debulkingu me interval.
Nëse sëmundja recidivon/rishfaqet, kryerja e një kemioterapie të linjës së dytë është e bashkëlidhur me një response-rate prej 20-40%.
Rreth 60% e pacientëve me kancer të vezoreve kanë një recidivë në një pikë apo në një tjetër.
Një përqasje me përdorim të Tamoxifenit dhe të inhibitorëve të aromatazës mund vetëm të ngadalësojë shpejtësinë e avancimit dhe të vonojë shfaqjen e simptomave.

Prognoza

Prognoza është e ndërlidhur me stadin e tumorit në momentin e diagnostikimit.
Mbijetesa e përgjithshme është 30%. Por mbijetesa ndryshon nga mbi 90% tek pacientët me kancer në stad të parë (1), deri në nën 25% tek pacientët që në momentin e diagnozës kanë një kancer në stad të katërt (4).

 

© Rinstinkt Blog.

Linfangjioma cistike (Higroma cistike)

Linfangjioma cistike (Higroma cistike)

Linfangjioma cistike është një gjendje patologjike që prek pothuaj ekskluzivisht të porsalindurit, me një lokalizim të ndryshueshëm por që më shpesh prek pjesën latero-cervikale.

Linfangjioma cistike lind si pasojë e një keqformimi të sistemit linfatik dhe përbëhet nga një tërësi formacionesh cistike (me lobuj të shumtë) me mure të holla, me vëllim të ndryshueshëm dhe që shpesh janë në komunikm me njëra tjetrën. Nuk është malinj por ka një prirje për të infiltruar strukturat anatomike rrethuese si për shembull ezofagun, trakenë apo enët kryesore të gjakut në rajonin e qafës.

Këto ciste mund të jenë makroskopike (në këtë rast emërtimi më i përshtatshëm është Higroma Cistike), ose mund të jenë keqformime mikroskopike.

linfangjioma cistike, i porsalndur, i prekur në pjesën e poshtëme të gojës

I porsalindur me një linfangjiomë cistike në rajonin e poshtëm të gojës (nënmandibular)

Në 90% të rasteve prekin fëmijët me moshë nën 2 vjeç; në rajonin e kokës dhe të qafës.

Këto keqformime të sistemit linfatik mund të jenë të bashkëlindura, pra me një prapavijë të fortë gjenetike (në këtë rast shpesh të asociuara me sindromën e Turner-it) por edhe mund të jenë të fituara.

Higroma cistike (apo linfangjioma cistike) bëhet evidente në lindjen e bebes apo në javët e para të jetës, si një enjtje, fryrje (tumefacion) me vëllim variabël nga rasti në rast, shpesh goxha e madhe; konsistemca e masës është elastike; jo e dhimbshme gjatë prekjes.

Pra, prek kryesisht rajonin e kokës, qafës, dhe më specifikisht atë nënmandibular (nën nofullën e poshtme). Në disa raste masa mund të shtrihet dhe të ketë penetruar edhe në mediastinum apo në sqetull.

Nga ana histologjike linfangjioma cistike është zakonisht një masë me natyrë beninje, me rritje të ngadaltë. Por ndonjëherë mund të ndodhë që masa, papritur, të rritet në vëllim – shpesh në shoqërim të një infeksioni të rrugëve të ajrit – dhe të jetë shkak për probleme të frymëmarrjes, sepse mund të shtypi trakenë (në këtë rast mund të nevojtet një trakeostomi urgjente).

Diagnoza bëhet nëpërmjet ekzaminimit histopatologjik nga ana e anatomopatologut.

Trajtimi: parashikohet heqja kirurgjikale që në momentet e para, pra edhe në moshë fare të vogël. Masa është mirë që të hiqet totalisht, megjithëse kjo nuk është gjithnjë e mundur për shkak se shpesh, siç e përmenda, infiltron struktura anatomike jetësore. Ndërhyrja është goxha e vështirë sidomos në rastet kur linfangjioma në shtrirjen e vet intereson edhe struktura nervore, në të cilat raste duhet treguar kujdes – dhe është mirë që të përdoret një stimulues nervor për të dalluar nervat nga pjesa tjetër.
Drenazhi i linfangjiomave jep vetëm një lehtësim të përkohshëm.

Higroma cistike mund të trajtohet me një ilaç sklerozant – OK-432 – nëpërmjet një injeksioni në brendësi të vetë masës. Ky apo edhe të tjerë agjentë sklerozantë shkatërrojnë qelizat endoteliale të enëve linfatike duke eliminuar shkakun që në rrënjë.

 

Kronika nga shkenca (1)

Kronika nga shkenca (1)

 In Vitro, 1966

ivf“Nëse vezët e lepurit dhe të derrit mund të pllenohen pas maturimit në kulturë [në kuptimin: të kultivuara në provëz], me gjasa mund të pllenohen edhe vezë njerëzore të rritura në kulturë, megjthëse nuk do të ishte e lejueshme që këto të impiantoheshin në një marrës njerëzor. Deri më tash ne ose kemi dështuar ose në më të mirin e rasteve kemi arritur një sukses shumë të kufizuar në pllenimin e vezëve njerëzore in vitro. Ne keni si qëllim t’i vazhdojmë këto eksperimente; aftësia për të vëzhguar ndarjen e vezëve njerëzore mund të jetë e një rëndësie të madhe shkencore dhe mjekësore. Për shembull, steriliteti i shkaktuar nga kalimi i gabuar i embironëve në tubat fallopianë mund me gjasa të përmirësohet duke hequr ovocite [vezë] nga vezorja, duke i rrutur dhe pllenuar ato in vitro dhe pastaj duke i transferuar ato prap tek nëna. — R. G. Edwards”

Robert G. Edwards për punën që ka bërë fitoi Çmimin Nobel në vitn 2010.

Hemorragjitë e aparatit gastrointestinal

Hemorragjitë e aparatit gastrointestinal

Hemorragjitë e aparatit gastrointestinal janë një problem klinik i rëndësishëm në mjekësi dhe që kryesisht godasin pacientë të moshuar, aop pacientë që pinë alkoll apo përdorin NSAID, pra ilaçe antiinfiamatore jo steroidike.

Hemorragia gastrointestinale është një simptomë dhe jo një sëmundje, dhe kjo na detyron që të kontrollojnë dhe kërkojmë në mënyrë aktive për shkakun e hemorragjisë, sepse duke zgjidhur problemin fillestar parandalojmë hemorragji të tjera.

Në mënyrë skematike hemorragjitë e traktit gastrointestinal ndahen në hemorragi të larta dhe hemorragji të ulëta. Ato të lartat përfaqësojnë rreth 80% të të gjitha hemorragjive g.i. dhe ndodhin në ezofag, në stomak, në duodenum deri në këndin e Treitzit. Hemorragjitë që godasin aparatin g.i. nën këndin e Treitzit quhen hemorragji të ulëta g.i. Këto të fundit përfshijnë hemorragjitë e zorrës së hollë, të kolonit dhe rektumit (tek kjo pjesë e fundit janë edhe më të shpeshta).

mallory-weiss-tear-and-GI-bleeding

Skemë ilustruese e hemorragjive g.i.

Hemorragjitë e larta g.i.
Shkaqet më të shpeshta janë ulçera peptike, variçet e ezofagut, dhe më pas edhe gastriti i shkaktuar nga ilaçet, si edhe sindroma Mallory-Weiss.

Shenjat dhe simptomat e hemorragjive g.i. të larta janë: hemetemeza (vjellja e gjakut me ngjyrë të kuqe të ndezur), melena (që është kalimi i mbetjeve fekale të errëta nëpërmjet rektumit; melena tregon se gjaku në brendësi të traktit g.i. ka qëndruar një kohë të mjaftueshme dhe ka pësuar një retje të pjesëshme; melena është një shenjë që tregon se hemorragjia me shumë probabilitet është e traktit g.i të lartë.).

Një shenjë tjetër e hemorragjive g.i. të larta ka të bëjë me shenjat hemodinamike, që janë në lidhje të drejtëpërdrejtë me sasinë e gjakut të humbur nga hemorragjia. Nëse humbja është e madhe do të ketë patjetër një reflektim edhe në shenjat hemodinamike, dhe kështu pacienti mund të shfaqi hipotension, takikardi, djarsitje, sikundër në raste të rënda mund të ketë edhe një shok të mirëfilltë hemorragjik.

Një element i rëndësishëm që duhet patur parasysh është shpejtësiia e humbjes hematike. Nëse një pacient humbet nga një pikëz gjak çdo ditë, pra një gjakderdhje e ngadaltë, organizmi i tij ka gjithë kohën e nevojshme për t’u përshtatur. Ndaj në këto raste tjetërsimet hemodinamike nuk do të jenë evidente. Tjetër gjë ndodh në rast se humbja hematike e pacientit është imediate, pra një sasi e lartë në një kohë të shkurtër. Në këtë rast organizmi i pacentit nuk arrin të përshtatet me sasinë e reduktuar të hemoglobinës dhe patjetër që do të shfaqi simptomat e sipërpërmendura.

Në rast të një hemorragjie g.i. të lartë, ajo që duhet bërë është që së pari të kryhet një vlerësim i pulsit dhe i presionit të pacientit. Më pas e rëndësishme është që të restaurohet masa hematike e humbur si dhe të stabilizohet gjendja hemodinamike e paciientit (zakonisht nëpërmjet një transfuzioni). Më pas duhet të identifikohet vendi i gjakderdhjes/hemorragjisë dhe më pas të merren masa terapeutike për të ndaluar këtë hemorragji.

 

Hemorragjithë e ulëta g.i.
Këto kanë si shkaqe kryesore: sëmundjen divertikulare të kolonit, angiodisplazitë, si dhe sëmundjet kronike infomatore intestinale. Të tjera shkaqe janë carçinomi i kolonit dhe rektumit, ragadet anale si dhe hemorroidet.

Shenjat dhe simptomat e hemorragjive g.i. të ulëta janë: hematochezia, apo rektoragjia (pra kalimi i gjakut të kuq të ndezur nëpërmjet rektumit dhe anusit.). Duhet thënë se pjesa më e madhe e humbjeve të gjakut në këtë rajon janë me entitet të ultë dhe vetëkufizuese.

 

 

Të pëlqeu postimi?
Vendos një “Like” tek Faqja e Blogut në Facebook

 

Truri i femrave zvogëlohet gjatë shtatëzanisë

Gjatë shtatëzanisë truri i femrave zvogëlohet në përmasa. Kjo është arsyeja pse disa femra gjatë kësaj periudhe mund të vënë re se kanë deficite tepër tepër të vogla në kryrjen e disa detyrave, si për shembull të kujtuarit e çështjeve nga një listë që kanë studiuar, apo të mbajturit mend për të bërë diçka në të ardhmen.
Pas përfundimit të periudhës së shtatëzanisë dhe nxjerrjesë së bebes, duhen deri në gjashtë muaj kohë që truri i femrës të fitojë sërisht përmasat e veta origjinale.

12-pregnancy-brain

Burimi:

  • Change in brain size during and after pregnancy: study in healthy women and women with preeclampsia. Oatridge A, Holdcroft A, Saeed N, Hajnal JV, Puri BK, Fusi L, Bydder GM. AJNR Am J Neuroradiol. 2002 Jan;23(1):19-26.