Njerëzit që vuajnë nga depresioni shprehen ndryshe nga njerëzit e tjerë…

Njerëzit që vuajnë nga depresioni e përdorin gjuhën, pra të folurit dhe të shkruarit, ndryshe nga njerëzit e tjerë…

Ndoshta të gjithë e dinë se depresioni (sëmundja e depresionit, dhe jo thjeshtë një ndjenjë mërzie kalimtare) shkakton ndryshime tek mënyra se si njerëzit sillen, si ndërveprojnë me të tjerët, se si, sa dhe kur flenë gjumë etj.

Por ndoshta asnjë nuk e di se depresioni ndyshon edhe mënyrën se si individi flet, shkruan dhe shprehet. Dhe ky ndryshim në mënyrën e të folurit natyrisht që ndikon në mënyrën se si të tjerët na perceptojnë.

Shkencëtarët janë përpjekur prej kohësh që të hetojnë këtë bashkëlidhje mes depresionit dhe ndryshimeve që individët pësojnë në mënyrën se si ata shprehen, por kjo ka qenë një punë e vështirë deri para pak kohësh, sepse analizat gjuhësore, pra analizat linguistike, kryheshin duke lexuar dhe duke mbajtur shënime – që natyrisht për të realizuar studime domethënëse me monstra të mëdha kërkon një kohë të gjatë dhe një impenjim tepër të ekzagjeruar.

Ndërsa në ditët e sotme këto analiza/hetime bëhen më të thjeshta falë teknologjisë dhe metodave kompjuterike që janë të afta ta analizojnë tekstin, apo pjesë të gjëra teksti, në pak minuta.

Dhe kështu mbërrijmë tek studimi në fjalë, që është botuar në Clinical Psychological Science, dhe që ka identifikuar një klasë fjalësh që mund t’i ndihmojnë shkencëtarët në parashikimin nëse dikush është duke vuajtur nga depresioni apo jo. Thekoj: mund, sepse këto parashikime janë akoma tepër rudimentale dhe kanë nevojë për zhvillim të mëtejshëm dhe për rafinime të mëtejshme të medotës.

Cilat janë zbulimet?

Individët që vuajnë nga depresioni përdorin një sasi të ekzagjeruar fjalësh që përçojnë emocione negative.

Individët me simptoma depresioni e përdorin më shumë përemra vetorë të vetës së parë njëjës, si për shembull: ‘unë’, ‘vetvetja’, ‘mua’. Gjithashtu përdorin më pakë përemra vetorë si ‘ata’ apo ‘ato’.  ( Stephanie Rude, Eva-Maria Gortner & James Pennebaker (2004) Language use of depressed and depression-vulnerable college students, Cognition and Emotion, 18:8, 1121-1133, DOI: 10.1080/02699930441000030 )

Ky model i përdorimit të përemrave vetorë nga personat që vuajnë nga depresioni sugjeron se këta individë janë më shumë të fokusuar tek vetvetja, dhe më pak tek të tjerët, ose më pak të ndërlidhur me të tjerët.

Studime të mëparshme kanë treguar se përemrat janë më të saktë në identifikimin e depresionit në krahasim me fjalët që konotojnë emocione negative. Pra krahasojmë përdorimin e vetëm fjalëve me emocione negative dhe përdorimin e vetëm përemrave, këto të fundit janë më të sakta në identifikimin e depresionit.

(Dihet se ‘ruminacioni’ apo më shqip ripërtypja, pra të menduarit në vazhdimësi mbi problemet personale, si dhe izolimi shoqëror janë karakteristika të shpeshta të depresionit.)

depresioni ndryshimet në mënyrën e të shprehurit dhe gjuhës

Depresioni, përveç ndryshimeve të tjera, shkakton edhe  ndryshime në mënyrën e të shprehurit dhe gjuhës

Për sa i përket stilit të të shprehurit, studiuesit dhe studimi në fjalë gjetën se, fjalët absolutiste, që përçojnë probabilitete absolute, si për shembull ‘gjithnjë’, ‘asgjë’, ‘plotësisht’ etj, janë identifikues më të mirë të forumeve që merren me shëndetin mendor.

(Studimi në fjalë përqëndrohej në analizën e tekstit prej 64 forumeve online që merren me shëndetin mendor, duke analizuar tekstin e 6400 anëtarëve.)

Në njëfarë mënyre këto rezultate priteshin prej shkencëtarëve, sepse individët me depresion kanë një pikëpamje të botës më bardhë e zi, krahasuar me individët e tjerë, dhe natyshisht kjo do të shfaqej edhe në stilin e tyre të gjuhës, të të shprehurit.

 

Studimi: In an Absolute State: Elevated Use of Absolutist Words Is a Marker Specific to Anxiety, Depression, and Suicidal Ideation

© Rinstinkt Blog 2018

Advertisements

Kequshqyerja tek të moshuarit

Kequshqyerja tek të moshuarit

Kequshqyerja ka të bëjë me një çekuilibër mes furnizimit me lëndë ushqyese dhe energji dhe atyre që janë kërkesat e organizmit. Ky është një problem tepër i shpeshtë tek të moshuarit, duke përfshirë deri në 50% të të moshuarve që gjenden në struktura rezidenciale.

kequshqyerja tek të moshuaritArsyet përse mund të lindi kequshqyerja janë nga më të ndryshmet: reduktim i furnizimit me ushqim; reduktim apo çrregullim në thithjen e ushqimeve; modifikim (në ngritje) i kërkesave të organizmit për energji; apo për shkak të problemeve metabolike të lidhura me patologji të ndryshme, si për shembull mungesë vitamine D në rast patologjie të veshkave, duke qenë se vitamina D metabolizohet në veshka.

I ndërlidhur por i dalluar nga kequshqyerja është koncepti i anoreksisë senile (së pleqërisë). Ky koncept kka të bëjë me tjetërsime të shijes dhe të nuhatjes; vonesë në zbrazjen e stomakut apo ngopje paraprake; reduktim të efiçencës së përtypjes për shkak të humbjes së dhëmbëve; BPCO që shkaktojnë dispne nga gëlltitja; infarkte cerebrale që mund të interesojnë zona të trurit që janë përgjegjëse për kontrollin e gëlltitjes; kapsllëk kronik; ilaçet e shumta dhe të mbivendosura që marrin të moshuarit (mund të kenë efekte anësore gastrointestinale).

Pasojat e kequshqyerjes: mund të rrisin numrin apo lehtësojnë shfaqjen e infeksioneve nozokomiale (spitalore; të marra në spital); mund të rrisin dëmtimet/plagosjet nga pressioni për shkak të reduktimit të trofozmit të lëkurës; reduktim i rimëkëmbjes funksionale; zgjatje e shtrimit spitalor dhe e rihabilitimit të pacientit pas një patologjie.

Në dominin e kequshqyerjes mund të dallohen dy eskstreme. Nga një anë është situata në të cilën ka vetëm një reduktim të hyrjes së ushqimit në organizëm, pra për shkak të varfërisë siç ndodh në vendet në zhvillim. Dhe nga ana tjetër ekziston situata në të cilën kequshqyerja vjen si pasojë e patologjive kronike që prekin aspekte të të ngrënit, të krëkesës së organizmit për engergji, të metabolizmit apo të thithjes së ushqimeve në traktin gastrointestinal.

Si të vlerësojmë gjendjen e të ushqyerit tek të moshuarit?

Në përgjithësi një patologji mund të shkaktojnë kequshqyerje sikunër edhe kequshqyerja mund të sjelli apo më shpesh përkeqësojë evoluimin një sëmundje.

Sidosi, vlerësimi i gjendjes të të ushqyerit fillon që nga anamneza e pacientit; anamneza familiare, patologjike dhe ajo e afërta. Kjo për të identifikuar në mënyre specifike: një reduktim të peshës trupore në kohët e fundit; furnizmin aktual me ushqim; zakonet e të ngrënit dhe dietën e pacientit; gjendjen e përgjithshme të shëndetit; gjendje stresi të kohëve të fundit; ndërhyrje kirurgjikale, trauma; ilaçet që merr pacienti dhe që mund të interesojnë ndjenjën e urisë, apo që mund të kenë efekte në funksione të ndryshme gastrointestinale; probleme në të përtypurit e ushqimeve; alkolizmin; diarre kronike. etj.

Mëpastaj kalohet në ekzaminimin obiektiv të pacientit, ku hetohen: reduktimi në peshë në kohët e fundit si dhe përbërja trupore (raporti dhjam/muskul – për sa i përket këtij aspekti është e rëndësishme që të kihet parasysh se përbërja trupore e një të moshuari ndryshon vetiu për shkak të moshës (“aging”), pra ndodh një zvogëlim i masës muskulore për shkak të plakjes së organizmit e kështu ndodh edhe një rritje relative e dhjamit trupor); vlerësimi i ujit trupor, sepse nëse reduktohet ngrënia e ushqimeve reduktohet edhe futja e lëngjeve, e kështu substanialisht një pacient i kequshqyer është edhe i ç0hidratuar; kërkimi i shenjave apo simptomave relative të një defiçiti në të ushqyer.

  • Zvogëlim kilinikisht domethënës i peshës trupore konsiderohet një reduktim në 5% të peshës në një periudhë relativisht të shkurtër kohore

Paraqitja e përgjithshme e një pacienti të kequshqyer: pacieti është i dobët, peshë e ulët, me reduktim të dhjamit nënlëkuror, me ipotrofi apo atrofi muskulore, dhe në disa raste edhe me edema për shkak të mungesës proteinike që është përgjegjëse për mbajtjen e lëngjeve në kompartimintin brenda-vaskular.

Teste laboratorike që mund të ndihmojnë në inkuadrimin e një kequshqyerje janë: ambuminhemia, një defiçit i së cilës tregon një përkeqësim të gjendjes proteinike të organizmit. Transferrinhemia (normalitet 220-35-mg/dL) e cila ulet në raste infiamacioni apo në raste hepatopatie. Kreatininhemia që është një nga parametrat që kontrollohen rregullisht. Koha e koagulimit që kur është në vlera të tjetërsuara tregon për një defiçit të mundshëm të vitaminës K.

Menaxhimi i kequshqyerjes

Nëse ekziston një problem në kequshqyerje, mjeku duhet të gjykojë nëse të ushqyerit në mënyrë artificiale mund të ketë ndonjë ndikim në përmirësimin e prognozës së pacientit dhe nëse mund të ketë ndikim në përmirësimin e cilësisë së jetës.

Ushqyerja artificiale mund të jetë enterale ose parenterale, kjo në varësi të variablave dhe gjendjes së paientit.

Keratiti nga Acanthamoeba

Keratiti nga Acanthamoeba

Acanthamoeba është një nga protozoarët më të shpeshtë, që gjenden rëndom në dhe dhe në ujrat e ëmbla (të ndenjura).
Acanthamoeba ekziston në dy forma kryesore: në një formë të fjetur, cistike dhe në një formë aktive, trofozoitike.

Kz protozoar është në gjendje që të japi dy lloje infeksionesh tek njeriu: njëri është encefaliti, tjetri është keratiti për të cilin do të flasim më poshtë.

Keratiti nga Acanthamoeba ndodh për shkak të një kontakti të drejtëpërdrejtë të parazitit me kornean e individit. Shpeshtia e infeksioneve, si pasojë e kontaktit të mësipërm, është rritur në mënyrë domethënëse me përhapjen e përdorimit të lenteve në kontakt. Kjo ka ndodhur sepse lentet në kontakt mund të shkaktojnë mikro-dëmtime të korneas, të cilat dëmtime mundësojnë kalimin e patogjenit në fjalë përtej epitelit korneal. (Kësisoj i hapet rruga perforacionit, pra çarjes korneale.)

 

Një nga shenjat e para të keratitit nga Acanthamoeba është një dëmtim sipërfaqësor, që ka një paraqitje pseudo-dendritike, që kujton infeksionin e shkaktuar nga HSV. Ky dëmtim fillestar është i rrethuar nga një infiltrat korneal (infiamator) që ka formë unazore, në periferi të ulçerës qëndrore. Në vazhdim infeksioni mund të thellohet në stromën korneale duke shpurë edhe në një çarjje korneale (nëse nuk trajtohet në mënyrën e duhur).

keratiti nga acanthamoebaTë tjera shenja dhe simptoma të keratitit nga Acanthamoeba janë: hiperemia kongjuntivale (hiperemi perikaratike), fotofobi, lotim, dhimbje e fortë.

Diagnoza bëhet nëpërmjet një anamneze të kujdesshme e cila duhet të identifikojë faktorët e mundshëm të riskut. Po ashtu rëndësi ka edhe studimi mikroskopik i lenteve në kontakt dhe analiza e lëngut në të cilën konservohen lentet.

Një ekzaminim i rëndësishëm që bën diagnozën përfundimtare është mikroskopia konfokale in vivo e korneas që mundëson dallimin e cisteve në mënyrë të drejtëpërdrejtë në kornean e pacientit.

Terapia: solucion antiseptik/dizinfektant në rast infeksioni sipërfaqësor. Në rastet e keratitit të thelluar në stromën korneale jepen solucione lokale me bazë kloreksidine apo me bazë Betadine. Gjithsesi në këto rastet kur infeksioni është i thelluar, çrrënjosja e parazitit është e vështirë (me rënie të konsiderueshme të cilësisë së të parit) dhe mund të kërkojë muaj të tërë terapie.

 

Lexo dhe: Keratiti (infeksioni i korneas)

Keratiti (infeksioni i korneas)

Keratiti

Keratiti është emri që u vihet patologjive infiamatore të korneas (pjesa më e përparme e syrit).
Ekzistojnë lloje të ndryshme keratiti, por ato më të shpeshtat dhe më të rëndësishmet janë format bakterore, format virale, format mikotike (kërpudhore) dhe forma e keratitit nga Acanthamoeba (protozoar).

Keratiti bakteror
Përpara se të flasim për keratitin bakteror, duhet të vëmë në dukje se syri ka mekanniza të shumtë që e mbrojnë kundër infeksioneve bakterore; ndër këto mekanizma bëjnë pjesë lotët, barriera (kufiri) epitelial, lidhjet e dhëmbëzuara që formojnë këto qelize me njëra tjetrën, dhe një rol tepër të rëndësishëm luan edhe folara saprofite okulare që në kushte normale lufton bakteret jo-saprofite.
Tani, ekzistojnë edhe baktere patogjeneë që janë në gjendje të penetrojnë edhe një epitel të paprekur, të padëmtuar, pra që e ruan integritetin e vet fizik dhe funksional. Një ndër këta baktere është gonokoku, që është bakteri që indukton një infeksion me progresionin më të shpejtë drejt perforacionit/çarjes korneale (çarja korneale është një ndërlikim tepër i rrezikshëm.).
Bakteret e tjera janë në gjendje të shkaktojnë një keratit bakteror vetëm pas një ndërprerje të integritetit epitelial të korneas.
Gjithesesi, shkaku kryesor i infeksioneve bakterore janë përdorimi i lenteve në/me kontakt dhe higjene e tyre e paktë. Baktere tejet patogjene, siç është për shembull lloji Pseudomonas, janë në gjendje t’i kolonizojnë lentet dhe kjo mund të shpie në një infeksion, pra keratit, dhe mëpastaj edhe në një çarje/perforacion korneal.
Simptomat që referon dhe shfaq pacienti në rast keratiti bakteror janë: një ndjesi trupi të huaj në sy, fotofobi, mjegullim të të parit, edemë palpebrale (të kapakut të syrit) si dhe një hiperemi/skuqje të kongjiuntivës.
Trajtimi duhet nisur menjëherë, pa pritur përgjigjen e antibiogramit, me antibiotikë me spektër të gjerë veprimi si për shembull me fluorokinolone të gjeneratës së katërt.

 

Keratiti viral

herpes korneal

Keratit viral nga Herpes simplex virus

Forma më e shpeshtë e keratitit viral është keratiti nga virusi herpes simplex. Keratiti herpetik është zakonisht një shprehje e një infeksioni reçidivant dhe jo e një infeksioni parësor. Në këto raste, infeksioni parësor/primar ndodh më shpesh gjatë fëmijërisë kur individi bie së pari në kontakt me virusin nëpërmjet familiarëve apo personave të tjerë që janë të infektuar. Simptomat që shfaqen gjatë këtij infeksioni parësor janë, temperaturë e lehtë, dobësi e përgjithshme, disa fshikëza në rajonin trupor ku ndodh infeksioni, si dhe linfoadenopati lateroçervikale. Në vijim, pra pas infeksioni parësor, virusi udhëton në aksonin e nervit ndijor që inervon zonën e infektuar. Nëpërmjet nervit ndijor virusi mbërrin në nyjen nervore (të nervit përkatës), që në rast të virusit HSV-1 është nyja trigeminale, ndërsa në rast të virusit HSV-2 është një nyje spinale meqënëse HSV-2 është më shpesh shkakëtar i infeksioneve gjenitale.
Sëmundja reçidivante, thamë se, është forma përgjegjëse e keratitit viral. Kjo paraqitet si një dëmtim linear me aspekt dendritik, dhe është pozitive ndaj ngjyrosjes me fluoresceinë. (E ashtuquajtura ulçerë dendritike). Ekstremitetet e degëve të këtij ‘dendriti’ janë në fakt terminacionet nervore që virusi ka përshkuar për t’u kthyer dhe infeksuar sërisht kornean. Ky lloj dëmtimi quhet “në formë harte gjeografike”.
Terapia konsiston në ilaçe antivirale topike, si Aciclovir dhe Ganciclovir.

 

 

Keratiti kërpudhor (keratomikoza)
Në këtë formë keratiti patogjenët më të shpeshtë janë kërpudhat filamentoze (Aspergillus dhe Fusarium) dhe Candida albicans-i. Keratiti nga Candida zhvillohet shpesh në pacientë me imunodepresion apo që janë të prektur nga patologji të tjera okulare që kanë nevojë për ilaçe imunosopresive.
Shenjat dhe simptomat në këtë formë keratiti janë, ndjesi trupi të huaj në sy, fotofobi, mjegullim viziv, dhe sekrecione.
Terapia është me ilaçe antimikotike, dhe duhet zgjatur për 6 javë. Përdoren aktimikotikë lokalë. Shpesh jepet edhe një terapi antibiotike për të parandaluar një infeksion bakteror që mund t’i shtohet infeksionit kërpudhor.

 

Keratiti nga Acanthamoeba (vijon…)

 

 

Hemorragia nga hunda (epistaza)

Hemorragia nga hunda (epistaza) është një patologji goxha e shpeshtë. Megjithatë në pjesën më të madhe të rasteve shfaqet në një formë të lehtë që zgjidhet pa patur nevojë për ndërhyrje mjekësore.

Dallohen dy forma kryesore epistaze (hemorragjie hundore): epistaza esenciale në të cilën nuk dallohen gjë shkaqe të dukshme, dhe epistaza simptomatike që është një shprehje e një problemi lokal apo sistemik (për shembull, ndonjë problem me koagulimin e gjakut).

hemorragji e përparme dhe e pasme e hundës

Vendi i origjinës së hemorragjive të përparme dhe të pasme të hundës

Në pjesën më të madhe të rasteve hemorragjia hundore ka origjinë në zona të zgavrës hundore që karakterizohen nga një përqëndrim i lartë me enë arterioze dhe venoze. Zona që është më shpesh shkak i një hemorragjie nga hunda është e ashtuquajtura locus Valsalvae, që gjendet në pjesën e përparme të septumit, pra murit ndarës të hundës. Në locus Valsalvae ndodhet një rrjet i dendur me enë kapilare që marrin origjinë si nga arteria karotide e jashtme ashtu edhe nga arteria karotide e brendshme, dhe që mund ndonjëherë të marrin një pozicion brendaepitelial.

Në pjesën e pasme të zgavrave të hundës gjenden dy zona të tjera nga të cila tmund të origjinojë një hemorragji hundore. Këto zona janë, e para në pjesën e pasme të kockës Vomerale (latinisht) (plugu, në shqip?), që është një nga kockat që përbëjnë murin ndarës të zgjavrave hundore; zona tjetër është e ashtuquajtura zona e Woodrofit dhe gjendet në 1/3 e pasme të murit lateral/anësor të zgavrave hundore.

 

Simptomatologjia e hemorragjisë hundore (epistazës)
Natyrisht do të ketë një hemorragji, që manifestohet në mënyrë tëpapritur dhe që shkakton një humbje hematike të konsiderueshme.

 

poziocioni që duhet mbajtur gjatë një hemorragjie hundore

Pozicioni korrekt që huhet mbajtur dhe një pozicion jo korrekt që shpesh maskon entietin e gjakderdhjes (nëpërmjet gëlltitjes)

Shpesh subjektet priren të mbajnë një pozicion me kokën të drejtuar lartë, gjë gjë shkakon një gëlltitje të gjakur akti i cili nga ana e vet shkakton një maskim, pra fshehje të entietit/sasisë së gjakut të humbur. Në një moment të dytë, ndodh spesh që subjekti e vjell gjakun e gëlltitur, gjak i cili shfaqet me ngjyrë të errët për shkak të fenomeneve tretëse që fillojnë të ndodhin në stomak.

Një ekzaminim nëpërmjet rhinoskopisë anteriore mundëson saktësimin e vendit nga origjinon hemorragjia, pra nëse është e përparme apo e pasme.

 

 

Terapia e hemorragjisë hundore (epistaza)
Terapia përfshin, së pari, dis amasa urgjente që kanë si qëllim të ndalojnë hemorragjinë nga hunda dhe mëpastaj përfshin edhe masa që kanë si qëllim eliminimin e shkaqeve të vetë hemorragjisë.
Ndër masat urgjente janë kaustikimi-kauterizimi dhe tamponimi hundor i përparëm ose i pasëm.
Kauterizimi sugjerohet në rast se hemorragjia lind prej një ene arterioze apo venoze me kalibër të madh, dhe realizohet nëpërmjet një elektrobisturi apo nëpërmjet një sonde me radiofrekuencë në anestezi rajonale/lokale.
Kaustikimi kimik (‘djegia’) sugjerohet kur epistaza (hemorragjia hundore) origjinon nga enë venoze me përmasa të vogla, dhe realizohet nëpërmjet aplikimit të nitratit të argjentit apo substancave të tjera.
Tamponimi (term më i përshtatshëm në shqip?) hundor i përparëm, realizohet nëpërmjet një garze të thjeshtë apo garze të mbarsur me substanca që favorizojnë koagulimin, pra mpiksjen e gjakut. Tamponi lihet në vend për rreth 48 orë.
Tamponimi hundor i pasëm, në rast hemorragjie të pasme, realizohet edhe kz nëpërmjet një garze, dhe zakonisht hiqet pas 24 orësh për të shmangur ndërlikimi infiamatore aurikolare për shkak të bllokimit të grykës rinofaringeale të tubës së Eustachiusit.

Masa të tjera të mund të ndërmerren janë administrimi i ilaçeve antifibrinolike (EV), si edhe masa transfuzionale nëse janë të nevojshme në rast shoku.

 

© Rinstinkt Blog, janar 2018