Kërcimi së gjati, njerëzit, bretkosat dhe pleshtat.

Rekordi botëror për kërcimin së gjati i përket Mike Powell-it, i vendosur në vitin 1991 në një gjatësi prej 8.95m. Ai femërori i përket Galina Chistyakova-s së vitit 1988 në një gjatësi prej 7.52m.

Një tjetër rekord botëror është vendosur edhe nga Rosie the Ribeter, e cila kërceu 6.5 metra. Rosie ishte një bretkosë që mori pjesë në një konkurs kërcimi bretkosash të organizuar në Kalaveras të Kalifornisë.

Kërcimi i bretkosës Rosie është më interesant, sepse ndërsa kërcimi për së gjati i atletëve që përmendëm më sipër është rreth 5 herë sa gjatësia e trupit të tyre, kërcimi i bretkosës Rosie është rreth 20 herë sa gjatësia e trupit të saj.

Si kërcimi i njeriut ashtu edhe ai i bretkosës fuqizohen nga muskujt skeletikë. Indi muskulor skeletik është nën kontroll dhe i përgjigjet komandave të sistemit nervor qëndror.

Mekanizmat qelizorë të tkurrjes muskulore janë në thelp të njëjtë si tek bretkosat ashtu edhe tek njerëzit, por ajo që ndryshon është koncepti i levës që ka të bëjë me ndërveprimin mes muskulit dhe kockës.

Që muskujt të ushtrojnë një spostim ata duhet të fiksohen në kocka. Nëse muskuli nuk është i fiksuar në kockë lëvizja është e pamundur – këtu mund të keni parë individë që për arsye të ndryshme kanë një shkëputje të muskujve (tendinave) nga kocka me efekt të menjëhershëm pamundësinë për të lëvizur.

Le të rikthehemi tek mekanika e lëvizjes dhe kërcimit. Si bretkosat ashtu edhe njerëzit i kanë muskujt të fiksuar në kockat e veta, duke formuar leva (koncept fizik). Një levë na mundëson që me të njëjtën forcë të lëvizim një masë të madhe në një distancë të shkurtër, ose një masë të vogël në një distancë të gjatë.

Raporti mes gjatësisë së këmbës së bretkosës dhe masës së saj trupore është shumë më i madh se tek njeriu. Kështu bretkosa dhe këmbët e saj janë më të efektshme në lëvizjen e një mase të vogël në një distancë të gjatë.

Njerëzit dhe bretkosat nuk janë gjallesat e vetme që dinë të kërcejnë. Kangurët janë edhe më të famshëm. Po ashtu edhe pleshtat.
Pleshti, për shembull, mund të kërcejë një distancë 200 herë më të madhe se gjatësia e trupit të vet.

Plesht duke kërcyer

Performanca e pleshtit i detyrohet një mekanizmi të ndryshëm që nuk ka të bëjë drejtëpërdrejtë me muskujt dhe levat. Në bazën e këmbëve të pleshtit gjendet një material elastik që komprimohet/shtypet nga muskujt ndërsa pleshti është duke pushuar. Kur lëshohet mekanizmi shkrepës ky material elastik shpërdridhet dhe si të thuash e “shkrep” pleshtin në ajër.

© Rinstinkt Blog / Rizvan Myrtaj 2020

Aktiviteti seksual rastësor është i bashkëlidhur me më pak depresion për meshkujt dhe më shumë depresion për femrat.

Aktiviteti seksual rastësor është i bashkëlidhur me më pak depresion për meshkujt dhe më shumë depresion për femrat.

Femrat me një histori seksi rastësor raportojnë më shumë simptoma depresive. Për femrat, si rritet numri i partnerëve seksualë rastësor ashtu rriten edhe simptomat depresive.

Për të hetuar dallimin në efektet e seksit rastësor mbi meshkujt dhe femrat, studiuesit morën në konsideratë dhe studiuan një mostër prej 404 studentësh nga një universitet i madh publik në jug-lindjen e SHBA-ve.

Ky studim e përkufizon seksin rastësor si një marrëdhënie seksuale në të cilën partnerët nuk e përkufizojnë marrëdhënien si romantike apo që partneri në seks të jetë i dashuri apo e dashura e tyre. Këto “marrëdhënie” bazohen kryesisht në dëshirat seksuale apo vetëm tërheqjen fizike dhe shpesh në to janë të përfshira drogërat dhe alkoli.

Qëllimi i këtij studimi ishte që të identifikoheshin faktorët dhe rrethanat e bashkëlidhura me seksin rastësor, dhe që të hetoheshin lidhjet mes seksit rastësor dhe simptomave depresive.

Meshkujt që angazhohen në seks rastësor raportuan nivelet më të ulëta të depresionit, ndërsa femrat që angazhoheshin në seks rastësor raportuan nivelet më të larta të depresionit.

Për më tepër ata gjetën se tek femrat, siç rritej numri i partnerëve seksualë ashtu rriteshin edhe simptomat e depresionit. Pra, femrat që kishin numrin më të madh kishin edhe simptomat më të larta të patologjisë depresive.

Femrat që kishin vetëm një (1) partner në vitin e fundit kishin një normë depresioni prej 15.1%, ndërsa femrat që në vitin e fundit kishin një numër partnerësh mes 16 dhe 28 kishin një normë depresioni prej 45%.

Ata që angazhoheshin në seks rastësor dhe që mëpastaj pendoheshin kishin më shumë simptoma depresive.

Autorët e studimit vërejnë se meshkujt dhe femrat e përjetojnë seksin rastësor ndryshe, dhe se për femrat të qenit e përfshirë emocianalisht në takim e bën atë më shpërblyes.

Referencat: Welsh DP, Grello CM, Harper MS. 2006. No strings attached: the nature of casual sex in college students. J Sex Res. 43(3):255-67.

 

© Rinstinkt Blog

 

Përsiatje mbi identifikimin e SARS-CoV-2 në Shqipëri

Vini re! Ky shkrim përmban përsiatjet e mia personale, dhe kurrsesi nuk ka synim të zëvendësojë rolin, këshillat apo urdhëresat e autoriteteve përkatëse.

Më në fund, edhe në Shqipëri u diagnostikuan rastet e para të koronavirusit, i cili po merr emrin zyrtar SARS-CoV-2.

Këto ditët e fundit, në shaka e sipër disa të afërm dhe miq komentonin se si Shqipëria dhe shqiptarët janë njerëz të fortë dhe sëmundja nuk po na prek. Kjo vërtet që do të ishte e dëshirueshme, por jo e vërtetë, e gjithsesi e pamundur.

Personalisht, pak për shkak të njohurive biomjekësore, pak për shkak të intuitës, e kisha të qartë se virusi nuk mund të na linte mënjanë, jo vetëm sepse nuk po shikoja masa publike qeveritare por as masa personale pprej ndërgjegjësimit për të parandaluar përhapjen në teritorin e vendit tonë.

Për më tepër nuk ka sesi ne të qëndronim të painfektuar, ndërsa një nga partnerët tanë ekonomik më të mëdhenj, Italia (me të cilën ne shkëmbejmë mallra, shërbime dhe lëvizje njerëzish çdo ditë) ka një përhapje goxha të madhe të virusit në teritorin e vet. (Në Itali, numri i të infektuarve, dyfishohet çdo çdo 2-3 ditë.)

Është po ashtu bindja ime se përtej rasteve tanimë të evidentuara në Shqipëri, duhet medoemos të ketë edhe të infektuar të tjerë, jo thjeshtë asimptomatikë, pra thjesht bartës të virusit, por edhe individë që janë sëmurë por ngase sëmundja tek ata po zhvillohet me simptoma modeste apo të lehta (që i ngjasojnë gripit) nuk janë nën vëmendjen e personelit mjekësor. Kjo sëmundje, ky infeksion, në pjesën më të madhe të të infektuarve kalon patëkeq. Vetëm rreth 10% e atyre të zhvillojnë sëmundjen janë raste të rënda, që përfundojnë në terapi intensive për shkak të vështirësisë në frymëmarrje. (Kjo % është e përafërt, dhe mund të jetë më e vogël, meqë, siç e përmenda më sipër, tek pjesa më e madhe e individëve sëmundja kalon pa problem në harkun e 1-2 javëve dhe mund të mos dallohet nga një influenca/gripi, ndaj edhe nuk bien nën vëzhgimin e mjekëve ngase nuk raportohet e kështu me gjasa nuk ka sesi të përfshihet në statistika.)

Një përqindje edhe më e vogël vdesin, që nga të dhënat e deritanishme nga vendet e tjera është rreth 1-2% (megjithëse edhe kjo mund të jetë më e ulët meqë shumë raste shërohen pa probleme, pa e marrë vesh mjeku, dhe kalojnë të pa sinjalizuara.)

Nga të dhënat e derimëtanishme, nga sa kam lexuar dhe kuptuar unë, një person i infektuar (që nuk duhet medoemos të ketë zhvilluar sëmundje në aparatin frymëmarrës) mesatarisht infekton 2 individë të tjerë… e kështu me rradhë. (Të gjithë besoj e kuptojmë se, përveç analizës laboratorike, nuk ka mënyrë tjetër për të konfirmuar nëse jemi infektuar, apo nëse sëmundja e aparatit të frymëmarrjes – që fare mirë mund të jetë prej gripit apo cilitdo infeksioni tjetër – vjen prej SARS-CoV-2.). Ndaj edhe këta individë të infektuar me gjasa kanë infektuar të tjerë individë, e kështu me radhë, infeksioni përhapet në mënyrë eksponenciale.

*Kalojnë disa ditë deri në 1 javë përpara se virusi të japi shenja të infeksionit të vet. Kjo quhet periudha e inkubimit apo inkubacionit.

Tani, me gjasa, edhe qeveria Shqiptare (edhe pse tepër vonë në mendimin tim personal) do të tentojë të ndërmarri disa masa për parandalimin e përhapjes së mëtejshme, pra tentativa për të moderuar shpejtësinë e përhapjes. Këto masa, nuk janë për të mbrojtuar mua, apo individë të tjerë të rinj e të shëndetshëm, por janë për të mbrojtur sistemin shëndetësor për të mos e ngopur dhe mbi të gjtha për të mbrojtur individët e brishtë, si të moshuarit apo ata që vuajnë nga patologji të tjera domethënëse që janë ata që vuajnë më shumë nëse infektohen nga ky virus.

Nëse virusi përhapet gjerësisht në popullatë, do të rritet numri i të infektuarëve, por po ashtu do të rritet edhe numri i atyre që zhvillojnë një sëmundje të rëndë dhe që kanë nevojë për kura mjekësore më të specializuara. Dhe ky është, apo më saktë, ka gjasa të jetë problemi kryesor. Jo thjeshtë një ngopje (sepse ajo po ndodh tanimë në sistemin shëndetësor Italian që ka më shumë resurse sesa i yni), por një përmbytje e sistemit shëndetësor.

Me gjasa repartet infektive, të pneumologjisë dhe të terapisë intensive shumë shpejtë do të shterrojnë vendet në dispozicion dhe kjo do të kërkojë një përfshirje të reparteve të tjera. Por nuk duhet të bëjmë një gabim elementar… nuk duhet të harrojmë se përveç SARS-CoV-2 kemi edhe sëmundje të tjera; ka edhe pacientë që vuajnë nga të tjera patologji, infektive, të zemrës, traumatike etj. Mund të ndodhi që një pacient me patologji kardiake, i cili ka nevojë për një shtrim në terapi intensive, nuk do të gjejë vend sepse vendet do të jenë zënë nga emergjenca e koronavirusit. Nëse nuk merren masa për të moderuar shpejtësinë e përhapjes këto skenarë medoemos do të ndodhin, siç po ndodhin në Itali për shembull.

Në këtë fazë, tani që dihet që virusi po qarkullon në Shqipëri, autoritetet mjekësore, duhet të tregohen strategjike, duke patur parasysh edhe dobësinë e vendit tonë me “shëndetësinë falas”.

Ndaj, të gjithë duhet të mundohemi që që të ndjekim ato udhëzime që rëndom na thuhen, që prej shmangies së kontakteve ndërpersonale të ngushta, ruajtjes së distancës 1 m, larjes së duarve, si dhe të të mos mbledhjes së bashku (shkolla, çerdhe, festa). Pra t’ia bëjmë jetën virusit më të vështirë. Nuk duhet menduar se ngase shkollat janë mbyllur ne mund të shkojmë e të hamë pica në restorant me shokët e shoqet, në të kundërt. duhet të kufizojmë sa më shumë të jetë e mundur ndërveprimet dhe kontaktet me të tjerët, sepse çdo kontakt rrit probabilitetin për infektime të mëtejshme.

Të gjitha këto masa kanë synimin që të moderojnë përhapjen dhe shpejtësinë e përhapjes së virusit, në mënyrë që t’ia bëjnë më të lehtë punën personelit mjekësor. Nëse ndodh një përhapje e gjerë e virusit, atëherë menaxhimi dhe trajtimi i të sëmurëve do ta vendosi shëndetësinë tonë të brishtë edhe në më shumë vështirësi.

 

Autizmi

Autizmi

Autizmi është një gjendje që fillon përpara moshës 3 vjeçare dhe që karakterizohet nga vonesa gjuhësore, nga ndërveprime shoqërore të tjetërsuara dhe nga një sjellje e stereotipizuar.

Incidenca e çrregullimeve të spektrit autistik në disa prej raporteve më të fundit ka qenë 1 në 150, por raportime të tjera kanë treguar për një incidencë edhe më të lartë.

Nuk njihen dallime racore për sa i përket autizmit, dhe sipas përkufizimit fillimi është përpara moshës 3 vjeçare.
Është e rëndësishme të theksohet se autizmi prek kryesisht individët e seksit mashkull; ekzistojnë 4-5 herë më shumë meshkuj sesa femra me autizëm.

Incidenca e autizmit është e rritur kur është i prekur një i afërm i shkallës së parë.. Ky pohim mbështetet nga një konkordancë prej 60-92% në binjakët monozigotë, dhe nga një risk 5-10% tek vëllezërit/motrat. Gjithsesi, nuk është monogjenike dhe duket të jetë multifaktoriale.

Nuk njihen masa parandaluese.

 

Shenjat dhe simptomat e autizmit fillojnë prej moshës 3 vjeç, dhe mund të ndahen në 3 domeine kryesore:

Ndërveprime shoqërore të cënuara apo tjetërsuara: ka mungesë shikimi sy më sy, shprehje fytyre jo-normale (si e topitur, e mpirë), përdorim i tjetërsuar i gjesteve në aspektin shoqëror, zhvillim i dobët i marëdhënieve me bashkëmoshatarët ose prej mungesës së interesit ose prej paaftësisë, mungesë e ndarjes së interesit apo gëzimit me të tjerët, mungesë e reciprocitetit shoqëror dhe përgjigje e papërshtatshme ndaj nevojave apo shqetësimeve të të tjerëve.

Komunikim i tjetërsuar: ekziston një vonesë në nxjerrjen e të folurit (në outputin verbal), aftësi e cënuar apo tjetërsuar për të ndërtuar një bashkëbisedim, gjuhë përsëritëse apo e stereotipizuar, toni i të folurit është shpesh monoton, përdorim idiosinkratik i gjuhës dhe paaftësi për të kuptuar shakatë dhe ironitë.

Sjellje e kufizuar, e stereotipizuar dhe përsëritëse: ka një shqetësim për interesa të çuditshëm, jo-fleksibilitet në rutinën apo ritualet e veta, shqetësim për pjesët e objekteve, sjellje motore të stereotipizuara, një sferë të kufizuar interesash, dhe kompulsion për të rradhiru objektet sipas një skeme të caktuar.

Diagnoza vendoset nga një vlerësim klinik i realizuar nga një psikolog, neurolog apo psikiatër.

© Rinstinkt blog 2020
PDF: Autizmi

Zgjedhje alternative: Përse duhet të jemi kundër ‘mjekësisë’ jo konvencionale

Zgjedhje alternative: Përse duhet të jesh kundër terapive mjekësore jo konvencionale…

Shpesh dëgjojmë të flitet për mjekësinë alternative apo praktika të tjera, sikur këto të ishin në të njëjtin plan efikasiteti, cilësie, sigurie me atë çka ofron mjekësia ‘zyrtare’, ajo shkencore e bazuar në fakte.
Këto praktika alternative është gabim të quhen ‘mjekësi alternative’ sepse ky emërtim veçse u jep legjitimitet që përndryshe nuk do ta kishin. Ato njihen me terma të ndryshëm, si komplementare apo përplotësuese, jo-ortodokse, integrative, mjekësi popullore etj. Por të gjitha këto i referohen praktikave që nuk konsiderohen si mjekësi konvencionale (mjekësia konvencionale është ajo e praktikuar dhe pranuar nga komuniteti mjeko-shkencor).

Aty futen praktikat që kanë të bëjnë me marrjen e barnave bimore, me trajtimin nga një kiropraktikues, agopunktura, aromaterapia, shërimet popullore, homeopatia etj. Janë pra praktika që përfshijnë qindra filozofi apo më saktë qasje dhe procedura të ndryshme, dhe që në pjesën e stërmadhe të rasteve janë të bazuara në ndonjë ideologji të vjetër, të ngurtë dhe dogmatike.

Black-and-white sketch by Cedric Hohnstadt of a Snake Oil Salesman, inspired by the Pose Drawing Sparkbook

Pjesa më e madhe e këtyre ‘terapive’ nuk janë të bazura në asnjë fakt shencor, dhe shpesh nuk i qëndrojnë dot as një hetimi të thjeshtë logjik për mënyrën e supozuar të funksionimit apo efektshmërisë. Për më tepër një pjesë e këtyre praktikave alternative nuk plotësojnë as kushtet më minimale të sigurisë dhe ndonjëherë japin efekte anësore të rrezikshme.

Një shqetësim tjetër është se, shpesh, njerëzit që drejtohen për nga përdorimi i këtyre terapive alternative ndaj mjekësisë konvencionale, anashkalojnë rrugëtimin normal, optimal, pra të këshilluar të trajtimit të gjendjes së tyre. Pra nuk shkojnë të vizitohen herët duke përfituar nga benefitet e një trajtimi të bazuar në faktet dhe kërkimin shkencor, por i drejtohen këtyre trajtimeve alternative, dhe kështu vetëm sa vonojnë kurimin apo shërimin e gjendjes së tyre. Rasti më emblematik që ndoshta e kanë dëgjuar të gjithë ishte ai i një prej themeluesve të kompanisë Apple, S. Jobs, i cili sado që vuante nga kanceri pankreatik – një sëmundje kjo me vdekshmëri relativisht të lartë – refuzoi trajtimin mjekësor ‘zyrtar’ dhe bëri një zgjedhje alternative. Natyrisht që S Jobs vdiq, dhe për të qenë intelektualisht të ndershëm me gjasa do vdiste edhe nëse do zgjidhte trajtimin mjekësor konvencional, por ndoshta do të kishte jetuar më gjatë, më mirë, e ndoshta edhe do të ishte shëruar plotësisht.

Sidosi, asnjë nuk mund t’i ndalojë njerëzit nëse duan të përdorin këto praktika alternative. Mendoj se është një fenomen që duhet të kufizohet sa më shumë të jetë e mundur, dhe i ftojë lexuesit që t’i bëjnë vetes këto pyetje kur i qasen një trajtimi alternativ, për çfarëdolloj problemi që të jetë…

  1. Siguria dhe efektshmëria. Mos përdorni asnjëherë produkte apo praktika që mund t’ju shkaktojnë dëme, dhe që nuk ju garantojnë benefite apo të mira kur ju i përdorni. Për shembull, shesh thuhet se disa ilaçe vijnë nga bimët, kështu që nuk ka gjë të keqe të konsumosh preparate bimore. Kjo është e gabuar për dy arsye themelore: së pari preparatet bimore nuk përmbajnë vetëm principin aktiv të veçuar që do të përmbante një ilaç i nxjerrë nga e njëta bimë, por do të ketë edhe produkte të tjera, që ndoshta janë të dëmshme kur konsumohen. Dhe së dyti, sepse ndonjëherë këto preparate bimore nuk përgatiten mirë apo nuk ruhen mirë, shpesh duke zhvilluar myk apo kërpudha (mikroskopike) që lëshojnë toksina të cilat janë të dëmshme.

  2. Cilësia e shërbimit dhe ekspertiza e praktikuesit të metodës alternative. Shpesh këto praktika apo trajtime alternative jepen nga individë që edhe pse nukkanë ndonjë kualifikim të veçantë, i lejojnë vetes të bëjnë pohime të ekzagjeruara mbi efikasitetin, sigurinë dhe benefitet e produkteve apo shërbimeve që shesin. Ndaj është një gjë e mirë nëse gjykoni me vëmendje ndaj trajnimit, kualifikimit dhe kompetencës së atij/asaj që po ju shet këto produkte/shërbime.

  3. Diskutoni me mjekun tuaj. Mjekët dhe mjekësia konvencionale natyrisht që nuk bën dot mrekullira. Por është mirë që qasja e parë të jetë gjithnjë ndaj mjekut, qoftë edhe për të marrë informacion të përgjithshëm rreth problemit që keni.


© Rinstinkt blog 2020