Vaksina kundër gripit nuk është në gjendje që të shkaktojë gripin

Vaksina kundër gripit nuk është në gjendje që të shkaktojë gripin

Çdo vit periudha e gripit është e ndryshme, dhe virusi i gripit i prek njerëzit në mënyra të ndryshme.
Gripi në vetvete nuk është një sëmundje e rrezikshme; ajo që e bën gripin më të rëndë janë ndërlikimet që virusi mund të shkaktojë në disa tipa të caktuar subjektesh, si për shembull të miturit dhe të moshuarit.

Një nga ndërlikimet më të rënda të gripit është pneumonia. Kjo zakonisht ndodh tek të moshuarit, tek fëmijët e vegjël, dhe tek individët me sisteme imunitare që nuk punojnë mirë (imunodepresion), apo që kanë pësuar një transplant (duke qenë se edhe këta marrin ilaçe që reduktojnë mbrojtjet e tyre imunitare, meqë sist. i tyre imunitar ndër të tjera do të luftonte edhe transplantin.).

Një nga mitet më të përhapura për sa i përket vaksinave dhe vaksinimit (kundër gripit) është ai se vetë vaksinat mund të na shkaktojnë gripin. Ky besim në të vërtetë nuk ka asnjë bazë. Në vaksinën kundër gripit vërtet që gjendet një virus, por ky virus është jo aktiv, dhe një virus jo aktiv, apo i çaktivizuar nuk është në gjendje që të shkaktojë gripin.

Virusi i çaktivizuar i gripit gjithsesi një efekt e ka, përndryshe nuk do të përdorej në vaksinë; virusi jo aktiv është në gjendje që ta shtyjë trupin tonë për të ndërtuar një përgjigje imunitare ndaj tij, por kjo nuk do të thotë se virusi jo aktiv ka shkaktuar sëmundjen e gripit. Pasi marrim vaksinën kundër gripit mund të ndihemi ‘të dobët’ por kjo nuk duhet interpretuar si një shenjë negative; në të kundërt është pozitive. Ajo mund të jetë një shenjë që sistemi imunitar i trupit tonë po punon, pra është duke ndërtuar një përgjigje kundër virusit (jo aktiv). Përgjigje e cila do të jetë gati për të luftuar virusin aktiv, pra ‘të gjallë’, të gripit nëse do të infektohemi gjatë sezonit të gripit.

Kur marrim vaksinën, trupi është në gjendje që të njohi virusin e çaktivizuar si një entitet të huaj. Kjo është një gjë normale; trupit ynë, apo më saktë sistemi ynë imunitar është vazhdimisht në kërkim të mësymësve të huaj. Identifikimi i antigjenëve të huaj e lejon trupit që të zhvillojë kundërtrupa kundër këtyre antigjeneve.

Ky proces është i njëjtë me atë që do të ndodhte nëse ne do të infektoheshim nga një virus i gjallë, por me ndryshimin themelor dhe tepër të rëndësishëm se, vaksina përmban virus jo aktiv që nuk është në gjendje që shkaktojë dëme në organizëm, si për shembull nuk është në gjendje që të dëmtojë mukozat e rrugëve të ajrit.
(Kur infektohemi nga virusi i gripit, ky dëmton mukozat ku mëpastaj me shumë gjasa rriten baktere, edhe komensale, që shkaktojë infeksione edhe më të rënda se ai virali fillestar – Këto infeksione bakterore që i mbivendosen infeksionit viral fillestar janë arsyeja përse ndonjëherë mjekët japin antibiotikë ‘kundër gripit’. Antibiotikët jepen vetëm kur është verifikuar se ka një infeksion bakteror. Antibiotikët nuk janë në gjendje të veprojnë mbi viruset.)

Pra siç po thoshim, kjo përgjigje imunitare normale e shkaktuar nga virusi jo aktiv i vaksinës mund të shkaktojë një temperaturë të lehtë, dhimbje koke, dhe dhimbje të lehta e të përhapura muskulore. Këto efekte nuk duhen ngatërruar me sëmundjen e gripin. Këto janë përgjigje normale dhe fiziologjike të organizmit, për shembull në dekadat e fundit është zbuluar se rritja modeste e temperaturës së trupit është një përshtatje evolutive që ndihmon sitemin imunitar. Sistemi imunitar duket se funksiononë më mirë kur organizmi ka një temperaturë modeste.

Ndër të tjera shpesh njerëzit ngatërrojnë gripin me të ftohtin (virusi parainfluencal) ose me infeksione gastroenterale. Simptomat e të ftohtit, që shkaktohen nga viruset parainfuencale, mund të jenë të ngjashme me gripin por janë më të buta. Gastroenteriti, pra infeksione të aparatit tretës, mund të shkaktohen nga lloje të ndryshme bakteresh dhe virusesh. Ndër simptomat e gastroenteritit janë nausea (ndjesi vjellje), të vjella dhe diarre.

Në raste të veçanta ndodh që disa njerëz preken vërtetë nga gripi pasi ata kanë marrë vaksinën kundër gripit, por kjo nuk është faji i vaksinës, dhe mund të ndodhi për disa arsye të ndryshme.
Së pari këta individë mund të jenë ekspozuar më përpara ndaj virusit të gripit qarkullues, pra përpara se të merrnin vaksinën. Dhe duke qenë se trupit ka nevojë për 1-2 javë që që zhvillojë një përgjigje imunitare të plotë, nëse ju infektoheni nga gripi në këtë periudhë kohore me gjasa ishit infektuar që më përpara ose përpara se trupi të ndërtonte një përgjigje të plotë imunitare.
Një tjetër arsye ka të bëjëme varietetet e ndryshme virale në qarkullim. Vaksina e gripit përgatitet çdo vit duke u mbështetur sa më mirë të jetë e mundër mbi virusin qarkullues të gripit. Efektshmëria e vaksinës së gripit varet nga ngjashmëria midis virusit qarkullues në komunitet dhe viruseve të çaktivizuar pët të bërë vaksinën. Nëse ndodh që në komunitet qarkullon një varietet virusi që nuk ka ngjashmëri me virusin e çaktivizuar të vaksinës, atëherë kjo do të ketë një efektshmëri të reduktuar. Por këto janë raste shumë shumë të rralla.


© Rinstinkt Blog

Ilaçet për trajtimin e ankthit dhe të pagjumësisë

Ilaçet për trajtimin e ankthit dhe të pagjumësisë

Ilaçeve ankthiolitike dhe hipnotike/gjumëndjellëse mund të ndahen në dy grupe kryesore, në Benzodiazepina dhe në përbërje jo-benzodiazepinike.

Benzodiazepinat kanë efekte të ndyshme:
Ankthiolitike – për trajtimin subkronik të shqetësimeve të ankthit (Alprazolami, Clonazepami, Diazepami, Lorazepami).
Hipnotike/gjumëndjellëse – për trajtimin e pagjumësisë kalimtare dhe në terma afatshkurtër (Triazolami).
Antikonvulsivantë – në raste epilepsie apo konvulsionesh prej etheve (Clonazepami, Diazepami, Clobazami).
Anestezike dhe sedative/qetësuese – në periudhën peri-operatore dhe në procedurat diagnostike kur pacienti është i shqetësuar (Diazepami, Midazolami).
Përbërjet jo-benzodiazepinike (nuk do të flasim gjatë për ato), nga ana e tyre, mund të ndahen në dy grupe të tjera, në: Ankthiolitikë dhe në Hipnotikë/gjumëndjellës.
Ankthiolitikët përdoren për trajtimin afatgjatë të shqetësimeve të ankthit. Citaloprami, Paroksetina, Sertalina (këto 3 të parat kanë edhe efekt antidepresiv), Busipironi, Pregabalina.
Hipnotikët/gjumëndjellësit përdoren për pagjumësinë kalimtare në afatshkurtër. Bëjnë pjesë Zopicloni, Zolpidemi, Melatonina.

 

Benzodiazepinat

Duke u nisur nga struktura e tyre kimike benzodiazepinat mund të ndahen në:
1-4 benzodiazepina, ku përfshihen benzodiazepinat kryesore si Diazepami, Lorazepami, Clonazepami.
1-5 benzodiazepina, Clobazami.
triazolobenzodiazepina, Triazolami, Alprazolami.
imidazobenzodiazepina, Midazolami, Flumazenili.

 

Farmakodinamika e benzodiazepinave

Benzodiazepinat i ushtrojnë efeket e tyre farmakologjike nëpërmjet një fuqizimi selektiv të aksioni të acidit gama-aminobutirrik (GABA). (GABA është neurotransmetuesi me veti inhibitore më i përhapur në nivelin e sistemit nervor qëndror.) Ky veprim fuqizues i benzodiazepinave ushtrohet kur benzodiazepinat lidhen me një sit specifik që gjendet në receptorët GABA-A në ndërfaqen midis nënnjësisë alfa dhe nënnjësisë gama.

 

Farmakokinetika e benzodiazepinave -(Diferencat më të mëdha mes benzodiazepinave u përkasin karakteristikave të tyre farmakokinetike.)

Thithja. Rruga orale është rruga më e përhapur e marrjes së këtyre ilaçeve. Administrimi nëpërmjet rrugës rektale është një alternativë e vlefshme kur rruga orale nuk mund të praktikohet si për shembull tek fëmijët me konvulsione nga ethet.
Administrimi endovenoz ka një efekt më të menjëhershëm, ndaj rezervohet për trajtmet në emergjencë, të gjendjes epileptike dhe në anasteziologji.

Shpërndarja. Benzodiazepinat lidhen në sasi të mëdha me proteinat plazmatike, dhe falë tretshmërisë së tyre në lipide (liposolubilitetit) janë në gjendje t’i kalojnë me thjeshtësi membranat biologjike duke u shpërndarë me shpejtëso në indet e ndryshme të organizmit.
Indet me perfuzion të lartë gjaku siç është truri, pas administrimit endovenoz, kanë një shfaqje të shpejtë të efektit terapeutik.
(Nga indet me perfuzion të lartë, benzodiazepina rishpërndahet tek indet me perfuzion më të ulët, si indi muskulor dhe ai adipoz.)
Kohëzgjatja e efektit terapeutik nuk varet vetëm nga gjysmëjeta e eleminimit të ilaçit dhe të metabolitëve të tij aktivë, por varet edhe nga fenomenet e rishpërndarjes në të gjitha indet e trupit.

Metabolizimi. Realizohet nga enzimat mikrozomiale hepatike që i përkasin familjes së citokromit P450. Benzodiazepina kthehet në një apo më shumë metabolitë, aktivë apo jo-aktivë, që kanë një polaritet më të madh, e pra janë të tretshëm në ujë dhe mund të eleminohen më thjeshtë nëpërmjet urinës.
Metabolizimi i benzodiazepinave ndodh me dy faza. Së pari, ndodh një modifikim apo heqje e grupeve të ndryshme funksionale prej molekulës së ilaçit nëpërmjet reaksioneve të oksidimit, nitroreduktimit dhe hidroksilimit, duke e përgatitur për fazën e mëpasshme. Së dyti, konjugacioni me acidin glukuronik i përbërjeve të hidroksiluara në pozicionet 3 dhe alfa, për të formuar metabolitë jo-aktivë që eleminohen nëpërmjet urinës.

Eleminimi. Si parametër farmakologjik përdoert koha e gjysmëjetës (t/2).
Benzodiazepinat me kohë veprimi të shkurtër; gjysmëjetë t/2 prej rreth 8 orësh. Triazolami 2-5 orë. Midazolami 2-3 orë. Këto benzodiazepina këshillohen si hipnoinduktuese/gjumëndjellëse në pagjumësitë prej pamundësisë për të marrë gjumë, dhe si premjekim në procedurat terapeutike dhe diagnostike invazive si gastroskopia, heqja e dhëmbëve etj.
Benzodiazepinat me kohë veprimi të ndërmjetme; gjysmëjetë t/2 prej 8-24 orë. Lorazepami t/2 14 orë. Bromazepami t/2 10-20 orë. Alprazolami t/2 12 orë. Këshhillohen si hipnotikë/gjumëndjellës në ata pacientë që ankohen për zgjimet e herëta mëngjesore apo në trajtimin e ankthit.
Benzodiazepinat me kohë të gjatë veprimi; t/2 më e madhe se 24 orë. Diazepami t/2 20-60 orë. Quazepami t/2 20-50 orë. Përdoern kryesisht në terapinë e gjendjeve të ankthit. Por parashkruhen edhe për trajtimin e spasticitetit, epilepsive, dhe si hipnotikë në pacientët me ankth gjatë ditor.

Kur benzodiazepinat administrohen kronikisht duhet jo vetëm të konsiderohen efektet e një doze të vetme të ilaçit por mbi të gjitha edhe efektet e shkaktuara nga grumbullimi i ilaçit prej administrimit të vazhduar, pra nga rritja graduale e përqëndrimit plazmatik.
Një kuotë e ilaçit të administruar më herët është akoma e pranishme në organizëm dhe merr një rëndësi të madhe për sa i përket efekteve shtesë.
Kjo është e rëndësishme edhe në terma të shpejtësisë së zhdukjes së efekteve farmakologjike pas ndalimit të ilaçit.

 

Benzodiazepinat kryesore në përdorimin klinik

Diazepami (long acting). Është benzodiazepina që paraqet spektrin më të gjerë rë veprimit. Jepet për trajtimin e gjendjeve të ankthit, si qetësues-hipnoti/gjumëndjellës, antikonvulsivant dhe miorelaksues. Ka veprim shumë të shpejtë falë tratshmërisë më lyra/lipide; kjo i jep edhe aftësinë për të kaluar me shpejtësi barrierën hematoencefalike. Diazepami,ëpërmjet administrimit endovenoz apo rektal, është ilaçi i zgjedhur për trajtimin në emergjencë për tipe të ndryshme konvulsionesh, si goditje epileptike akute apo konvulsionet neonatale/të porsaalindura.

Flurazepami (long acting). Është një hipnotik me kohë të gjatë veprimi, që është i efektshëm në pagjumësitë e karakterizuara nga një pamundësi për të zënë gjumë, nga ndërprerje të shpeshta të gjumit të natës apo nga një zgjim i herët.

 

Përbërje të ngjashme me Oxazepamin – konjugohen në mënyrë të shpejtë me acidin glukuronik dhe kanë një gjysmëjetë plazmatike më të vogël se 24 orë. Nuk grumbullohen pas një trajtimi të zgjatur.
Oxazepami. Ka një t/2 mes 5-15 orësh.Është mes benzodiazepinave më të këshilluara për trajtimin e ankthit tek të moshuarit falë mungesës së fenomeneve të grumbullimit të ilaçit.
Lorazepami. Pa metabolitë aktivë. Është një nga ilaçet më të zgjedhura për trajtimin e shqetësimeve të ankthit, mbi të gjitha tek pacientët e moshuar dhe tek pacientët me hepatopati.

 

Nitrobenzodiazepinat – kanë një metabolizim disi më të ndryshëm se benzodiazepinat e tjera duke qenë se pas procesit fillestar të çalkilimit ndodh heqja e nitrogrupit dhe mëpastaj acetilimi.
Nitrazepami, i përdorur kryesisht si hipnoinduktues.
Flunitrazepami, i përdorur kryesisht si hipnoinduktues dhe në anesteziologji.
Clonazepami, në aspektin receptorial konsiderohet si një agonist i pjesshëm sepse ka një aktivitet intrinsek më të ulët se agonistët e plotë si Diazepami apo Flunitrazepami.

 

Triazolobenzodiazepinat.
Alprazolami, këshillohet në trajtimin e shqetësimeve të ankthit të bashkëlidhur me depresionin apo goditjet e panikut.
Triazolami, është një molekulë e karakterizuar nga një shpejtësi veprimi dhe nga një gjysmëjetë t/2 tepër e shkurtër eleminimi prej vetëm 2.5 orësh. Këshillohet për trajtimin e pacientëve me pagjumësi kalimtare dhe kohëzgjatje të shkurtër. Përdoret si hipnoinduktues në pagjumësitë tek pacientët që duan të shmangin fenomentet e sedacionit/qetësimit të tejzgjatur.

 

Imidabenzodiazepina.
Midazolami, ka një kinetikë aktivizimi relativisht të shpejtë me një gjysmëjetë plazmatike prej 2-3 orësh. Prodhon një efekt sedativ/qetësues dhe hipnoinduktues/gjumëndjellës shumë të shpejtë, të fortë dhe me kohëzgjatje të shkurtër.
Midazolami është benzodiazepina më e përdorur në anesteziologji si në premedikimin përpara ndërhyrjeve kirurgjikale por edhe për të induktuar sedacionin menjëherë përpara procedurave diagnostike si bronkoskopia, gastroskopia apo cistoskopia. Përdoret edhe në ndërhyrjet me anestezi lokale.
Zakonisht jepet me rrugë endovenoze (por edhe orale, intramuskulare, rektale).

 

Flumazenili

Flumazenili është një antagonist kompetitiv i receptorit të benzodiazepinave që vepron në vendin ku këto të fundit lidhen tek receptori GABA-A.
Lidhet me afinitet tepër të lartë me receptorin qëndror të benzodiazepinave dhe falë një mekanizmi kompetitit parandalon ndërveprimin e tyre me receptorin duke antagonizuar të gjitha efektet e tyre.

Flumazenili ësthë shumë i efektshëm në kthimin apo parandalimin e efekteve sedative/qetësuese, hipnotike/gjumëndjellëse, anesteziologjike të induktuara nga dozat terapeutike të benzodiazepinave. Është gjithashtu në gjendje të kthejë apo parandalojë efektet sedative dhe depresore qëndrore të prodhuara nga një mbidozë/overdozë benzodiazepinash.

Flumazemili i administruar me rrugë orale ose intramuskulore ka një biodisponibilitet të ulët, kështu që për të përftuar një aksion farmakologjik të menjëhershëm rruga e dhënies duhet të jetë ajo endovenoze.

Sot përdoret në praktikën klinike kryesisht për rizgjimin e pacientëve nga anestezia e induktuar nga benzodiazepinat dhe në terapinë urgjente për të antagonizuar helmimin nga benzodiazepinat.

Efektet anësore të Flumazenilit janë: të vjellat, dhe agjitacioni psikomotor.
Administrimi i Flumazenilit tek subjekte që janë trajtuar me benzodiazepina për disa javë, shkakton shfaqjen e menjëhershme dramatike të një sindrome abstinence.

 
Indikacionet e benzodiazepinave
Ankthi. Benzodiazepinat janë ilaçe që janë në gjendje të reduktojnë ankthin në të gjitha manifestimet e tija.
Pagjumësia. të gjitha benzidiazepinat me dozazhet e duhura prodhojnë efekte sedative-hipnotike me intensitet të mjaftueshëm për të lehtësuar gjumin. Zvogëlojnë kohën e nevojshme për të zënë gjumë, dhe rrisin kohëzgjatjen totale të gjumit, sikundër reduktojnë numrin e mikro-zgjimeve.
Epilepsia dhe konvulsionet. Përdoren kryesisht për trajtimin e gjendjeve epileptike dhe për të reduktuar shfaqjen e manifestimeve konvulsive të përsëritura.
Diazepami me rrugë EV është shumë i efektshëm në bllokimin e krizave të përsëritura epileptike.
Anestezi. Midazolami, Lorazepami, Diazepami.
Alkolizmi. Për trajtimin e sindromës nga abstinenca alkolike. Por janë të paefektshëm për të trajtuar ruajten e abstinencën në terma afatgjatë.
Efektet anësore të benzodiazepinave – përfaqësojnë kryesisht një theksim të vetive farmakologjike të këtyre ilaçeve. Ndër efektet anësore janë: sedacioni ditor, jokoordinimi, çrregullime motore në lëvizjet e vullnetshme, konfuzion, zgjatje e kohëve të reagimit.
Ndërveprimet farmakologjike të benzodiazepinave
Alkoli. Benzodiazepinat dhe alkoli kanë të dy aftësi që të fuyizojnë funksionin e receptorit GABA-A, megjithëse me mekanizma të ndryshëm. Të dy lehtësojë ndërveprimin e GABA me receptorin e vet. Bashkpërdorimi i tyre indukton një veprim sinergjik pozitiv të fuqishëm tek ionofori që varet nga GABA. Kjo shpie në një amplifikim të theksuar të efekteve deprimente që alkoli dhe benzodiazepinat ushtrojnë në sistemin nervor qëndror.
Ilaçet që deprimojnë sistemin nervor qëndror si barbiturikët, analgjezikët opioidë, neuroleptikët dhe antidepresivët, kanë një efekt sinergjik me benzodiazepinat.
Kontraceptivët oralë. Të gjithë kontraceptivët oralë inhibojnë proceset e oksidimit të shumë ilaçeve, përfshirë benzodiazepinat, duke shkaktuar rritje të lehta të përqëndrimit plazmatik të këtyre ilaçeve.

 

© Rinstinkt blog

Ilaçet antipsikotike konvencionale dhe jo konvencionale

Ilaçet antipsikotike

Ilaçet antipsikotike janë zbuluar rastësisht, dhe termi ‘antipsikotik’ është një term relativisht i ri.

Ganglioplegjikë (bllokues ganglionikë) ose neuroplegjikë – për aftësinë e tyre për të induktuar një gjendje indiference në drejtim të ndërhyrjes kirurgjikale.

Ilaçet antipsikotike janë të aftë që nga një anë të prodhojnë një gjendje qetësie (karakteristikë e dalluar e vetive të tyre qetësuese/sedative) dhe nga ana tjetër të provokojnë disa efekte motore, të ngjashme me ato të sëmundjes së Parkinsonit. Është pra e njëjta veti që është përgjegjëse si për efektet terapeutike ashtu edhe për përkeqësimin motor. Ndaj u fut në përdorim termi ‘neuroleptik’ për shkak të efekteve të tyre inhibitore mbi aktivitetin motor.

Atipik – është një term që përdoret për të treguar një nënklasë të antipsikotikëve. Aty futet Clozapina, e cila konjugon një efikasitet më të madh me një aftësi më të vogël ose nulle për të induktuar katalepsi tek kafsha apo efekte esktrapiramidale (jashtëpiramidale) tek pacientët.

Shënim: Do të ishte më me vend përdorimi i terminologjive si ‘konvencional’ dhe ‘jo konvencional’ për t’iu referuar kategorive të ndryshme të antipsikotikëve. Clozapina është prototipi i antipsikotikëve jo konvencional. Një tjetër përbërje antipsikotike jo konvencionale është Risperidoni.

 

Farmakodinamika e ilaçeve antipsikotike konvencionale

Hipoteza dopaminergjike, sipas të cilës antipsikotikët zbusin simptomat e psikozës duke reduktuar aktivitetin dopaminergjik. Kjo hipotezë lind prej vëzhgimit se Clorpromazina dhe Aloperidoli rrisnin përqëndrimin e metabolitëve të dopaminës (DA) në zonat trunore të pasura me atë neurotransmetitor.

Të tjera studime demonstrojnë se, fuqia antipsikotike e neuroleptikëve konvencionale bashkëlidhet në mënyrë të drejëtpërdrejtë me afinitetin/afrimitetin për receptorin e tipit 2 (D2) të dopaminës, duke e treguar këtë të fundit si vendin vendimtar për aktivitetin e këtyre përbërjeve.

Antipsikotikët e gjeneratës së parë shfaqin afinitet për një gamë të gjerë receptorësh (H1 histaminikë, muskarinikë, alfa-1, alfa-2 adrenergjikë, dhe serotoninergjikë). Sidosi nuk është mundur të dallohet me siguri një rol domethënës në aktivitetin antipsikotik. Besohet se ndërveprimi me këta receptorë mund të bashkëlidhet me efektet mbi arousal-in, me ato ekstrapiramidale, konjitive, kardiovaskulare, gastrointestinale dhe gjenito-urinare.

 

Farmakodinamika e ilaçeve antipsikotike jo konvencionale

Clozapina është modeli i referencës.
Në doza terapeutike, antipsikotikët jo konvencionalë, ushtrojnë një zaptim më të vogël të receptorit D2 të dopaminës; kjo kur krahasohen me përbërjet antipsikotike konvencionale.

Clozapina shfaq një afinitet më të madh për receptorin D1 krahasuar me D2, veti kjo që së bashku me ndërveprimin D1/D2 ka tërhequr vëmendjen për vendëndodhjen prevalente të këtij receptori në korteksin prefrontal. Po ashtu ka kontribuar në propozimin e D1 si një vend i mëtejshëm për aktivitetin e përbërjeve jo tipike/jo konvencionale.

 

Farmakokinetika e ilaçeve antipsikotike

Metabolizmi i tyre është gjerësisht hepatik, dhe ndodh nëpërmjet procesesh konjugimi me acidin glikuronik, hidroksilimi, oksidimi, demetilimi/çmetilimi dhe formimi sulfoksidesh.

Disa ndryshore që ndikojnë në farmakokinetikën e ilaçeve antipsikotike:

Mosha – pacientët e moshuar shfaqin një ndryshueshmëri më të madhe në eleminimin e ilaçit.

Gjenetika – ekziston një ndryshueshmëri e madhe individuale në citokromet përgjegjëse për metabolizimin. Kështu ekzistojnë edhe diferenca etnike në metabolizimin e ilaçit.

Duhanpirja – duhanpirësit shfaqin një aftësi metabolike të rritur.

Një fluks hematik i reduktuar në mëlçi dhe/apo në veshka mund të reduktojë metabolizmin dhe eleminimin e këtyre ilaçeve. Po ashtu, sëmundje hepatike si cirroza, hepatitet etj., mund të reduktojnë metabolizmin e tyre.

Induktorë enzimatikë janë: Carbamazepina, Fenitoina, Etambutoli, Barbiturikët.
Inhibitorë enzimatikë janë: Inhibitorët selektivë të rithithjes së serotoninës, Antidepresivët triciklikë, Cimetidina, Beta-bllokuesit.

 

Indikacionet dhe modalitetet e përdorimit të ilaçeve antipsikotike

Antipsikotikët konvencionalë (kanë aftësi të përmirësojë pjesën më të madhe të çrregullimeve pozitive gjatë episodeve akute.) Indikacionet e tyre kryesore janë në sëmundjen e skizofrenisë, sindromat skizoafektive, faza maniakale e çrregullimeve afektive bipolare dhe psikozat senile.

Në trajtimin e psikozave rezultatet më të mira në terma të balancës mes efikasitetit dhe reaksioneve anësore përftohen me dozat më të vogla (aftësi për të zvogëluar çrregullimet pozitive pa induktuar reaksiona anësore domethënëse).
Gjithsesi, duhen konsideruar edhe faktorë të tjerë si; përmirësimi i simptomave negative, depresioni, ideacioni vetëvrasës dhe mbi të gjitha funksionet konjitive.

Neuroleptikët konvencionalë nuk i përmirësojnë në mënyrë domethënëse simptomat negative me përjashtim të atyre dytësore ndaj çrregullimeve pozitive dhe nuk sjellin benefite për çrregullimet konjitive që prekin të paktën 85% të pacientëve skizofrenikë.

Shënim: nuk ekzitojnë prova të qarta për të thënë se në fushën e neuroleptikëve konvencionalë një përbërje është apo mund të jetë me efikase se një tjetër në trajtimin e psikozave.

Shënim 2: femrat priren të kenë një përgjigje më të mirë dhe kërkojnë dozazhe më të vogla.

Antipsikotikët konvencionalë mund të administrohen nëpërmjet rrugës orale apo injektive, në formulime me veprim të shkurtër ose të gjatë.

 

Antipsikotikët jo konvencionalë – Clozapina për shkak të reaksioneve anësore të mundshme kërkon kontrolle hematologjike të afërta njëra me tjetrën. Clozapina për shkak të reaksioneve të veta anësore nuk përdoret si zgjedhje e parë.

Përjashtuar Clozapinën, antipsikotikët e tjerë jo konvencionalë përdoren në trajtimin e skizofrenisë, të depresionit me trakte psikotike dhe të çrregullimeve skizoafektive, si dhe të maniakalitetit.

Risperidoni –

Olanzapina – është një antipsikotik jo tipik; konsiderohet zgjedhja e parë për trajtimin e të gjitha formave klinike të psikozave. Është efikas si për sa i përket çrregullimeve pozitive ashtu edhe për ato negative. Është gjithashtu efikas në terapitë mirëmbajtëse (terapi të vazhdueshme që tentojnë të ruajnë gjendjen e ekuilibrit të arritur) duke reduktuar kështu numrin e rasteve me rikthim të sëmundjes. Olanzapina administrohet një herë të vetme gjatë ditës.

 

Terapia me antipsikotikë gjatë shtatëzanisë

Ngurrim në parashkrimin dhe në marrjen e antipsikotikëve gjatë shtatëzanisë për shkak të fetotoksicitetit të dyshuar të këtyre ilaçeve.

Studime të ndryshme dhe meta-analiza, tregojnë se përdorimi i fenotiazinave dhe butirrofenonëve nuk duket se sjellë rreziqe të shtuara ndaj dëmeve keqforumese apo funksionale të pasardhësve të cilët janë ndjekur deri në moshën shkollore.

Clozapina nuk mund të këshillohet gjatë shtatëzanisë për shkak të rrezikut të rritur që ka për të induktuar ‘floppy infant syndrome’, konvulsione dhe agranulocitozë të porsalindur.

Gjatë ushqyerjes me gji, dihet se për sa i përket antipsikotikëve konvencionalë, më pak se 10% e përqëndrimit të ilaçit që qarkullon në gjakun mëmësor është në gjendje të mbërrijë tek fëmija nëpërmjet qumështit.
Ndërsa për sa i përket antipsikotikëve jo konvencionalë, studime të realizuara me Olanzapinën dhe Risperidonin kanë treguar përqëndrimie aq të ulëta sa të mos jenë të matshme. (Clozapina nuk rekomandohet.)

 

Efektet anësore – Antipsikotikët konvencionalë

Sindroma ekstrapiramidale akute. Format më domethënëse nga ana klinike janë të përfaqësuara nga akatisia, distonitë dhe parkinsonizmi.
Akatisia – është një efekt anësor i antipsikotikëve, me një freqkuencë prej 9-35%, që shfaqet si siklet/parehati e brendshme apo shqetësim/nervozizëm që shtyn drejt lëvizjes së gjymtyrëve të poshtëme dhe drejt nevojës për të ndryshuar pozicion, apo për t’u ngritur nga karrigia, apo për të hedhur hapa nëse individi gjendet në këmbë. Akatisia mendohet se është e lidhur me tjetërsime të transmisionit dopaminergjik në nyjet nervore/ganglionet e bazës së trurit.
Distonitë akute – paraqiten në 10% të rasteve në orët e para të trajtimit, dhe në 90% të rasteve në tre ditët e para. Distonitë akute nuk janë gjë tjetër veçse tkurrje, të herëpasëherëshme apo të zgjatura të muskujve të trungut, të qafës, mandibulës, gjuhës, së bashku me kriza okulogjire (deviacion i pavullnetshëm i sipërm i syve.).
Parkinsonizmi – është një efekt anësor që zhvillohet mesatarisht në 9-36% të rasteve. Ka të bëjë mbi të gjitha me shfaqjen e ngurtësisë dhe bradikinezisë (dhe dridhje). Mekanizmi përgjegjës është bllokimi i transmetimit dopaminergjik nigrostriatal.

Sindroma malinje nga neuroleptikët. Përfaqëson një reaksion anësor të rëndë dhe shpeshherë fatal ndaj kësaj klase ilaçesh (1% ). Kjo sindromë karakterizohet nga hipertermi, nga shenja estrapiramidale, gjendje e tjetërsuar e ndërgjegjies, acidozë metabolike, hiperpotasihemi, rritje të numërit të rruazave të bardha, luhatje të presionit, aritmi, dispne, diaforezë dhe inkontinencë. Zakonisht shfaqet në fillim të terapisë.

Reaksionet kardiake. Neuroleptikët me fuqi të ulët janë shfaqur më shumë përgjegjës për reaksionet kardiotoksike në krahasim me ata me fuqi të lartë.
Kardiotoksiciteti i antipsikotikëve ndërmjetësohet nga një efekt inotropik negativ, nga tjetërsime enzimatike të qelizave kardiake, nga një zgjatje e kohëve të tejçimit atrial dhe ventrikular si dhe e periudhave refraktare.
Tioridazina shkakton aritmi të rënda dhe torsade de pointes.

Reaksionet endokrine dhe seksuale. Tahitja/sekretimi i prolaktinës rregullohet nga një ton inhibitor i ushtruar nga Dopamina (DA) nëpërmjet receptorit D2, kështu që bllokimi i këtij receptori provokon një rritje të niveleve qarkulluese të hormonit prolaktinë.
Tek femrat hiperprolaktinhemia shpie në një mbufatje të gjirit, galaktorrhe, çrregullsi menstruale dhe cikle jo-ovulatorë.
Tek meshkujt rritja e niveleve të prolaktinës provokonë gjinekomasti, humbje të libidos dhe pafuqi seksuale/impotencë për shkak të zvogëlimit të prodhimit të testosteronit.

 

Efektet anësore – Antipsikotikët jo konvencionalë

Reaksione ekstrapiramidale. Neuroleptikët jo konvencionalë u zhvilluan me qëllimin që të kishim ilaçe të pajisura me një efikasitet dhe manovrueshmëri më të madhe në krahasim me përbërjet antipsikotike konvencionale. Kështu, Clozapina, provokon reaksione ekstrapiramidale domethënëse tepër rrallë ose asnjëherë.
Risperidoni dhe Olanzapina, mund të induktojnë reaksione ekstrapiramidale në varësi të dozës, që gjithsesi rezultojnë më pak të shpeshta dhe të rënda krahasuar me ato të induktuara nga përbërjet antipsikotike tipike/konvencionale.
Pra, antipsikotikët jo konvencionalë shfaqin një prirje më të vogël për të shkaktuar reaksione ekstrapiramidale.

Reaksione hematologjike. Clozapina është shkaktare agranulocitoze (8.000/milionë). Gjatë trajtimit me këtë ilaç është i nevojshëm një monitorim i ngushtë i krasisit hematik. Rreziku i këtij efekti anësor është më i madh në 3 muajtë e parë, por pa u zhdukur asnjëherë gjatë terapisë. Rreziku është më i madh në seksin femëror.

Reaksionet metabolike, endokrine dhe kardioqarkullatore. Antipsikotikët jo konvencionalë shkaktojnë një rritje domethënëse të peshës trupore. Clozapina dhe Olanzapina janë agjentët më tepër të implikuar me këtë aksion.
Nëpërmjet rritjes të peshës trupore mund të shkaktojnë rezistencë ndaj insulinës, me hiperinsulinhemi dytësore dhe hiperlipid’hemi, që mund të shkaktojnë diabet dhe patologji kardioqarkullatore.
Antipsikotikët më të rinjë mund të shkaktojnë çekuilibëra metabolikë për sa i përket homeostazës glicidike dhe lipidike, me shfaqje të diabetit të mirëfilltë.

Të tjera efekte anësore. Clozapina, Olanzapina, Quetiapina kanë edhe veti qetësuese/sedative.

 

© Rinstinkt blog

Ilaçet për terapinë e dhimbjes (2) – Analgjezikët opioidë

Ilaçet për terapinë e dhimbjes (2) – Analgjezikët opioidë

Termi ‘opioid’ përdoret për të treguar substanca që kanë një profil farmakodinamik si ai i morfinës.

Peptidet opioide derivojnë nga katër prekursorë/pararendës: nga proopiomelanokortina (POMC), nga proencefalina A, nga proencefalina B, dhe nga prekursorë që u japin origjinë endorfinave të tjera.

Opioidet aktivizojnë receptorë specifikë metabotropë që janë të çiftëzuar me proteina G dhe që shprehen në zona të caktuara trunore.

Receptorët opioidë që janë më shpesh të përfshirë me modulimin e dhimbjes janë ata të tipit N, që janë të pranishëm në zonën gri periakueduktale dhe në substancën xhelatinoze të Rolandit.

Shënim (diferenca në terma):
Opiumi –
Opiatet – derivate gjysmësintetike si Buprenorfina dhe Diacetilmorfina
Opioidet e mirëfillta – janë ilaçe të sintetizuara si Metadoni dhe Petidina (Meperidina).

Opioidët e ‘dobët’ apo të ‘dhimbjes të moderuar’

Në këtë grup futet Kodeina që është një alkaloid natyral që merret me anë të gojës. Kodeina është dhjetë (10) herë më e dobët se Morfina.
Kodeina ka disa metabolitë të ndryshëm, një pjesë e të cilëve janë aktivë. Tek kafshët me defiçit të enzimave demetiluese, sikundër edhe në subjektet me një shprehje të reduktuar të citokromit CYP2D6 Kodeina ka një aktivitet të dobët analgjezik. Ky fakt sugjeron se Kodeina mund të jetë një pro-ilaç i Morfinës dhe që sasia e Kodeinës e biotransformuar në Morfinë mund të luhatet nga 2-10%, edhe në relacion me shkallën individuale të metaboët

Opioidët e ‘fortë’ apo të ‘dhimbjes së fortë’

Në këtë grup futen si opioidë me gjysmëjetë të shkurtës si për shembull morfina, fentanili; por edhe opioidë me gjysmëjetë më të gjatë si metadoni dhe levorfanoli.

Morfina dhe derivatet e saj

Morfina është alkaloidi më aktiv dhe më gjerësisht i gjetur tek opiumi (10%). Është një ilaç klasik me veprim analgjezik qëndror, kortikal dhe nënkortikal, që nëpërmjet stimulimit selektiv të receptorëve të opioidëve të pranishëm në të gjitha nivelet e nevraksit është në gjendje të reduktojë dhimbjen somatike të bashkëlidhur me një përbërëse afektive domethënëse.

Morfina konsiderohet ilaçi analgjezik që zgjidhet i pari për dhimbjet shumë të forta. Ilaçet e tjerë kundër dhimbjes (në rast dhimbje të fortë) përdoren vetëm kur nuk ka disponibilitet të menjëhershëm morfine, apo në raste kur mund të shfaqet intolerancë (hipereksitueshmëri, delirium, konfuzion) në drejtim të Morfinës.

Morfina është një molekulë relativisht pak lipofile. Jepet/merret me rrugë orale. Ka thithje maksimale në 2-3 orë me njëgjysmëjetë prej rreth 3 orësh. Lidhet me proteinat plazmatike në masën 30%. Ka një metabolizim hepatik (në mëlçi), ku glikuronohet nga enzimat hepatike në pozicionet 3 dhe 6. Morfina-3-glicuronid është totalisht pa asnjë aktivitet agonist. Në të kundërt Morfina-6-glicuronid është edhe më aktive se vet Morfina. Morfina ekskretohet kryesisht nëpërmjet veshkave, dhe ndaj duhet treguar kujdes ndaj pacientëve me pamjaftueshmëri veshkore.

Ekzistojnë derivate të ndryshme të morfinës: idromorfoni, oksimorfoni.
Një tjetër derivat i Morfinës është Diacetilmorfina e cila njihet gjerësisht me emrin Heroina. Heroina në vetvete është shumë pak aktive për shkak të pranisë së një acetilimi të dyfishtë, i cili duke qenë një pengesë sterike domethënëse e pengon Heroinën që të lidhet me receptorët opioidë. Gjithsesi, një karakteristikë e tillë kimike bën të mundur që Heroina të ketë një kalim të shpejtë të barrierës hematoencefalike. Pasi mbërrin në sistemin nervor qëndron Heroina deacetilohet nga enzimat përkatëse dhe kthehet në Morfinë dhe kështu mund të aktivizojë receptorët e vet opioidë.

Diacetilmorfina është pra një pro-ilaç i Morfinës që për shkak të veprimit të vet të shpejtë tepër të veçantë nuk gjen një justifikim të mjaftueshëm për t’u përdorur në terapinë e dhimbjes (flitet gjithënjë për trajtime kronike të dhimbjes).

Fentanyli dhe derivatet

Fentanyli është një derivat sintetik i Meperidinës dhe sikundër Morfina është një agonist preferencial i receptorëve μ. Ështëë 100 herë më e fortë se Morfina dhe shfaq një gjysmëjetë prej 20-30 min. Jepet nëpërmjet rrugës sistemike gjatë ndërhyrjeve kirurgjike dhe në ‘anestezinë e kontrolluar nga pacient’, si dhe në rrugën transdermike si leukoplast/plaster në dhimbjen nga kanceri.

Fentanyli sikundër opioidët e tjerë, indukton reaksionet anësore tipike të kësaj klase ilaçesh (shiko më poshtë).

Metadoni

Metadoniështë një opioid me gjysmëjetë të gjatë. Përveçse stimulon receptorët opioidë μ, është edhe antagonist jo kompetitiv i receptorëve NMDA të glutamatit dhe një bllokues i rithithjes së serotoninës. Metadoni është një përzierje racemike; forma L-metadon duket të jetë përgjegjësi për aktivitetin analgjezik.
Metadoni i dhënë nëpërmjet rrugës orale shfaq gjysmën e fuqisë analgjezike në krahasim me metadonine dhënë nëpërmjet rrugës intramuskolare.
Metadoni ka një shpërndarje të gjerë, më pak se 1% mbetet në plazmë. Ajo pjesë që gjendet në plazmë ka një lidhje tepër të lartë me proteinat plazmatike, 60-90%.
Në vijim të administrimeve të përsëritura Metadoni ka një prirje për t’u grumbulluar në inde duke krijuar një rezervë të mirëfilltë të ilaçit – kjo natyrisht krijon probleme prej grumbullimit të ilaçit. Metadoni ka një gjysmëjetë të gjatë, prej 16-20 orësh.

Veprime të tjera të opioidëve dhe reaksionet anësore

Kapsllëku – është problemi më i shpeshtë që shoqërohet me administrimin e opioidëve analgjezikë. Kjo është pasojë e një rritje të përgjithshme tl tonit të sfinkterëve të muskulaturës gastroenterike që shoqërohet me një reduktim të lëvizshmërisë dhe me një reduktim të sekretimit/tahitjes së acidit klorhidrik në stomak.

Qetësimi/sedacioni – paraqitet në mënyrë kalimtare me rritjen e dozazheve dhe shoqërohet me një tolerancë të shpejtë.

Nauzea dhe të vjella

Depresion respirator

Veprim anti-kollë – veprimi kundër kollës zotërohet nga të gjithë opioidët megjithëse ai më i përdoruri në praktikën klinike është Kodeina. Përveç rasteve të kollës patologjike, ajo mund të përdoret edhe gjatë manovrave kirurgjikale, për shembull, vendosja e një tubi endotrakeal, për të rritur kompliancën e pacientit.

 

© Rinstinkt blog

Ilaçet për terapinë e dhimbjes (1); Ilaçet antinfiamatore jo steroidike

Ilaçet për terapinë e dhimbjes (1) – Ilaçet antinfiamatore jo steroidike

Ilaçet antipiretike analgjezike jo opioide – janë ilaçet antinfiamatore jo steroidike (NSAID), dhe janë analegjezikë jo drogues/narkotikë. NSAIDët kanë katër efekte kryesore: efektin antinfiamator, antipiretik, analgjezik dhe antiagregant piastrinash (pllakëzash të gjakut).

Farmakodinamika e ilaçeve NSAID dhe analgjezia

Efektet terapeutike të NSAIDëve varen në pjesën më të madhe nga inhibimi/frenimi i ciklo-oksigjenazave dhe kështu nga një reduktim i biosintezës endogjene të prostaglandinave, të trombosanëve dhe të prostaciklinës.

Prostaglandinat veprojnë në nivel të terminacioneve nervore periferike por edhe në nivelin spinal (të palcës kurrizore) dhe sovra spinal nëpërmjet një serie modifikimesh post receptoriale që shkaktojnë një modifikim fenotipik të fibrave dhe të neuronëve mbi të cilat veprojë. Këto ndryshime manifestohen në aspektin funksional si një sensibilizim neuronal.

Pra, të inhibuarit me anë të ilaçeve NSAID sintezën e disa prostanoidëve të veçantë do të thotë të parandalosh sensibilizimin neuronal dhe induktimin e hiperalgjezisë dhe të allodinisë.

Funksionet antinociceptive – Ilaçet NSAID janë në gjendje ta fuqizojnë këtë aksion antinociceptiv nëpërmjet bllokimi të COX duke shkaktuar spostimin e një kuote më të madhe të prekursorëve të prostanoidëve drejt 12-lipo-oksigjenazave. Në këtë mënyrë do të rritet sinteza e 12-HPETE në kurriz të një reduktimi të sintezës së prostaglandinave pro nociceptive.

Farmakokinetika e NSAIDëve dhe analgjezia

Paracetamoli lidhet shumë pak me proteinat e plazmës. Shpërndahet në mënyrë shumë homogjene në të gjithë organizmin dhe është në gjendje që ta kalojë me lehtësi barrierën hematoencefalike, duke patur kështu një akses të menjëhershëm derjt sistemit nervor qëndror.
NSAIDët janë ilaçet që duhet të jenë zgjedhja e parë në dhimbjen e lehtë deri në të moderuar me origjinë të ndryshme (infimatore, post-kirurgjike, cefalike).

Duhet theksuar se, në veçanti acidi acetilsalicilik dhe derivatet e tij janë totalisht jo efikase në dhimbjet viscerale (pra të organeve të brenshme), si për shembull në rast abdomeni akut, kolike renale, apo infarkti miokardiak.

Nëse në rrënjë të dhimbjes qëndron një proces infiamator, si për shembull në rast artriti apo osteoartriti, atëherë janë efikase ibuprofeni, diklofenaku.

 

© Rinstinkt blog