Ilaçet kundër aciditetit gastrik; antisekretore; inhibitorët e pompës protonike

Ilaçet e aparatit tretës

Acidi klorhidrik tahitet/sekretohet nga stomaku prej qelizave parietale. Kontrolli i sekrecionit të acidit gastrik përfshin mekanizma të shumëfishtë qëndrorë dhe periferikë.

Ka stimuj nervorë, në fazën qefalike, dhe stimuj kimikë në fazën tretëse/digjestive. Këta aktivizojnë neuronet enterike, me çlirim gastrine nga qelizat antrale G dhe histamine nga qelizat simil enterokromafine të fundit gastrik, duke vepruar mbi qelizat parietale që gjenden në gjëndrat oksintike të fundit gastrik dhe të trupit gastrik.

Tek këto të fundit ndodh një rritje e AMP-ciklike dhe e kalciumit brendaqelizor, çka shpie në aktivizimin e disa protein-kinazave specifike dhe pastaj në translokacionin dhe futjen e enzimës H/K ATPazë në membranën apikale të qelizës parietale.

Sekretimi i acidit klorhidrik ndodh nëpërmjet krijimit të një gradienti jonesh hidrogjenë, nëpërmjet shkëmbimit elektroneutral të joneve hidrogjen dhe joneve kalium prej pompës protonike ATPaza H/K.

Ilaçet që reduktojnë aciditetin gastrik zgjidhin simptomatologjinë e dhimbshme dhe lehtësojnë vrajëzimin e dëmtimeve errozive apo ulçerative të mukozës.

Ekzistojnë ilaçe antiacide (apo antiacidike – si preferoni) dhe antisekretore. Të parat neutralizojnë kimikisht acidin klorhidrik HCl në lumenin gastrik. Të dytat inhibojnë mekanizmat që stimulojnë sekretimin e acidit në nivelin e qelizave parietale. Antisekretorët mund të jenë antagonistë të receptorëve H2 të histaminës, ose inhibitorë të pompës protonike.

Skemë ilustruese mbi ilaçet antiaciditet, antisekretore, inhibues të pompës protonike. (Në skemë gjenden edhe ilaçe të tjera, por nuk do të flasim për ato.)

* * *

Ilaçet kundër aciditetit të stomakut

Janë përbërje bazike, pra kripëra apo baza të dobëta, që neutralizojnë acidin e pranishëm në lumenin e stomakut pa ndërhyrë drejtëpërdrejtë me proçesin e tahitjes acide në nivelin e qelizës parietale gastrike.

Dallohen nga njëri tjetri për përbërjen e vetë kimike, për tretshmërinë dhe aftësinë e ndryshme neutralizuese.
Përbërësit kryesorë të preparateve antiacide janë hidroksidi i magnezit dhe hidroksidi i aluminit që mund edhe të përzihen në proporzione të ndryshme ose të alternohen me shtresa uji H2O dhe bikarbonati HCO3-. Thithen në sasi tepër të vogla, jodomethënëse; ushtrojnë një efekt kryesisht lokal.

Më paki përdorru është bikarbonati i natriumit që për shkak të tretshmërisë së tij tepër të lartë thithet me lehtësi me pasojë një alkalozë të mundshme sistemike (në rast administrimi të vazhduar).

Bashkëlidhja e një antiacidi me acidin algjinik mundëson formimin e një shtrese tepër viskoze prej algjinati natriumi që duke lundruar mbi lëngun gastrik funksionon si një barrierëë mekanike në drejtim të refluksit të acidit në ezofag, ndërsa antiacidi merret me neutralizimin kimik të acidit klorhidrik.

Indikacionet terapeutike të ilaçeve antiaciditet – Janë të përdorur si ilaçe simptomatike për të zbutur dhimbjen dhe pirozën e shkaktuar nga hipersekretimi acidik i stomakut. Administrimi për një herë të vetme nuk ia kalon placebos për nga efektshmëria, ndaj duhet një administrim i vazhduar.

Administrohen nën forma preparatesh të lëngëta apo në tableta. Kur merren pa vënë gjë në gojë efekti i tyre del në pah menjëherë, brenda 1-3 min, dhe është i shkurtër (30 min) duke qenë se veprimi i antiacidëve është ngushtësisht i lidhur me kohën e tyre të pranisë në lumenin e stomakut.

Është e këshillueshme që antiacidët të merren nga 1-3 orë pas ushqimit, duke qenë se ushqimi rrit në mënyrë domethënëse veprimin neutralizues të antiacidit, duke e shpurë në 3-4 orë kohëzgjatjen e veprimit.

Reaksionet anësore të andiacidëve – Varen kryesisht nga përbërja e tyre kimike dhe nga dozazhet e përdorura. Në doza të ulëta antiacidët janë ilaçe relativisht të sigurta. Megjithatë përdorimi i dozave të mëdha në periudha të zgjatura kohore mund të induktojë efekte anësore domethënëse. Për shembull, bikarbonati i natriumit mund të induktojë një alkalozë metabolike, nefrolitiazë, dhe mbajtje hidrike (ritencion hidrik). Si pasojë ai kundër-indikohet nëpacientët me pamjaftueshmëri kardiake, me pamjaftueshmëri veshkore, tek individët me hipertension, dhe tek subjektet që kanë nevojë për një dietë të varfër me natrium.

Antiacidët mund ta influencojnë lëvizshmërinë gastro intestinale në mënyrë të ndryshueshme. Alkalinizimi, në vetvete, e rrit lëvizshmërinë gastrike si rrjedhojë e çlirimit të gastrinës.

Nga ana tjetër, tek antiacidët me bazë alumini, është vënë re kapsllëk dhe një vonesë në zbrazjen gastrike.

Diarreja ozmotike është hasur në rreth 30% të pacientëve që kanë marrë preparate me bazë magnezi.

  • Bashkëlidhje e antiacidëve me bazë magnezi dhe alumini, duke qenë se kanë efekte të kundërta mbi lëvizshmërinë intestinale. Balancojnë efektet e njëri tjetrit.

Antiacidët mund të ndërhyjnë me thithjen e disa ilaçeve si pasojë e tjetërsimit të pH brenda-gastrik dhe e lëvizshmërisë gastrointestinale. Pra, këshillohet që administrimi i antiacidëve të bëhet 2-3 orë para ose pas marrjes së ilaçeve të tjera.
Antiacidët, në doza të larta, rrisin pH urinar me rreth një njësi, e kështu tjetërsojnë rithithjen tubulare dhe eleminimin e acideve apo bazave të dobëta.

* * *

Ilaçet antisekretore

Janë antagonistë të receptorëve histaminikë H2. Histamina ka një rol themelor në kontrollin e sekretimit/tahitjes acide të stomakut. Histamina lëshohet nga qelizat ECL (enterochromaffin like) të fundit gastrik nëpërgjigje nga stimuj vagalë apo hormonalë, dhe ushtron një aksion parakrin mbi qelizat parietale ku aktivizon receptorin H2. Kjo shkakton një rritje të përqëndrimeve brendaqelizore të AMP ciklike që shpie në aktivizimin final të pompës protonike.

Farmakodinamika e ilaçeve antisekretore

Antagonistët e receptorëve H2 duke bllokuar në mënyrë kompetitive receptorin e histaminës që gjendet mbi qelizën parietale janë në gjendje që të zvogëlojnë sekretimin gastrik bazal.
Efekti më i madh është mbi sekretimin acidik ditor dhe më e vogël mbi sekretimin e stimuluar nga ushqimi apo nga aktivizimi vagal.
Disa përfaqësues të kësaj klase ilaçesh janë Famotidina, Ranitidina, Cimetidina.

Këto ilaçe kanë aftësinë që të induktojnë efekte që nuk kanë lidhje me mekanizmin parësor të veprimit.
Cimetidina zotëron edhe efekte antiandrogjene, dhe ka aftësinë për të inhibuar metabolizmin hepatik të shumë ilaçeve.

Farmakokinetika e ilaçeve antisekretore – Këto ilaçe thithen menjëherë pas një administrimi nëpërmjet rrugës orale, dhe biodisponibiliteti i tyre luhatet nga 43-90%.
Lidhen dobët me proteinat plazmatike dhe metabolizohen shumë pak nga mëlçia.
Eleminohen nga veshkat nëpërmjet filtrimit dhe sekretimit tubular.
Janë të efektshëm në trajtimin e ulçerës gastrike dhe duodenale, në parandalimin e recidivave dhe në trajtimin e sëmundjes prej refluksit gastroezofageal të pa ndërlikuar.
Vrajëzimi/çikatrizimi i i ulçerës duodenale ndodh në 80% të rasteve pas një trajtimit 4 javor dhe në 90% të rasteve pas një trajtimi 8 javor.

Toleranca dhe fenomenet e kërcimit mbrapsht (rebound) të sekretimit acid
Në mënyrë analoge me sa vëzhgohet për ilaçe të tjera antagoniste, edhe me ilaçet antagoniste të receptorit H2 të histaminës zhvillohet njëfarë grade tolerance pas trajtimeve të zgjatura. Fenomeni manifestohet si një humbje progresive e efektshmërisë antisekretive. Është veçanërisht i dukshëm pas trajtimit me doza të larta dhe mbi të gjtiha ka të bëjë me sekretimin e acidit gjatë natës. Hipotizohet se toleranca mund të varet nga një rritje e numrit dhe/apo e ndjeshmërisë të receptorëve H2.
Fenomenet e kërcimit mbrapsht (rebound) të sekretimit acid vihen re me ndalimin e trajtimit me anti H2 dhe përgjithësisht zgjaten për 6-8 ditë.
Toleranca dhe reboundi pjesërisht mund të shpjegojnë përqindjen e lartë të recidivave.

Ilaçet antagoniste të receptorëve H2 të histaminës kanë një profil sigurie shumë të mirë dhe mund të merren pa patur nevojë për një recetë mjekësore.
Ndërveprimet: Modifikimet e pH brenda-gastrik që induktohen nga bllokuesit e receptorëve H2 mund të tjetërsojnë biodisponibilitetin e ilaçeve të tjera.
Për më tepër, Cimetidina inhibon forma të ndryshme të sistemit mikrozomial hepatik P450; duke ndërhyrë tek metabolizmi i shumë ilaçeve të ndryshme si për shembull warfarini, teofillina, fenitoina, lidokaina, diazepami, sulfaniluret.

* * *

Inhibitorët e pompës protonike

Kjo klategori ilaçesh i përket klasës së benzoimidazolëve. Aty futen Omeprazoli, Lansoprazoli, Pantoprazoli, Esomeprazoli.

Farmakodinamika e inhibitorëve të pompës protonike. – Pas thithjes dhe pasi mbërrijnë në mukozën e stomakut nëpërmjet qarkullimit sistemik të gjakut, molekulat e ilaçit grumbullohen në kanalet e vegjël sekretorë të qelizave parietale ku për shkak të ambientit acid i nënshtrohen transformimit në sulfenamid ciklik. Sulfenamidi ciklik është një përbërje jo stabël që është në gjendje të lidhet me grupet sulfhidrike të pompës protonike duke shkaktuar bllokimin e saj.
Pas këtij veprimi ndodh një inhibicion i theksuar dhe i zgjatur i sekretimit acid gastrik.

Pas trajtimit me këto ilaçe, prodhimi i acidit klorhidrik nga ana e qelizave parietale mund të restaurohet nëpërmjet sintezës ex-novo të molekulave të reja të ATPazës H/K (një proçes ky me një gjysmëjetë prej rreth 50 orësh).
Duke qenë se këto ilaçe kanë nevojë për një mikroambient fortësisht acid për t’u konvertuar në sulfenamid ciklik, vetëm qelizat parietale në fazë aktivizimi mund t’i nënshtrohen bllokut farmakologjik të funksionit të vet tahitës/sekretiv. Ndërsa qelizat parietale në gjendje amullie/qetësie (rreth 25%) i shpëtojnë veprimit inhibues (fillimisht).
Kjo shpjegon përse tek pacientët, pas një administrimit të vazhduar, vihet re një rritje progresive e efektit antisekretues acid.
Ilaçet inhibitore të pompës protonike ndërveprojnë me një sit të përbashkët të lokalizuar në nënnjësinë alfa të ATPazës H/K.

Një gjë e rëndësishme që duhet theksuar dhe nuk duhet harruar është se ilaçet inhibitore të pompës protonike janë të paqëndrueshëm dhe të ndryshueshëm, pra tjetërsohen në ambient acid. Në terma praktikë kjo do të thotë se është e nevojshme që të administrohen oralisht nën formën e preparateve që e parandalojnë degradimin në kontakt me aciditetin e lumenit të stomakut, dhe kështu favorizojnë thithjen në nivelin e mukozës intestinale.
Inhibitorët e pompës protonike kanë një gjysmëjetë eleminimi plazmatik tepër të shkurtës, prej rreth 1 ore, që i bën fenomenet e grumbullimit shumë pak probabël.
Gjithsesi kohëzjatje e efektit antisekretues acid është goxha e gjatë, prej 48-72 orë. Kjo për shkak të forcës së lidhjes mes produktit të ndërmjetëm të aktivizimit, pra sulfenamidit ciklik dhe pompës protonike.
Metabolizohen nga mëlçia nëpërmjet enzimave të citokromit P450.

Indikacionet – Në trajtimin e gjendjeve patologjike si sindroma e refluksit gastro ezofageal, në dëmtimet ulçerative gastro duodenale, në sëmundjen e Zollinger Ellisonit. Këto janë të gjitha gjendje në të cilat aciditeti gastrik luan një rol fiziopatologjik të rëndësishëm.
Në të gjitha rastet ilaçi duhet të administrohet në mëngjez dhe doza e dytë, nëse e nevojshme, duhet të merret në mbrëmje gjatë darkës.

Reaksionet anësore – Janë përgjithësisht të mirë-toleruara si në trajtimet afatshkurtër ashtu edhe në ato afatgjatë. Efektet anësore që vihen re janë: dhimbja e kokës, nausea, dhimbje abdominale dhe diarre, meteorizëm dhe konstipacion/kapsllëk.

Kundërindikacione – Nuk ekzistojnë kundërindikime të veçanta ndaj trajtimit me këto ilaçe. Shënim: mungesë studimesh specifike; nuk duhet të administrohen tek femrat në gjendje shtatëzanie.

* * *

Ilaçe të tjera gastro-protektivePërbërjet e bizmutit (kripërat e bizmutit). Bizmuti në ditët e sotme përdoret në shumë skema terapeutike për çrrënjosjen e H. Pylori.
Në kontakt me lëngun acid të stomakut, derivatët e bizmutit precipitojnë mbi sipërfaqen e mukozës së dëmtuar dhe e mbrojnë nga faktorët agresivë.
Ndër të tjera, bizmuti i konpleksuar me acidet biliare inhibon aktivitetin e pepsinës dhe duket se stimulon prodhimin e mukusit dhe të bikarbonatit nëpërmjet sintezës së PG endogjene.

 


© Rinstinkt Blog

Trajtimi i sëmundjeve muskulare; Ilaçet miorelaksuese

Trajtimi i sëmundjeve muskulare

Cilat janë patologjitë e muskulit skeletik? Njihen patologji parësore dhe dytësore.

Patologji parësore apo primare do të thotë se muskuli është organi i parë dhe kryesor që preket nga sëmundja; tek ky grup futen të gjitha miopatitë gjenetike distrofike ose jo, futen miopatitë infiamatore dhe disa forma miopatie metabolike si për shembull disa miopati mitokondriale dhe hipertermia malinje.

Miopatitë dytësore i detyrohen çrregullimeve, gjenetike apo të fituara, të organeve të tjera, të cilat mëpastaj ndikojnë mbi fiziologjinë dhe funksionin normal të muskulit duke e tjetërsuar atë. Këtu futen: miopatitë nga dëmtime të motoneuronëve prej sëmundjeve gjenetike, degjenerative, apo dëmtimeve iatrogjene të SNQ.Futen gjithashtu miopatitë nga çrregullimet endokrine, si dhe miopatitë nga çekuilibrat elektrolitike për shkak të keqfunksionimit të veshkave.

Miopatitë e ndryshme, duke u bazuar në tjetërsimet funksionale apo strukturore të muskulit, mund të jenë: forma degjenerative dhe/ose atrofike, patologji që ndikojnë dhe tjetërsojnë eksitueshmërinë normale të muskulit, apo patologji hipotonike ose hipertonike.

 

Ilaçet miorelaksuese

Ilaçet miorelaksuese, apo relaksuese të muskulit, janë një grup heterogjen ilaçesh që përdoren për të trajtuar dy lloje të ndryshme gjendjesh: spasticitetin prej sindromave me origjinë motoneuronale spinale dhe spazmat muskulore me dhimbje prej çrregullimeve muskulare periferike.
Shënim: spazma muskulore të lokalizuara të bashkëlidhura me dhimbje mund të vëzhgohen tek fibromialgjitë, tek qafa e ngrirë/ngurtë, tek dhimbja e shpinës.
Ilaçet miorelaksuese veprojnë kryesisht në sistemin nervor qëndror dhe periferik, me përjashtim të Dandrolenit që ka një veprim të drejtëpërdrejtë muskulor.

Dallojmë tre grupe: 1. miorelaksues me veprim periferik ganglionar-muskulor. 2. miorelaksues me veprim spinal-qëndror. 3. miorelaksues me veprim të drejtëpërdrejtë muskulor si Dandroleni.

Grupi 1. Janë të njohur si bllokues neuromuskulorë, gjerësisht të përdorur në anestezi. Përbërjet amoniake katërsore janë antagonistë miotonikë dhe veprojnë nëpërmjet një bllokimi jo depolarizues të transmetimit kolinergjik.
Nëpërmjet bllokimit të nyjes neuromuskulore mundësojë përdorimin e niveleve të ulëta të anestezisë, me një relaksim muskulor të përshtatshëm të barkut dhe të diafragmës. Veprimi i tyre pra dallohet nga ai i miorelaksuesve muskulorë që veprojnë në nivel spinal apo cerebral. Provokojnë edhe lëshimin e korgave zanore duke mundësuar kalimin e tubit endotrakeal.
Pacientët të cilëve u janë administruar bllokues neuro0muskulorë vendosen në ventilim të ndihmuar për shkak të paralizës së muskujve respiratorë. Kjo deri sa ilaçi të jetë çaktivizuar apo dier sa efektet e tij të jenë kontrastuar nga antagonistë të enzimës ACh-esterazë (Neostigmina).
Pacientët duhet gjithashtu të trajtohen me një anestetik apo me një sedativ/qetësues për të shmangur që mund të provojnë ndjesinë jo të këndshme të kurarizimit (helmim me kurar) pra të qenit në pamundësi për të lëvizur duke qenë të ndërgjegjshëm.

Grupi 2. Janë të efektshëm në pothuajse të gjitha format e spasticitetit. Disavantazhi kryesor i terapisë me këto ilaçe është reduktimi i tonit muskulor që mund të shkaktojë një humbje të veprimit apo më saktë funksionit mbështetës të muskulaturës së trungut dhe të gjymtyrëve.
Këto ilaçe mund të ndërhyjnë me aktivitetet e ndërlikuara si drejtimi i makinës apo puna nëpërmjet përgjumësisë, sedacionit, hipotonisë muskulore dhe marramendjes.
Baclofeni – antagonist i receptorëve GABAergjikë të tipit B që inhibon transmetimin në nivel spinal dhe deprimon SNQ.

Grupi 3. Dandroleni sodik. Vepron drejtëpërdrejtë mbi muskulaturën skeletike si inhibitor i receptorit të rianodinës, me shumë pak efekte anësore (nervore) qëndrore.
Kjo e bën atë ilaçin që zgjidhet i pari në trajtimin e spasticitetit të rëndë kronik të muskulaturës së vullnetshme. Ndoshta përdorimi më i famshëm i këtij ilaçi është në hiperterminë malinje, ku ka kontribuar në reduktimin e vdekshmërisë të shkaktuar nga ajo.

© Rinstinkt blog

Vaksina kundër gripit nuk është në gjendje që të shkaktojë gripin

Vaksina kundër gripit nuk është në gjendje që të shkaktojë gripin

Çdo vit periudha e gripit është e ndryshme, dhe virusi i gripit i prek njerëzit në mënyra të ndryshme.
Gripi në vetvete nuk është një sëmundje e rrezikshme; ajo që e bën gripin më të rëndë janë ndërlikimet që virusi mund të shkaktojë në disa tipa të caktuar subjektesh, si për shembull të miturit dhe të moshuarit.

Një nga ndërlikimet më të rënda të gripit është pneumonia. Kjo zakonisht ndodh tek të moshuarit, tek fëmijët e vegjël, dhe tek individët me sisteme imunitare që nuk punojnë mirë (imunodepresion), apo që kanë pësuar një transplant (duke qenë se edhe këta marrin ilaçe që reduktojnë mbrojtjet e tyre imunitare, meqë sist. i tyre imunitar ndër të tjera do të luftonte edhe transplantin.).

Një nga mitet më të përhapura për sa i përket vaksinave dhe vaksinimit (kundër gripit) është ai se vetë vaksinat mund të na shkaktojnë gripin. Ky besim në të vërtetë nuk ka asnjë bazë. Në vaksinën kundër gripit vërtet që gjendet një virus, por ky virus është jo aktiv, dhe një virus jo aktiv, apo i çaktivizuar nuk është në gjendje që të shkaktojë gripin.

Virusi i çaktivizuar i gripit gjithsesi një efekt e ka, përndryshe nuk do të përdorej në vaksinë; virusi jo aktiv është në gjendje që ta shtyjë trupin tonë për të ndërtuar një përgjigje imunitare ndaj tij, por kjo nuk do të thotë se virusi jo aktiv ka shkaktuar sëmundjen e gripit. Pasi marrim vaksinën kundër gripit mund të ndihemi ‘të dobët’ por kjo nuk duhet interpretuar si një shenjë negative; në të kundërt është pozitive. Ajo mund të jetë një shenjë që sistemi imunitar i trupit tonë po punon, pra është duke ndërtuar një përgjigje kundër virusit (jo aktiv). Përgjigje e cila do të jetë gati për të luftuar virusin aktiv, pra ‘të gjallë’, të gripit nëse do të infektohemi gjatë sezonit të gripit.

Kur marrim vaksinën, trupi është në gjendje që të njohi virusin e çaktivizuar si një entitet të huaj. Kjo është një gjë normale; trupit ynë, apo më saktë sistemi ynë imunitar është vazhdimisht në kërkim të mësymësve të huaj. Identifikimi i antigjenëve të huaj e lejon trupit që të zhvillojë kundërtrupa kundër këtyre antigjeneve.

Ky proces është i njëjtë me atë që do të ndodhte nëse ne do të infektoheshim nga një virus i gjallë, por me ndryshimin themelor dhe tepër të rëndësishëm se, vaksina përmban virus jo aktiv që nuk është në gjendje që shkaktojë dëme në organizëm, si për shembull nuk është në gjendje që të dëmtojë mukozat e rrugëve të ajrit.
(Kur infektohemi nga virusi i gripit, ky dëmton mukozat ku mëpastaj me shumë gjasa rriten baktere, edhe komensale, që shkaktojë infeksione edhe më të rënda se ai virali fillestar – Këto infeksione bakterore që i mbivendosen infeksionit viral fillestar janë arsyeja përse ndonjëherë mjekët japin antibiotikë ‘kundër gripit’. Antibiotikët jepen vetëm kur është verifikuar se ka një infeksion bakteror. Antibiotikët nuk janë në gjendje të veprojnë mbi viruset.)

Pra siç po thoshim, kjo përgjigje imunitare normale e shkaktuar nga virusi jo aktiv i vaksinës mund të shkaktojë një temperaturë të lehtë, dhimbje koke, dhe dhimbje të lehta e të përhapura muskulore. Këto efekte nuk duhen ngatërruar me sëmundjen e gripin. Këto janë përgjigje normale dhe fiziologjike të organizmit, për shembull në dekadat e fundit është zbuluar se rritja modeste e temperaturës së trupit është një përshtatje evolutive që ndihmon sitemin imunitar. Sistemi imunitar duket se funksiononë më mirë kur organizmi ka një temperaturë modeste.

Ndër të tjera shpesh njerëzit ngatërrojnë gripin me të ftohtin (virusi parainfluencal) ose me infeksione gastroenterale. Simptomat e të ftohtit, që shkaktohen nga viruset parainfuencale, mund të jenë të ngjashme me gripin por janë më të buta. Gastroenteriti, pra infeksione të aparatit tretës, mund të shkaktohen nga lloje të ndryshme bakteresh dhe virusesh. Ndër simptomat e gastroenteritit janë nausea (ndjesi vjellje), të vjella dhe diarre.

Në raste të veçanta ndodh që disa njerëz preken vërtetë nga gripi pasi ata kanë marrë vaksinën kundër gripit, por kjo nuk është faji i vaksinës, dhe mund të ndodhi për disa arsye të ndryshme.
Së pari këta individë mund të jenë ekspozuar më përpara ndaj virusit të gripit qarkullues, pra përpara se të merrnin vaksinën. Dhe duke qenë se trupit ka nevojë për 1-2 javë që që zhvillojë një përgjigje imunitare të plotë, nëse ju infektoheni nga gripi në këtë periudhë kohore me gjasa ishit infektuar që më përpara ose përpara se trupi të ndërtonte një përgjigje të plotë imunitare.
Një tjetër arsye ka të bëjëme varietetet e ndryshme virale në qarkullim. Vaksina e gripit përgatitet çdo vit duke u mbështetur sa më mirë të jetë e mundër mbi virusin qarkullues të gripit. Efektshmëria e vaksinës së gripit varet nga ngjashmëria midis virusit qarkullues në komunitet dhe viruseve të çaktivizuar pët të bërë vaksinën. Nëse ndodh që në komunitet qarkullon një varietet virusi që nuk ka ngjashmëri me virusin e çaktivizuar të vaksinës, atëherë kjo do të ketë një efektshmëri të reduktuar. Por këto janë raste shumë shumë të rralla.


© Rinstinkt Blog

Ilaçet për trajtimin e ankthit dhe të pagjumësisë

Ilaçet për trajtimin e ankthit dhe të pagjumësisë

Ilaçeve ankthiolitike dhe hipnotike/gjumëndjellëse mund të ndahen në dy grupe kryesore, në Benzodiazepina dhe në përbërje jo-benzodiazepinike.

Benzodiazepinat kanë efekte të ndyshme:
Ankthiolitike – për trajtimin subkronik të shqetësimeve të ankthit (Alprazolami, Clonazepami, Diazepami, Lorazepami).
Hipnotike/gjumëndjellëse – për trajtimin e pagjumësisë kalimtare dhe në terma afatshkurtër (Triazolami).
Antikonvulsivantë – në raste epilepsie apo konvulsionesh prej etheve (Clonazepami, Diazepami, Clobazami).
Anestezike dhe sedative/qetësuese – në periudhën peri-operatore dhe në procedurat diagnostike kur pacienti është i shqetësuar (Diazepami, Midazolami).
Përbërjet jo-benzodiazepinike (nuk do të flasim gjatë për ato), nga ana e tyre, mund të ndahen në dy grupe të tjera, në: Ankthiolitikë dhe në Hipnotikë/gjumëndjellës.
Ankthiolitikët përdoren për trajtimin afatgjatë të shqetësimeve të ankthit. Citaloprami, Paroksetina, Sertalina (këto 3 të parat kanë edhe efekt antidepresiv), Busipironi, Pregabalina.
Hipnotikët/gjumëndjellësit përdoren për pagjumësinë kalimtare në afatshkurtër. Bëjnë pjesë Zopicloni, Zolpidemi, Melatonina.

 

Benzodiazepinat

Duke u nisur nga struktura e tyre kimike benzodiazepinat mund të ndahen në:
1-4 benzodiazepina, ku përfshihen benzodiazepinat kryesore si Diazepami, Lorazepami, Clonazepami.
1-5 benzodiazepina, Clobazami.
triazolobenzodiazepina, Triazolami, Alprazolami.
imidazobenzodiazepina, Midazolami, Flumazenili.

 

Farmakodinamika e benzodiazepinave

Benzodiazepinat i ushtrojnë efeket e tyre farmakologjike nëpërmjet një fuqizimi selektiv të aksioni të acidit gama-aminobutirrik (GABA). (GABA është neurotransmetuesi me veti inhibitore më i përhapur në nivelin e sistemit nervor qëndror.) Ky veprim fuqizues i benzodiazepinave ushtrohet kur benzodiazepinat lidhen me një sit specifik që gjendet në receptorët GABA-A në ndërfaqen midis nënnjësisë alfa dhe nënnjësisë gama.

 

Farmakokinetika e benzodiazepinave -(Diferencat më të mëdha mes benzodiazepinave u përkasin karakteristikave të tyre farmakokinetike.)

Thithja. Rruga orale është rruga më e përhapur e marrjes së këtyre ilaçeve. Administrimi nëpërmjet rrugës rektale është një alternativë e vlefshme kur rruga orale nuk mund të praktikohet si për shembull tek fëmijët me konvulsione nga ethet.
Administrimi endovenoz ka një efekt më të menjëhershëm, ndaj rezervohet për trajtmet në emergjencë, të gjendjes epileptike dhe në anasteziologji.

Shpërndarja. Benzodiazepinat lidhen në sasi të mëdha me proteinat plazmatike, dhe falë tretshmërisë së tyre në lipide (liposolubilitetit) janë në gjendje t’i kalojnë me thjeshtësi membranat biologjike duke u shpërndarë me shpejtëso në indet e ndryshme të organizmit.
Indet me perfuzion të lartë gjaku siç është truri, pas administrimit endovenoz, kanë një shfaqje të shpejtë të efektit terapeutik.
(Nga indet me perfuzion të lartë, benzodiazepina rishpërndahet tek indet me perfuzion më të ulët, si indi muskulor dhe ai adipoz.)
Kohëzgjatja e efektit terapeutik nuk varet vetëm nga gjysmëjeta e eleminimit të ilaçit dhe të metabolitëve të tij aktivë, por varet edhe nga fenomenet e rishpërndarjes në të gjitha indet e trupit.

Metabolizimi. Realizohet nga enzimat mikrozomiale hepatike që i përkasin familjes së citokromit P450. Benzodiazepina kthehet në një apo më shumë metabolitë, aktivë apo jo-aktivë, që kanë një polaritet më të madh, e pra janë të tretshëm në ujë dhe mund të eleminohen më thjeshtë nëpërmjet urinës.
Metabolizimi i benzodiazepinave ndodh me dy faza. Së pari, ndodh një modifikim apo heqje e grupeve të ndryshme funksionale prej molekulës së ilaçit nëpërmjet reaksioneve të oksidimit, nitroreduktimit dhe hidroksilimit, duke e përgatitur për fazën e mëpasshme. Së dyti, konjugacioni me acidin glukuronik i përbërjeve të hidroksiluara në pozicionet 3 dhe alfa, për të formuar metabolitë jo-aktivë që eleminohen nëpërmjet urinës.

Eleminimi. Si parametër farmakologjik përdoert koha e gjysmëjetës (t/2).
Benzodiazepinat me kohë veprimi të shkurtër; gjysmëjetë t/2 prej rreth 8 orësh. Triazolami 2-5 orë. Midazolami 2-3 orë. Këto benzodiazepina këshillohen si hipnoinduktuese/gjumëndjellëse në pagjumësitë prej pamundësisë për të marrë gjumë, dhe si premjekim në procedurat terapeutike dhe diagnostike invazive si gastroskopia, heqja e dhëmbëve etj.
Benzodiazepinat me kohë veprimi të ndërmjetme; gjysmëjetë t/2 prej 8-24 orë. Lorazepami t/2 14 orë. Bromazepami t/2 10-20 orë. Alprazolami t/2 12 orë. Këshhillohen si hipnotikë/gjumëndjellës në ata pacientë që ankohen për zgjimet e herëta mëngjesore apo në trajtimin e ankthit.
Benzodiazepinat me kohë të gjatë veprimi; t/2 më e madhe se 24 orë. Diazepami t/2 20-60 orë. Quazepami t/2 20-50 orë. Përdoern kryesisht në terapinë e gjendjeve të ankthit. Por parashkruhen edhe për trajtimin e spasticitetit, epilepsive, dhe si hipnotikë në pacientët me ankth gjatë ditor.

Kur benzodiazepinat administrohen kronikisht duhet jo vetëm të konsiderohen efektet e një doze të vetme të ilaçit por mbi të gjitha edhe efektet e shkaktuara nga grumbullimi i ilaçit prej administrimit të vazhduar, pra nga rritja graduale e përqëndrimit plazmatik.
Një kuotë e ilaçit të administruar më herët është akoma e pranishme në organizëm dhe merr një rëndësi të madhe për sa i përket efekteve shtesë.
Kjo është e rëndësishme edhe në terma të shpejtësisë së zhdukjes së efekteve farmakologjike pas ndalimit të ilaçit.

 

Benzodiazepinat kryesore në përdorimin klinik

Diazepami (long acting). Është benzodiazepina që paraqet spektrin më të gjerë rë veprimit. Jepet për trajtimin e gjendjeve të ankthit, si qetësues-hipnoti/gjumëndjellës, antikonvulsivant dhe miorelaksues. Ka veprim shumë të shpejtë falë tratshmërisë më lyra/lipide; kjo i jep edhe aftësinë për të kaluar me shpejtësi barrierën hematoencefalike. Diazepami,ëpërmjet administrimit endovenoz apo rektal, është ilaçi i zgjedhur për trajtimin në emergjencë për tipe të ndryshme konvulsionesh, si goditje epileptike akute apo konvulsionet neonatale/të porsaalindura.

Flurazepami (long acting). Është një hipnotik me kohë të gjatë veprimi, që është i efektshëm në pagjumësitë e karakterizuara nga një pamundësi për të zënë gjumë, nga ndërprerje të shpeshta të gjumit të natës apo nga një zgjim i herët.

 

Përbërje të ngjashme me Oxazepamin – konjugohen në mënyrë të shpejtë me acidin glukuronik dhe kanë një gjysmëjetë plazmatike më të vogël se 24 orë. Nuk grumbullohen pas një trajtimi të zgjatur.
Oxazepami. Ka një t/2 mes 5-15 orësh.Është mes benzodiazepinave më të këshilluara për trajtimin e ankthit tek të moshuarit falë mungesës së fenomeneve të grumbullimit të ilaçit.
Lorazepami. Pa metabolitë aktivë. Është një nga ilaçet më të zgjedhura për trajtimin e shqetësimeve të ankthit, mbi të gjitha tek pacientët e moshuar dhe tek pacientët me hepatopati.

 

Nitrobenzodiazepinat – kanë një metabolizim disi më të ndryshëm se benzodiazepinat e tjera duke qenë se pas procesit fillestar të çalkilimit ndodh heqja e nitrogrupit dhe mëpastaj acetilimi.
Nitrazepami, i përdorur kryesisht si hipnoinduktues.
Flunitrazepami, i përdorur kryesisht si hipnoinduktues dhe në anesteziologji.
Clonazepami, në aspektin receptorial konsiderohet si një agonist i pjesshëm sepse ka një aktivitet intrinsek më të ulët se agonistët e plotë si Diazepami apo Flunitrazepami.

 

Triazolobenzodiazepinat.
Alprazolami, këshillohet në trajtimin e shqetësimeve të ankthit të bashkëlidhur me depresionin apo goditjet e panikut.
Triazolami, është një molekulë e karakterizuar nga një shpejtësi veprimi dhe nga një gjysmëjetë t/2 tepër e shkurtër eleminimi prej vetëm 2.5 orësh. Këshillohet për trajtimin e pacientëve me pagjumësi kalimtare dhe kohëzgjatje të shkurtër. Përdoret si hipnoinduktues në pagjumësitë tek pacientët që duan të shmangin fenomentet e sedacionit/qetësimit të tejzgjatur.

 

Imidabenzodiazepina.
Midazolami, ka një kinetikë aktivizimi relativisht të shpejtë me një gjysmëjetë plazmatike prej 2-3 orësh. Prodhon një efekt sedativ/qetësues dhe hipnoinduktues/gjumëndjellës shumë të shpejtë, të fortë dhe me kohëzgjatje të shkurtër.
Midazolami është benzodiazepina më e përdorur në anesteziologji si në premedikimin përpara ndërhyrjeve kirurgjikale por edhe për të induktuar sedacionin menjëherë përpara procedurave diagnostike si bronkoskopia, gastroskopia apo cistoskopia. Përdoret edhe në ndërhyrjet me anestezi lokale.
Zakonisht jepet me rrugë endovenoze (por edhe orale, intramuskulare, rektale).

 

Flumazenili

Flumazenili është një antagonist kompetitiv i receptorit të benzodiazepinave që vepron në vendin ku këto të fundit lidhen tek receptori GABA-A.
Lidhet me afinitet tepër të lartë me receptorin qëndror të benzodiazepinave dhe falë një mekanizmi kompetitit parandalon ndërveprimin e tyre me receptorin duke antagonizuar të gjitha efektet e tyre.

Flumazenili ësthë shumë i efektshëm në kthimin apo parandalimin e efekteve sedative/qetësuese, hipnotike/gjumëndjellëse, anesteziologjike të induktuara nga dozat terapeutike të benzodiazepinave. Është gjithashtu në gjendje të kthejë apo parandalojë efektet sedative dhe depresore qëndrore të prodhuara nga një mbidozë/overdozë benzodiazepinash.

Flumazemili i administruar me rrugë orale ose intramuskulore ka një biodisponibilitet të ulët, kështu që për të përftuar një aksion farmakologjik të menjëhershëm rruga e dhënies duhet të jetë ajo endovenoze.

Sot përdoret në praktikën klinike kryesisht për rizgjimin e pacientëve nga anestezia e induktuar nga benzodiazepinat dhe në terapinë urgjente për të antagonizuar helmimin nga benzodiazepinat.

Efektet anësore të Flumazenilit janë: të vjellat, dhe agjitacioni psikomotor.
Administrimi i Flumazenilit tek subjekte që janë trajtuar me benzodiazepina për disa javë, shkakton shfaqjen e menjëhershme dramatike të një sindrome abstinence.

 
Indikacionet e benzodiazepinave
Ankthi. Benzodiazepinat janë ilaçe që janë në gjendje të reduktojnë ankthin në të gjitha manifestimet e tija.
Pagjumësia. të gjitha benzidiazepinat me dozazhet e duhura prodhojnë efekte sedative-hipnotike me intensitet të mjaftueshëm për të lehtësuar gjumin. Zvogëlojnë kohën e nevojshme për të zënë gjumë, dhe rrisin kohëzgjatjen totale të gjumit, sikundër reduktojnë numrin e mikro-zgjimeve.
Epilepsia dhe konvulsionet. Përdoren kryesisht për trajtimin e gjendjeve epileptike dhe për të reduktuar shfaqjen e manifestimeve konvulsive të përsëritura.
Diazepami me rrugë EV është shumë i efektshëm në bllokimin e krizave të përsëritura epileptike.
Anestezi. Midazolami, Lorazepami, Diazepami.
Alkolizmi. Për trajtimin e sindromës nga abstinenca alkolike. Por janë të paefektshëm për të trajtuar ruajten e abstinencën në terma afatgjatë.
Efektet anësore të benzodiazepinave – përfaqësojnë kryesisht një theksim të vetive farmakologjike të këtyre ilaçeve. Ndër efektet anësore janë: sedacioni ditor, jokoordinimi, çrregullime motore në lëvizjet e vullnetshme, konfuzion, zgjatje e kohëve të reagimit.
Ndërveprimet farmakologjike të benzodiazepinave
Alkoli. Benzodiazepinat dhe alkoli kanë të dy aftësi që të fuyizojnë funksionin e receptorit GABA-A, megjithëse me mekanizma të ndryshëm. Të dy lehtësojë ndërveprimin e GABA me receptorin e vet. Bashkpërdorimi i tyre indukton një veprim sinergjik pozitiv të fuqishëm tek ionofori që varet nga GABA. Kjo shpie në një amplifikim të theksuar të efekteve deprimente që alkoli dhe benzodiazepinat ushtrojnë në sistemin nervor qëndror.
Ilaçet që deprimojnë sistemin nervor qëndror si barbiturikët, analgjezikët opioidë, neuroleptikët dhe antidepresivët, kanë një efekt sinergjik me benzodiazepinat.
Kontraceptivët oralë. Të gjithë kontraceptivët oralë inhibojnë proceset e oksidimit të shumë ilaçeve, përfshirë benzodiazepinat, duke shkaktuar rritje të lehta të përqëndrimit plazmatik të këtyre ilaçeve.

 

© Rinstinkt blog

Ilaçet antipsikotike konvencionale dhe jo konvencionale

Ilaçet antipsikotike

Ilaçet antipsikotike janë zbuluar rastësisht, dhe termi ‘antipsikotik’ është një term relativisht i ri.

Ganglioplegjikë (bllokues ganglionikë) ose neuroplegjikë – për aftësinë e tyre për të induktuar një gjendje indiference në drejtim të ndërhyrjes kirurgjikale.

Ilaçet antipsikotike janë të aftë që nga një anë të prodhojnë një gjendje qetësie (karakteristikë e dalluar e vetive të tyre qetësuese/sedative) dhe nga ana tjetër të provokojnë disa efekte motore, të ngjashme me ato të sëmundjes së Parkinsonit. Është pra e njëjta veti që është përgjegjëse si për efektet terapeutike ashtu edhe për përkeqësimin motor. Ndaj u fut në përdorim termi ‘neuroleptik’ për shkak të efekteve të tyre inhibitore mbi aktivitetin motor.

Atipik – është një term që përdoret për të treguar një nënklasë të antipsikotikëve. Aty futet Clozapina, e cila konjugon një efikasitet më të madh me një aftësi më të vogël ose nulle për të induktuar katalepsi tek kafsha apo efekte esktrapiramidale (jashtëpiramidale) tek pacientët.

Shënim: Do të ishte më me vend përdorimi i terminologjive si ‘konvencional’ dhe ‘jo konvencional’ për t’iu referuar kategorive të ndryshme të antipsikotikëve. Clozapina është prototipi i antipsikotikëve jo konvencional. Një tjetër përbërje antipsikotike jo konvencionale është Risperidoni.

 

Farmakodinamika e ilaçeve antipsikotike konvencionale

Hipoteza dopaminergjike, sipas të cilës antipsikotikët zbusin simptomat e psikozës duke reduktuar aktivitetin dopaminergjik. Kjo hipotezë lind prej vëzhgimit se Clorpromazina dhe Aloperidoli rrisnin përqëndrimin e metabolitëve të dopaminës (DA) në zonat trunore të pasura me atë neurotransmetitor.

Të tjera studime demonstrojnë se, fuqia antipsikotike e neuroleptikëve konvencionale bashkëlidhet në mënyrë të drejëtpërdrejtë me afinitetin/afrimitetin për receptorin e tipit 2 (D2) të dopaminës, duke e treguar këtë të fundit si vendin vendimtar për aktivitetin e këtyre përbërjeve.

Antipsikotikët e gjeneratës së parë shfaqin afinitet për një gamë të gjerë receptorësh (H1 histaminikë, muskarinikë, alfa-1, alfa-2 adrenergjikë, dhe serotoninergjikë). Sidosi nuk është mundur të dallohet me siguri një rol domethënës në aktivitetin antipsikotik. Besohet se ndërveprimi me këta receptorë mund të bashkëlidhet me efektet mbi arousal-in, me ato ekstrapiramidale, konjitive, kardiovaskulare, gastrointestinale dhe gjenito-urinare.

 

Farmakodinamika e ilaçeve antipsikotike jo konvencionale

Clozapina është modeli i referencës.
Në doza terapeutike, antipsikotikët jo konvencionalë, ushtrojnë një zaptim më të vogël të receptorit D2 të dopaminës; kjo kur krahasohen me përbërjet antipsikotike konvencionale.

Clozapina shfaq një afinitet më të madh për receptorin D1 krahasuar me D2, veti kjo që së bashku me ndërveprimin D1/D2 ka tërhequr vëmendjen për vendëndodhjen prevalente të këtij receptori në korteksin prefrontal. Po ashtu ka kontribuar në propozimin e D1 si një vend i mëtejshëm për aktivitetin e përbërjeve jo tipike/jo konvencionale.

 

Farmakokinetika e ilaçeve antipsikotike

Metabolizmi i tyre është gjerësisht hepatik, dhe ndodh nëpërmjet procesesh konjugimi me acidin glikuronik, hidroksilimi, oksidimi, demetilimi/çmetilimi dhe formimi sulfoksidesh.

Disa ndryshore që ndikojnë në farmakokinetikën e ilaçeve antipsikotike:

Mosha – pacientët e moshuar shfaqin një ndryshueshmëri më të madhe në eleminimin e ilaçit.

Gjenetika – ekziston një ndryshueshmëri e madhe individuale në citokromet përgjegjëse për metabolizimin. Kështu ekzistojnë edhe diferenca etnike në metabolizimin e ilaçit.

Duhanpirja – duhanpirësit shfaqin një aftësi metabolike të rritur.

Një fluks hematik i reduktuar në mëlçi dhe/apo në veshka mund të reduktojë metabolizmin dhe eleminimin e këtyre ilaçeve. Po ashtu, sëmundje hepatike si cirroza, hepatitet etj., mund të reduktojnë metabolizmin e tyre.

Induktorë enzimatikë janë: Carbamazepina, Fenitoina, Etambutoli, Barbiturikët.
Inhibitorë enzimatikë janë: Inhibitorët selektivë të rithithjes së serotoninës, Antidepresivët triciklikë, Cimetidina, Beta-bllokuesit.

 

Indikacionet dhe modalitetet e përdorimit të ilaçeve antipsikotike

Antipsikotikët konvencionalë (kanë aftësi të përmirësojë pjesën më të madhe të çrregullimeve pozitive gjatë episodeve akute.) Indikacionet e tyre kryesore janë në sëmundjen e skizofrenisë, sindromat skizoafektive, faza maniakale e çrregullimeve afektive bipolare dhe psikozat senile.

Në trajtimin e psikozave rezultatet më të mira në terma të balancës mes efikasitetit dhe reaksioneve anësore përftohen me dozat më të vogla (aftësi për të zvogëluar çrregullimet pozitive pa induktuar reaksiona anësore domethënëse).
Gjithsesi, duhen konsideruar edhe faktorë të tjerë si; përmirësimi i simptomave negative, depresioni, ideacioni vetëvrasës dhe mbi të gjitha funksionet konjitive.

Neuroleptikët konvencionalë nuk i përmirësojnë në mënyrë domethënëse simptomat negative me përjashtim të atyre dytësore ndaj çrregullimeve pozitive dhe nuk sjellin benefite për çrregullimet konjitive që prekin të paktën 85% të pacientëve skizofrenikë.

Shënim: nuk ekzitojnë prova të qarta për të thënë se në fushën e neuroleptikëve konvencionalë një përbërje është apo mund të jetë me efikase se një tjetër në trajtimin e psikozave.

Shënim 2: femrat priren të kenë një përgjigje më të mirë dhe kërkojnë dozazhe më të vogla.

Antipsikotikët konvencionalë mund të administrohen nëpërmjet rrugës orale apo injektive, në formulime me veprim të shkurtër ose të gjatë.

 

Antipsikotikët jo konvencionalë – Clozapina për shkak të reaksioneve anësore të mundshme kërkon kontrolle hematologjike të afërta njëra me tjetrën. Clozapina për shkak të reaksioneve të veta anësore nuk përdoret si zgjedhje e parë.

Përjashtuar Clozapinën, antipsikotikët e tjerë jo konvencionalë përdoren në trajtimin e skizofrenisë, të depresionit me trakte psikotike dhe të çrregullimeve skizoafektive, si dhe të maniakalitetit.

Risperidoni –

Olanzapina – është një antipsikotik jo tipik; konsiderohet zgjedhja e parë për trajtimin e të gjitha formave klinike të psikozave. Është efikas si për sa i përket çrregullimeve pozitive ashtu edhe për ato negative. Është gjithashtu efikas në terapitë mirëmbajtëse (terapi të vazhdueshme që tentojnë të ruajnë gjendjen e ekuilibrit të arritur) duke reduktuar kështu numrin e rasteve me rikthim të sëmundjes. Olanzapina administrohet një herë të vetme gjatë ditës.

 

Terapia me antipsikotikë gjatë shtatëzanisë

Ngurrim në parashkrimin dhe në marrjen e antipsikotikëve gjatë shtatëzanisë për shkak të fetotoksicitetit të dyshuar të këtyre ilaçeve.

Studime të ndryshme dhe meta-analiza, tregojnë se përdorimi i fenotiazinave dhe butirrofenonëve nuk duket se sjellë rreziqe të shtuara ndaj dëmeve keqforumese apo funksionale të pasardhësve të cilët janë ndjekur deri në moshën shkollore.

Clozapina nuk mund të këshillohet gjatë shtatëzanisë për shkak të rrezikut të rritur që ka për të induktuar ‘floppy infant syndrome’, konvulsione dhe agranulocitozë të porsalindur.

Gjatë ushqyerjes me gji, dihet se për sa i përket antipsikotikëve konvencionalë, më pak se 10% e përqëndrimit të ilaçit që qarkullon në gjakun mëmësor është në gjendje të mbërrijë tek fëmija nëpërmjet qumështit.
Ndërsa për sa i përket antipsikotikëve jo konvencionalë, studime të realizuara me Olanzapinën dhe Risperidonin kanë treguar përqëndrimie aq të ulëta sa të mos jenë të matshme. (Clozapina nuk rekomandohet.)

 

Efektet anësore – Antipsikotikët konvencionalë

Sindroma ekstrapiramidale akute. Format më domethënëse nga ana klinike janë të përfaqësuara nga akatisia, distonitë dhe parkinsonizmi.
Akatisia – është një efekt anësor i antipsikotikëve, me një freqkuencë prej 9-35%, që shfaqet si siklet/parehati e brendshme apo shqetësim/nervozizëm që shtyn drejt lëvizjes së gjymtyrëve të poshtëme dhe drejt nevojës për të ndryshuar pozicion, apo për t’u ngritur nga karrigia, apo për të hedhur hapa nëse individi gjendet në këmbë. Akatisia mendohet se është e lidhur me tjetërsime të transmisionit dopaminergjik në nyjet nervore/ganglionet e bazës së trurit.
Distonitë akute – paraqiten në 10% të rasteve në orët e para të trajtimit, dhe në 90% të rasteve në tre ditët e para. Distonitë akute nuk janë gjë tjetër veçse tkurrje, të herëpasëherëshme apo të zgjatura të muskujve të trungut, të qafës, mandibulës, gjuhës, së bashku me kriza okulogjire (deviacion i pavullnetshëm i sipërm i syve.).
Parkinsonizmi – është një efekt anësor që zhvillohet mesatarisht në 9-36% të rasteve. Ka të bëjë mbi të gjitha me shfaqjen e ngurtësisë dhe bradikinezisë (dhe dridhje). Mekanizmi përgjegjës është bllokimi i transmetimit dopaminergjik nigrostriatal.

Sindroma malinje nga neuroleptikët. Përfaqëson një reaksion anësor të rëndë dhe shpeshherë fatal ndaj kësaj klase ilaçesh (1% ). Kjo sindromë karakterizohet nga hipertermi, nga shenja estrapiramidale, gjendje e tjetërsuar e ndërgjegjies, acidozë metabolike, hiperpotasihemi, rritje të numërit të rruazave të bardha, luhatje të presionit, aritmi, dispne, diaforezë dhe inkontinencë. Zakonisht shfaqet në fillim të terapisë.

Reaksionet kardiake. Neuroleptikët me fuqi të ulët janë shfaqur më shumë përgjegjës për reaksionet kardiotoksike në krahasim me ata me fuqi të lartë.
Kardiotoksiciteti i antipsikotikëve ndërmjetësohet nga një efekt inotropik negativ, nga tjetërsime enzimatike të qelizave kardiake, nga një zgjatje e kohëve të tejçimit atrial dhe ventrikular si dhe e periudhave refraktare.
Tioridazina shkakton aritmi të rënda dhe torsade de pointes.

Reaksionet endokrine dhe seksuale. Tahitja/sekretimi i prolaktinës rregullohet nga një ton inhibitor i ushtruar nga Dopamina (DA) nëpërmjet receptorit D2, kështu që bllokimi i këtij receptori provokon një rritje të niveleve qarkulluese të hormonit prolaktinë.
Tek femrat hiperprolaktinhemia shpie në një mbufatje të gjirit, galaktorrhe, çrregullsi menstruale dhe cikle jo-ovulatorë.
Tek meshkujt rritja e niveleve të prolaktinës provokonë gjinekomasti, humbje të libidos dhe pafuqi seksuale/impotencë për shkak të zvogëlimit të prodhimit të testosteronit.

 

Efektet anësore – Antipsikotikët jo konvencionalë

Reaksione ekstrapiramidale. Neuroleptikët jo konvencionalë u zhvilluan me qëllimin që të kishim ilaçe të pajisura me një efikasitet dhe manovrueshmëri më të madhe në krahasim me përbërjet antipsikotike konvencionale. Kështu, Clozapina, provokon reaksione ekstrapiramidale domethënëse tepër rrallë ose asnjëherë.
Risperidoni dhe Olanzapina, mund të induktojnë reaksione ekstrapiramidale në varësi të dozës, që gjithsesi rezultojnë më pak të shpeshta dhe të rënda krahasuar me ato të induktuara nga përbërjet antipsikotike tipike/konvencionale.
Pra, antipsikotikët jo konvencionalë shfaqin një prirje më të vogël për të shkaktuar reaksione ekstrapiramidale.

Reaksione hematologjike. Clozapina është shkaktare agranulocitoze (8.000/milionë). Gjatë trajtimit me këtë ilaç është i nevojshëm një monitorim i ngushtë i krasisit hematik. Rreziku i këtij efekti anësor është më i madh në 3 muajtë e parë, por pa u zhdukur asnjëherë gjatë terapisë. Rreziku është më i madh në seksin femëror.

Reaksionet metabolike, endokrine dhe kardioqarkullatore. Antipsikotikët jo konvencionalë shkaktojnë një rritje domethënëse të peshës trupore. Clozapina dhe Olanzapina janë agjentët më tepër të implikuar me këtë aksion.
Nëpërmjet rritjes të peshës trupore mund të shkaktojnë rezistencë ndaj insulinës, me hiperinsulinhemi dytësore dhe hiperlipid’hemi, që mund të shkaktojnë diabet dhe patologji kardioqarkullatore.
Antipsikotikët më të rinjë mund të shkaktojnë çekuilibëra metabolikë për sa i përket homeostazës glicidike dhe lipidike, me shfaqje të diabetit të mirëfilltë.

Të tjera efekte anësore. Clozapina, Olanzapina, Quetiapina kanë edhe veti qetësuese/sedative.

 

© Rinstinkt blog