Njerëzit që vuajnë nga depresioni shprehen ndryshe nga njerëzit e tjerë…

Njerëzit që vuajnë nga depresioni e përdorin gjuhën, pra të folurit dhe të shkruarit, ndryshe nga njerëzit e tjerë…

Ndoshta të gjithë e dinë se depresioni (sëmundja e depresionit, dhe jo thjeshtë një ndjenjë mërzie kalimtare) shkakton ndryshime tek mënyra se si njerëzit sillen, si ndërveprojnë me të tjerët, se si, sa dhe kur flenë gjumë etj.

Por ndoshta asnjë nuk e di se depresioni ndyshon edhe mënyrën se si individi flet, shkruan dhe shprehet. Dhe ky ndryshim në mënyrën e të folurit natyrisht që ndikon në mënyrën se si të tjerët na perceptojnë.

Shkencëtarët janë përpjekur prej kohësh që të hetojnë këtë bashkëlidhje mes depresionit dhe ndryshimeve që individët pësojnë në mënyrën se si ata shprehen, por kjo ka qenë një punë e vështirë deri para pak kohësh, sepse analizat gjuhësore, pra analizat linguistike, kryheshin duke lexuar dhe duke mbajtur shënime – që natyrisht për të realizuar studime domethënëse me monstra të mëdha kërkon një kohë të gjatë dhe një impenjim tepër të ekzagjeruar.

Ndërsa në ditët e sotme këto analiza/hetime bëhen më të thjeshta falë teknologjisë dhe metodave kompjuterike që janë të afta ta analizojnë tekstin, apo pjesë të gjëra teksti, në pak minuta.

Dhe kështu mbërrijmë tek studimi në fjalë, që është botuar në Clinical Psychological Science, dhe që ka identifikuar një klasë fjalësh që mund t’i ndihmojnë shkencëtarët në parashikimin nëse dikush është duke vuajtur nga depresioni apo jo. Thekoj: mund, sepse këto parashikime janë akoma tepër rudimentale dhe kanë nevojë për zhvillim të mëtejshëm dhe për rafinime të mëtejshme të medotës.

Cilat janë zbulimet?

Individët që vuajnë nga depresioni përdorin një sasi të ekzagjeruar fjalësh që përçojnë emocione negative.

Individët me simptoma depresioni e përdorin më shumë përemra vetorë të vetës së parë njëjës, si për shembull: ‘unë’, ‘vetvetja’, ‘mua’. Gjithashtu përdorin më pakë përemra vetorë si ‘ata’ apo ‘ato’.  ( Stephanie Rude, Eva-Maria Gortner & James Pennebaker (2004) Language use of depressed and depression-vulnerable college students, Cognition and Emotion, 18:8, 1121-1133, DOI: 10.1080/02699930441000030 )

Ky model i përdorimit të përemrave vetorë nga personat që vuajnë nga depresioni sugjeron se këta individë janë më shumë të fokusuar tek vetvetja, dhe më pak tek të tjerët, ose më pak të ndërlidhur me të tjerët.

Studime të mëparshme kanë treguar se përemrat janë më të saktë në identifikimin e depresionit në krahasim me fjalët që konotojnë emocione negative. Pra krahasojmë përdorimin e vetëm fjalëve me emocione negative dhe përdorimin e vetëm përemrave, këto të fundit janë më të sakta në identifikimin e depresionit.

(Dihet se ‘ruminacioni’ apo më shqip ripërtypja, pra të menduarit në vazhdimësi mbi problemet personale, si dhe izolimi shoqëror janë karakteristika të shpeshta të depresionit.)

depresioni ndryshimet në mënyrën e të shprehurit dhe gjuhës

Depresioni, përveç ndryshimeve të tjera, shkakton edhe  ndryshime në mënyrën e të shprehurit dhe gjuhës

Për sa i përket stilit të të shprehurit, studiuesit dhe studimi në fjalë gjetën se, fjalët absolutiste, që përçojnë probabilitete absolute, si për shembull ‘gjithnjë’, ‘asgjë’, ‘plotësisht’ etj, janë identifikues më të mirë të forumeve që merren me shëndetin mendor.

(Studimi në fjalë përqëndrohej në analizën e tekstit prej 64 forumeve online që merren me shëndetin mendor, duke analizuar tekstin e 6400 anëtarëve.)

Në njëfarë mënyre këto rezultate priteshin prej shkencëtarëve, sepse individët me depresion kanë një pikëpamje të botës më bardhë e zi, krahasuar me individët e tjerë, dhe natyshisht kjo do të shfaqej edhe në stilin e tyre të gjuhës, të të shprehurit.

 

Studimi: In an Absolute State: Elevated Use of Absolutist Words Is a Marker Specific to Anxiety, Depression, and Suicidal Ideation

© Rinstinkt Blog 2018

Reklama

Skeptikët e ngrohjes globale janë më eco-friendly se sa ata që besojnë në ngrohjen globale.

Skeptikët e ngrohjes globale janë më eco-friendly (pro ambientit në sjelljet e veta individuale) se sa ata që besojnë në ngrohjen globale.

Shpesh njerëzit mendojnë se individët që janë skeptik për sa i përket alarmizmave të ngrohjes globale thjeshtë nuk duan t ia dinë për ambientin dhe të ardhmen e tij. Ndërsa ata që e pranojnë si të mirëqenë ngrohjen globale dhe që dëshirojnë edhe më shumë masa qeveritare për ta parandaluar janë njerëz që vërtetë e duan planetin dhe ambientin.

Por e vërteta është jo vetëm më e nuancuar, por ndoshta edhe krejt e ndryshme.

Një studim i kohëve të fundit ka gjetur se individët që janë skeptik të ngrohjes globale janë në të vërtetë ata që angazhohen më shumë në sjellje individuale (në jetët e veta) që janë pro ambientit. Këta individë, skeptikë, besojnë se prioriteti në ndërmarrjen e ndryshimeve i përket individëve, që me sjellejt e veta individuale, të izoluara bëjnë të mundur ndryshimin e mëpastajtë në një shkallë më të gjerë. Si të thuash, nëse çdokush do të pastronte pragun e shtëpisë së vetë, të gjitha rrugët/lagjet e botës do të ishin të pastra.

uyeTWtJ

Shteti: Adhuro, Bindu!

Ndërsa ata që deklarohen si mbështetës të teorisë së ngrohjes globale janë më pak të prirur për të patur sjellje individuale pro-ambientit. Ndoshta këta të fundit duke qenë zakonisht të kampit të majtë politik, kanë një filozofi jete, apo të të parit të gjerave, që i bën të kenë më shumë besim tek ajo që organizmat qeveritarë pretendojnë të bëjnë sesa tek ajo që vetë ata mund dhe duhet të bëjnë. Si të thuash, individi ia jep konsensusin një kolektivi jo mirë të përkufizuar, dhe ky kolektiv jo mirë i përkufizuar (apo ndoshta një kolektiv tjetër; ku i dihet?) bën dhe vepron në emrër të të gjithë individëve. Si të thuash, delegohen përgjegjësitë, por humbasin edhe disa liri. Por, fakti është se këto organizma kolektivë vuajnë fort nga efiçienca, dhe në pjesën më të madhe të rasteve masat e ndërmarra prej tyre janë jo efikase.

 

Studimi: Believing in climate change, but not behaving sustainably: Evidence from a one-year longitudinal study

Çfarë e bën një burrë tërheqës? Gjymtyrët e tij.

Çfarë e bën një burrë tërheqës? Gjymtyrët e tij.

Një burrë mund të jetë tërheqës për shkak të flokëve të tij të verdha e kaçurrele, apo për shkak të kostumit të tij, por kur i largojmë të gjitha këto gjëra na mbetet vetëm një pjesë e rëndësishme që është formësuar nga evolucioni i llojit tonë. Gjymtyrët, dhe më saktë se sa proporcionale janë gjymtyrët e poshtëme, pra këmbët, në krahasim me pjesën tjetër të trupit.

këmbë, proporcionale me gjatësinë e trupit

Femrat preferojnë meshkuj me këmbë sa gjysma e gjatësisë së trupit.

Femrat preferojnë meshkuj/burra që kanë këmbë sa gjysma e gjatësisë së trupit të tyre. Shkencëtarët mendojnë se kjo preferencë e femrave është rezultat i presioneve evolutive, sepse femrat (sikundër  meshkujt) dëshirojnë të gjejnë dhe zgjedhin partnerë të shëndetshëm. Gjymtyrë të poshtme shume të shkurtra, për shembull, janë ndërlidhur me diabetin e tipit 2. Pra në terma statistikorë një mashkull me gjymtyrë të poshtme të shkurtra (pra më të shkurtra se gjysma e gjatësisë së trupit të vet) është më pak i dëshiruar nga femrat në krahasim me një mashkull me këmbë më të gjata relativisht gjatësisë së tij totale.

Shkencëtarët hetuan edhe nëse gjymtyrët e sipërme kishin ndonjë efekt në preferencat e femrave. Rezultatet ishin se gjatësia e krahëve të individit në relatë me gjatësinë e trupit nuk kishte ndonjë efekt në preferencat e femrave.

Pra, gjëja më e rëndësishme ishte se femrat shfaqnin një preferencë tepër të dukshme nëse këmbët ishin më shumë apo më pak se gjysma e gjatësisë së mashkullit.
Pra proporcionet kanë goxha rëndësi.

 

Artikulli shkencor.

©  për këtë version i përket Rinstinkt Blog. Përshtatur/përkthyer prej Science.

Simon Baron-Cohen; Diferenca neuroanatomike mes trurit mashkullor dhe trurit femëror

Diferenca neuroanatomike mes trurit mashkullor dhe trurit femëror

[…]

Përpara së gjithash unë fillova duke parë neuroanatominë, për të parë se çfarë po na thotë neuroshkenca rreth trurit të mashkullit dhe femrës. Nëse merrni grupe vajzash dhe grupe djemsh dhe, për shembull, i vendosni ata në skanera Rezonance Magnetike (MRI) për të parë trurin, ju do të shikoni diferenca në mesatare. Merrni idenë se sekset janë identike nga qafa e sipër, edhe pse ata janë shumë qartësisht të ndryshëm nga qafa e poshtë: neuroshkenca po na thotë se kjo ide është veçse një mit, se aty ka diferenca, qoftë edhe në terma të vëllimit trunor dhe numrit të lidhjeve mes qelizave nervore në tru, në strukturën e trurit, mesatarisht, mes meshkujve dhe femrave.

E them këtë me kujdes sepse është ende një fushë që është e prirur për keqkuptime dhe keqinterpretime, por thjeshtë po u jap disa shembuj të gjetjeve që kanë dalë prej fushës së neuroshkencës në diferencat mes dy sekseve; gjendet se truri i mashkullit, mesatarisht, është rreth tetë (8) përqind më i gjerë se truri i femrës. Po flasim për një diferencë volumetrike (në vëllim). Nuk do me thënë medoemos ndonjëgjë, por është thjeshtë një fakt që gjendet në mënyrë konsistente. E gjejmë këtë diferencë që prej pikës më të hershme kur foshnjet mund të vendosen nën skaner, kështu që disa prej studimeve janë në fëmijë të moshës dy javëshe.

Gjendet gjithashtu se nëse shikojmë në indin post-mortem (pas vdekjes), duke parë trurin njerëzor në terma të indit post-mortem, gjejmë se truri mashkullor ka më shumë lidhje, më shumë sinapse mes qelizave nervore. Është rreth një tridhjetë (30) përqind diferencë mesatarisht mes mashkullit dhe femrës. Këto diferenca janë atje.

Diferenca e dytë më e madhe mes meshkujve dhe femrate ka të bëjë me sa shumë materie/substancë gri dhe materie/substancë të bardhë ne shikojmë tek truri: se meshkujt kanë më shumë substancë/materie gri dhe më shumë substancë/materie të bardhë sesa ka truri i femrave, mesatarisht duke folur. Substanca e bardhë, për të qenë konçizë, ka kryesisht të bëjë me lidhjet mes pjesëve të ndryshme të trurit. Substanca gri ka të bëjë më shumë me trupat qelizorë (trupat e neuroneve) në tru. Por, këto difereca ekzistojnë. Pastaj, kur sondojmë/hetojmë pak më tej, gjejmë se aty ka diferenca mes trurit mashkullor dhe trurit femëror në lobe të ndryshme, në lobin frontal (ballor), në lobin temporal, në terma të sa shumë substancë/materie gri dhe të bardhë ka aty.

Mund gjithashtu të disektojmë trurin për të parë në rajone specifike. Disa prej jush mund të kenë dëgjuar për rajone si amigdala, të cilën njerëzit e mendojnë si një lloj qendre të emocioneve, që priret të jetë më e gjerë në turin mashkullor sesa në atë femëror, sërisht, në mesatare (mesatarisht, kur konsiderohen grupe femrash dhe meshkujsh në agregat). Është edhe një rajon tjetër që shfaq një motiv/model të kundërt, më i gjerë tek femrat sesa tek meshkujt: planum-i temporal, një zonë e përfshirë në gjuhë (të folur). Këto diferenca strukturore ekzistojnë, dhe unë fillova t’i shikoja këto diferenca në terma të neuroanatomisë, sepse mendova se të paktën këto janë diferenca që janë të rrënjosura në biologji, dhe aty mund të ketë më pak horizont për mosmarrëveshje rreth këtyre diferencave qëndrore/themelore.

Teoria e Empatizimit-Sistematizimit formuluar nga Simon Baron-Cohen

Fola pakëz për neuroanatominë, por në terma të psikologjisë, gjithashtu ka edhe aty diferenca mes sekseve që janë raportuar. Në mesatare, femrat e zhvillojnë empatinë në një ritëm më të shpejtë sesa meshkujt. Unë vazhdoj të përdor fjalën “në mesatare” sepse asnjë nga këto gjetje nuk i aplikohet të gjitha femrave apo të gjithë meshkujve. Ne thjeshtë i shikojmë këto diferenca të shfaqen kur krahasojmë grupe meshkujsh dhe grupe femrash. Empatia duket se zhvillohet më shpejtë tek vajzat, dhe në kontrast, tek djemtë duket se ka një shtysë më të fortë për të sistematizuar. Unë përdor fjalën “sistematizuar/sistemizuar” që ka të bëjë me përpjekjen për të gjetur se si punojnë sistemet, të magjepsurit me sistemet. Dhe sistemet mund të marrin një varietet formash të ndryshme. Mund të jetë një sistem mekanik, si një kompjuer; mund të jetë një sistem natyror, si moti; mund të jetë një sistem abstrakt, si matematika; por djemtë duket se kanë një interes në informacionin sistematik. Unë po ballafaqoja këto dy procese psikologjike krejt të ndryshme, empatinë dhe sistematizimin. Dhe kjo është sa larg shokova, dhe kjo tanimë ishte 11 vite më para.

[…]

 

Burimi (shkëputur prej): TESTOSTERONE ON MY MIND AND IN MY BRAIN – A Conversation With Simon Baron-Cohen (Arkivuar)

Iniciativa  Australiane e shërbimit publik për të rritur punësimin e femrave nëpërmjet rekrutimit të verbër dështon

Iniciativa  Australiane e shërbimit publik për të rritur punësimin e femrave nëpërmjet rekrutimit të verbër dështon.

Një iniciativë e liderëve të Shërbimit Publik Australian për të promovuar barazinë mes sekseve nëpërmjet implementimit të një procesi rekrutimi të verbër ka dështuar.

Triali (studimi) ishte një përpjekje për të rritur punësimin e femrave në forcën punëtore dhe në pozicione më të larta pune.

Duke qenë se gjatë një procesi rekrutimi të verbër rekrutuesit nuk kanë të dhëna mbi seksin e kandidatit (këto të dhëna hiqen prej aplikikimit të kandidatit) mendohej se kjo metodë do të ishte një alternativë e mirë ndaj kuotave gjinore për të rritur përfaqësimin e femrave në sektorë të ndryshëm pune.

Supozimi pas trialit/studimit ishte se do të punësoheshin më shumë femra duke qenë se individët që do të aplikonin për punën do të gjykoheshin vetëm mbi bazën e meritave profesionale dhe jo mbi bazën e seksit të tyre që ishte i fshehtë. Megjithatë rezultatet nuk dolën siç priteshin. Realiteti i ftohtë nuk përkulet ndaj ideologjive sado radikale që të jenë këto të fundit.

Studimi tregoi se heqja e seksit/gjinisë së kandidatit nga aplikimi i tij për punë nuk e rriste gjë përfaqësimin e femrave në këto sektorë që ishin nën studim. Studimi tregoi gjithashtu se nëse nëse aplikimit për punë të një kandidati i shtohej një emër mashkullor ai bëhej 3.2% më pak probabël që ta fitonte vendin e punës – çka tregon për një bias anti-mashkull më së paku në procesin e rekrutimit. Ndërsa nëse një aplikimi i shtohej emri i një femre kjo e bënte aplikimin 2.9% më shumë probabël që kandidati të fitonte vendin e punës – çka është indikative për një bias pro-femër më së paku në proesin e rekrutimit, e ndoshta edhe më gjerë në shoqëri.

Profesor Michel Hiscos deklaroi se: “Ne parashikuam se kjo do të kishte një efekt pozitiv mbi diversitetin – duke e bërë më probabël që kandidatët femrat dhe ata nga minoritetet etnike të selektoheshin për fazën tjetër”. “Ne gjetën krejt të kundërtën, se de-identifikimi i kandidatëve reduktonte gjasat që një femër të selektohej për në fazën tjetër të rekrutimit.” Ai gjithashtu sugjeroi që të tregohej kujdes dhe të bëhej një pauzë në futjen e kësaj metode si një rrugë për të rritur diversitetin, sepse kjo mund të kishte efektin e kundërt. Duket pra, se edhe ky profesor e ka hedh trurin e vet në kazanin e plehrave dhe e ka zëvendësuar atë me një copë ideologjie regresive anti-meritokratike.

 

Burimi: Blind recruitment trial to boost gender equality making things worse, study reveals (Arkivuar)