Ushtrimi fizik pas studimit rrit aftësinë memorizuese

Ushtrimi fizik pas studimit rrit aftësinë memorizuese

ushtrimi-fizik-dhe-memorja-te-mesuaritNjë studim i ri ka krahasuar efektin e dy llojeve të ndryshme aktiviteti pas një detyre memorizimi në studentë të seksit mashkull. Në këtë studim, 60 studentë, pasi mbaruan detyrën e tyre të të mësuarit u ndanë në mënyrë të rastësishme në tre grupe, ku secili grup do të kryente një aktivitet të ndryshëm. Tre aktivitetet ishin: të luajturit e një videoloje, një periudhë vrapimi dhe një periudhë bashkëbisedimi (ky grupi i fundit shërbeu si grup kontrolli). Pas periudhës së aktivitetit (e cila nga ana e vet pasonte periudhën e studimit/leximit) subjektet nën studim plotësuan një test memorje.

Subjekteve iu kontrollua niveli i kortizolit në pështymë (kortizoli salivar) përpara periudhës së leximit dhe pas periudhës së aktivitetit në momentin e testit të memorjes.

Të gjithë subjektet patën një rritje në nivelet e kortizolit në pështymë pas fazës së leximit/studimit (faza e parë), por vetëm grupi që kreu aktivitetin fizik, pra vrapimin, shfaqi një vazhdim të rritjes së kortizolit në pështymë pas fazës së aktivitetit (faza e dytë – në këtë rast aktiviteti fizik i vrapimit). (Nuk është kjo gjetja e studimit; dihej prej shumë kohësh se kortizoli është një nga hormohet që rritet në situata stresi, psh në mëngjez kur ngrihemi nga gjumi apo gjatë një aktiviteti fizik.)

Subjektet që morrën pjesë në aktivitetin fizik të vrapimit performuan më mirë në testin e memorjes krahasuar me grupin e subjekteve që si aktivitet pas leximit/studimit patën videolojërat. I njëjti avantazh – në testin e memorjes – i grupit që kreu aktivitet fizik u demonstrua edhe ndaj grupit të kontrollit (subjektet që si aktivitet pas leximit/studimit patën një bashkëbisedim).

Nuk kishte bashkëlidhje(korrelacion) mes niveleve të kortizolit dhe ruajtjes së memorjes (të gjërave të lexuara/studiuara në fazën e parë).

Autorët e studimin shkruajnë se gjetjet e tyre kanë implikime për mënryën se si mund të strukturohen orët mësimore të fëmijëve gjatë ditëve shkollore. Ata rekomandojnë që ushtrimi fizik (në orën e fizikulturës) të ndjeki, të pasojë, ciklet intensive të mësimit.

.

Studimi:

Kindermann, H., Javor, A., & Reuter, M. (2016). Playing counter-strike versus running: The impact of leisure time activities and cortisol on intermediate-term memory in male students Cognitive Systems Research, 40, 1-7 DOI: 10.1016/j.cogsys.2016.01.002

 

Psikologji spekulative dhe autoreferenciale

Psikologji spekulative dhe autoreferenciale

(nga Sciencemag)

(nga Sciencemag)

Vazhdojnë përgjigjet dhe kundër-përgjigjet siç edhe ankesat foshnjarake të ngjallura nga puna dhe përfundimet e Many Labs Replication Project – një projekt që prej disa kohësh ka marrë përsipër ripërsëritjen e disa kërkimeve shkencore të famshme në fushën e psikologjisë, më saktë të psikologjisë shoqërore.

Ripërsëritja e një kërkimi shkencor është një mjet themelor i metodës shkencore, meqë një konfirmim i dalë nga përsëritja e studimit/eksperimentit i jep një plus të madh përfundimeve të nxjerra nga studimi/kërkimi origjinal; në të kundërt nëse studimi/kërkimi shkencor origjinal nuk arrihet të përsëritet – gjithnjë duke zbatuar një metodologji të caktuar – kjo është një shenjë e keqe, që nuk flet aspak mirë për studimin, përfundimet e të cilit zhvlerësohen.

Projektit të Ripërsëritjes Many Labs i janë shtuar edhe 100 kërkues të tjerë, të gjithë të gatshëm për të hetuar disa nga studimet më të famshme të psikologjisë – të cilat studime, siç e përmenda, nuk po duket se shkojnë mirë me rigorozitetin shkencor.

Projekti ka ripërsëritur dhe ka verifikuar korrektësinë e 27 eksperimenteve të psikologjisë mjaft të njohur në leteraturën e fushës, dhe ka gjetur se, më shumë se gjysma e tyre kanë dhënë një dështim të pjesshëm ose të plotë. Korolari i menjëhershëm është: a është psikologjia një fushë shkencore, duke parë këtë pamjaftueshmëri “fryme shkencore” dhe këtë frymë të mbifryrë spekulative?

Megjithatë; Projekti Many Labs është sulmuar fort, kryesisht nga autorët studimet e të cilëve futën ujë dhe nuk i qëndruan dot provës së ripërsëritjes. Akuza e tipit “Ndihem si një kriminel hipotetik që nuk ka të drejtë mbrojtjeje dhe nuk ka mënyrë për të patur drejtësi”, vjen nga Simone Schnall nga Universiteti i Kembrixhit në Mbretërinë e Bashkuar, autore studimesh mbi “konjicionin e trupëzuar” (embodied cognition). Autorja ndihet nën akuzë pas përfundimit negativ të replikimit të një studimi të vitit 2008 që vinte në “dukje” se si ndjesia morale mund të manipulohej nga larja e duarve (pastërtia). Shtatë në tetë eksperimente që kanë të bëjnë me “konjicionin e trupëzuar” nuk patën një rezultat të mirë.

Vënia në dyshim e punës së studiuesve që bënë ripërsëritjet e eksperimenteve do të ishte krejt e panevojshme meqë është përdorur një protokoll i pre-regjistruar… pra janë sjellë në mënyrën më të mirë të mundshme, atë shkencore, çka, tani, nuk mund të thuhet për studiuesit që kishin ngritur në këmbë këto eksperimente. Pavarësisht gjithçkaje shumë tregohen ende kokëfortë në stoicizmin e tyre, duke folur për “replication bullying”.

Çka po ndodh është një ngjarje e paprecedentë të botën e psikologjisë. Po rritet tendenca, e shumë pritur por e vonuar, për të përdorur kriteret më rigoroze të mundshme dhe metodologji empirike dhe kërkime të bazuara mbi të dhëna, përkundrejt të qëndruarit në fushën e derisotshme të spekulimeve dhe të verifikimeve llafologjike autoreferenciale.

Një debat që nuk ka pse të mungojë, meqë mentaliteti shkencor duhet përdorur domosdo (edhe) në një fushë si psikologjia shoqërore, e cila ka disa kohë që kërkon të futet në rangun e shkencave, por pa mundur dot…

Bibliografia:

Rinstinkt blog, 2014

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

————————————————————————-

Shënime: depresioni, ankthi dhe çrregullimet afektive dhe të të ngrënit

Shënime të shpejta mbi çrregullime psikologjike 

Depresioni, ankthi, çrregullimet afektive dhe të të ngrënit

Depresioni, ankthi dhe çrregullimet afektive dhe të të ngrënit (bulimia dhe anoreksia nervoze) janë më të zakonshme midis femrave sesa midis meshkujve.

Studime epidemiologjike nga vende të zhvilluara dhe vende në zhvillim gjejnë vazhdimisht se depresioni i rëndë është dy herë më i shpeshte tek femrat sesa tek meshkujt dhe kjo diferencë mes sekseve bëhet më e dukshme duke filluar nga adoleshenca, atëherë kur edhe formësohen e dallohen tiparet morfo-fiziologjike mes femrës dhe mashkullit.

Depresioni vihet re tek 10 deri 15% e femrave gjatë periudhës postpartum.

Incidenca e depresionit të rëndë zvogëlohet pas moshës 45 vjeçare dhe nuk rritet me ardhjen e menopauzës.

Tek femrat depresioni ka një prognozë më të keqe sesa tek meshkujt; episodet e depresionit zgjatin më shumë dhe shkalla e zhdukjes së vetvetishme është më e vogël.

Në prevalencën më të madhe të depresionit mes femrave ndikojnë padyshim faktorë shoqërorë dhe biologjikë. Meshkujt kanë nivele më të larta të neurotransmetuesit serotoninë. Edhe steroidet gonadikë ndikojnë mbi humorin e individit.

 

Çfarë është depresioni?

Depresioni

depresioni tek njeriu - crregullimi i humoritDepresioni – një gjendje trishtimi, mungese shprese, dhe humbje interesi për jetën, e kombinuar me një reduktim të mirëqenies emocionale.

Simptomat luhaten me gravitetin e depresionit. Mund të shkaktojë humbje të urisë, vështirësi në fjetje, ndjesi lodhje, humbje interesi në aktivitetet sociale, probleme përqëndrimi, dhe ndonjëherë edhe ankth.

Njerëzit me depresion të rëndë mund të kenë ndjenja vetvrasjeje dhe një ndjesi pavleftësie. Në raste ekstreme mund të ketë edhe halucionacione dhe deluzione/zhgënjime.

Ndonjëherë nuk ka një shkak të qartë, mund të shkaktohet nga sëmundje fizike, si për shembull një infeksion viral, nga një çrregullim hormonal, si hipotiroidizmi, apo nga ndryshime hormonale pas lindjes, si në rastin e depresionin post-lindje.

Disa njerëz ndjejnë depresion gjatë muajve të dimrit. Po përtej këtyre shkaqeve parësore, edhe disa faktorë shoqërorë dhe psikologjikë mund të luajnë një rol të pjesshëm.

 

Eksperimente të famshëm e të papërsëritshëm psikologjie

Eksperimente të famshëm psikologjie

Ndërsa flasim, Shoqata Amerikane e Psikologjisë ka një Kod Etike i cili duhet medoemos të respektohet, në të gjitha nenet e veta, që nga konfidencialiteti i informacioneve të përftuara e deri tek beneficet apo pasojat negative që mund të ketë subjekti, nëse duam të kalojmë filtrin e etikës për zhvillimin e një eksperimenti psikologjik.

Natyrisht, sikundër nga kujton Mental Floss, ka patur gjatë historisë edhe eksperimente të psikologjisë, të cilët sot nuk do të mund të realizoheshin, pikërisht për shkak sepse jo të drejtë nga ana etike.

Këto eksperimente janë kundër, apo më mirë të them thyejnë, direktivat e kodit të sjelljes dhe principeve etike të American Psychological Association, pra të rregullores që kujdeset për respektimin e privatsisë dhe të shëndetit jo vetëm fizik por edhe psikik të subjekteve që marrin pjesë në eksperimente.

Mental Floss, në këtë artikull na sjell 10 eksperimente të famshëm të psikologjisë; sot të parealizueshëm. (Çka ndjek është një përshtatje, imja.)

1- Eksperimenti i Albertit të vogël

Ky eksperiment ka të bëjë me kushtëzimin, apo më mirë të them me sjelljen ekushtëzuar. John Watson ishte/është themeluesi i komportamentizmit (term për të cilin nuk do të mundohem fare të gjej një më të përshtatshëm në shqip; hëpërhë jo); 1913.

Sipas modelit komportamentist, njeriu është një tërësi përzierjesh mes stimujve ambientalë e përgjigjeve të sjelljes, e këto ndërveprime përbëjnë objektin e vetëm të studimit shkencor të psikologut.

John Watson, në 1902, donte të demonstronte se si emocionet njerëzore ishin fort të kushtëzuara nga stimujt ambientalë.

Në eksperimentin në fjalë, Alberti i vogël, 9 muajsh, fillon eksperimentin, ku luante rolin e subjektit nën testim, me një afeksion për kafshët, dhe më saktë për minjtë e bardhë. E çfarë ndodh më tej? Watson-i i bashkëngjit shfaqjes së miushit të bardhë një zhurmë të fortë. Një zhurmë të prodhuar nga një çekan që godiste mbi metal. Zhurma e padurueshme e stresonte fëmijën, i cili në fund të sesioneve të eksperimenteve qante, tanimë, edhe kur shihte brejtësin e vogël të bardhë e tëpatëkeq. Kjo vetëm ngase miushi i vogël ishte shndërruar në një sinjal për zhurmën e padurueshme, meqë eksperiemntuesi i kishte bashkëlidhur njëra me tjetrën, qëllimisht, për të testuar hipotezën e vetë. Hipotezë të cilën kujtojmë, sot, minimalisht, do të kishte shumë vështirësi për ta testuat, meqë etikisht jo e drejtë.

Alberi i vogël, vdiq, gjithsesi e fatkeqësisht, në moshën 6 vjeçare, pa i dhënë mundësi botës spektatore të merrte vesh nëse fobia e tij e përftuar gjatë ekserimentit do të kishte zgjatur edhe më tej.

2- Eksperimenti i Solomon Asch mbi konformizmin

Asch, në një nga eksperimentet e vet më të famshëm studioi konformizmin e pjesëmarrësve duke i dhënë këtyre si detyrë dhënien e një gjykimi mbi gjatësinë e disa vijave në krahasim me një referencë. Pjesëmarrësit ishn nën “kontrollin” e një grupi që në të vërtetë ishin dakord me kërkuesin (aktorë), e të cilët jepnin po ashtu një vlerësim por gjithsesi duke dhënë në fund një përgjigje të gabuar.

Tridhjetëeshtatë nga 50 pjesëmarrësit ktheheshin konform zgjedhjes së gabuar të grupit (të aktorëve), pavarësisht fakteve dhe evidencave që tregonin të kundërtën. Ilustrim perfekt i konformizmit apo i konformizimit të sjelljes së vet në varësi të asaj të grupit.

Eksperimenti i Asch-ut sot nuk do të mund të zhvillohej sepse ai nuk u kërkojë pjesëmarrësve një konsensus eksplicit për trajtimin eksperimental që u ishte rezervuar.

3- Efekti spektator (the bystander effect)

Eksperimenti mbi efektin spektator është realizuar nga John Darley dhe Bibb Latane në vitin 1968 për të kuptuar arsyen përse shumë dëshmitarë okularë nuk ndërhyjnë gjatë kryerjes së një krimi. Ideja e eksperimentit lindi pas rastit të Kitty Genovese-s, e cila ishte një frua e re që u vra në një lagje të New York-ut. Gjatë vrasjes së saj asistuan 38 dëshmitarë, por asnjëri prej tyre nuk ndërhyri për ta parandaluar.

Eksperimentet mbi efektin spektator, esperimentuesit në fjalë, i realizuan në Columbia University, ku riprodhuan ndër të tjera edhe dinamikën e vrasjes së gruas së re. Për shembull testohej reagimi i një personi të vetëm ndaj hyrjes së tymit në një dhomë,krahasuar me reagimin e një grupi njerëzish ndaj po të njëjtit tym. Kështu u vu re se regimi i individit të vetëm ishte më i shpejtë le të themi, apo ishte më probabël që individi i vetëm të reagonte ndaj një ngjarjeje jo-normale…

Po ashtu testohej reagimi i individit të vetëm krahasuar me reagimin e një grupi individësh, ndaj thirrjes së një personi (bashkëpunëtor i kërkuesit shkencor) që kërkonte ndihmë mjekësore në një ambient aty afër. Siç pritej nëse individi gjendej në dhomë i vetëm ishte më probabël që të ndërhynte, ndërsa kur ishte një shoqëri të individëve të tjerë probabiliteti për të dhënë ndihmë zvogëlohej në mënyrë dramatike.

Më vonë, kjo sjellje u shpjegua me konceptet e difuzionit të përgjegjësisë dhe të injorancës pluraliste.

4- Eksperimenti i Milgram-it

Eksperimentet e Stanley Milgram-it janë të famshëm për rezultatet e veta, të cilat dolën si pasojë e studimit të gradës së bindjes të personave ndaj udhëzimeve të një figure autoritare…

Pjeësmarrësit në eksperiment nuk ishin në dijeni të natyrës së vërtetë të eksperimentit, dhe ndaheshin në një “mësues” dhe në një “nxënës”, ky i fundit ishte gjithnjë në aktor (bashkëpunëtor i eksperimentuesve.)

Gjatë eksperimentit pjesëmarrësi i bënte një personi tjetër, “nxënësit” (aktorit) një test dhe nëse merrte një përgjigje të gjabuar duhet t’i jepte një shkarkesë të vogël elektrike. Shkarkesa elektrike rritej pas çdo përgjigjeje të gabuar, me potencialin për të shkaktuar vdekjen e personit (aktorit) që u përgjigjej pyetjeve nëse do të mbërrinte në një pikë të caktuar…

Pjesëmarrësit, pra individit që në padije ishte subjekti i vërtetë i eksperimentit, i ishte kërkuar të vazhdonte duke ndjekur udhëzimet e dhëna pavarësisht efekteve të dhimbshme që shkaktonin mbi personin që jepte përgjigjen e gabuar gjatë testit. Aktori, ai që jepte përgjigjet e gabuara, nga ana e tij kishte marrë udhëzime që të ankohej duke rritur në mënyrë eksponenciale ulërimat e veta.

Milgram-i vuri re se pjesa më e madhe e pjesëmarrësve ndiqnin urdhrat duke vazhduar të jepnin shoke elektrike pavarësisht faktit se tjetri, pra “nxënësi” ankohej.

Nëse shkarkesat elektrike do të ekzistonin vërtetë në voltazhin ku thuhej se ishin, pjesa më e madhe e pjesëmarrëse do ta kishin vrarë “nxënësin” që ndodhej në dhomën tjetër.

5- Eksperimenti i Harlow-t

Në vitet 1950-të, Harry Harlow i Universitetit të Wisconsin realizoi një sërë eksperimentesh për të kuptuar më mirë varësinë infantile, pra për të kuptuar nëse nevoja për të kënaqur një kërkesë parësore si ushimi ishte shtysa e vërtetë që “udhëzonte” sjelljen e këlyshit kundrejt të ëmës.

Eksperimenti i Harlow-t u realizua duke përdorur këlysha të majmunëve rezus, të cilët pasi i largoi nga mamatë e vërteta, i vendosi në një kafaz nga ku mund të arrinin tek dy mama falso. Njëra nga mamatë falso ishte prej metali dhe kishte rolin e shpërndarëses së ushimit, pra shërbente si burim ushiqmi; mamaja tjetër falso ishte prej peliçeje dhe qëllimi i vetëm i saj ishte ai i dhënies së “ngrohtësisë”.

Eksperimentuesit vëzhguan se majmunët e vegjël e kaluan pjesën më të madhe të kohës/ditëve përkrah mamave falso prej peliçeje, e jo me mamanë falso metalike, që jepte vetëm ushqmin. Edhe kur trembeshin të vegjlit e majmunit drejtoheshin prefenrencialisht tek mamaja falso prej peliçeje. Eksperimentet psikologjikë të Harlow-t u ndërprenë në 1985 për shkak të rregullores së APA mbi trajtimin e kafshve.

6- Ndjenja e pafuqisë (impotencës)

Një grup kërkuesish shkencorë i drejtuar nga Martin Seligman ka studiuar ndjenjën a pafuqisë së mësuar (learned helplessness). Eksperimenti sot konsiderohet jo-etik dhe i pareplikueshëm sepse keqtrajton kafshët.

Në eksperimentin në fjalë një grup qesh vendoseshin një një kafazh dhe i nënshtroheshin një shkarkese elektrike, pa qenë në gjendje t’i shpëtonin. Pra të paaftë për të shpëtuar nga shkakresa elektrike. Pas një sërë eksperimentesh qentë në fjalë vendoseshin në një tjetër kafaz kësaj rradhe me një barrierë e cila mund të kapërcehej nga qentë për t’i shpëtuar shkarkesës elektrike. Qentë edhe pse mund ta shmangnin shkarkesën elektrike nuk bënin asgjë për të shpëtuar veten; qëndronin në vend dhe qanin, të pafuqi, sepse më parë i ishin nështruar eksperimentit (tjetër) dhe u ishte induktuar një ndjenjë pafuqie, nga ekspozimi i vazhdueshëm ndaj stimujve të dhimbshëm të pakontrollueshëm e të pashmangshëm.

Brutaliteti është evident, e të lë pa fjalë. Pavarësisht kësaj rezultatet e këtij lloj eksperimenti japin të dhëna të rëndësishme shkencore mbi proceset që shpienë drejt psikopatologjive si depresioni etj.

7- Eksperimenti i kampingut

Muzafer Sherif-i e realizoi eksperimentin e kampingut (Robbers Cave Experiment) gjatë vetës së vitit 1954 për të testuar dinamikat e grupit nën dritën e konflikteve. Eksperimenti kërkonte vëzhgimin e mënyrës se si formoheshin grupimet e fëmijëve që më parë nuk njiheshin mes tyre. Pas një faze të thjeshtë kalimtare, fëmijët e kampingut formonin shoqëri me njëri-tjetrin, e këto ndaheshin në mënyrë të qëllimshme e specifike për të formuar dy grupe që shpesh hynin në konflikt për shkak të kompeticionit të lindur gjatë aktiviteteve të zhvilluara në kamping. Fëmijët e grupimeve t ë ndryshëm mbaheshin larg njeri-tjetrin dhe takoheshin vetëm në raste garash e kompeticioni.

Por në rastet kur imponohej zgjidhja e një problemi “të përbashkët”, si mungesa e ujit, i cili mund të kapërcehej vetëm nëse grupet bashkëpunonin, fëmijët në një kohë të shkurtër vepronin si një grup i vetëm dhe i pandashëm duke i lënë mënjanë ndasitë e induktuara artificialisht.

Sot një eksperiment i tillë konsiderohet pak etik; së pari sepse fëmijët nuk ishin në dijeni të faktit se po merrnin pjesë në një eksperiment, e për më tepër nuk kishin dhënë aprovimin për këtë gjë.

8- Studimi Monstër

Nnë vitin 1939, Wendell Johnson duke u rrekur të kuptonte se çfarë shkaktonte belbëzimin tek disa persona, u përpoq të kuptonte nëse mund ta induktonte atë (belbëzimin) në disa subjekte të shëndetshëm apo nëse mund ta eliminonte nga subjektet (individët) belbëzues, këtë nëpërmjet një lloji të caktuar mësimi.

Johnson-i e ndau një mostër prej 22 fëmijësh një dy grupe, një prej të cilëve do të merrte mesime që lavdronin aftësitë e tyre gjuhësore apo më mirë të them komunikuese, ndërsa grupi tjetër merrte mësime të cilat sugjeronin ekzistencën e problemeve në të folur.

Rezultati ishte se belbëzimi nuk u zhvillua në asnjë nga fëmijët e grupit të dytë. Gjithsesi dizajni eksperimental ishte mjaft i disukuteshëm nga pikvështrimi etik jo vetëm sepse fëmijët u zhgjodhën nga një shtëpi fëmijësh por edhe sepse u shkaktoi atyre probleme psikologjike dhe dobësim të vetëvlerësimit. Eksperimenti në fjalë u quajt Monstër nga kolegët e Johnson-it.

9- Sytë blu kundër syve të kafenjtë

Jane Elliott, nuk ishte një psikologe por vetëm një mësuese amerikane e shkollës fillore, e famshme për aktivizmin e saj kundër racizmit. Në vitin 1968, e prekur nga goditja e Martin Luther King Jr. Zhvilloi një nga eksperimentet më me influencë, në përpjekje për të rritur ndjeshmërinë e nxënësve të vetë përkundrejtë diskriminimit.

Jane Elliott i ndau nxënësit e vet në dy grupe, sy blu dhe dy kafë, dhe e përkufizoi njërin si superior në krahasim me tjetrin. Për të qenë më bindëse citoi disa teori e kërkime shkencore false, të shpikura, të pavlera. Mjaftoi një ditë e vetme dhe grupi “superior” filloi të sillej në mënyrë të ashpër në drejtim të atij të përkufizuar artificialisth si inferior (më i ulët); ndërsa grupi inferior filloi të shfaqte sjellje të pasigurta, të ndrojtura. Trajtimi i diferencuar i dy grupimeve, në njërin rast inkurajues e në tjetrin rast d3kurajues, krijoi një qark vizioz, një qark të mbyllur që vet-ushqente këtë farë efekti pigmalion. Elliott e zhvilloi edhe herë të tjera të njëjtin lloj eksperimenti, i cili u cilësua nga disa pjesëmarrës si mjaft ndikues në jetën e tyre. [9]

10- Eksperimenti i burgut të Stanford-it – Eksperimenti i Zimbardo-s

Në vitin 1971, Philip Zimbardo i Universitetit të Stanford-it zhvilloi një eksperiment të famshëm, eksperimentin e burgut të Srandfordit, pra.

Reklutoi 24 subjekte të seksit mashkull nga një kolegj, të cilët pagoheshin me 15 dollarë në ditë për të marrë pjesë në eksperiment; në shëndet të mirë psikofizik. Reklutët i ndau në dy grupe, në mënyrë rastësore. Një gna grupet ishte ai që do të zhvillonte rolin e të burgosurve, ndërsa tjetri ai që gjatë eksperiemntit do të zhvillonte rolin e rojeve. Subjektet u vendosën në një kat nëntokësor në një nga dipartimentet e Universitetit në fjalë, ku ishte improvizuar një burg.

Objektivi i eksperimentit ishte ai i “imitimit” apo rikrijimit të eksperiencës së jetës në burgim.
Si të burgosurve ashtu edhe rojeve iu dhanë udhëzime të qarta e të sakta mbi rolet e veta.

Dita e parë e eksperimentit kaloi pa incidente. Por vetëm ditën e dytë në grupin e të burgosurve filloi rebelimi, duke krijuar barrikada në qelitë e veta e duke injoruar subjektet që luanin rolin e rojeve. Ky qëndrim, me shumë probabilitet ishte themelor për sjelljen agresive të rojeve, të cilat si udhëzim kishin edhe mos ushtrimin edhunës ndaj “të burgosurve”. Kështu rojet i ndanë të burgosurit në të mirë e të kqinj, për më tepër edhe duke imponuar sanksione si ule-ngritje, përthyerje apo izolime e akoma më tej edhe turpërime në publik të subjekteve të burgosur që kishin sjellje problematike.

Eksperimenti ishte parashikuar të zgjaste rreth dy javë, por përfundoi shumë më shpejtë, kur Christina Maslach vizitoi burgun e improvizuar dhe i bëri të ditura Zimbardos përshtypjet e veta. Më vonë Zimbardo i rrëfen përshtypjet e veta tek “Efekti Lucifer. Të kqinj bëhemi?”. Ai është vlerësuar edhe me Gold Medal Award for Life Achievement in the Science of Psychology, në vitin 2012.

© mbi tekstin shqip, Rinstinkt blog, 2014

—————————————————————————————–