Përqasja evolutive mbi fenomenin e vrasjes dhe fëmivrasjes (Daly dhe Wilson)

Përqasja evolutive ndihmon në “bërjen dritë” mbi fenomenin e vrasjes dhe fëmivrasjes

Kur studiuesit Daly dhe Wilson në vitin 1988 hetuan motivet e vrasjeve dhe i vunë ato nën dritën e psikologjisë evolutive rezultatet e tyre shkundën botën akademike amerikane.

Vrasja është një fenomen i rëndësishëm shoqëror dhe është e rëndësishme të kuptohet mirë sepse vetëm ashtu mund të arrihet të kontrollohet; dhe kështu shumë studiues të tjerë ishin përpjekur edhe mëpara që të studiunin fenomenin e vrasjes por pa arritur rezultate të kënaqshme.

Përpara punës seminale të studiuesve Daly dhe Wilson, tema e vrasjes ishte kuptuar shumë pak. Shumë fakte të imëta (parashikues të vrasjes) njiheshin por sidosi qëndronin të izoluar njëri prej tjetrit. Deri para momentit që kësaj sfere të aktivitetit njerëzor iu aplikua një pëqasje evolucionare, për të nuk ekzistonte një hartë. Nuk kishte një set principesh udhëzuese. Nuk kishte një set linjë guidash gjithëpërfshirëse që të ndihmonin me kërkimin.

Kur Daly dhe Wilson e hetuan temën e vrasjes nga një perspektivë evolucionare/ evolutive u duk sikur dikush ndezi dritën.
Këta dy shkencëtarë prisnin që struktura e fenomenit vrasje të kishte kuptim nga pikëpamja evolutive.

Në një prej seteve të studimeve që realizuan, ata u përqëndruan tek përgjigjet apo reagimet mashkullore ndaj pabesisë në çift (infidelity).
Në specien tonë, sikundër në specie të tjera gjitarësh (ku femra ka ovulim të brendshëm), meshkujt nuk mund të jenë kurrë të sigurt për atësinë, dhe ky fakt biologjik duhet të ketë shpurë në lindjen e adaptimeve të ndryshme për të ndihmuar meshkujt të reduktojnë gjasat që partnerja e tyre të ketë beben e ndonjë mashkulli tjetër. Kjo lloj qasje ka disa anë jo të këndshme.
Në një studim të mijëra vrasjeve në Amerikën e Veriut, Daly dhe Wilson gjetën se afërsisht një e treta (1/3) e tyre kishin të bënin me xhelozinë seksuale mashkullore (meshkujt që vrisnin parneren e tyre, apo ndërhyrësin, pra mashkullin tjetër, apo që përfundonin edhe duke vrarë veten në proces.)

Gjatë një tjetër studimi, Daly dhe Wilson ekzaminuan fëmivrasjen (filicide), pra prindërit që vrisnin fëmijët e vet. Natyrisht që kjo është shqetësuese.
Kërkime të mëparshme kishin zbuluar disa aspekte të këtij fenomeni, por Daly dhe Wilson “ndezën dritën” duke përdorur një përqasje evolucionare për ta kuptuar akoma më mirë.
Ata gjetën se, në mënyrë konsistente me parashikimet e tyre, se njerkët kishin 100 herë më shumë gjasa që të kryenin fëmivrasje nëse krahasoheshin me prindërit biologjikë. Faktori i vetëm kryesor parashikues për fëmivrasjen është statusi si njerk. Ky fakt nuk u kap nga asnjë prej studiuesve të mëparshëm që kishin ekzaminuar fëmivrasjen përpara Dalyt dhe Wilsonit.

Qeniet njerëzore janë rezultat i evolucionit. Sjellja jonë është një pjesë e rëndësishme e asaj çka jemi. Psikologjia evolutive është një përqasje për të kuptuar sjelljen njerëzore duke kuptuar të shkuarën tonë evolutive. Psikologjia evolutive nuk është gjë tjetër veçse nocioni radikal se sjellja njerëzore është pjesë e botës natyrore.

Në këtë pikë është e rëndësishme të kujtohet studiues si Daly dhe Wilson nuk po falin apo justifikojnë vrasjen apo fëmivrasjen. Asnjë nuk pohon se vetëm pse një diçka ndodh në natyrë apo ka një shpjegim apo influencë natyrore ajo është e justifikuar. Madje, në këtë rast, në të kundërt… Këta studiues dhe të tjerë si ta, po përdorin një qasje ndaj sjelljes njerëzore që informohet nga teoria evolutive në mënyrë që t’i kuptojmë më mirë këto fenomene shoqërore. Të kuptosh vrasjen dhe fëmivrasjen, është një diçka krejt e ndryshme prej justifikimit të saj.

 

 

Rinstinkt blog

Për më shumë rreth kësaj teme: Homicide: Foundations of Human Behavior (Martin Daly, Margo Wilson) 

 

 

 

Reklama

Njerëzit që vuajnë nga depresioni shprehen ndryshe nga njerëzit e tjerë…

Njerëzit që vuajnë nga depresioni e përdorin gjuhën, pra të folurit dhe të shkruarit, ndryshe nga njerëzit e tjerë…

Ndoshta të gjithë e dinë se depresioni (sëmundja e depresionit, dhe jo thjeshtë një ndjenjë mërzie kalimtare) shkakton ndryshime tek mënyra se si njerëzit sillen, si ndërveprojnë me të tjerët, se si, sa dhe kur flenë gjumë etj.

Por ndoshta asnjë nuk e di se depresioni ndyshon edhe mënyrën se si individi flet, shkruan dhe shprehet. Dhe ky ndryshim në mënyrën e të folurit natyrisht që ndikon në mënyrën se si të tjerët na perceptojnë.

Shkencëtarët janë përpjekur prej kohësh që të hetojnë këtë bashkëlidhje mes depresionit dhe ndryshimeve që individët pësojnë në mënyrën se si ata shprehen, por kjo ka qenë një punë e vështirë deri para pak kohësh, sepse analizat gjuhësore, pra analizat linguistike, kryheshin duke lexuar dhe duke mbajtur shënime – që natyrisht për të realizuar studime domethënëse me monstra të mëdha kërkon një kohë të gjatë dhe një impenjim tepër të ekzagjeruar.

Ndërsa në ditët e sotme këto analiza/hetime bëhen më të thjeshta falë teknologjisë dhe metodave kompjuterike që janë të afta ta analizojnë tekstin, apo pjesë të gjëra teksti, në pak minuta.

Dhe kështu mbërrijmë tek studimi në fjalë, që është botuar në Clinical Psychological Science, dhe që ka identifikuar një klasë fjalësh që mund t’i ndihmojnë shkencëtarët në parashikimin nëse dikush është duke vuajtur nga depresioni apo jo. Thekoj: mund, sepse këto parashikime janë akoma tepër rudimentale dhe kanë nevojë për zhvillim të mëtejshëm dhe për rafinime të mëtejshme të medotës.

Cilat janë zbulimet?

Individët që vuajnë nga depresioni përdorin një sasi të ekzagjeruar fjalësh që përçojnë emocione negative.

Individët me simptoma depresioni e përdorin më shumë përemra vetorë të vetës së parë njëjës, si për shembull: ‘unë’, ‘vetvetja’, ‘mua’. Gjithashtu përdorin më pakë përemra vetorë si ‘ata’ apo ‘ato’.  ( Stephanie Rude, Eva-Maria Gortner & James Pennebaker (2004) Language use of depressed and depression-vulnerable college students, Cognition and Emotion, 18:8, 1121-1133, DOI: 10.1080/02699930441000030 )

Ky model i përdorimit të përemrave vetorë nga personat që vuajnë nga depresioni sugjeron se këta individë janë më shumë të fokusuar tek vetvetja, dhe më pak tek të tjerët, ose më pak të ndërlidhur me të tjerët.

Studime të mëparshme kanë treguar se përemrat janë më të saktë në identifikimin e depresionit në krahasim me fjalët që konotojnë emocione negative. Pra krahasojmë përdorimin e vetëm fjalëve me emocione negative dhe përdorimin e vetëm përemrave, këto të fundit janë më të sakta në identifikimin e depresionit.

(Dihet se ‘ruminacioni’ apo më shqip ripërtypja, pra të menduarit në vazhdimësi mbi problemet personale, si dhe izolimi shoqëror janë karakteristika të shpeshta të depresionit.)

depresioni ndryshimet në mënyrën e të shprehurit dhe gjuhës

Depresioni, përveç ndryshimeve të tjera, shkakton edhe  ndryshime në mënyrën e të shprehurit dhe gjuhës

Për sa i përket stilit të të shprehurit, studiuesit dhe studimi në fjalë gjetën se, fjalët absolutiste, që përçojnë probabilitete absolute, si për shembull ‘gjithnjë’, ‘asgjë’, ‘plotësisht’ etj, janë identifikues më të mirë të forumeve që merren me shëndetin mendor.

(Studimi në fjalë përqëndrohej në analizën e tekstit prej 64 forumeve online që merren me shëndetin mendor, duke analizuar tekstin e 6400 anëtarëve.)

Në njëfarë mënyre këto rezultate priteshin prej shkencëtarëve, sepse individët me depresion kanë një pikëpamje të botës më bardhë e zi, krahasuar me individët e tjerë, dhe natyshisht kjo do të shfaqej edhe në stilin e tyre të gjuhës, të të shprehurit.

 

Studimi: In an Absolute State: Elevated Use of Absolutist Words Is a Marker Specific to Anxiety, Depression, and Suicidal Ideation

© Rinstinkt Blog 2018

Çfarë roli luajnë thashethemet (gosipi) mes femrave?

Çfarë roli luajnë thashethemet (gosipi) mes femrave?

Sipas një studimi të ri të botuar në Journal of Experimental Social Psychology, thashethemet (gosipi) mund të shërbejë si një armë që femrat përdorin kundër njera-tjetrës në kompeticionin strategjik për meshkujt.thashetheme. evil indeed

Gjetja kryesore e studimit ishte se femrat kanë më shumë gjasa që të bëjnë thashetheme, si për shembull në përhapjen e informacioneve që dëmtojnë reputacionin apo në mbajtjen/tërheqjen e informacioneve pozitive rreth femrave që ato perceptojë si kërcënim të drejtëpërdrejtë apo jo të dretjëpërdrejtë për suksesin e vet romantik me seksin tjetër.

Sipas studiuesve kjo lloj sjellje është e një dezajni të tillë që të minojë joshjen romantike dhe tërheqjen sociale të rivaleve të veta intra-seksuale, pra të minojë suskesin e femrave të tjera, të cilat perceptohen si kërcënim për suksesin e vet në gjetjen e një partneri. Veçanërisht kërcënuese perceptohen femrat që kanë veshje që nxjerrin në pah më shumë nga atributet e veta.

Shkencëtarët analizuan aspekte të ndryshme, dhe një nga përfundimet që nxorën ishte se femrat transmetonin informacione që dëmtonin reputacionin e fermave të tjera pavarësisht se sa simpati kishin për to, çka sugjeron se ekziston një ndarje mes qëllimit ( të mirë?) të femrave dhe sjelljes së tyre instinktive thashethem-përhapëse.

 

© Rinstinkt Blog 2018

Simon Baron-Cohen; Diferenca neuroanatomike mes trurit mashkullor dhe trurit femëror

Diferenca neuroanatomike mes trurit mashkullor dhe trurit femëror

[…]

Përpara së gjithash unë fillova duke parë neuroanatominë, për të parë se çfarë po na thotë neuroshkenca rreth trurit të mashkullit dhe femrës. Nëse merrni grupe vajzash dhe grupe djemsh dhe, për shembull, i vendosni ata në skanera Rezonance Magnetike (MRI) për të parë trurin, ju do të shikoni diferenca në mesatare. Merrni idenë se sekset janë identike nga qafa e sipër, edhe pse ata janë shumë qartësisht të ndryshëm nga qafa e poshtë: neuroshkenca po na thotë se kjo ide është veçse një mit, se aty ka diferenca, qoftë edhe në terma të vëllimit trunor dhe numrit të lidhjeve mes qelizave nervore në tru, në strukturën e trurit, mesatarisht, mes meshkujve dhe femrave.

E them këtë me kujdes sepse është ende një fushë që është e prirur për keqkuptime dhe keqinterpretime, por thjeshtë po u jap disa shembuj të gjetjeve që kanë dalë prej fushës së neuroshkencës në diferencat mes dy sekseve; gjendet se truri i mashkullit, mesatarisht, është rreth tetë (8) përqind më i gjerë se truri i femrës. Po flasim për një diferencë volumetrike (në vëllim). Nuk do me thënë medoemos ndonjëgjë, por është thjeshtë një fakt që gjendet në mënyrë konsistente. E gjejmë këtë diferencë që prej pikës më të hershme kur foshnjet mund të vendosen nën skaner, kështu që disa prej studimeve janë në fëmijë të moshës dy javëshe.

Gjendet gjithashtu se nëse shikojmë në indin post-mortem (pas vdekjes), duke parë trurin njerëzor në terma të indit post-mortem, gjejmë se truri mashkullor ka më shumë lidhje, më shumë sinapse mes qelizave nervore. Është rreth një tridhjetë (30) përqind diferencë mesatarisht mes mashkullit dhe femrës. Këto diferenca janë atje.

Diferenca e dytë më e madhe mes meshkujve dhe femrate ka të bëjë me sa shumë materie/substancë gri dhe materie/substancë të bardhë ne shikojmë tek truri: se meshkujt kanë më shumë substancë/materie gri dhe më shumë substancë/materie të bardhë sesa ka truri i femrave, mesatarisht duke folur. Substanca e bardhë, për të qenë konçizë, ka kryesisht të bëjë me lidhjet mes pjesëve të ndryshme të trurit. Substanca gri ka të bëjë më shumë me trupat qelizorë (trupat e neuroneve) në tru. Por, këto difereca ekzistojnë. Pastaj, kur sondojmë/hetojmë pak më tej, gjejmë se aty ka diferenca mes trurit mashkullor dhe trurit femëror në lobe të ndryshme, në lobin frontal (ballor), në lobin temporal, në terma të sa shumë substancë/materie gri dhe të bardhë ka aty.

Mund gjithashtu të disektojmë trurin për të parë në rajone specifike. Disa prej jush mund të kenë dëgjuar për rajone si amigdala, të cilën njerëzit e mendojnë si një lloj qendre të emocioneve, që priret të jetë më e gjerë në turin mashkullor sesa në atë femëror, sërisht, në mesatare (mesatarisht, kur konsiderohen grupe femrash dhe meshkujsh në agregat). Është edhe një rajon tjetër që shfaq një motiv/model të kundërt, më i gjerë tek femrat sesa tek meshkujt: planum-i temporal, një zonë e përfshirë në gjuhë (të folur). Këto diferenca strukturore ekzistojnë, dhe unë fillova t’i shikoja këto diferenca në terma të neuroanatomisë, sepse mendova se të paktën këto janë diferenca që janë të rrënjosura në biologji, dhe aty mund të ketë më pak horizont për mosmarrëveshje rreth këtyre diferencave qëndrore/themelore.

Teoria e Empatizimit-Sistematizimit formuluar nga Simon Baron-Cohen

Fola pakëz për neuroanatominë, por në terma të psikologjisë, gjithashtu ka edhe aty diferenca mes sekseve që janë raportuar. Në mesatare, femrat e zhvillojnë empatinë në një ritëm më të shpejtë sesa meshkujt. Unë vazhdoj të përdor fjalën “në mesatare” sepse asnjë nga këto gjetje nuk i aplikohet të gjitha femrave apo të gjithë meshkujve. Ne thjeshtë i shikojmë këto diferenca të shfaqen kur krahasojmë grupe meshkujsh dhe grupe femrash. Empatia duket se zhvillohet më shpejtë tek vajzat, dhe në kontrast, tek djemtë duket se ka një shtysë më të fortë për të sistematizuar. Unë përdor fjalën “sistematizuar/sistemizuar” që ka të bëjë me përpjekjen për të gjetur se si punojnë sistemet, të magjepsurit me sistemet. Dhe sistemet mund të marrin një varietet formash të ndryshme. Mund të jetë një sistem mekanik, si një kompjuer; mund të jetë një sistem natyror, si moti; mund të jetë një sistem abstrakt, si matematika; por djemtë duket se kanë një interes në informacionin sistematik. Unë po ballafaqoja këto dy procese psikologjike krejt të ndryshme, empatinë dhe sistematizimin. Dhe kjo është sa larg shokova, dhe kjo tanimë ishte 11 vite më para.

[…]

 

Burimi (shkëputur prej): TESTOSTERONE ON MY MIND AND IN MY BRAIN – A Conversation With Simon Baron-Cohen (Arkivuar)

Çfarë duan femrat nga/tek meshkujt, në afatgjatë?

Çfarë duan femrat nga/tek meshkujt, në afatgjatë?

Një pjesë e mirë e njerëzve mburren dhe ndonjëherë duket se janë krenarë sepse mendojnë se ne jemi një specie shumë shumë e evoluar, aq sa magjikisht ndoshta jemi shkëputur prej motorit biologjik/evolutiv që na ka formësuar deri edhe në bërthamën më të thellë të psikologjisë tonë. Por kjo natyrisht nuk ka se si të jetë e vërtetë. Jeni jo në një apo disa, por në të gjitha aspektet më të rëndësishtme, akoma majmunë – sado që kemi disa tipare që na veçojnë – në të tjerat ngjasojmë fort me kafshët e tjera.

Për shembull femra e palloit preferon pallonjë meshkuj me bisht më të zhvilluar, apo femrat e shimpanzeve preferojnë meshkuj të cilët zotërojnë një dominancë shoqërore më të lartë. Në përgjithësi pra, meshkujt dhe femrat e pjesës së stërmadhe të specieve shfaqin përshtatje dhe preferenca të ndryshme në zgjedhjen e partnerëve – të influencuara këto përshtatje dhe preferenca nga presionet selektive natyrore dhe seksuale (ndër-seksuale dhe brenda-seksuale).

Psikologët evolutivë, pra ata që e shikojnë psikologjinë njerëzore nga një perspektivë evolucionare, kanë qenë ndër të parët që kanë propozuar, hetuar dhe konfirmuar se të tilla preferenca (që shpesh janë të ndryshme mes dy sekseve) ekzistojnë edhe tek njerëzit.

Psikologët evolucionistë kanë hipotizuar dhe mëpastaj konfirmuar se femrat e species tonë zotërojnë preferenca specifikisht të dizenjuara nga forcat evolutive për zgjedhjen e partnerëve në afatgjatë; preferenca që i bëjnë femrat të hetojnë për sinjale rreth aftësisë dhe dëshirës apo vullnetit të mashkullit për të kushtuar resurset e tija për femrën dhe pasardhësit e tyre. i ii iii

Kur kërkojnë për një partner afatgjatë femrat shikojnë për sinjale që përfshijnë statusin që ka mashkulli, prestigjin e tij në kulturën lokale, sikundër edhe ambicionin e tij, etikën e punës, inteligjencën, dominancën shoqërore, dhe një moshë më të madhe se të sajën.

Këto shenja apo sinjale përfshijnë statusin që ka mashkulli, prestigjin e tij në kulturën lokale, sikundër edhe ambicionin e tij, etikën e punës, inteligjencën, dominancën shoqërore, maturitetin dhe një moshë më të madhe. iv v

David Buss dhe M. Barnes ishin të parët që bënë studime për të vlerësuar nëse femrat preferonin sinjalet mashkullore që tregojnë për aftësinë dhe vullnetin e tij për t’ia kushtuar resurset femrës dhe pasardhësve . Ata gjetën se femrat preferojnë më fort partnerë afatgjatë që kanë një aftësi të mirë për të fituar para, që kanë një diplomë universitare (kolegji), dhe që zotërojnë inteligjencë. vi

Në vitin 1992 studiuesi Feingold në një review meta-analitike të leteraturës së deriatëhershme, gjeti se femrat më shumë dëshirojnë tek partneri afatgjatë tipare si statusi shoqëror-ekonomik, ambicioni dhe inteligjenca. vii

Që prej asokohe, studime të tjera të shumta i kanë konfirmuar këto gjetje mbi prefernacat femërore për partnerët e tyre afatgjatë përsëri e përsëri. viii ix x xi xii xiii xiv xv

Një gjë interesante që duhet theksuar këtu, është se kjo dëshirë apo prirje e femrave për meshkuj me resurse, nuk duket se ka të bëjë thjeshtë e vetëm me të qenit e mashkullit “i pasur”. Jo; It’s not all about the Benjamins. Në një studim të realizuar me femrat që frekuentonin universitetin, doli se ato preferonin meshkuj që e kishin fituar paranë (krahasuar me burime të tjera), çka tregon se femrat vlerësojnë cilësitë përmendura më përpara (ambicionin, etikën e punës, dhe inteligjencën) dhe jo paranë në vetvete. xvi

Këto gjetje, sërisht, janë konfirmuar edhe në mostra përfaqësuese të gjithë popullatës amerikane, dhe rezultati ka qenë se femrat më shumë se meshkujt, i jepnin vlerë një partneri afatgjatë që ka një punë të qëndrueshme, që fitonte më shumë para se sa ato, që ishte fortësisht i edukuar, dhe që ishte pesë (5) vite më i vjetër se ato. xvii

Këto preferneca femërore vihen re si në femrat me moshë të re si në femrat në moshë më të avancuar. xviii xix xx

Në një tjetër studim nga Kenrick et al. femrat kërkonin që kapaciteti i meshkujve për të fituar para të ishte mbi 70 përqindëshin (pra në 30 përqindëshin e sipërm) për t’u martuar me ata; ndërsa meshkujt kërkonin që femrat të ishin në 40 përqindëshin (pra në 60% e sipërm).xxi Pra femrat kanë kërkesa më strikte se meshkujt për aftësinë që partneri ka për të fituar para.

Këtu mund të lindi një kundërshti e që i interpreton faktet e mësipërme në një mënyrë të tillë: femrat preferojnë meshkujt që kanë dhe që janë të aftë të sigurojnë resurse/para për shkak se ato nuk kanë vetë akses tek resurset. Pra – sipas kundërshtisë – femrat nëse do të kishin vetë një status të lartë, pra do të kishin një aftësi të mirë për të fituar para/resurse, atëherë ato nuk do të preferonin gjë medoemos meshkuj me status të lartë.

Ok, le ta përgënjeshtrojmë këtë kundërshti ndaj fakteve… me fakte të tjera (çka në fakt është testuar si hipotezë alternative që mund të shpjegojë këto faktet e paraqitura deri më tani.).

Townsend et al. në studimet e kryera prej tyre gjetën se femrat në shkollë mjekësie (doktore),xxii apo në shkollë ligji (juriste) xxiii janë më shumë selektive – dhe jo më pak – rreth statusit financiar të partnerit të tyre të ardhshëm.

Një tjetër studiues ka gjetur se vlera e femrave si partnere rritet, ashtu rritet edhe këmbëngulja e tyre për statusin më të lartë dhe resurset e mashkullit. xxiv Me fjalë të tjera, femrat më tërheqëse “want it all”. xxv Pra studimet tregojnë se të paturit e një statusi personal më të lartë duket se nuk e zbeh preferencën e femrave për të zgjedhur meshkuj që shfaqin shenjë aftësie dhe dëshire për të kushtuar resurse. Në të kundërt arritja e një statusi më të lartë personal tek femrat duket se i bën preferencat e tyre për meshkuj me status të lartë edhe më të forta.

Këto diferenca ndër seksuale në preferencën për atribute që kanë të bëjnë me statusin e partnerit në afatgjatë prevalojnë në nivel ndër-kulturore, pra janë vëzhguar në shumë kultura të ndryshme. xxvi xxvii xxviii xxix

Tepër tepër interesante janë rezultatet e disa studimeve të tjera, të cilat demonstrojnë se femrat që martohen me meshkuj me status më të lartë priren të kenë më shumë fëmijë, dhe po ashtu që fëmijët të mbijetojnë deri në moshë të vonë. Në një studim në Finlandën para-industriale (që prej 1700s), femrat e martuara me meshkuj të pasur, me mirëqenie, kishin më shumë fëmijë dhe vdekje foshnjore të zvogëluar. xxx Një studim tjetër tregon se të martuarit me një mashkull katër (4) vite më të madh ishte e bashkëlidhur me nivele maksimale të pjellorisë mes femrave. xxxi Dy kërues të tjerë shkencorë zhvilluan një studim mbi 1.800 Hungarezë me mbi 34 vjeç dhe gjetën se femrat që martoheshin me meshkuj më të vjetër dhe më të edukuar kishin më shumë fëmijë. Këto gjetje demonstrojnë se preferencat femërore për partnerë afatgjatë me status të lartë shpjenë në një sukses riprodhues, dhe janë formësuar të tilla preferenca si një adaptim (apo adaptime) ndaj kushteve dhe presioneve të ndryshme selektive që specia jonë ka hasur gjatë historisë evolutive. xxxii xxxiii

Kjo rritje në potencialin e pjellorisë për femrat që martohen me meshkuj me status më të lartë nuk është e vërtetë për situatën e anasjelltë. Në fakt, femrat moderne që kanë të ardhura personale të larta priren të kenë më pak fëmijë. xxxiv

Është e rëndësishme të theksohet sërisht se prefernecat femërore në botën moderne duket se nuk janë të kaliburuara tek paratë në vetvete. Në të kundërt, femrat me gjasa i shikojnë paratë si një shenjë apo sinjal të afërt për disa cilësi mashkullore, cilësi për të cilat femrat kanë evoluar një ndjeshmëri apo sensiblitet. Këto cilësi janë statusi, prestigji, dominanca shoqërore, ambicioni, etika e punës, dhe jo me më pak rëndësi inteligjenca. xxxv

 

Nja dy fjalë për “Çfarë duan femrat në afatshkurtër?”, temë që shpresoj ta publikoj si postim më vete në të ardhmen… Disa studime tregojnë se femrat në strategjinë e tyre seksuale, riprodhuese afatshkurtër preferojnë meshkuj që shfaqin shenja të “gjeneve të mirë”, si për shembull simetri fizike, fytyrë mashkullore, zë mashkullor dhe po ashtu edhe indikatorë të tjerë që kanë të bëjnë me imunokompetencën dhe nivelet e testosteronit. xxxvi xxxvii xxxviii

Preferencat femërore për partnerët e tyre, afatgjatë apo afatshkurtër, ndryshojnë në ditë të ndryshme të ciklit menstual të femrës; femrat shprehin më shumë përshtatje për çiftëzim afatshkurtër kur i afrohen ditës së ovulimit/ovulacionit. xxxix xl

 

*  *  * 

 

 

i Buss, D.M., & Barnes, M.L. (1986). Preferences in human mate selection. Journal of Personality and Social Psychology, 50, 559–570.

ii Ellis, B.J. (1992). The evolution of sexual attraction: evaluative mechanisms in women. In The adapted mind, J. H. Barkow, L. Cosmides, and J. Tooby (eds). New York: Oxford University Press, pp. 267–288.

iii Cashdan, E. (1996). Women’s mating strategies. Evolutionary Anthropology: Issues News and Reviews, 5, 134-143.

iv Miller, G.F. (2000). The mating mind: How sexual choice shaped the evolution of human nature. New York: Doubleday.

v Sugiyama, L. S. (2005). Physical attractiveness in adaptationist perspective. In D. M. Buss (Ed.), The handbook of evolutionary psychology (pp. 292-343). Hoboken, NJ: John Wiley & Sons.

vi Buss, D. M., & Barnes, M. L. (1986). Preferences in human mate selection. Journal of Personality and Social Psychology, 50, 559–570.

vii Feingold, A. (1992). Gender differences in mate selection preferences: A test of the parental investment model. Psychological Bulletin, 112, 125–139.

viii Buss, D.M. & Schmitt, D.P. (1993). Sexual strategies theory: an evolutionary perspective on human mating. Psychological Review, 100, 204–232.

ix Buunk, B.P., Dijkstra, P., Fetchenhauer, D., & Kenrick, D.T. (2002). Age and gender differences in mate selection criteria for various involvement levels. Personal Relationships, 9,271-278.

x Eastwick, P.W., Luchies, L.B., Finkel, E.J., & Hunt, L.L. (2013, April 15). The predictive validity of ideal partner preferences: A review and meta-analysis. Psychological Bulletin. Advance online publication. doi: 10.1037/a0032432.

xi Gangestad, S. W., & Simpson, J. A. (2000). The evolution of human mating: Trade-offs and strategic pluralism. Behavioral and Brain Sciences, 23, 573–644.

xii Kenrick, D.T., Sadalla, E.K., Groth, G., & Trost, M.R. (1990). Evolution, traits, and the stages of human courtship: Qualifying the parental investment model. Journal of Personality, 58, 97–116.

xiii Kenrick, D.T., Neuberg, S.L., Zierk, K.L., & Krones, J.M. (1994). Evolution and social cognition: Contrast effects as a function of sex, dominance, and physical attractiveness. Personality and Social Psychology Bulletin, 20, 210-217.

xiv Regan, P. C. (1998). What if you can’t get what you want? Willingness to compromise ideal mate selection standards as a function of sex, mate value, and relationship context. Personality and Social Psychology Bulletin, 24, 1294–1303.

xv Regan, P. C., & Berscheid, E. (1997). Gender differences in characteristics desired in a potential sexual and marriage partner. Journal of Psychology and Human Sexuality, 9, 25–37.

xvi Jonason, P. K., Li, N. P., & Madson, L. (2012). It is not all about the Benjamins: Understanding preferences for mates with resources. Personality and Individual Differences, 52, 306-310.

xvii Sprecher, S., Sullivan, Q., & Hatfield, E. (1994). Mate selection preferences: Gender differences examined in a national sample. Journal of Personality and Social Psychology, 66, 1074–1080.

xviii Alterovitz, S. S. R., & Mendelsohn, G. A. (2009). Partner preferences across the life span: Online dating by older adults. Psychology and Aging, 24, 513-517.

xix McIntosh, W. D., Locker, L., Briley, K., Ryan, R., & Scott, A. J. (2011). What do older adults seek in their potential romantic partners? Evidence from online personal ads. The International Journal of Aging and Human Development, 72, 67-82.

xx Schwarz, S., & Hassebrauck, M. (2012). Sex and age differences in mate-selection preferences. Human Nature, 23, 447-466.

xxi Kenrick, D.T., Sadalla, E.K., Groth, G., & Trost, M.R. (1990). Evolution, traits, and the stages of human courtship: Qualifying the parental investment model. Journal of Personality, 58, 97–116.

xxii Townsend, J. M. (1989). Mate selection criteria: A pilot study. Ethology & Sociobiology, 10, 241-253.

xxiii Townsend, J. M., & Roberts, L. W. (1993). Gender differences in mate preference among law students: Divergence and convergence of criteria. The Journal of Psychology, 127, 507-528.

xxiv Regan, P. C. (1998). What if you can’t get what you want? Willingness to compromise ideal mate selection standards as a function of sex, mate value, and relationship context. Personality and Social Psychology Bulletin, 24, 1294–1303.

xxv Buss, D.M., & Shackelford. T.K. (2008). Attractive women want it all: Good genes, economic investment, parenting proclivities, and emotional commitment. Evolutionary Psychology, 6, 134-146.

xxvi Buss, D.M. (1989). Sex differences in human mate preferences: evolutionary hypotheses tested in 37 cultures. Behavioral and Brain Sciences, 12, 1–49

xxvii Buss, D.M., Abbott, M., Angleitner, A., Asherian, A. et al. (1990). International preferences in selecting mates: A study of 37 cultures. Journal of Cross-Cultural Psychology, 21, 5-47.

xxviii Hatfield, E., & Sprecher, S. (1995). Men’s and women’s preferences in marital partners in the United States, Russia, and Japan. Journal of Cross-Cultural Psychology, 26, 728-750.

xxix Lippa, R.A. (2007). The preferred traits of mates in a cross-national study of heterosexual and homosexual men and women: An examination of biological and cultural influences.Archives of Sexual Behavior, 36, 193-208.

xxx Pettay, J.E., Helle S., Jokela, J. & Lummaa, V. (2007). Wealth class-specific natural selection on female life-history traits in historical human populations. PLOS ONE. 2, e606.

xxxi Fieder, M., & Huber, S. (2007). The effects of sex and childlessness on the association between status and reproductive output in modern society. Evolution and Human Behavior, 28, 392-398.

xxxii Pawlowski, B., Dunbar, R.I.M., & Lipowicz, A. (2000). Tall men have more reproductive success. Nature, 403, 156.

xxxiii Schmitt, D.P. (2014). Evaluating evidence of mate preference adaptations: How do we really know what Homo sapiens sapiens really want? In Weekes-Shackelford, V.A., & Shackelford, T.K. (Eds.), Evolutionary perspectives on human sexual psychology and behavior (pp. 3-39). New York: Springer.

xxxiv Hopcroft, R.L. (2015). Sex differences in the relationship between status and number of offspring in the contemporary US. Evolution and Human Behavior, 36, 146–151.

xxxv Jonason, P. K., Li, N. P., & Madson, L. (2012). It is not all about the Benjamins: Understanding preferences for mates with resources. Personality and Individual Differences, 52, 306-310.

xxxvi Puts, D. A. (2006). Cyclic variation in women’s preferences for masculine traits: Potential hormonal causes. Human Nature, 17, 114–127.

xxxvii Thornhill, R., & Gangestad, S.W. (2008). The evolutionary biology of human female sexuality. New York: Oxford University Press.

xxxviii Roney, J. R., Hanson, K. N., Durante, K. M., & Maestripieri, D. (2006). Reading men’s faces: women’s mate attractiveness judgments track men’s testosterone and interest in infants.Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences, 273(1598), 2169-2175.

xxxix Gildersleeve, K., Haselton, M. G., & Fales, M. R. (2014a). Do women’s mate preferences change across the ovulatory cycle? A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 140, 1205-1259.

xl Gildersleeve, K., Haselton, M. G., & Fales, M. R. (2014b). Meta-analysis and p-curves support robust cycle shifts in women’s mate preferences: Reply to Wood and Carden (2014) and Harris, Pashler, and Mickes (2014). Psychological Bulletin, 140, 1272–1280.