Homeopatia funksionon… si placebo!

Homeopatia: mit dhe legjendë (3)

Si prodhohet një mjekim homeopatik?

Por homeopatia funksionon… apo jo?

Nëse do t’i binim shkurt, do të thoshim me patjetër se JO, homeopatia nuk funksionon!

Pak digresion: çfarë është dhe si funksionon shkenca?

  • Shkenca është tërësia e njohjeve që janë përftuar me një proces metodik dhe sistematik, me qëllim arritjen në përshkrimin, e saktë dhe objektiv të realitetit të gjërave dhe të ligjeve që i rregullojnë.
  • Larg të qenit perfekte, sheknca nuk mund t’u përgjigjet të gjitha pyetjeve dhe nuk është në gjendje të demonstrojë të vërteta absolute. Por as nuk ka arrogancën që të demonstrojë të vërteta absolute. Në fakt, edhe pse bëhen vazhdimisht gabime, shkenca pranon korrigjimin duke shpënë në progresin e vet shkencës dhe si pasojë të teknikës dhe të shoqërisë njerëzore.

Ndërsa homeopatia, në të kundërt, nuk është e aftë të përshkruajë objektivisht mënyrën (hipotetike) sipas së cilës “funksionon” dhe është de facto kundër çdo progresi. Homeopatia bazohet mbi traditën e ideve të viteve 1800 të themelues-profetit të vet, Hahnemann-it. Që prej asaj kohe nuk ka ndryshuar asgjë, ndërsa shkenca “zyrtare” ka bërë hapa të mëdha duke dyfishuar jetëgjatësinë mesatare të shumë personave.

Duke aplikuar metodën shkencore ndaj homeopatisë dilet në përfundimin se ajo nuk funksionon! S’ka sesi!

Metoda shkencore, e aplikuar në Biologji dhe Mjekësi, konsiston në kryerjen e studimeve që janë statistikisht të vlefshme dhe të përsëritshme. Një studim shkencor, duhet që nëse përsëritet nga të tjerë kërkues shkencorë (sipas disa kushtesh përcaktuara) të jap të njëjtat rezultate.

Kur homeopatia ka kërkuar që t’i njihet vlefshmëria e vet nga shkenca, ka dështuar sepse të gjitha studimet serioze dhe të detajuara të kryera në dhjetëvjeçarët e fundit nuk kanë treguar asgjë prej gjëje mbi vlefshmërinë e saj. Disa studime të tjerë, që në pamje të parë sillnin “prova” pro homeopatisë, treguan më pas se vuanin nga përsëritshmëria (pra nuk mund të replikoheshin “me sukses”, duke nxjerrë të njëjtat përfundime, nga kërkues të tjerë), pra s’vlenin asnjë grosh! Për më tepër që nuk arrinin “të mbijetonin” ndaj analizës së revistave mjeko-shekncore më prestigjoze.

Disa prova? Ja:

Thelbësore dhe përmbyllëse, konkluzive (deri në provimin e të kundërtës), janë meta-analizat (pra, analizat e të dhënave), e kryera nga revista mjekësore më prestigjoze në botë, The Lancet-i.

Në 2006-ën,The Lancet, pas një analize të vëmendshme të studimeve më të mira mbi homeopatinë, dha sentencën: “When the analysis was restricted to large trials of higher quality, the odds ratio was 0.88 (95% CI 0.65-1.19) for homoeopathy (eight trials) and 0.58 (0.39-0.85) for conventional medicine (six trials)”.

Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy.

Pra rezultatet nga mjekimet homeopatike qëndronin në intervalin 0,65-1,19 ndërsa ato të mjekësisë konvencionale ishin 0,39-0,85.

Homeopatia rezulton të jetë statistikisht e përputhshme me efektin placebo (efekt që arrihet duke u dhënë pacientëve “ujë”, duke bërë gjoja se po iu jepet një ilaç).

Dikush do të pyeste sërisht: pra homeopatia nuk funksionon?

Jo, funksionon, dhe funksionon mirë, por ka të njëjtën efektshmëri me efektin placebo. Vetëm fakti i të marrit të një kure dhe vullneti për të qenë më mirë na jep predispozitën pozitive për të patur një kurim efektiv.

Bozoni i Higgsit (2)

Bozoni i Higgsit (1)

Çfarë është bozoni i Higgs-it?

Bozoni i Higgs-it është një ndërmjetës (“mediator”) në një fushë. Por ç’do të thotë kjo? Çfarë është një fushë? Të gjithë eksperimentojmë përditë dy fusha, të paktën: atë elektromagnetike dhe atë gravitacionale.

Një fushë, në kuptimin fizik  është një diçka që “penetron” apo “influencon” të gjithë hapsirën dhe që lejon të transportohen informacione të caktuara nëpërmjet të ashtuquajturve mediatorë (apo ndërmjetës), që nuk janë gjë tjetër veçse “pikëza” të vet fushës (apo në vet fushën).

Pra, imagjinoni universin si një pishinë plot me një lëng që herë pas herë formon brenda vetes disa grupime më “të dëndura”. Ja, fusha (elektromagnetike, gravitacionale , e Higgsit) është lëngu, ndërsa ndërmjetësit janë këto “pikëza” (elektrone, gravitone <që deri më tani nuk janë vëzhguar asnjëherë>, bozone të Higgsit, përkatësisht).

Dhe, këto “pikëza” (për ta bërë më të thjeshtë mendoni për pikëzat që krijohet kur mielli apo niseshteja nuk përzihet mirë me ujin!), transportojnë informacione: për elektronet, për shembull, korrenti elektrik (rryma elektrike), për gravitonët hipotetikë pesha, për bozinin e Higgsit masa e çdo thërrmije.

Përse ështe kaq shumë i rëndësishëm Bozoni i Higgsit?

Teoria e fushave (shpesh e quajtur thjesht “e thërrmijave” dhe e emërtuar “modeli standard”) në origjinë nuk shpjegonte se si ishte e mundur që thërrmijat elementare (pra përbërësit e fundit të gjithçkaje, edhe të njerëzve) kishin masë. Por, që kishin masë, kjo ishte e qartë… duke qenë se ne jemi të përbërë prej thërrmijash, dhe nëse pozicionohemi sipër një peshoreje, treguesi i saj lëviz. Pra do të thotë se nga diku, masa vjen, me patjetër.

Peter Higgs-i, studioi problemin dhe mbërriti në përfundimin se duhej të kishte një fushë (të ngjashëm me atë elektromagnetik apo gravitacional) që gjeneronte “masën” dhe ndërmjetësi (mediatori) – pra thërrmija që transportonte informacionin “masë” – ishte bozoni për të cilin po flasim.

Por, si ia bën një thërrmijë (apo një trup) që të përftojë masën? Kthehemi tek shembull i pishinës me lëngun brenda saj. Nëse unë futem brenda do të lëviz me më shumë vështirësi sesa jashtë saj, do të ndihem më i rëndë. Sikur kam fituar masë (edhe pse kisha mjaftueshëm të tillë edhe më përpara!). Ja, unë dhe lëngu i pishinës, jemi si një thërrmijë çfarëdo dhe fusha e Higgsit.

Sikundër mund të keni lexuar masa e bozonit të Higgsit tregohet me “GeV” ose më saktësisht me “GeV/c^2”, ku c= shpejtësia e dritës në zbrazëti, ndërsa ^2 do të thotë “ngritur në katror”.

Për masën, të gjithë do të kishin pritur që ajo të tregohej me një njësi matëse të tipit gram, miligram ose ndonjë nënfish të saj si, pikogram, femtogram e të ngjashme. Në fakt, në këtë rast – por edhe në rastet e thërrmijave  të tjera – kemi këtë “GeV”,  që do të thotë “xhigaelektronvolt”, pra një miliard elektronvolt, që është një njësi matëse e energjisë dhe jo e masës.

Përse?

Përgjigjia është mjaft e thjeshtë: kur shkojmë pafundësisht drejtë të voglës është e pamundur të matësh drejtëpërdrejtë masat (e thërrmijave, për shembull të elektronit). Përkundrazi, është e mundur, me instrumente të përshtatshme, të matet energjia kinetike e një thërrmije. Dimë gjithashtu që në këto nivele vlen relacioni “E=mc^2”, kjo falë Albert Ajnshtajnit (ku E=energjia kinetike, m=masa dhe c=shpejtësia e dritës në boshllëk). Masim E-në, pra energjinë kinetike të thërrmijës, dhe nëpërmjet formulës që merr formën “m=E/c^2” përftojmë masën.

————————————————————————————-

Kërkimi shkencor

Kërkimi shkencor

Kërkimi shkencor ndahet, ne vija te trasha, ne kërkimin shkencor bazë qe zhvillohet ne laborator dhe in vitro, dhe kërkimin shkencor klinik qe kryhet mbi njeriun, in vivo. Ekziston edhe  nje formë e kerkimit shkencor ex vivo, qe kryehet mbi te vdekurin (për shembull: kërkimi mbi AIDS-in dhe virusin HIV).

Shpesh ne kerkimin shkencor bazë, mund te perdoren kaviet e laboratorit.
Për shembull: për studimet mbi sistemin kardiovaskular perdoren lepujt – për te studjuar pllakat arteriosklerotike, duke qene se lepujt si barngrenes, jane te paster nga kolesteroli. Lepujt qe kur jane te vegjel rriten duke i ushqyer me kolesterol dhe vëzhgohen.
Ne studimet mbi sistemin nervor perdoren shimpanzete, duke qene se janë me afer njerezve (ne ngjashmeri).
Ne studimet fiziologjike, zakonisht perdoren minjte, qente dhe macet.

 

Kërkimi shkencor bazë – kërkim i kryer in vivo ose ex vivo, ne kavie ose ne provete. Kaviet duhet te mbahen ne disa struktura te vecanta te gritura posacerisht për to. Kaviet lindin dhe rriten posacerisht  për t’iu nenshtruar eksperimenteve ne laborator. Ne kerkimin shkencor bazë futen edhe kërkimi molekular, kimik, biokimik, mikrobiologjik etj.

Kërkimi shkencor klinik – kërkim shkencor i kryer in vivo (me rralle edhe ex vivo) me ane te prelevimit te “kampionëve” (perfaqesi e një grupi te caktuar) me metoda pak a shumë invazive. Studimet e këtij tipi te kërkimit shkencor mund te zhvillohen ne menyra te ndryshme:

  • Studim retrospektiv , ka si objekiv formulimin e hipotezave mbi bazen e te dhenave dhe ngjarjeve te ndodhura ne te shkuaren. Perparesite e këti llojë studimi janë: kosto e ulet dhe kohezgjatje e vogel. Dizavantazhe: te dhena statistikore jo te plota.
  • Studim  prospektiv , ka si qelllim te provoje (vertetoje) konkretisht disa hipoteza, nëpërmjet një protokolli eksperimental. Avantazhe: te dhena te plota dhe te pranueshme statistikisht. Dizavantazhe: kohezgjatje dhe kosto te larta.

Një kërkim shkencor mund te kryhet ne një grup te vetëm, por edhe ne një grup te dyfishte (dopio), dhe ne këtë te fundit, duke shfrytezuar te njejtat kritere për çdo grup, perftohen te dhena statistikore me te plota.

 

Protokolli eksperimental – është i nevojshem për zhvillimin e kerkimit shkencor; duhet për te ravijezuar menyren se si do te zhvillohet studimi; ka dy lloje protokollesh eksperimentale:

  • Parallel design (studim paralel), ku te gjithë subjektet i nenshtrohen për njëfarë kohe te njejtit trajtim.
  • Cross-over design (studim i kryqezuar), ku te gjithë subjektet i nenshtrohen trajtimeve te ndryshme ne kohe te ndryshme. Është një metode e perdorur për te dyfishuar te dhenat statistikore te perftueshme nga i njejti grup.

Komitetet etike në kërkimin shkencor

Ekzistojne komitete etike qe vendosin nëse një protokoll i caktuar kërkimi shkencor është etik ose jo. (Protokolli eksperimental duhet te miratohet nga një komitat etik, qe te mund te percaktoje eticitetin efektiv te eksperimenit dhe aksioneve eksperimentale mbi njerez dhe kafshe.)

Një kërkim shkencor mund te jetë i kontrolluar ose jo

Studimi shkencor është i kontrolluar kur kemi dy sete (dy grupe) te dhenash qe mund te krahasojme (zakonisht krahasim para-mbas). Një nga setet e te dhenave ka funksionin referues, tjetri eshte perftuar nga eksperimentimi i bërë. Studimet shkencore prospektive janë te kontrolluara, ndersa studimet retrospektive jo. Seti (grupi) i te dhenave te kontrollit mund te nxirret nga te dhena ekzistuese, pra te eksperimentimeve te meparshme, ose nga te dhena te perftuara ne fillim te eksperimentimit tone.

Ekzistojne disa lloje kontrollesh:

  • Patrajtim
  • Trajtim me placebo (substance fermakologjikisht joaktive)
  • Duke perdorur një trajtim te njohur, por duke ndryshuar metoden e dhenies (për shembull: pra buke/pas buke ose mengjez/dreke/darke etj).
  • Me te njejtin ilaç, por me dozazhe te ndryshme (për shembull: aspirina ne dozazhe te larta është një antipiretik, ndersa ne doza te vogla është njëantikoagulues).

Mund qe te aplikohen kontrolle te shumefishta ne te njejtin eksperimentim.

Grupi i subjekteve – duhet te këtë te njejtat karakteristika me ato te popullsise nga e cila subjektet janë zgjedhur në random (rastesisht). Brenda gurpit te subjekteve mund te këtë edhe subjekte qorr, te paditur (blind), ne kuptimin qe nuk janë ne dijeni te mekanizmave te eksperimentimit.

  • Single blind, studimi shkencor ku një ose me shumë subjekte te grupit nuk janë ne dijeni te mekanizmave te eksperimentimit ose te ilaçit qe u jepet.
  • Double blind, studimi ku subjektet dhe eksperimentuesi/t (kerkuesi/t shkencor) nuk janë ne dijeni te  mekanizmave te eksperimentimit ose te ilaçit qe testohet.
  • Open label, është studimi ku te gjithë, subjekte dhe eksperimentues, dine se ç’ndodh gjatë eksperimentimit.

 

© Rinstinkt 2012 

——————————————————————————