Kronika nga shkenca (1)

Kronika nga shkenca (1)

 In Vitro, 1966

ivf“Nëse vezët e lepurit dhe të derrit mund të pllenohen pas maturimit në kulturë [në kuptimin: të kultivuara në provëz], me gjasa mund të pllenohen edhe vezë njerëzore të rritura në kulturë, megjthëse nuk do të ishte e lejueshme që këto të impiantoheshin në një marrës njerëzor. Deri më tash ne ose kemi dështuar ose në më të mirin e rasteve kemi arritur një sukses shumë të kufizuar në pllenimin e vezëve njerëzore in vitro. Ne keni si qëllim t’i vazhdojmë këto eksperimente; aftësia për të vëzhguar ndarjen e vezëve njerëzore mund të jetë e një rëndësie të madhe shkencore dhe mjekësore. Për shembull, steriliteti i shkaktuar nga kalimi i gabuar i embironëve në tubat fallopianë mund me gjasa të përmirësohet duke hequr ovocite [vezë] nga vezorja, duke i rrutur dhe pllenuar ato in vitro dhe pastaj duke i transferuar ato prap tek nëna. — R. G. Edwards”

Robert G. Edwards për punën që ka bërë fitoi Çmimin Nobel në vitn 2010.

Reklama

Psikologji spekulative dhe autoreferenciale

Psikologji spekulative dhe autoreferenciale

(nga Sciencemag)

(nga Sciencemag)

Vazhdojnë përgjigjet dhe kundër-përgjigjet siç edhe ankesat foshnjarake të ngjallura nga puna dhe përfundimet e Many Labs Replication Project – një projekt që prej disa kohësh ka marrë përsipër ripërsëritjen e disa kërkimeve shkencore të famshme në fushën e psikologjisë, më saktë të psikologjisë shoqërore.

Ripërsëritja e një kërkimi shkencor është një mjet themelor i metodës shkencore, meqë një konfirmim i dalë nga përsëritja e studimit/eksperimentit i jep një plus të madh përfundimeve të nxjerra nga studimi/kërkimi origjinal; në të kundërt nëse studimi/kërkimi shkencor origjinal nuk arrihet të përsëritet – gjithnjë duke zbatuar një metodologji të caktuar – kjo është një shenjë e keqe, që nuk flet aspak mirë për studimin, përfundimet e të cilit zhvlerësohen.

Projektit të Ripërsëritjes Many Labs i janë shtuar edhe 100 kërkues të tjerë, të gjithë të gatshëm për të hetuar disa nga studimet më të famshme të psikologjisë – të cilat studime, siç e përmenda, nuk po duket se shkojnë mirë me rigorozitetin shkencor.

Projekti ka ripërsëritur dhe ka verifikuar korrektësinë e 27 eksperimenteve të psikologjisë mjaft të njohur në leteraturën e fushës, dhe ka gjetur se, më shumë se gjysma e tyre kanë dhënë një dështim të pjesshëm ose të plotë. Korolari i menjëhershëm është: a është psikologjia një fushë shkencore, duke parë këtë pamjaftueshmëri “fryme shkencore” dhe këtë frymë të mbifryrë spekulative?

Megjithatë; Projekti Many Labs është sulmuar fort, kryesisht nga autorët studimet e të cilëve futën ujë dhe nuk i qëndruan dot provës së ripërsëritjes. Akuza e tipit “Ndihem si një kriminel hipotetik që nuk ka të drejtë mbrojtjeje dhe nuk ka mënyrë për të patur drejtësi”, vjen nga Simone Schnall nga Universiteti i Kembrixhit në Mbretërinë e Bashkuar, autore studimesh mbi “konjicionin e trupëzuar” (embodied cognition). Autorja ndihet nën akuzë pas përfundimit negativ të replikimit të një studimi të vitit 2008 që vinte në “dukje” se si ndjesia morale mund të manipulohej nga larja e duarve (pastërtia). Shtatë në tetë eksperimente që kanë të bëjnë me “konjicionin e trupëzuar” nuk patën një rezultat të mirë.

Vënia në dyshim e punës së studiuesve që bënë ripërsëritjet e eksperimenteve do të ishte krejt e panevojshme meqë është përdorur një protokoll i pre-regjistruar… pra janë sjellë në mënyrën më të mirë të mundshme, atë shkencore, çka, tani, nuk mund të thuhet për studiuesit që kishin ngritur në këmbë këto eksperimente. Pavarësisht gjithçkaje shumë tregohen ende kokëfortë në stoicizmin e tyre, duke folur për “replication bullying”.

Çka po ndodh është një ngjarje e paprecedentë të botën e psikologjisë. Po rritet tendenca, e shumë pritur por e vonuar, për të përdorur kriteret më rigoroze të mundshme dhe metodologji empirike dhe kërkime të bazuara mbi të dhëna, përkundrejt të qëndruarit në fushën e derisotshme të spekulimeve dhe të verifikimeve llafologjike autoreferenciale.

Një debat që nuk ka pse të mungojë, meqë mentaliteti shkencor duhet përdorur domosdo (edhe) në një fushë si psikologjia shoqërore, e cila ka disa kohë që kërkon të futet në rangun e shkencave, por pa mundur dot…

Bibliografia:

Rinstinkt blog, 2014

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

————————————————————————-

Shkencë dhe antishkencë

Shkencë dhe antishkencë

Antishkenca është “demokratike”, sepse duhet medoemos të plotësojë shkencën, atë të vërtetën, në ato që i mungojnë. Pra si anti-shkencë është “demokratike” duke qenë se mund të përthyhet nën vullnetin e masave. Antishkenca shpesh lind dhe ushqehet pikërisht nga emocionet e masave, nga dëshirat e tyre, nga ato dëshira irracionale që shkenca racionale nuk i kënaq dot, në të kundërt e thotë të vërtetën troç. Antishkenca e vë theksin tek rezultati, ndërsa shkenca tek metoda.

Antishkenca, siç thashë, mund të përthyhet para vullnetit tonë, duke na bërë të harrojmë se çdo herë që përplasemi me natyrën, me ligjet e universit, këtyre as që u bëhet vonë për pritshmëritë tona. Kështu, antishkenca nuk interpreton ligjet e natyrës ashtu siç janë, por i keqinterpreton, duke i sakatuar e deformuar sipas vullnetit, dëshirave dhe projeksioneve tona, duke mbyllur një ose të dy sytë mbi pasojat që kjo sjellje ka.

Shkenca nuk ndërtohet mbi opinione e aq më tepër nuk është demokratike, për shumë arsye. Demokracia nuk mund të aplikohet në shkencë, përndryshe kjo humbet autoritetin e vet mbi përshkrimin dhe interpretimin e realitetit dhe bëhet vetëm një përkthyese ëndrrash irracionale, sikundër antishkenca.

Shkenca nuk i ka qejf formulimet absolute e nuk njeh princip autorteti; me metodologjinë e saj, të mban të mbërthyer pas realitetit të ftohtë e të ashpër. Antishkenca të çon ku të duash, të bën të ndihesh i mbështetur nga “autoritetet”, të jep kiartësi absolute e nuk të detyron të logjikosh në terma probabiliteti e dyshimi. Të gjithë do të donin të besonin në një gjë të tillë…

Duam që të ekzistojë një kurë universale me efektshmëri 100% për të gjitha format e kancerit, që të gjendet në bahçen tonë, pa nevojë për kërkime të kushtueshme, pa implikime etike, pa efekte anësore… ja që shkenca nuk e ofron dot këtë zgjidhje, as nuk pretendon ta ofrojë. Këtu futet në lojë antishkenca, me ofertën e saj… mirëbërëse, të magjishme. Nëse kjo ofertë është e realizueshme apo jo, kjo pak rëndësi ka. Detaje të vogla, krejt të parëndësishme.  😉

 

Rinstinkt 2013

———————————————————————————————–

Përse laboratorët dhe stabularët nuk janë të hapur për publikun?

Përse laboratorët dhe stabularët nuk janë të hapur për publikun?

Laboratorët kanë një qëllim të caktuar e jo një tjetër.
Nuk janë kopshte zoologjike, e as parqe argëtimi. Kanë funksionin e tyre specifik. Funksioni i stabularëve është ai i të mbajturit të kafshëve në kushte të caktuara, jashtëzakonisht të kontrolluara. Hyrja e agjentëve patogjenë dhe alergjenë duhet të jetë minimale. Kushtet mjedisore duhet të jenë të qëndrueshme.

Në laboratorët kërkimorë ka substanca të rrezikshme për shëndetin e njeriut e të kafshës, mes të cilave ilaçe, drogëra, shënjues radioaktivë. Humbja apo vjedhja e këtyre e të tjerave nuk mund të rrezikohet. Kjo është edhe një nga arsyet se pse laboratorët po spostohen gjithnjë e më shumë larg qëndrave të banuara.

Gjithsesi, përmbledhje shkencore gjenden në internet për këdo që është i interesuar, mjaft të lexohet ndonjë publikim shkencor. Po për të lexuar dhe më e rëndësishmja t’i kuptuar këto, duhet njëfarë kualifikimi dhe kompetence, që përftohet vetëm me vite e vite studimi. Kështu, inspektorët apo njerëzit që merren me kontrollin e aktivitetit (të llojllojshëm) të laboratorëve mund t’i lexojnë e të verifikojnë nëse gjatë eksperimentimit janë kryer parregullsi.

Përsiatje mbi historinë e Mikrobiologjisë

Përsiatje mbi historinë e Mikrobiologjisë

Të kuptuarit e sotëm të mikrobiologjisë vjen falë punës kumulative të mijëra mikrobiologëve kontributi i të cilëve shtrihet në mbi 300 vite. Kontributi i  tyre ka ndihmuar në avancimin e shkencës dhe mjekësisë.

Ndërtimi i mikroskopit bëri të mundur parjen e mikroorganizmave dhe identifikimin e pranisë së tyre pothuajse kudo, veçanërisht si agjentë të sëmundjeve.

Antonie van Leeuwenhoek konsiderohet babai i bakteriologjisë dhe protozoologjiës sepse ishte i pari njeri që prodhoi përshkrime korrekte të baktereve dheprotozoarëve.

Teoria e gjenerimit të vetvetishëm të organizmave të gjallë nga “forca jetësore” në ajër u zhvlerësua njëherë e përfundimisht nga Lui Pastëri.

Metoda shkencore është një proces me anë të cilit shkencëtarët kërkojnë të shpjegojnë fenomenet natyrore. Metoda shkencore karakterizohet nga procedura që ose e mbështesin ose e diskreditojnë hipotezën fillestare.

Njohuritë e përftuara nëpërmjet metodës shkencore testohen rreptësisht në eksperimente të përsëritur nga shumë shkencëtarë për të verifikuar vlefshmërinë e tyre. Koleksioni i një sërë hipotezash të vlefshme quhet teori. Teoria e mbështetur nga shumë të dhëna të përftuara në kohë (me kalimin e kohës) quhet ligj.

Mikrobiologët zhvilluan teorinë mikrobike të sëmundjeve dhe futën konceptin e rëndësishëm të teknikës aseptike për të kontrolluar përhapjen e agjentëve infektivë (të sëmundjeve).

Lui Pastëri dhe Robert Kohu ishin mikrobiologët kryesues gjatë periudhës së artë të mikrobiologjisë (nga mes-1800ës deri në fillimet e 1900ës).