Punktura lumbare dhe anestezia epideurale

Punktura lumbare dhe anestezia epideurale

Nga lëngu cerebrospinal mund të përftohet dhe ekzaminohet një mostër duke kryer një punkturë (shpim) lumbare.

punktura lumbareGjilpëra futet në hapsirën subaraknoidale të cisternës lubare, në mesvijë midis proceseve spinalë të vertebrave L3 dhe L4 apo midis proceseve spinalë të vertebrave L4 dhe L5.

Duke qenë se palca kurrizore (apo spinale) përfundon afërsisht në nivelin L1, L2 gjilpëra e futur në nivelet e shtyllës kurrizore të përshkruar më sipër nuk do ta dëmtojë palcën kurrizore.

Punktura lumbare mund të kryhet për të përftuar një mostër të lëngut cerebrospinal, ose për të kryer anestezinë epidurale. Kjo e fundit realizohet duke futur në hapsirën epidurale (mbi dura meter) agjentë anestetikë, duke anestetizuar fibrat nervore të cauda equina-s.

Anestezia epidurale është një formë e njohur e anestezisë që përdoret gjatë lindjeve në vendet Perëndimore. Anestetiku epidural infiltrohet nëpër trastën epidurale për të mbërritur në rrënjët e nervave duke i bërë të pandjeshëm.

Rinstinkt

—————————————————————————

Reklama

Palca shpinore

Palca shpinore (kurrizore)

palca kurrizore grayPalca kurrizore (shpinore) është e përbërë nga tipe të ndryshëm neuronesh, që vijnë apo shkojnë drejt trurit. Neuronet qëndrojnë në kanalin kurrizor, që është kaviteti që përshkon në mënyrë gjatësore gjithnjë kolonën e krijuar nga vertebrat.

Palca shpinore (kurrizore) është e gjatë rreth 45 cm,ka një formë cilindrike dhe një strukturë të shtresëzuar të ngjashme me atë cerebrale.

Palca shpinore kryen funksione transmetimi të të dhënave nervore nga dhe drejt trurit; për më tepër përmban qëndra të rëndësishme rregullatore të sistemit nervoz autonom.

Së fundi, duhet përmendur edhe se, palca shpinore është struktura në të cilën përpunohen përgjigjet nervore “reflekse”.

Transplanti i kokës

Sergio Canavero, neurokirurg me famë botërore, është gati për transplantin e parë të kokës.

Sergio Canavero është një doktor me famë ndërkombëtare. Në vtin 2008 arriti të zgjonte nga gjendja vegjetative  prej dy vitesh një njëzetëvjeçare. Sot prezanton një ekskluzivë botërore, transpalantin e kokës, që me siguri do të ndez një debat të ri etik.

The impossible of today will become the possible of tomorrow

-Tsiolkovsky AT (1857-1935; Father of Astronautics)-

Teknikisht transplanti i kokës është i mundur

gray headËshtë një projekt që hap skenarë të denjë për një roman apokaliptik fantamjekësor. Transplanti i kokës tek njeriu është teknikisht i mundur. Dhe pas pak vitesh mund të kthehet në realitet – kështu deklaron doktor Sergio Canavero, neurokirugr në Torino, i cili i është imponuar komunitetit shkencor që prej 2008, kur “rizgjoi” me anë të “elektrostimulimit” një njëzetëvjeçare në gjendje vegjetative permanente nga 2006. Një sukses unik në botë që i mundësoi klasifikimin e pacientit nga gjendje vegjetative permanente në gjendje minimalisht të ndërgjegjshme.

Sfida  e re e transplantit të kokës

Projekti HEAVEN/GEMINI (Head Anastomosis Venture with Cord Fusion), ose  ndryshe mundësia për të shkrirë dy trakte të ndryshme të palëcs kurrizore, atë të një trupi (donator) me palcën kurrizore të trupit marrës (pra që ka trurin). Një transplant koke, ose trupi, varet se si e shikon çështjen…

Sipas Surgical Neurology International, revista onlajnë që ka botuar punën e Canaveros, projekti “hap një fushë komplet të re për mjekësinë bashkëkohore”.

Vështirësi të kapërcyera

palca kurrizore gray“Vështirësitë teknike janë kaluar falë përdorimi të inxhenierisë qelizore”, thotë Canavaro dhe shpjegon se si mund të realizohet kjo lloj ndërhyrje dhe se si rindërtohet integriteti apo vazhdimësia e palcës kurrizore të të dy “subjekteve”. Rivendosja e integritetit të palcës kurrizore, dhe më mikroskopisht rivendosja e integritetit të fibrës nerovre të prerë, është edhe pika kyçe e ndërhyrjes. Kjo tanimë është plotësisht e realizueshme, së pari falë mundësisë për të kryer një prerje jashtëzakonisht pak traumatike, minimale,  mjaftë të hollë. Një prerje e tillë nuk përket me dëmtimin traumatik që pësojnë paraplegjikët dhe tetraplegjikët, në të cilët dëmi në palcën kurrizore është më i përhapur, më kompleks dhe me dëmtime më të thella. Së dyti një ndihmë në rivendosjen e integritetit të fibrave nervore vjen nga shkrirja e zgjatimeve nervore duke shfrytëzuar substanca që janë në gjendje, pra, të rindërtojnë integritetin e fibrave në fjalë.

Ndërhyrja realizohet në hipotermi të thellë (15 gradë celsius) për të ruajtur sistemin nervor (trurin).

Kandidatët e mundshëm për transplantin e kokës

Marrësi mund të jetë një pacient që ka një sëmundje të rëndë  degjenerative neuromuskulore. Por edhe një tetraplegjik mund të kandidojë. Donatori (i trupit) në të kundërt do të jetë një person që, për fat të keq, ka humbur jetën për shkak të një traume të mirëfilltë të kokës, pra pa dëmtime të pjesëve apo organeve të tjera të trupit. Po ashtu një donator do të ishte një individ që ka humbur jetën për shkak të një iktusi fatal.

Debati etik mbi këtë lloj transplanti

Mbi bazën e argumentimeve takniko-shkencore transplanti i kokës duket se në një të ardhme jo shumë të largët mund të realizohet me sukses.
Por nuk duhen lënë mënjanë pështjellimet etike. Projekti HEAVEN hedh baza të reja për zgjatjen e jetës. “Shoqëria duhet të fillojë të mendojë mbi një mënyrë për disiplinuar këtë procedurë” – thotë Canavero, “përpara se kjo ndërhyrje revolucionare, e projektuar për të ndihmuar shumë të sëmurë që vuajnë, të bie në duart e ndonjë kirurgu pa shumë skrupuj”.

Artikulli mbi projektin:

  • Canavero S. HEAVEN: The head anastomosis venture Project outline for the first human head transplantation with spinal linkage (GEMINI). Surg Neurol Int 2013;4, Suppl S1:335-42

Rinstinkt, Qershor 2013 – (Përshtatje nga: Oggi.it)

——————————————————————————-

Ndërgjegjja (3) – Përmbledhje

Ndërgjegjja (1); Ndërgjegjja (2)

Ndërgjegjja (3) – Përmbledhje

Përmbledhje

  • Të dhëna klinike dhe eksperimentale tregojnë se substrati i ndërgjegjes qëndron në një rrjet të shpërndarë elementësh të ndërlidhur në kontekstin e sistemit talamus-kore trunore.
  • Të tjera struktura nervore, si truthi (truri i vogël) rrugët motore, rrugët ndijore dhe bërthamat e bazës, nuk duket se janë të nevojshme që të manifestohet ndërgjegjja.
  • Nga ana fenomenologjike, çdo eksperiencë (që kryhet apo perceptohet kur jemi të vetdijshëm) është jashtëzakonisht informative, në kuptimin që lind nga një repertor gjëndjesh jashtëzakonisht të mëdha, dhe në të njëjtën kohë është e integruar, në kuptimin që përjetohet si një dhe e pandarë.
  • Sipas teorisë së informacionit të integruar, një sistem fizik është i vetdijshëm (i ndërgjegjshëm) në masën në të cilën është në gjendje të integroj informacion (që kësisoj përbën një sistem njësor, të bashkuar, unitar, që ka në dispozicion një numër të madh gjendjesh të mundshme).
  • Arkitektura e lidhjeve në sistemin talamus–kore trunore, që karakterizohet nga bashkë-ekzistenca e specializimit dhe integrimit funksional, lejon integrimin e sasive të mëdha të informacionit.
  • Arkitektura e strukturave të tjera nervore, mes të cilave truthi (truri i vogël), rrugët ndijore, rrugët motore dhe bërthamat e bazës, nuk lejojnë (aspak) arritjen (apo krijimin) e niveleve të larta të informacionit të integruar.
  • Aftësia e sistemit talamus-kore trunore për të integruar sasi të mëdha informacioni varet, përveç arkitekturës së lidhjeve ndërneuronale, nga disa parametra neurofiziologjikë dhe mund të reduktohet fortësisht gjatë disa gjendjeve si gjumi apo epilepsia.
  • Koha e vetdijes (ndërgjegjjes), në mënyrë eksperimentale, përputhe me kohën që rezulton teorikisht e nevojshme për integrimin nervor të informacionit të thithur.

© mbi tekstin, Rinstinkt, Shkurt 2013

———————————————————–

Ndërgjegjja (2) – Ndërgjegjja si aftësi për të integruar informacion

Ndërgjegjja (1)

Ndërgjegjja (2) – Ndërgjegjja si aftësi për të integruar informacion

Shkruajta, në shkrimin e mëparshëm, mbi veti, anatomike, fiziologjike e klinike që janë themelore për ekzistencën e eksperiencës së ndërgjegjshme. Bazuar në këto veti, dhe të tjera – të cilat unë i kam përmendur vetëm në mënyrë të kithët – është zhvilluar një teori që është në gjendje të jap një vizion sistematik të raportit mes trurit dhe nëdrgjegjjes(vetdijes).

Ndërgjegjja si aftësi për të integruar informacion

Sipas teorisë së sinformacionit të integruar, një sistem fizik është i ndërgjegjshëm (vetdijshëm) në masën me të cilën është i aftë të integrojë informacione. Ky përkufizim lind nga studimi i vetive të dy karakteristikave thelbësore të ndërgjegjjes, saqë ndonjëherë as që merren parasysh kur flitet për një gjë të tillë.

integrim informacioni1-Eksperienca e ndërgjegjshme është e pasur me informacion në kuptimin që është e difencuar, pra që repertori i mundshëm i gjendjeve të ndryshme të vetdijes është jashtëzakonisht i larmishëm. Për shembull, kur shikojmë qiellin blu, përjashtojmë një sërë gjendjesh të tjera alternative (si të kuq, të portokalltë, të errët, sikur jemi në një dhomë të mbyllur, në kinema, apo sikur po shohim një diapozitiv etj.).

2-Eksperienca e ndërgjegjshme është e integruar, në kuptimin që çdo gjendje e vetdijes përjetohet si një entitet i vetëm, unik. Për shembull, nuk do të mund kurrë të jemi të ndërgjegjshëm veças për fushën pamore të majtë dhe atë të djathtë. Jemi të ndërgjegjshëm për një fushë të vetme pamore.

Pasuria e  informacionit dhe integrimi i tij, janë dy karakteristika aq të nevojshme dhe aq të bashkëlidhura me rrjedhën e ndërgjegjjes së përditshme saqë shpesh kemi vështirësi për t’i dalluar.

Substrati i ndërgjegjjes duhet të jetë një sistem i përbërë nga shumë elementë funksionalisht të ndryshëm (nga lind/vjen informacioin) që gjithsesi janë ngushtësisht të ndërlidhur mes tyre për të formuar një të tërë të pandashme (integrimi i informacionit). Mund të duket banale, por nuk është aspak e tillë: bëhet fjalë për një ekuilibër të brishtë mes diversitetit dhe unitetit.

Kjo mënyre e të parit të problemit të ndërgjegjjes ndihmon në zgjidhjen e disa paradokseve që i përkasin raportit mes trurit dhe ndërgjegjjes.

Për shembull – problemin e shtrova edhe më lartë – shpjegon se përse një dëmtim i sistemit talamus-kore trunore mund të shkaktojë koma, ndërsa heqja in toto e trurit të vogël (një strukturë me akoma më shumë neurone) nuk ka asnjë efekt mbi ndërgjegjjen: ndërsa sistemi i parë është i përbërë nga elementë funksionalisht mjaft të ndryshëm por të integruar mes njëri-tjetrit me fibra nervore distancë-shkurtër dhe distancë-gjatë, i dyti (truri i vogël) ka një strukturë thjesht modulare, jo të integruar.

Në mënyrë analoge, teoria shpjegon se përse ndërgjegja reduktohet gjatë gjumit me valë të ngadalta, edhe pse truri qëndron mjaft aktiv: gjatë gjumit zonat e ndryshme të kores trunore qëndrojnë aktive dhe reaktive por humbasin aftësinë për të komunikuar me njëra-tjetrën, siç ndodh në rastin e trurit të vogël. Anasjelltas, teoria parashikon se gjatë një krize epileptike, ndërgjegjja zhduket, jo për shkak të ndonjë difekti në integrim (të gjithë neuronet aktivizohen në unison), por për shkak të humbjes së informcionit. Në këtë rast zonat e ndryshme të kores trunore e humbasin specificitetin e vet funksional, dhe kështu ngushtohet repertori i gjendjeve të mundshme: ose gjithçka është e ndezur, ose gjithçka është e fikur.

Si përfundim, ndërgjegjja implikon një aftësi të jashtëzakonshme për të integruar informacion. Sipas kësaj teorie, shfaqjet e shumta të ndërgjegjjes mund t’i atribuohen mënyrave të integrimit të informacionit: atje ku  ndryshon aftësia për të integruar informacione, ndryshon edhe niveli i ndërgjegjjes dhe anasjelltas. Siç ndodh edhe në mekanikën statistike, atje ku ndryshon energjia kinetike mesatare e molekulave, ndryshon edhe temperatura.

Ndërgjegjja (3)

© mbi tekstin, Rinstinkt, Shkurt 2013

———————————————————————