Shkencë dhe antishkencë

Shkencë dhe antishkencë

Antishkenca është “demokratike”, sepse duhet medoemos të plotësojë shkencën, atë të vërtetën, në ato që i mungojnë. Pra si anti-shkencë është “demokratike” duke qenë se mund të përthyhet nën vullnetin e masave. Antishkenca shpesh lind dhe ushqehet pikërisht nga emocionet e masave, nga dëshirat e tyre, nga ato dëshira irracionale që shkenca racionale nuk i kënaq dot, në të kundërt e thotë të vërtetën troç. Antishkenca e vë theksin tek rezultati, ndërsa shkenca tek metoda.

Antishkenca, siç thashë, mund të përthyhet para vullnetit tonë, duke na bërë të harrojmë se çdo herë që përplasemi me natyrën, me ligjet e universit, këtyre as që u bëhet vonë për pritshmëritë tona. Kështu, antishkenca nuk interpreton ligjet e natyrës ashtu siç janë, por i keqinterpreton, duke i sakatuar e deformuar sipas vullnetit, dëshirave dhe projeksioneve tona, duke mbyllur një ose të dy sytë mbi pasojat që kjo sjellje ka.

Shkenca nuk ndërtohet mbi opinione e aq më tepër nuk është demokratike, për shumë arsye. Demokracia nuk mund të aplikohet në shkencë, përndryshe kjo humbet autoritetin e vet mbi përshkrimin dhe interpretimin e realitetit dhe bëhet vetëm një përkthyese ëndrrash irracionale, sikundër antishkenca.

Shkenca nuk i ka qejf formulimet absolute e nuk njeh princip autorteti; me metodologjinë e saj, të mban të mbërthyer pas realitetit të ftohtë e të ashpër. Antishkenca të çon ku të duash, të bën të ndihesh i mbështetur nga “autoritetet”, të jep kiartësi absolute e nuk të detyron të logjikosh në terma probabiliteti e dyshimi. Të gjithë do të donin të besonin në një gjë të tillë…

Duam që të ekzistojë një kurë universale me efektshmëri 100% për të gjitha format e kancerit, që të gjendet në bahçen tonë, pa nevojë për kërkime të kushtueshme, pa implikime etike, pa efekte anësore… ja që shkenca nuk e ofron dot këtë zgjidhje, as nuk pretendon ta ofrojë. Këtu futet në lojë antishkenca, me ofertën e saj… mirëbërëse, të magjishme. Nëse kjo ofertë është e realizueshme apo jo, kjo pak rëndësi ka. Detaje të vogla, krejt të parëndësishme.  😉

 

Rinstinkt 2013

———————————————————————————————–

Reklama

Homeopatia funksionon… si placebo!

Homeopatia: mit dhe legjendë (3)

Si prodhohet një mjekim homeopatik?

Por homeopatia funksionon… apo jo?

Nëse do t’i binim shkurt, do të thoshim me patjetër se JO, homeopatia nuk funksionon!

Pak digresion: çfarë është dhe si funksionon shkenca?

  • Shkenca është tërësia e njohjeve që janë përftuar me një proces metodik dhe sistematik, me qëllim arritjen në përshkrimin, e saktë dhe objektiv të realitetit të gjërave dhe të ligjeve që i rregullojnë.
  • Larg të qenit perfekte, sheknca nuk mund t’u përgjigjet të gjitha pyetjeve dhe nuk është në gjendje të demonstrojë të vërteta absolute. Por as nuk ka arrogancën që të demonstrojë të vërteta absolute. Në fakt, edhe pse bëhen vazhdimisht gabime, shkenca pranon korrigjimin duke shpënë në progresin e vet shkencës dhe si pasojë të teknikës dhe të shoqërisë njerëzore.

Ndërsa homeopatia, në të kundërt, nuk është e aftë të përshkruajë objektivisht mënyrën (hipotetike) sipas së cilës “funksionon” dhe është de facto kundër çdo progresi. Homeopatia bazohet mbi traditën e ideve të viteve 1800 të themelues-profetit të vet, Hahnemann-it. Që prej asaj kohe nuk ka ndryshuar asgjë, ndërsa shkenca “zyrtare” ka bërë hapa të mëdha duke dyfishuar jetëgjatësinë mesatare të shumë personave.

Duke aplikuar metodën shkencore ndaj homeopatisë dilet në përfundimin se ajo nuk funksionon! S’ka sesi!

Metoda shkencore, e aplikuar në Biologji dhe Mjekësi, konsiston në kryerjen e studimeve që janë statistikisht të vlefshme dhe të përsëritshme. Një studim shkencor, duhet që nëse përsëritet nga të tjerë kërkues shkencorë (sipas disa kushtesh përcaktuara) të jap të njëjtat rezultate.

Kur homeopatia ka kërkuar që t’i njihet vlefshmëria e vet nga shkenca, ka dështuar sepse të gjitha studimet serioze dhe të detajuara të kryera në dhjetëvjeçarët e fundit nuk kanë treguar asgjë prej gjëje mbi vlefshmërinë e saj. Disa studime të tjerë, që në pamje të parë sillnin “prova” pro homeopatisë, treguan më pas se vuanin nga përsëritshmëria (pra nuk mund të replikoheshin “me sukses”, duke nxjerrë të njëjtat përfundime, nga kërkues të tjerë), pra s’vlenin asnjë grosh! Për më tepër që nuk arrinin “të mbijetonin” ndaj analizës së revistave mjeko-shekncore më prestigjoze.

Disa prova? Ja:

Thelbësore dhe përmbyllëse, konkluzive (deri në provimin e të kundërtës), janë meta-analizat (pra, analizat e të dhënave), e kryera nga revista mjekësore më prestigjoze në botë, The Lancet-i.

Në 2006-ën,The Lancet, pas një analize të vëmendshme të studimeve më të mira mbi homeopatinë, dha sentencën: “When the analysis was restricted to large trials of higher quality, the odds ratio was 0.88 (95% CI 0.65-1.19) for homoeopathy (eight trials) and 0.58 (0.39-0.85) for conventional medicine (six trials)”.

Are the clinical effects of homoeopathy placebo effects? Comparative study of placebo-controlled trials of homoeopathy and allopathy.

Pra rezultatet nga mjekimet homeopatike qëndronin në intervalin 0,65-1,19 ndërsa ato të mjekësisë konvencionale ishin 0,39-0,85.

Homeopatia rezulton të jetë statistikisht e përputhshme me efektin placebo (efekt që arrihet duke u dhënë pacientëve “ujë”, duke bërë gjoja se po iu jepet një ilaç).

Dikush do të pyeste sërisht: pra homeopatia nuk funksionon?

Jo, funksionon, dhe funksionon mirë, por ka të njëjtën efektshmëri me efektin placebo. Vetëm fakti i të marrit të një kure dhe vullneti për të qenë më mirë na jep predispozitën pozitive për të patur një kurim efektiv.

Kërkimi shkencor (3): Si publikohet një kërkim shkencor

Kërkimi shkencor (3): Si publikohet një kërkim shkencor

[Kërkimi shkencor (2): Përshkrimi i një kërkimi shkencor]

Një studim shkencor është në gjuhën angleze, për konvencion dhe thjeshtësi komunikimi; ekzistojnë edhe studime në gjuhë origjinale, por në këto raste bëhet fjalë gjithnjë për studime “të vogla” dhe me përhapje lokale.

Nuk është e thënë që mund të publikojnë vetëm mjekët dhe shkencëtarët. Në teori çdokush, nëse ka një ide të vlefshme dhe ka kryer një studim të pranueshëm,mund ta shohë emrin e vet të shtypur në faqen e një reviste shkencore (është një vajzë 12 vjeçare personi më i ri që është shfaqur si autori i një publikimi shkencor; në rastin e saj, ajo përgënjeshtroi “fuqitë” e shëruesve amerikanë) edhe pse është evidente që shkencëtari ka më shumë eksperiencë dhe mjete se një individ që nuk është i fushës.

Pasi të keni shkruar studimin, korrigjuar, riparë dhe rikontrolluar, është momenti për të kërkuar një revistë që është e gatshme ta publikojë. Nëse mendoni se keni zbuluar diçka revolucionarizuese ose veçanërisht të rëndësishme mund t’ia dërgoni studimin një reviste të madhe, të ndërgjegjshëm se në këtë rast kontrollet dhe kundërshtimet do të jenë pinjolle dhe të kujdesshme; në të kundërt mund edhe të kënaqeni me një revistë që ka pak rëndësi ose madje mund t’ia dërgoni studimin tuaj një prej revistave të shumta që pranojnë çdo lloj punimi edhe pa e kontrolluar fare tekstin. Ekzistojnë revista që publikojnë çfarëdolloj gjëje, mjafton që të jetë derdhur pagesa “e duhur”.

Në përgjithësi një revistë prestigjoze ka një lloj “komisioni ekzaminues”, të ashtuquajturit “referees” që kontrollojnë kërkimin shkencor, rezultet e tij, interpretimin korrekt të këtyre të fundit, duke u shtyrë deri tek komentet ndaj ortografisë dhe anglishtes së mirë; kryen pak a shumë një “revizion” të studimit. “Kontrollorët” janë, zakonisht, ekspertë të sektorit, të panjohur nga autorët e revistës.

Një revistë e rëndësishme kryen një kontroll shumë të rreptë dhe mbërrihet deri në “shtyrjen” e vazhdueshme të publikimit të punimit, em ftesa për të korrigjuar një frazë, një tabelë, pastaj një kontroll të ri me korrigjime të reja, edhe mbi drejëshkrimin e kështu me radhë. Nga hera e parë që një studim i dërgohet një reviste shkencore e deri në momentin e publikimit efektiv të kërkimit shkencor, mund të kalojnë edhe muaj. (Kështu, është mjaft i dyshimtë botimi i punëve disa javë pas marrjes së tyre nga revista). Një revistë që nuk e merr parasysh këtë rishikim apo kontroll të punimeve është, përgjithësisht, mjaft skadente.

Kërkimi shkencor (i publikuar) nuk bën gjë tjetër veçse ekspozon rezultatet e një eksperimenti (për shembull efikasitetin e një ilaçi ose efektet anësore të një ilaçi tjetër) dhe ai që i lexon mund të nxjerrë informacione të çmuara, mund të provojë të riprodhojë të njëjtat rezultate, të kontrollojë provat, etj.

Përballë një studimi mund të ndodh edhe që të mos jemi dakord me përfundimet tij, pra ai që lexon mund të komentojë negativisht (duke i motivuar kritikat e veta) mbi rezultatet ose të publikojë nga ana e tij një studim tjetër që i kundërshton ato rezultate (ose edhe zbulon një të gënjeshtërt shkencore). Është një nga mekanizmat e kontrollit më të kuruar dhe efikasë që mund të ekzistojë. Një studim është “publik”, kështu që çdokush mund të kontrollojë, pranojë ose përgënjeshtrojë rezultatet e tij; “komuniteti shkencor” është pikërisht numri i madh i shkencëtarëve që kryejnë një kontroll a posteriori mbi studimet e publikuara dhe mbi rezultatet e një eksperimenti të caktuar.

Detyra e një kërkuesi, natyrisht, është ajo e përpunimit të studimeve sa më korrekte të mundshme, të kontrolluara, duke u përpjekur që të kufizojë gabimet dhe faktorët që kushtëzojnë rezultatet; por është gjithashtu e vërtetë se nuk ekzistojnë studime perfekte dhe çdo përfundim, edhe si që duket si më evidenti, më i thjeshti, duhet të merret për atë ç’ka është. Shkenca nuk është “definitive”, por evoluon, ndryshon opinion, rritet!

Kështu, ka një mënyrë të vetme në përpjektjen për të arritur një rezultat sa më objektiv: të kufizohen gabimet metodologjike.

Një nga mjetet më të përdorura për të zvogëluar mundësine për gabime është i ashtuquajtura “randomizim”, më saktë zgjedhja rastësore e pjesëmarrësve të një kërkimi shkencor. Për të testuar efikasitetin real të një ilaçi, ky krahasohet me një placebo. Placebo-ja është një “pilulë” e përbërë nga një substancë inerte, pa efekte kimike, kështu ai që e merr nuk ka benefite të medha (edhe pse ka benefite të vogla që vijnë nga fakti i “të ndjerit nën kontroll mjekësor”).

Pra, dy mjete: placebo-n dhe “randomizimin”, rezultatet që do të dalin janë tashmë mjaftueshëm të besueshme.

Për të kuptuar më mirë: nësë do të eksperimentoja një ilaç të ri kundër presionit të lartë, nuk do të ishte e drejtë ta provoja mbi individë të rinj dhe që praktokojnë ndonjë sport, përndryshe rezultatet përfundimtare do të jenë me shumë mundësi “optimistike” apo “gjallëruese”, pra pozitive dhe në favor të ilaçit të ri. Kjo sepse individët më të rinj dhe sportivë kanë më pak mundësi për ta patur presionin arterioz  mbi limitin (e përcaktuar). Për arsyet e kundërta nuk do të kisha rezultate të besueshme nëse do ta provoja ilaçin e ri mbi individë të moshuar dhe duhanpirës; këta me shumë mundësi  kanë tendencën për ta patur presionin më të lartë dhe kjo do të ndikonte tek rezultatet e eksperimentit. Çfarë bëjë për të patur një rezultat sa më të saktë? Përziej grupet, zgjedh individët me rastësi!! Në grupin që do të marr placebon do të ketë individë të rinj dhe të moshuar, duhanpirës dhe praktikues sporti; po kështu edhe në grupin tjetër, në grupin që do të marr ilaçin e vërtetë. Kështu rezultatet nuk do të jenë të kushtëzuara nga personat dhe nga stili i tyre i jetesës por vetëm nga marrja e ilaçit. Kjo është në njëfarë mënyre edhe përfaqësimi “në shkallë” të zvogëluar i shoqërisë, i realitetit: shoqëria është e përbërë nga individë të ndryshëm në moshë, zakone dhe stile jetese dhe për të eksperimetuar korrektësisht efektin e një molekule të re duhet domosdoshmërisht të zgjidhet mënyra “random” (rastësore) për përzgjedhjen e pjesëmarrësve të studimit. Duke qënë se ilaçi është “standard” duhet të përkujdesemi që rezultatet të jenë të ngjashme për të gjithë ata që do ta marrin, pavarësisht nga gjendja e tyre.

[Lexo vazhdimin: Kërkimi shkencor (4)]

 

Rinstinkt, 2012

—————————————————————————————