Virusi Herpes simplex 1 dhe 2 (HSV-1, HSV-2)

Virusi Herpes simplex 1 dhe 2 (HSV-1, HSV-2)

Morfologjia e virusit të herpesit

Virus me veshje proteinike, me kapsid ikozaedrik, 150 deri në 200 nm diametër.

Identifikimi i viusit të herpesit

Identifikimi me anë të paraqitjes (shenjave) klinike, ekzaminimi i dëmtimeve, rritja e virusit në kultura qelizore, teste antibiotike, PCR.

Habitati i virusit të herpesit

Njerëzit përfaqësojnë të vetmin rezervuar natyror për virusin Herpes simplex.

Faktorët e virulencës të virusit të herpesit

Gjendja e fshehtë (e heshtur)

Infektimi nga/sëmundja e herpesit 

HSV-1 karakterizohet nga dëmtime të ororfaringut, ndërsa HSV-2 shkakton dëmtime kryesisht në organet gjenitale. Të dy tipet e virusit mund të shkaktojnë herpes simplex tek i porsalinduri, sëmundje të gojës, lëkurës, syve apo sistemit nervor, me shkallë vdekshmëria që mund të mbërrijë deri në 80%. Puçrat herpetike janë të thella, fshikëza të dhimbshme që shkaktohen nga virusi kur arrin të hyjë nëpërmjet ndonjë të çare të lëkurës. Thuathi bashkëlidhet me punëtorët e shëndetësisë që nuk përdorin dorashka kur prekin sekrecionet apo pacientët e infektuar. Encefaliti nga Herpes simplex është i rrallë, por një ndërlikim i rëndë i HSV-1, me shkallë vdekshmërie deri në 70%.

Kontrolli dhe trajtimi i herpesit

Përdorimi dorashkave në procedurat shëndetësore, kondomët gjatë aktivitetit seksual – janë strategjitë më të mira për të parandaluar infektimin. Trajtimi me aciklovir redukton kohëzgjatjen e infeksionit. Valacikloviri oral (Valtrex) përdoret zakonisht si terapi supresive, duke parandaluar daljet e herëpashershme të virusit.

Rinstinkt 2012

Reklama

Fagocitoza dhe agjentët infektues

Fagocitoza është një proces themelor në përgjigjen imunitare të lindur. Fagocitoza e baktereve shpie në pjesën më të madhe të rasteve në shkatërrimin e tyre (lizimi i baktereve). Gjithsesi, disa mikroorganizma patogjenë kanë mësuar (apo kanë evoluar) që ta përdorin këtë mekanizëm në avantazh të vet për t’u futur në qelizë dhe për t’u rritur kështu në një ambient të mbrojtur nga elementët e tjerë të sistemit imunitar (mbrojtës).

Për shembull, Mycobacetrium tuberculosis, agjenti patologjik përgjegjës për tuberkulozën, është i aftë të rritet dhe të ndahet në brendësi të makrofagëve. Disa patogjenë kanë zhvilluar mekanizma “të zgjuar” për të shmangur vdekjen dhe shkatërrimin në fagolizozome.

Listeria monocytogenes-i, një bakter patogjen, është e aftë që të shkrijë membranën e fagozomit dhe të penetrojë në citoplazmën e makrofagut.

Mycobacterium tuberculosis-i mund të parandalojë shkrirjen e fagozomit dhe lizozomit  dhe të jetojë dhe rritet në rehat në brendësi të fagozomit, fshikëzës ku makrofagu e ka gëlltitur.

Shumë viruse shfrytëzojnë mekanizmin e endocitozës me anë të receptorëve për të infektuar qelizat. Janë një shembull i mirë Poliovirusët dhe Adenovirusët; sapo hyjnë me endocitozë dhe mbërrijnë në ndarjen endozomale, këta viruse përdorin proteinat e veshjes së tyre (kapsidit) për të shpuar endozomin dhe futur në citoplazmë materialin e tyre gjenetik.

 

© Rinstinkt 2012

Çfarë janë viruset?

Viruset

Në vitet 1500 p.e.s. dolën evidencat (provat) e para të pranisë së viruseve.

  • Deformimi i këmbës nga poliomieliti.
  • Shenja në fytyrë nga lia (sëmundja e lisë)

Virusi i parë që u identifikua ishte një Picornavirus, në vitin 1898

“…a piece of bad news enwrapped in a protein coat” (D. Baltimore)

 

Çfarë janë viruset?

Viruset janë…

… parazitë brendaqelizorë të detyruar.

Viruset nuk kanë informacion gjenetik që të mund të kontrollojë (kodifikojë për) aparatin e nevojshëm për gjenerimin e energjisë metabolike (ATPaza) ose për sintezën e proteinave dhe janë absolutisht të varur nga qeliza pritëse për kryerjen e këtyre funksioneve.

Bëhet fjalë për thërrmija të prodhuara nga asemblazhi (montimi) i komponentëve të paraformuar: nuk rriten dhe nuk ndahen (organizma të tjerë rrisin trupin e vet apo komponentët e vet dhe pastaj replikohen me anë të ndarjes).

Viruset mund të infektojnë kafshë, bimë dhe baktere. Viruset që infektojnë baktere quhen bakteriofagë (baktere ngrënës), edhe pse në realitet nuk bëjnë gjë tjetër veçse shkatërrojnë qelizat bakterore që infektojnë.

Përmasat relative të viruseve

  • Përmasat luhaten nga 20-30 nm deri në 300nm. 1 nm është baraz me 10-6 mm; pra një e milionta e mm.
  • Me mikroskopin elektronik vëzhgohen thërrmijat virale, ndërsa me mikroskopin optik vëzhfohen qelizat e infektuara.

Struktura dhe klasifikimi i viruseve

Viruset janë organizma sub-qelizorë (nënqelizorë) që janë të përbërë nga: acidi nukleik dhe një veshje proteinike (kapsidi).

Disa viruse kanë një veshje të jashtme, që qëndron mbi kapsid, që quhet envelope, peplos, mantel apo perikapsid.

Thërrmijat virale apo virionet paraqesin në sipërfaqen e tyre antireceptorë që njohin dhe lidhen me receptorët e pranishëm në qelizat shënjë.

Acidi nukleik

  • Fortësisht i paketuar në kapsid
  • ARN ose ADN
  • Me zinxhir tek apo dopio
  • I drejtë ose qarkor
  • I lidhur me jone me ngarkesë pozitive ose me proteina bazike (virale apo qelizore) për të neutralizuar ngarkesat negative të grupeve fosfat.
  • Ka nevojë për një primer për të filluar replikimin (dyfishimin): t-ARN si primer

Proteinat virale

  • Proteina funksionale që mundlësojnë replikimin e acidit nukleik viral (ADN apo ARN-polimeraza)
  • Proteina strukturale të brendatrupëzuara në thërrmijat e reja virale si përbërës të kapsidit apo si struktura të veçanta të pranishme në perikapsid (për shembull hemoaglutinina)
  • Proteina që ndryshonë disa funksione dhe struktura të qelizës pritëse
  • Proteina të bashkëlidhura me acidet nukleike
  • Proteina të matriksit apo proteina M

Kapsidi, veshja proteinike e virusit

  • Funksioni: mbrojtje, njohja e receptorëve, guidë për gjenomin drejt bërthamës.
  • Struktura: formim strukturash të rregullta duke filluar nga nënnjësi të çrregullta (pa simetri)
  • Struktura e kapsidit përcakton simetrinë e virusit: binare, helikoidale, ikozaedrike, komplekse.
  • Forcat që mbajnë apo lidhin sëbashku protomerët nuk janë kovalente.

Forma dhe përmasat e viruseve

Virusi Varicella-zoster (VZV)

Virusi Varicella-zoster (VZV) – Virusi i Lisë

Morfologjia

Virus me mbështjellje, me kapsid ikozahedrik, me diametër 150 deri 200 nm.

Identifikimi

Mjafton vëzhgimi i kuadrit klinik.

Habitati

Njerëzit janë rezervuari i vetëm natyror për virusin që shkakton sëmundjen e lisë.

Faktorët e virulencës

Qëndrimi i fshehtë, veçanërisht në nyje.

Infektimi/sëmundja

Infektimi fillestar me VZV rezulton në sëmundjen e lisë (likardhë apo linë e bardhë), e cila karakterizohet nga dëmtime të shumta e të vogla që mbulohen dhe bien vetë. Rishfaqja e VZV-së pas një periudhe të gjatë fshehtësie – zakonisht disa dekada – rezulton në zoster (herpes zoster), shpërthim i lëkurës i kokalizuar dhe mjaft i dhimbshëm, që zgjat disa muaj.

Kontrolli dhe trajtimi

Me anë të vaksinimit që është i rekomanduar në fëmijëri. Gjithsesi një numër i vogël i fëmijëve të vaksinuar e marrin gjithsesi linë; sëmundja (infektimi) kalon në mënyrë të butë. Për personat mbi 60 vjeç  rekomandohet vaksina (Zostavax) për zosterin. Në raste të rrallapër të luftuar drejtëpërsëdrejti virusin mund të përdoret acikloviri, famicikloviri apo doza të larta interferoni.

 

© mbi tekstin, Rinstinkt 2012