Mikobakteret, Mycobacterium tuberculosis

Mikrobiologji: mikobakteret

Morfologjia e mikobaktereve

Mikobakteret janë bacile të gjatë e të hollë. Disa lloje prodhojnë forma filamentoze të gjata nga 10 deri në15 mikrometra. Janë gram pozitivë pavarësisht se nuk ngjyrosen me ngjyrosjen e Gramit për shkak të murit qelizor të pasur me lipide.

Disa lloje mikobakteresh janë saprofitë të patëkeq të shtresave sipërfaqësore të dheut apo komensalë në organizma të tjerë.

Mikobakterët që janë shkaktarë të patologjive të ndryshme tek njeriu mund të ndahen në dy grupe. Në grupin e parë, që quhet M. Tuberculosis complex, përfshihen M. Tuberculosis, agjent etiologjik i tuberkulozit tek njeriu; M. Africanum, variant i mikobakterit të tuberkulozit njerëzor; M. Bovis agjent etiologjik i tuberkulozit të lopëve, i transmetueshëm nëpërmjet rrugës ushqimore si mishi apo qumështi që nuk është pastorizuar.

Në grupin e dytë të quajtur Mycobacterium Other Than Tuberculosis (MOTT), pra mikobaktere jo-tuberkularë, futen mikobakterë të cilët mund ta infektojnë njeriun vetëm në kushte të favorshme, si në rastin e Imunodefiçencës së Fituar. Këtu futet edhe M. Leprae që është agjenti etiologjik i lebrës.

Mycobacterium tuberculosis

M. tuberculosis merret me rrugë ajrore. Kur mikobakteri i tuberkulozit gjendet në mushkëri shkakton një proses infiamator eksudativ, me një komponente vaskulare të konsderueshme, dhe me akumulim qelizash fagocituese, kryesisht makrofagë.

Makrofagët e mushkërisë fagocitojnë bakteret acid-rezistente dhe prezantojnë antigjenet tek linfocitet Th (ndihmës), duke i dhënë shkëndijën reaksionit imunitar.

Bakteret që mbijetojnë ndaj sulmit fillestar të makorfagëve shumëfishohen, në vakuolat brendaqelizore të makrofagëve, duke i vrarë këta të fundit. Më pas përhapen dhe shkaktojnë dëme në indet rrethues.

Ndërkohë reagimi imunitar shkon përpara. Shfaqen makrofagë të aktivizuar dhe linfocite T CD8+, pra citotoksikë specifikë, të cilët arrijnë të kufizojnë infeksionin tuberkular. Nga ana tjetër nmikobakteret nuk mund të shkatërrohen plotësisht, dhe kështu i jepet fillesë procesit infiamator kronik, i cili quhet edhe granulomatoz (apo thërrmijor). Procesi infiamator kronik paraqitet si një infiltrim qelizash monobërthamore që qarkojnë qelizat epiteloide dhe qelizat gjigande të Langhansit. Ky entitet infiamator merr emrin “tuberkul” apo gungëz nëse kërkojmë një ekuivalent shqip. Gungëza e infiamacionit kronik tuberkular qarkohet nga fibroza, ndërsa nëpjesën e vet më qëndrore i nënshtrohet nekrozës e mëpastaj precipitimit që kripërave të kalciumit.

Tek subjektet rezistentë procesi infiamator kronik, ose qëndron i lokalizuar ose maksimumi përfshin linfonyjet mediastinike satelite, duke formuar të ashtuquajturin kompleks parësor.

Nëse kompleksi parësor nuk sterilizohet plotësisht dhe përfundimisht, dëmtimi granulomatoz përkthehet në një infeksion kronik josimptomatik, i karakterizuar nga baktere të gjallë, që jetojnë edhe për dhjetra vite.

Në disa momente të caktuara të jetës personi që mban brenda vetes bacilet tuberkularë, pëson për një arsye apo një tjetër një defiçencë apo keqfunksionim të sistemit imunitar. Në këto raste ndodh riaktivizimi i kompleksit parësor dhe formimi i dëmtimeve granulomatoze të shumëfishta që mëpastaj bashkë-derdhen me nekrozë dhe lëngëzim të pjesës së vet qëndrore.

Dëmtimet granulomatoze mund ta derdhin përmbajtjen e vet edhe në qarkullimin e gjakut (kjo varet nga afërsia me enët e gjakut) duke shkaktuar shpërhapje të infeksionit tuberkular edhe në pjesë të tjera të mushkërise dhe më tej të vet organizmit – tuberkulozë e veshkave e kockave etj. Gjithashtu në këtë moment specifik të sëmundjes tuberkulare kihet edhe ekspektorat infektues.

Epidemiologjia

Tuberkulozi aktualisht është një patologji infektive që po rilind. Bakteri i tuberkulozit u zbulua nga Robert Koch në vitin 1882, në nder të të cilit quhet ndryshe edhe bacili tuberkular. Sëmundja e tuberkulozit deri më sot është mbajtur nën kontroll në vendet e zhvilluara, por nuk është arritur të zhduket.

Për sëmundjen e tuberkulozit është e rëndësshme verifikimi i pranisë së imunitetit qelizor specifik; gjë që realizohet nëpërmjet inokulimit intradermik të tuberkulinës – i ashtuquajturi reaksion i Mantoux-it.

Infeksioni tuberkular provokon zhvillimin e një hiperndjeshmërie të vonuar kundër antigjeneve të bakterit. Hiperndjeshmëria mund të evidentohet, siç përmendet më sipër, nëpërmjet testimit lëkuror me tuberkolinë. Pas rreth 2-4 javësh, injektimi intradermik i derivatëve të purifikuar proteinikë provokon shfaqjen e një “gungëze” të prekshme.

Testi pozitiv ndaj tuberkulinës tregon për një imunitet qelizor përkundrejt antigjenëve tuberkolarë, por nuk jep mundësi për të përdalluar mes infeksionit dhe sëmundjes së mirë-zhvilluar.

 

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

————————————————————————————–

 

Hyrje mbi Sistemin Imunitar

Hyrje mbi Sistemin Imunitar

 Ekzistojnë dy lloje përgjigjesh imunitare

Përgjigjet imunitare janë mekanizmat mbrojtës që organizmi ka kundër  patogjenëve, toksinave dhe agjentëve të tjerë të dëmshëm. Në përgjigjet imunitare, trupi e organizmi njeh makromolekulat e huaja dhe të rrezikshme dhe reagon për t’i eliminuar, nëpërmjet mekanizmave të imunitetit të lindur, të imunitetit qelizor dhe atij humoral.

Përgjigjet imunitare jo-specifike, apo thënë ndryshe të lindura, sigurojnë mbrojtje të  menjëhershme dhe të përgjithshme ndaj patogjenëve, disa toksinave, drogërave dhe qelizave kanceroze.
Përgjigjet imunitare specifike shenjestrojnë , nëpërmjet qelizave të sistemit imunitar, makromolekula dhe antigjenë të rrezikshëm.

Kur sistemi imunitar dallon antigjenet, prodhon kundërtrupat, që janë proteina specifike të cilat njohin epitopet antigjenikë dhe lidhen kështu me antigjene specifikë.

Një tjetër veti e sistemit imunitar është memorja imunologjike, që ka të bëjë me « kujtesën » e vet sistemit imunitar për molekulat e huaja dhe dhënien e një përgjigjje më të fuqishme në takimet e përsëritura me të njëjtat molekula antigjenike.

Evolucioni i sistemit imunitar

Jovertebratët  varen nga përgjigjet imunitare jo specifike, si barrierat fizike (kutikula, lëkura),  fagocitoza dhe peptidet apo proteinat antimikrobike, që janë molekula të tretshme që shkatërrojnë agjentët patogjenë. Tek vertebratët nuk njihen përbërës specifikë të sistemit imunitar, ndaj edhe klasifikohen,  ndër të tjera, si qenie më të ulëta.

Vertebratët përdorin si përgjigjet imunirate jo-specifike edhe ato specifike, përshtatëse si imuniteti qelizor dhe ai humoral.

Përgjigjet imunitare të lindura (jo-specifike)

Përgjigjet imunitare jo-specifike përfshijnë barrierat fizike si lëkura dhe veshjet me mukozë të rrugëve të frymëmarrjes dhe të aparatit tretës. Peptide (proteina) antimikrobike prodhohen nga qelizat epiteliale dhe kanë aftësi të shkatërrojnë apo inhibojnë rritjen e shumë mikrooranizma të njohur nga organizmi si patogjenë.

Fagocitët (qelizat e sistemit imunitar që kryejnë fagocitozë), ku përfshihen neutrofilët dhe makrofagët shkatërrojnë bakteret; duke i gëlltitur e mëpastaj duke i tetur në vakuolat lizozomiale brendaqelizore. Qelizat NK (natural killer) shkatërrojnë qeliza të infektuara nga viruset dhe qelizat tumorale.

Bakter që ka ngecur në pseudopodin e një qelize fagoocituese.

Bakter që ka ngecur në pseudopodin e një qelize fagoocituese.

Citokinat janë proteina senjalizuese që rregullojnë ndërveprimin mes qelizave imunitar e jo vetëm. Ndër grupet më të rëndësishme të citokinave janë: interferonët, TNF (Tumor Necrosis Factor), interleukinat dhe kemokinat.

Kur agjentët patogjenë  sulmojnë trupin, shkaktojnë një përgjigjie infiamatore (skuqje), e cila përfshin tre procese kryesore: zgjerim të  enëve të gjakut ç’ka sjell më shumë gjak në vendin e infeksionit; rritje të përshueshmërisë kapilare, që lejon lëngjet dhe kundërtrupat të kalojnë nga qarkullimi i gjakut në lëngun jashtëqelizor dhe indet përreth; dhe rritje të procesit të fagocitozës të nga ana e fagocitëve.

Përgjigjet imunitare specifike

Në imunitetin qelizor, qeliza/linfocite T specifike aktivizohen, prodhojnë e lëshojnë proteina që shkatërrojne qeliza të infektuara me viruse ose me patogjenë të tjerë brendaqelizorë.

Në imunitetin humoral aktivizohen qelizat/linfocitet B specifikë që shumëfishohen dhe specializohen në plasma-qeliza (plasma cells), të cilat  nga ana e tyre kanë si rol kryesor  të prodhojnë kundërtrupa.

Dy janë llojet e qelizave që marrin pjesë në përgjigjet imunitare specifike: linfocitet dhe qelizat që prezantojnë antigjenet (APC-AntigenPresentingCell).

Linfocitet zhvillohen nga qelizat staminale të palces së kuqe të kockave.

Qelizat/linfocitet T janë përgjegjëse për imunitetin qelizor.
Timusi (gjëndra e Timusit) u jep imunokompetencë linfociteve T duke i bërë ata të aftë  të dallojnë qelizat e trupit nga të huajat (të rrezikshmet). Dallojmë tre lloje linfocitesh T: Tc (cyotoxic, citotoksik) ose killer; Th (hellper, ndihmës); T memory (memorie).

Linfocitet B janë përgjegjës për përgjigjet imunitare humorale (me kundërtrupa). Linfocitet B specializohen me plazma-qeliza të cilat prodhojnë kundërturpat apo thënë ndryshe imunoglobulinat. Disa linfocite B shndërrohen në linfocite B të memorjes, të cilat  vazhdojnë të prodhojnë sasi të vogla kundërtrupash edhe pasi  infeksioni ka kaluar.

Përgjigjet imunitare varen nga kompleksi  madhor i histokompatibilitetit (Major Histocompatibility Complex MHC), që janë një grup gjenesh që kodifikojnë për një grup proteinash MHC.

Gjenet MHC të klasës së parë (MHC I) kodifikojnë për antigjenet vetjak, që janë glikoperoteina që ndodhen në sipërfaqen e shumicës së qelizave me bërthamë të trupit. MHC I aktivozojnë linfocitet T citotoksikë (CD8+).
Gjenet MHC të klasës së dytë (MHC II) kodifikojnë për glikoperoteina që shprehen në sipërfaqen e APCs të sistemit imuniatar, si p.sh. tek makrofagët apo qëlizat me dentrite, dhe prezantojnë peptide për linfocitet T helper (CD4+). Gjenet MHC të klasës së tretë kodifikojnë për përbërës të sistemit të komplementit dhe TNFs.

Ngjarje të njëpasnjëshme e të ndërlidhura

Në imunitetin e ashtuajtur qelizor, linfocitet T specifikë akktivizohen nga kompleksi MHC-antigjen i huaj i cili shprehet në sipërfaqen e qelizave të infektuara. Për të aktiviuat linfocitet T specifikë lipset edhe një sinjal bashkstimulues dhe interleukinat, kjo për të dalluar një antigjen vetjak i cili mund të ngatërrohet si i huaj.

Linfocitet T citotoksikë pas aktivizimit, i nënshtrohen shumëfizimit nga ku do të lindin klone CTL. Këto qeliza, pra linfocitet T citotoksikë (CTL) migrojnë në vendin e infeksionit dhe shkatërrojnë qelizat e infektuara nga mikroorganizmat patogjenë. Ndërsa aktivizimi i linfociteve T-helper (ndihmës) shpie në formimin e kloneve të linfociteve T-helper të cilët kanë si rol kryesor sekretimin e citokinave që aktivizojnë linfocitet B (përgjegjësit kryesorë të imunitetit humoral) dhe makrofagët. Aktivizimi i linfociteve B nga ana e linfociteve T-ndihmës është një nga mënyrat e ndërveprimit mes imunitetit qelizor dhe atij humoral.

Në imunitetin humoral, linfocitet B – të quajtur kështu ngaqë maturohen në palcën e kockave (Bone, nga anglishtja) – aktivizohen kur kombinohen me antigjenin. Aktivizimi i linfociteve B kërkon praninë e  1) qelizave që prezantojnë antigjenet, si qelizat dendritike dhe makrofagët, të cilat kanë të shprehur në sipërfaqen e vet një kompleks MHC- antigjen dhe 2) të linfociteve T-ndihmës që sekretojnë interleukinat.

Edhe linfocitet B apsi aktivizohen nga sinjalet  e lartëpërmendur, fllojnë e shumëfishohen duke dhënë klone qelizash. Nga klonet formohen edhe plazma-qelizat të cilat prodhojnë e sekretojnë kundërtrupa, pra, imunoglobulina (Ig). Kundërtrupat e prodhuar nga plazma-qelizat kombinohen me antigjenët përkatës, në mënyrë specifike, duke dhënë komplekset antigjen-kundërtrup, të cilat komplekse mund të çaktivizojnë patogjenin, të stimulojnë fagocitozën apo të aktivizojnë sistemin e komplementit.

Struktura e kundërtrupave

Struktura e kundërtrupave

Struktura e kundërtrupave

Kundërtrupat janë proteina (imunoglobulina) me një formë Y, ku dy krahët e sipërm lidhen në mënyrë specifike ne antigjenet përkatës. Molekula e kundërtrupit është e përbërë nga katër vargje polipeptidike: dy vargje të rëndë, identikë dh edy vargje të lehtë. Çdo varg polipeptidik ka një rajon konstant (C) dhe një rajon variabël (V), të ndryshueshëm.

Memoria imunologjike

Sistemi imunitar orfron përgjigjje më të zgjeruara dhe të efektshme kundrejt patogjenëve (antigjeneve), nëse këta ekspeozohen përsëri pas njëfarë kohe. Përgjigjja e parë ndaj një antigjeni ndërmjetësohet nga linfocitët naivë, që e takojnë antigjenin për herë të parë. Thuhet naiv sepse këto qeliza nuk janë eksperte në terma imunologjikë.

Takimet e mëpasshme me të njëjtin antigjen, të quajtura përgjigje dytësore, janë në përgjithësi më të shpejta, më të dendura dhe si pasojë më të efektshme se ato parësore. Përgjigjet imunitare dytësore ndërmjetësohen apo realizohen nga linfocitet e memories, që janë qeliza me jetë të gjatë të prodhuara gjatë përgjigjes imunitare parësore.

Memoria imunologjike optimizon aftësitë e sistemit imunitar për të luftuar infeksionet “këmbëngulëse”, apo ato që rikthehen.

Memoria imunologjike është, ndër të tjera, edhe një nga arsyet se përse mbrojtja që ofrojnë vaksinat zgjat për një kohë të gjatë.

© mbi tekstin, Rinstinkt