Farmakogjenetika

Farmakogjenetika

FarmakogjenetikaNjë ndër shumë shkencat e reja, të cilat lindin si domosdoshmëri e strukturimit të informacioneve të shumta, që njerëzimi përfton nëpërmjet metodës shkencore dhe investimit në kërkimin shkencor, është edhe farmakogjenetika.

Farmakogjenetika ka në bazë të saj mjekësinë e ngritur mbi gjenet. Kështu farmakogjenetika i personalizon farmakët (ilaçet) për t’i përputhur me strukturën personale të individit, e cila i detyrohet edhe gjeneve të këtij.

Me dijet e sotme, një doktor apo një kërkues shkencor nuk ka si ta dijë nëse një mjekim e veçantë (pra jo i zakonshëm!), do t’i japi të mira apo do t’i shkaktojë ndonjë dëm pacientit që i nështrohet trajtimit.

Gjenet e individit, e veçaërisht gjenet që kodifikojnë për proteina apo enzima që kanë të bëjnë me metabolizmin e drogërave dhe ilaçeve, kanë një efekt të madh, mjaft të rëndësishëm mbi mënyrën se si organizmi i individit reagon ndaj një droge specifike.

Këtu hynë në punë farmakogjenetika, e cila merr në shqyrtim diferenca mjaft të vogla, të cilat janë kushtetuese të ndrysheueshmërisë mes individëve… dhe mbi këto diferenca krejt të vogla përpiqet (të paktën aktualisht) të ndërtojë një terapi sa më të efektshme dhe të suksesshme.

Natyrisht, siç edhe çdo aktivitet tjetër i ri i sjellë në jetë nga njerëzimi, farmakogjenomika ka edhe implikime etike dhe morale. Duke filluar nga çështjet e ruajtjes së informacioneve private (privatësisë), nga perceptimi i gabuar i gjeneve dhe nga diskriminimi i mundshëm që mund të lindi, kryesish si pasojë e shtrembërimit të fakteve nga mediat dhe gazetarët e paditur, të cilët si në shumë raste të tjera nuk dinë ta kapin drejtë thelpin e çështjes, edhe duke mistifikuar dhe spekuluar shpesh paturpësisht.

Gjithsesi nuk duhet harruar, se farmakogjenetika kur të jetë mjaft e zhvilluar do të gjejë aplikime vetëm në raste specifike, ku një karakteristikë e veçantë e sëmundjes apo procesit patologjik ka një kolonë të fortë mbështetëse tek gjenet. Pa harruar edhe se pjesa më e madhe e sëmudjeve janë rezultat i një loje komplekse ku shenjat dhe simptomat janë rezultate të ndërveprimit mes faktorëve gjenetikë dhe ambientalë, apo jo gjenetikë.

Rinstinkt, 2014

—————————————————————————–

Mëlçia; fiziologjia e mëlçisë

Mëlçia; fiziologjia e mëlçisë

Mëlçia luan një rol thelbësor në metabolizimin e  shumë substancave; kryen, gjithashtu, funksione të rëndësishme biosintetike.

Pamje nga para dhe nga pas e mëlçisë

Pamje nga para dhe nga pas e mëlçisë

Në realizimin e këtyre funksioneve mëlçia favorizohet nga vendndodhja anatomike. Mëlçia është organi i parë që merr nëpërmjet qarkullimit portal, gjakun e pasuruar me elementë ushqyes – kryesisht amoniacide, monosakaride dhe acide lyrorë me varg të shkurtër ose të mesëm. Këto lëndë janë thithur nga tubi tretës dhe transportohen pikërisht drejt mëlçisë nëpërmjet venës portë.

Në mëlçi elementët ushqyes kapen nga hepatocitet dhe mund të metabolizohen, të akumulohen apo të rishpërndahen drejt pjesëve të tjera të trupit – sipas nevojave të organizmit.

Mëlçia ka një qarkullim të brendshëm gjaku karakteristik, kur gjaku venoz i ardhur, siç thamë,nga vena portë, përzihet me gjakun e pasur me oksigjen që transportohet nga arteria hepatike. Gjaku venoz dhe ai arterioz konvergojnë tek njëri-tjetri në shtratin e kapilarëve hepatikë të mëlçisë, ose siç quhen ndryshe sinusoidët.

Tradicionalisht parankima hepatike (e mëlçisë) përshkruhet sikur është e përbërë nga një tërësi njësish poliedrike me seksion ekzagonal, të quajtura lobtha.

Në qendër të çdo lobthi gjendet vena hepatike terminale, ndërsa në periferi të ekzagonit gjendet triadat portale, çdonjëra e përbërë nga vena portale terminale, dhe një ose më shumë komplekse të përbëra nga dukti i vrerit (i tëmblit) dhe arteria hepatike terminale.

Nga sistemi vaskular periferik i lobthit lindin sinusoidet, që duke kaluar përmes hepatocitëve mbërrijnë (derdhen) në venën qëndërlobthore.

Detyra (fisiologjike evolutive) kryesore e mëlçisë është ajo e të furnizuarit të organeve të tjera të turpit në çdo moment me materialin energjitik optimal.

Aftësia e mëlçisë për të akumuluar lëndë ushyese dhe për të moduluar biodisponibilitetin sistemik të tyre rregullohet nga shumë faktorë lokalë dhe nga kërkesat energjitike të organeve të tjera trupore.

Funksioni metabolik hepatik i nënshtrohet një kontrolli të imët kryesisht endokrin (hormonet pankreatike, të mbiveshkores dhe të tiroides).

Mëlçia, duktet intrahepatike, fshikëza e vrerit (tëmblit), stomaku, fillimi i duodenumit dhe pankreasi

Mëlçia, duktet intrahepatike, fshikëza e vrerit (tëmblit), stomaku, fillimi i duodenumit dhe pankreasi

Mëlçia kryen një rol fiziologjik metabolik të rëndësishëm në detoksifikimin dhe ekskretimin e xenobiotikëve, që mund të mbërrijnë në mëlçi nëpërmjet venës portë apo arteries hepatike. Quhen xenobiotikë ato substanca kimike të huaja për organizmin njerëzor dhe për historinë e tij evolutive (si ilaçet, pesticidet, ngjyruesit dhe konservuesit).

Mëlçia siguron sintezën e shumë proteinave plazmatike, dhe nëpërmejt prodhimit të vrerit, lëngut të fshikëzës së tëmblit, ekskretimin e shumë substancave si pigmentet biliare, kolesteroli, ilaçet apo xenobiotikë të tjerë.

Mëlçia, së fundi, luan edhe një funksion endorkin dhe gjatë jetës fetale edhe rol gjakpërftues (hemopoietik).

Rinstinkt 2013

————————————————————————————

Fakti se të gjithë ilaçet duhet të testohen tek njeriu përpara se të tregtohen, a nuk tregon se testet mbi kafshët nuk shërbejnë për asgjë?

Fakti se të gjithë ilaçet duhet të testohen tek njeriu përpara se të tregtohen, a nuk tregon se testet mbi kafshët nuk shërbejnë për asgjë?

Është si të thuash, “për çfarë duhen numrat e këpucëve kur prapëseprap këpucët duhet t’i provosh”. Por, testimi i 25,000 këpucëve është pak si shumë i ndryshëm nga të testuarit e vetëm disa palëve. Veçanërisht nëse ekziston rreziku që këpucët që teston mund edhe të të vrasin…

Testimi mbi kafshët nuk garanton efektet që një ilaç mund apo do të ketë tek njeriu, por kjo nuk do të thotë se testimi mbi/tek kafshët është i kotë. Jep gjithsesi indicje të forta mbi funksionin e vet ilaçit, na lejon të bëjmë një paraseleksionim për të përjashtuar përbërjet e dëmshme apo të panevojshme për trupin e njeriut dhe nga lejon po ashtu që të evidentojmë potencialin e të tjera ilaçesh. Në këtë kuptim modeli kafshë, pra testimi tek kafshët, përfaqëson një hapësirë lëvizjeje në të cilën shkencëtari mund të prodhojë dhe të provojë hipoteza të reja pa patur kufizimet që do të kishte me një qenie njerëzore. Një funksion thelbësor.