Semeiologjia e kraharorit – Semeiotika e gjëndrës së gjoksit (gjirit)

Semeiologjia e kraharorit – Semeiotika e gjëndrës së gjoksit (gjirit)

 

Anamneza e pacientes

Gjatë realizimit të anamnezës pacientes i drejtohen pyetje mbi moshën, moshën e menarkës dhe/ose të menopauzës, mbi karakteristikat e ciklit të vet menstrual (pra nëse ësthë i rregullt apo jo, nëse ka dhimbje, dizmenorrea etj.), mbi shtatëzaninë, mbi abortet që mund të ketë patur, mbi zakonet e saj seksuale, mbi përdorimin apo jo të kontracpeptivëve (oralë), mbi ushqyerjen me gji, mbi terapi të mundshme hormonale të ndjekura nga pacientja.
Së fundi i drejtohen pyetje për të hetuar ndonjë familjaritet të mundshëm për patologji neoplastike beninje ose malinje të gjëndrës së gjirit (për shembull:mamaja ka vdekur nga kanceri i gjirit në moshën X).

Ekzaminimi fizik

Inspektimi (kontrolli)

Çdo gji (gjoks) mund të ndahet semeiologjikisht në katë kuadrantë, si një orë në qendër të së cilës ndodhet areola dhe thitha. Kuadranti i sipërm-i jashtëm dhe zgjatimi sqetullor i gjëndrës janë vendi i 60% të patologjisë që prek gjirin.

kuadrantet ne te cilet ndahet gjendra e gjirit

Gjatë inspektimit (kontrollit të pacientes) kjo duhet të qëndrojë në ortostatizëm me duart afër hijeve dhe më vonë pas kokës, me një përthyerje të lehtë përpara të bustit.

Qëndrimi i pacientes gjatë hetimit

Qëndrimi i pacientes gjatë hetimit

Thitha (thumbi) është i përbër nga ind erektil (ngrehës) i mbuluar nga lëkurë e pigmentuar. Në majë apo një afërsi të saj mund të vihen re hapjet e dukteve galaktoforik (të qumshtit).

Areolat përreth thithës janë edhe këto të pigmentuara; intensiteti i pigmentimit ndryshon drejtëpërdrejtë në varësi të ngjyrës së errët të pacientes. Pigmentimi është më i vogël tek subjektet bionde, ndërsa rritet gjatë shtatzanisë dhe në rast pamjaftueshmërie të mbiveshkores.

Hetimi i kryer nga ekzaminatori realizohet duke proceduar në sens orar.

Gjatë kontrollit (inspektimit) vëzhgohet simetria e gjëndrave mamare, pamja sipërfaqësore, lëkura, pigmentimi, thitha dhe tërheqjet (rrudhjet) lëkurore.

  • Forma – është është diskoide apo konike (ndryshueshmëri fiziologjike).
  • Numri i gjinjve – përdoren termat: amasti, normomasti apo polimasti.
  • Numri i thithave – përdoren termat ateli, normoteli apo politeli.
  • Simetria (anizometria) – edhe pse shpesh simetria tregon apo “flet” për një jo-simetri fiziologjike të zhvillimit të gjinjve, rritja e vëllmit të një gjjiri mund t’i detyrohet një anomalie zhvillimi, pranisë së ndonjë cisti, mastitit apo ndonjë mase tumorale, të kufizuar apo të përhapur.
    Asimetria e gjinjve bëhet më e dukshme kur pacientja qëndron drejtë, në këmbë.
  • Vëllimi – përshkrimi i vëllimit realizohet duke përdorur termat: hipomasti, normomasti, hipermasti, gjigantomasti etj.
    Duhet të vëzhgohet nëse ka alteracione të profilit të gjëndrës; rilieve, mbufatje, tërheqje apo depresione.
  • Pamja sipërfaqësore – Duhet të vihet re dhe të sinjalizohet nëse ka rrjeta venoze të dukshme, eritema, ulçera, lëkurë si zhapë portokalli etj.
    Në rast mastiti, vihet re një skuqje e shpërhapur apo eritemë e lëkurës së gjirit. Një rrudhje (tërheqje) lëkurore lokale mund t’i detyrohet një tumori që prek ligamentet varës (mbajtës, pezullues) të gjëndrës.
Forma e gjinjve mund të jetë, ndër të tjera, diskoide apo konike.

Forma e gjinjve mund të jetë, ndër të tjera, diskoide apo konike.

Edema e gjoksit mund të jetë shprehi e një bllokimi të kanaleve limfatike të lëkurës, të cilat mund t’i detyrohen qelizave neoplastike.

  • Thithat – duhet vëzhguar vëllimi, forma, pigmentimi dhe simetria. Ndonjëherë në vend që të jenë të spikatura, të dala mund të jenë të tërhequra, të rrudhura. Mund të vëzhgohen ulçeracione bilaterale që zakonisht janë shprehje e një sëmundje dermatologjike beninje. Apo ulçeracione unilaterale që mund të jenë shprehi e një procesi malinj.
    Në inspektimin e thithave duket të vihet re dhe të referohet edhe mbi sekretimin e mundshëm dhe llojin e tij.
  • Tërheqja lëkurore – Për të dhënë një vlerësim të saktë mbi tërheqjen lëkurore të gjinjve duket mbajtur mend pak anatomi. Duhet mbajtur mend se gjëndra përshkohet nga ligamentet suspensorë (mbajtës) të Cooper-it. Kur këto ligamente tkurren si pasojë e pushtimit nga një masë tumorale, në sipërfaqe vihet re rrudhja e lëkurës.Ekzistojnë disa manovra për të bërë më evidente fenomenin e tërheqjes së lëkurës. Nëpërmjet tkurrjes së muskujve të kraharorit… njëra metodë kërkon që pacientja të shtypi pllëmbët e duarve përkundrejt njëra-tjetrës, në mënyrë që të forcohen dhe të tkurren muskujt e kraharorit. Metoda tjetër kërkon që pacientja të ushtrojë forcë në hijet e veta për të njëjtë arsye si më sipër. Këto manovra duhet të përsëriten më shumë herë për të eksploruar të katër kuadrantët e gjinjve.
Manovra për evidentimin e ndonjë tërheqjeje lëkurore

Manovra për evidentimin e ndonjë tërheqjeje lëkurore

Palpimi (prekja me dorë)

Palpimi, pra prekja me dorë e kraharorit, duhet të jetë sipërfaqësor dhe të kryhet me lkujdes të madh në mënyrë që ndonjë dëmtim të mos kaloj i pavëzhguar.

Palpimi (prekja me dorë) zakonisht realizohet “në spirale”, duke filluar nga thitha e mëpastaj duke kaluar nga kuadranti në kuadrant.

Në palpimin e thithës vlerësohet elasticiteti që, për shembull, në rast karçinomi subareolar humbet.

Gjatë palpimit (prekjes me dorë) të zonës areolare të gjinjve, vlerësohet duke ushtruar presion, sekrecioni eventual dhe natyra e tij.

Gjëndra mamare – Prekja me dorë e gjëndrës realizohet pra në spiral, në sens orar. Pacientja duhet të qëndrojë shtrirë me shpinë ose në këmbë, me gjymtyrët e dipërme fillimisht të lënë të lirë anash hijeve e pastaj të ngritur mbi kokë.

Në palpimn e gjirit duhen vlerësuar disa karakteristika:

  • Konsistenca dhe elasticiteti – rritja e konsistencës dhe humbja e elasticitetit sygjerojnë një infiltrim të natyrës neoplastike në indin nënlëkuror të gjirit.
  • Dhembshmëria (dhimbje në prekje) – zakonisht është shenjë e një procesi flogjistik apo e një mastopatie cistike. Gjatë periudhës që paraprin menstruacionet mund të ketë dhimbje në prekje, e cila bën pjesë në kuadrin e “tensionit premenstrual”. Ndërsa dëmtimet dhe proceset malinje janë zakonisht jo të dhembshme.

Nëse gjatë palpimit (prekjes me dorë) të gjirit vihen re masa, tek to duhen vlerësuar dhe përcaktuar këto karakteristika:

  • Vendi – lokalizimi kryhet sipas katër kuadrantëve në të cilët ndahet gjëndra e gjirit.
  • Vëllimi – preferohet të jepet një vlerësim sipas tre drejtimeve, gjatësi, gjerësi dhe trashësi. Kështu gjatë ekzaminimeve të ardhshme mund të gjykohet në evolucion vëllimor në sens progresiv apo regresiv.
  • Konturnet – nëse janë të rregullt, të lëmuar, apo jo të rregullt, në formë ylli (kjo e fundit haset zakonisht në rast tumori malinj).
  • Konsistenca – e butë, e fortë, “gëlqerore”, etj…
  • Dhembshmëria (dhimbja gjatë palpimit) – të shihet më sipër.
  • Lëvizshmëria – duhet vlerësuar lëvizshmëria e masës së prekur si në planin sipërfaqësor ashtu edhe në atë të thellë. Kujtoj se pjesa më e madhe e dëmtimeve beninje janë të lëvizshme, ndërsa proceset apo dëmtimet malinje mund të jenë të lëvizshme në fazat e para por bëhen gjithnjë e më statikë, më pak të lëvizshëm në stadet e mëpasshëm, meqnëse infiltrojnë (pushtojnë) indet rrethues.

Palpimit (prekjes me dorë) duhet t’i bashkëngjitet edhe eksplorimi i gropave të sqetullave dhe të rajoneve mbiklaveare dhe çervikale. Ky hetim bëhet për të vlerësuar gjendejen e gjëndrave limfatike; nëse janë të zmadhuar, të shkrirë me njëri tjetrin, nëse ndihet dhimbje gjatë palpimit etj. Po ashtu vlerësohet migrimi apo invazioni i këtyre gëndrave limfatike nga qelizat kanceroze metastazike.

Auskultimi (dëgjimi)

Gjatë auskultimit (dëgjimit) të gjirit mund të dëgjohen “zhurma” të prodhuara nga arteria mamare e brendshme gjatë fazave të avancuara të shtatëzanisë apo gjatë ushqimit të foshnjes me gji (për shkak të kërkesës së rritur për gjak).

 

Ekzaminimi diagnostik

Termografia apo Teletermografia – bazohen mbi vlerësimin e temperaturës sipërfaqësore, lëkurore të gjëndrës. Një rritje e temperaturës me 2 gradë Celsius është shenjë e një procesi patologjik.

Ekografia mamare – kryhet me sondë me frekuencë të lartë (7,5 MHz). Ekografia mamare është një metodikë instrumentale e patëkeq e cil mund të përsëritet pa limit, pa i shkaktuar dëme pacientit. Mundëson evidentimin e nyjeve cistike apo të tumorale. Për këto të fundit duhet të vlerësohen edhe kriteret e beninjitetit apo malinjitetit.

Mamografia – ekzaminim radiologjik që realizohet në tre projeksione me ekrane të posaçëm mbrojtës për të zvogëluar ekspozimin. Mamografia mundëson vlerësimin e modifikimeve të opacitetit të trupit gjëndëror. Po ashtu mund të vlerësohen fryrjet (mbufatjet) e mundshme dhe natyra e tyre, beninje apo malinje.

© Rinstinkt, mbi tekstin

—————————————————————————————–

Sistemi riprodhues femëror

Sistemi riprodhues femëror

Sistemi riprodhues femëror përbëhet nga organet seksuale parësore dhe organet seksuale dytësore. Organet seksuale parësore janë dy vezoret. Organet e tjera janë dy oviduktet apo tubat e Falopit që gjenden një në të majtë dhe një në të djathtë të mitrës, dhe lidhin këtët të fundit me vezoret.

Tubat e Falopit përfaqësojnë zgjatime të mitrës. Janë të ndërtuar nga shtresa muskuli të lëmuar dhe epiteli me qerpikë, që lejon lëvizjet peristaltike të nevojshme për avancimin e oocitëve dhe të qelizës (qelizave) spermatike. Tubat e Falopit janë edhe vendet e pllenimit.

Mitra dhe vezoret

Mitra dhe vezoret

Mitra është një organ zgavror me formë dardhe me përmasa rreth 7.5 cm gjatësi dhe 5 cm gjerësi. Mitra përfshin një shtresë muskulore të lëmuar, të jashtme – miometrin – dhe një shtresë mukoze të specializuar, të brendshme – endometrin. Funksioni kryesor i mitrës është që të sigurojë fiksimin dhe rritjen e qelizës vezë zë pllenuar dhe ushqyerjen dhe zhvillimin e embrionit. Përfaqëson edhe një rrugëkalimi të spermatozoidëve që tentojnë të arrijnë vezën që duhet pllenuar. Mirta vazhdon me qefën e mitrës, që më tej vazhdon me vaginën.

Vagina është një tub muskulor, rreth 7.5 cm i gjatë. Vagina është e veshur (së brendshmi) me lëkurë të modifikuar, që është një epitel luspor (luspak) që shfaq ndryshime ciklike. Shtrihet nga qafa e mitërs e deri jashtë trupit. Është organi që pret penisin; shërben edhe si kanal i lindjes.

Organet gjenitale të femrës njihen si vulva; përfshihen klitorin që përputhet me penisin tek mashkulli, dhe pëbëhet kryesisht nga ind ngrehës (tendosës, erektues). Buzët (labia) ndahen në buzët e mëdha dhe buzët e vogla. Vulva përfshin edhe daljen jashtë trupit të uretrës femërore.

Gjendrat e gjoksit i përkasin organeve seksuale femërore dytësore. Janë të ndërtuara nga dukte dhe shakuj të rrethuar nga ind fibroz dhe lyror. Funksioni i tyre është që të prodhojnë qumësht pas lindjes për ushqyerjen e bebes.

Dy vezoret gjenden, pezull, në zgavrën pelvike, me anë ligamentesh. Vezoret përbëhen nga oocitë në faza të ndryshme zhvillimi. Çdo oocit rrethohet nga qeliza të specializuara që prodhojnë hormone. Kjo strukturë njihet si folikuli ovarian dhe përfaqëson strukturën bazë të vezoreve. Funksion kryesor i vezoreve është të prodhojnë oocitë, nga të cilët do të zhvillohen qelizat vezë. Vezoret kanë edhe një funksion endokrin: ato prodhojnë hormone si estrogjeni dhe progesteroni.

[Lexo dhe: Sistemi riprodhues mashkullor]

© Rinstinkt blog

[Të pëlqeu postimi? Nëse po, atëhere mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

——————————————————————————————–

Kanceri i gjoksit

Kanceri i gjoksit

Kancerii gjoksit është tipi i kancerit qe prek me shumë femrat. Është një nga shkaqet kryesore te vdekjes se grave (nga kanceri), menjehere pas kancerit të mushkërive. Me shumë se 40000 gra vdesin çdo vit nga kanceri i gjoksit vetëm ne Shtetet e Bashkuara te Amerikes.

Faktorët e riskut  për kancerin e gjoksit janë: mbipesha (veçanërisht pas menopauzes), përdorimi i alkoolit (me shumë se dy pije ne dite), dhe mungesa e ushtrimit fizik.

Disa studime tregojne se, edhe pirja e duhanit është një faktor risku për kancerin e gjoksit. Femrat me histori familjare te afert me kancerin e gjoksit, pra ato që kanë patur të afërm me këtë lloj tumori, jane ne risk me te lartë. 10% i rasteve te kancerit te gjoksit ka prejardhje familjare (apo gjenetike), dhe rreth gjysma e ketyre pacienteve kanë mutacione ne një gjen supresor tumoral, BRCA1 ose BRCA2. Kur produkti proteinik normal i gjenit BRCA1 fosforilohet nga një proteinë-kinazë specifike, ai ndervepron me produktin proteinik normal te gjenit BRCA2 dhe disa përbërës te tjere për te riparuar demtimet e ADN-së.

Rreth 50% e kancereve e gjoksit e kanë zanafillen ne kuadrantin e sipërm, te jashtem te gjoksit. Ndersa tumori malinj rritet, ai mund te aderojë ne indin e thelle (tekafazit) te kraharorit. Ndonjehere ai, tumori, zjgerohet deri ne lekure duke krijuar nje gungë ose depresion (thellim).

Zakonisht,kanceri perhapet deri ne sistemin limfatik. Rreth dy të tretat e kancereve te gjoksit, ne kohen qe diagnostikohen për herë te pare, kanë metastazizuar (pra, janë perhapur), tashmë, ne nyjet limfatike.

Kur diagnoza dhe trajtimi fillojnë heret, 86% e pacienteve mbijetojne për (mbi) 5vjet, dhe 65% mbijetojne për (mbi) 20 vjet e me shumë. Pacientet e patrajtuar kanënjë shkalle mbijetese 5 vjetore prej vetëm 20%.

Mastektomia (heqja kirukgjikale e gjoksit) dhe trajtimi me radiacione janë metodat me teperhapura (“te zakonshme”) për trajtimin e kancerit te gjoksit. Lumpektomia (heqja kirurgjikale vetëm e pjeses se prekur nga kanceri) ne koniuksion me  trajtimin me radiacion duket se janë po aq efikase sa edhe mastektomia, ne disa raste.

Kemioterapia është e nevojshme ne parandalimin e metastazave, veçanërisht ne pacientet premenopauzale (qe s’e kanë kaluar ende). Një zhvillim i koheve te fundit netrajtimin e kancerit te gjoksit është përdorimi i modifikuesve te pergjigjeve biologjike, te cilet perfshijne interleukinat dhe kundërtrupat monoklonalë.

Rreth një te tretat e kancereve te gjoksit janë te varur nga estrogjeni; qe do te thotëse, rritja e tyre varet nga estrogjeni qarkullues. Heqja e vezoreve tek pacientet me këtë tumor lehteson simptomat dhe mund te shkaktoje zhdukjen e “semundjes”ne muaj ose edhe vite.

Një perqasje e rëndësishme ka qene ajo e zhvillimit te agjentëve farmakologjikë qe antagonizojnë aksionin e receptorëve te estrogjenit. Një sfide ka qene ajo e inhibimit te estrogjenit ne gjoks (pra, mos qarkullimin e tij ne indet egjoksit), ndersa ne te njëjtën kohe përftimin e beneficeve prej tij ne pjesë te tjera te trupit.

Vetë-egzaminimi, është një nga menyrat me te thjeshta për te bërë një kontroll te gjoksit, dhe vazhdimisht behen fushata për te nxitur dhe edukuar femrat ne kryerjen e këtij kontrolli personal; kryerja e këtij kontrolli dhe kapja sa me pare e kancerit te gjoksiti rrit shumë shancet e kurimit dhe mbijeteses.

Mamografia, qe është njëfare studimi radiografik i indit te butë te gjoksit, është e një ndihmete madhe ne percaktimin e dëmtimeve te vogla qe mund te mos jene të identifikueshme me egzaminimin normal (apo vetë-egzaminimin). Ne mamografi, “dëmtimet” shfaqen ne filmin e rrezeve X si zona me densitet te lartë (shiko figurën).

———————————————————————-