Sinteza moderne kombinon teorinë e Darvinit me gjenetikën

Sinteza moderne kombinon teorinë e Darvinit me gjenetikën.

Një nga premisat mbi të cilën Darvini bazoi teorinë e tij të evolucionit sipas seleksionim natyror ishte ajo që individët i transmetojnë traktet, tiparet, karakteret tek brezi i ardhshëm. Gjithsesi, Darvini nuk arriti të shpjegonte se si kjo mund të ndodhte ose pse individët ndryshojnë (janë te ndryshëm) brenda një popullate. Edhe pse Darvini ishte një bashkëkohës i Gregor Mendelit, i cili zbuloi modelet(skemat) bazë të trashëgimisë, ai nuk e kishte përvetësuar punën e Mendelit, e cila nuk u njoh nga komuniteti shkencor deri ne pjesën e parë të shekullit të 20-të.

Me fillimin e viteve ’30 dhe ’40 te shek. 20-të, biologët hasën në një kapërcim intelektual kur kombinuan principet Mendeliane të trashëgimisë me teorinë e Darvinit mbi seleksionin natyror. Rezultati ishte një shpjegim i unifikuar i evolucionit, i njohur si sinteza moderne, ose si teoria sintetike e evolucionit. Në këtë kontekst, “sinteza” i referohet kombinimit të pjesëve të ndryshme të teorive për të formuar një të unifikuar. Disa nga themeluesit e “sintezës moderne” ishin gjenetistët amerikanë Theodosius Dobzhansky, gjenetisti dhe statisticieni Ronald Fisher, gjenetisti britanik J.B.S. Haldane, biologu britanik Julian Huxley, bilogu amerikan Ernst Mayr, paleontologu amerikan George Gaylord Simpson, botanisti amerikan G.Leyard Stebins dhe gjenetisti amerikan Sewell Wright.

Sot, “sinteza moderne” trupëzon njohuritë tona ne rritje mbi gjenetikën, sistematikën, paleontologjinë, biologjinë zhvillimore, sjelljen dhe ekologjinë. Ajo shpjegon vëzhgimet e Darvinit mbi variacionin e pasardhësve në terma mutacionesh ose ndryshimesh në ADN, si zëvendësimet e nukleotideve. Mutacionet sigurojnë ndryshueshmërinë gjenetike mbi të cilën vepron seleksioni natyror, gjatë evolucionit. “Sinteza moderne”, e cila vë në dukje gjenetikën e popullatave si thelbin e evolucionit, i ka duruar mirë kritikat që kur u zhvillua. Ka dominuar të menduarit dhe kërkimin e biologëve që punojnë në shumë fusha, dhe ka rezultuar në akumulimin e shumë zbulimeve që konfirmojnë evolucionin sipas seleksionit natyror.

Pjesa më e madhe e biologëve jo vetëm që i pranon principet bazë të “sintezës moderne” por përpiqet edhe të kuptojë më mirë proceset rastësore të evolucionit. Për shembull, cili është roli i shansit në evolucion? Sa shpejt evoluojnë speciet? Këto dhe të tjera pyetje lindën pjesërisht nga një rivlerësim i të dhënave fosile dhe pjesërisht nga zbulimet e aspekteve molekulare të trashëgimisë. Këto analiza kritike janë një pjesë integrale e procesit shkencor sepse stimulojnë vëzhgimin dhe eksperimentimin shtesë pa përjashtuar riekzaminimin e  provave të mëparshme. Shkenca është një proces i vazhdueshëm, dhe informacioni që do të përftohet në të ardhmen mund të kërkojë modifikimin e disa pjesëve të caktuara të “sintezës moderne”.

Reklama

Cfare është evolucioni?

Cfare është evolucioni?

Mund ta percaktojme evolucionin si akumulimin (grumbullimin) e ndryshimeve te trashegueshme brenda një popullate gjatë kalimit te kohes. Një popullatë është një grup individesh te një lloji/specie qe jetojne ne te njejten hapesire gjeografike, ne te njejten kohe.

Termi evolucion nuk u referohet ndryshimeve qe prekin një individ te vetëm gjatë jetës se tij. Ne te kundërt, i referohet ndryshimeve te karakteristikave te popullatave gjatë ndryshimeve te brezave. Keto ndryshime mund te jene aq te vogla sa te jetë e veshtire te kapen/te perceptohen/te dallohen; ose mund te jene aq te medha sa ta bejne një popullatëte ndryshojë thellesisht nga popullata(t) paraardhese.

pema evolutivePra, mund te ndodh qe dy popullata (me njëparaardhes te larget te perbashket) te ndryshojnë ne një shkalle te tille saqe ne tu referohemi atyre si dy specie/lloje te ndryshme.

Një perkufizim i thjeshte për specien/llojin është: së një specie ështe një grup organizmash me strukture te ngjashme, funksion te ngjashem, dhe sjellje te ngjashme, te afte tenderveprojne me njeri-tjetrin.

Evolucioni mund te shihet nga dy perspektiva – ndryshimet e vogla qe shkaktojne ndryshime ne një popullatë, dheqe zakonisht vihen re pas disa brezash (mikroevolucion); dhe ngjarjet e medha evolucionistike, si për shembull, formimi i specieve te reja (te ndryshme) nga paraardhes te perbashket, dhe qe shihen ne terma afatgjate (makroevolucion).

Evolucioni ka implikime te rëndësishme praktike. Agrikultura duhet te perballet me evolucionin e rezistences së insekteve ndaj pesticideve. Ne te njejten menyre, mjeksia duhet te perballet me evolucionin e vrullshem te organizmave qe shkaktojne semundje, si baktret dhe viruset. (Ndryshime domethenese evolucionistike ndodhin ne periudha te shkurtra kohore tek insektet, bakteret dhe mikroorganizmat e tjere me cikel te shkurter jetesor.)

Menaxhimi i konservimit te specieve te rralla, ne rrezik, perdor principet (themelet, bazat) evolucionistike te gjenetikes së popullatave. Evolucioni i shpejte i baktereve dhe kerpudhave ne tokat e ndotura, perdoret për te pastruar keto toka (bioremediation). Evolucioni ka implikime edhe pertej biologjise. Për shembull, disa aplikacione kompjuterike perdorin algoritme qe imitojne seleksionin natyror ne sistemet biologjike.

© Rinstinkt 2012

———————————————————————————————————–