Anatomia krahasuese dhe evolucioni i llojeve

Anatomia krahasuese e specieve të afërta tregon ngjashmëri në strukturat e tyre.

Krahasimi i detajeve strukturore që gjenden në organizma të ndryshëm pr të afërt (me njeri-tjetrin) tregon ngjashmëri themelore. Këto ngjashmëri, këto karakteristika, kanë dalë nga e njëjta strukturë e një paraardhësi të përbashkët. Tiparet, vetitë, cilësitë e përbashkëta emërtohen: tipare homologe, dhe gjendja njihet si homologi (strukturore). Për shembull, merrni parasysh kockat e gjymtyrëve të gjitarëve. Krahu i njeriut, parakrahu i maces, penda e përparme e balenës dhe krahu i një lakuriqësi, edhe pse në pamje të parë mjaft të ndryshëm nga njëri-tjetri, kanë ngjashmëri në renditjen (vendosjen) e kockave, muskujve dhe nervave.

Homologji strukturore e gjymtyrëve të disa gjitarëve.

Figura tregon krahasimin e strukturave skeletike. Çdonjëra ka në pjesën e gjymtyrës që është më afrët trupit një kockë të vetme, humerus-in, ky ndiqet nga dy kockat e parakrahut (radiusi dhe ulna), më pas nga një grup kockash (të karpit) të kyçit dhe më tej akoma nga kockat e metakarpit dhe falangjet. Këto ngjashmëri të lënë përshtypje sepse krahët, parakrahët, pendët dhe krahët (për fluturim) përdoren për tipa të ndryshëm lokomocioni, dhe nuk ka asnjë arsye mekanike që ato të jenë kaq të ngjashme në stkukturën e vet skeletike. Renditje të ngjashme të pjesëve të gjymtyrëve të përparme  vihen re edhe tek zogjtë e lashtë, tek zvarranikët, tek amfibët, por edhe tek peshqit e parë që dolën nga uji dhe u përshtatën për jetesën në tokë miliona vite më parë.

Gjethet janë një shembull homologjie tek bimët. Në shumë specie bimësh, gjethet kanë modifikuar funksionet e tyre për të kryer funksione të tjera, përvec fotosintezës. Një gjemb i kaktusit edhe pse mjaft i ndryshëm nga një gjethe e zakonshme, është gjithsesi një “gjethe”, por e modifikuar. Gjëmbi mbron indin që gjendet më në brendësi të kaktusit. Modifikime të këtilla në organe të ndryshme të përdorura po në mënyra të ndryshme janë pasoja të një origjine evolutive të përbashkët. Struktura bazë e një paraardhësi të përbashkët mofikohet në mënyra të ndryshme për të kryer funksione të ndryshme.

Por jo të gjitha speciet (llojet) me tipare “të ngjashme” e kanë prejardhjen nga në paraardhës i përbashkët. Ndonjëherë kushtet e ngjashme e ambientit rezultojnë në përshtatje të ngjashme, në organizma me paraardhës mjaft të lartët ndërmjet tyre. Evolucioni i pavarur i strukturave të ngjashme në organizma “të largët” njihet si evolucion konvergjent.

Orycteropus afer (sipër) dhe Manis crassicaudata (poshtë) – milingonëngrënës

Orycteropus afer, milingonngrënës i rendit të Tubulidentata-ve dhe milingonngrënësi me luspa i Gjinisë Manis (psh. Manis culionensis, Manis crassicaudata), janë një shembull i shkëlqyer i evolucionit konvergjent. Ata i ngjajnë njëri-tjetrit në mënyrën e jetesës dhe në tipare strukturore. Të dy kanë thonj apo (kthetra) të fortë dhe të mprehtë për të gërmuar dhe hapur foletë e  e milingonave; gjithashtu kanë një turi të gjatë dhe një gjuhë të gjatë të ngjithshme për të kapur insektet. Por këto kafshë kanë evoluar nga paraardhës mjaft të largët të rendeve të gjitarëve.

Tiparet e përafërta strukturore që nuk janë homologe por kanë funksione të ngjashme që aknë evoluar pavarësisht në organizma mjaft të largët, quhen tipare homoplastike. Ngjashmëri të tilla, në specie të ndryshme, quhen homoplazi (një term më i vjetër, më pak i saktë, i përdorur nga disa biologë është: analogji).

Për shembull, krahët e disa organizmave të ndryshëm si insektet dhe zogjtë, i ngjajnë njëri-tjetrit, në pamje të parë; por ato nuk janë tipare homologe, janë tipare homoplastike që kanë evoluar në kohë për të kryer funksionin e përbashët të ffluturimit.

Krahët e zogjve janë parakrahë të modifikuar, të mbështetur nga kocka, ndërsa krahët e insekteve mund të kenë evoluar nga struktura velëza-ngjashme të pranishme në paraardhës ujor të insekteve.

Sikundër homologjia, homoplazia ofron prova të rëndësishme për evolucionin. Tiparet homoplastike janë me interes për evolucionin sepse demonstrojnë se organizmat me paraardhës jo të përbashkët mund të përshtaten në rrugë të ngjashme në kushte ambientale të ngjashme.

Anatomia krahasuese tregon praninë e strukturave “të mbetura”, pa asnjë funksion por që një funksion e kanë patur. Shumë organizma kanë organe ose pjesë organesh që në pamje të parë janë jofunksionalë ose të degjeneruar, të prishur, dhe që shpesh janë me përmasa të zvogëluara ose me mungesë pjesësh thelbësore. Strukturat atavike, “e mbetura” janë mbetje të strukturave më të zhvilluara që kanë qenë të pranishme dhe funksionale në organizma të së shkuarës.

Për shembull, në trupin e njeriut mël shumë se 100 struktura konsiderohen si atavike, apo mbetje të evoluconit, përfshirë kërbishtjen (kockat e shkrira të bishtit), dhëmballën e tretë (molarin e tretë, apo dhëmbin e pjekurisë) dhe muskujt që lëvizin veshët tanë. Balenat dhe pitonët kanë kocka atavike të gjymtyrëve të pasëm. Derrat kanë gishta atavikë, të mbetur, të cilët nuk e prekin tokën. Zogjtë jo-fluturakë si kiwi kanë kocka atavike të krahëve. Po ashtu, shumë kafshë që jetojnë nën tokë, në tunele të ndërtuar nga ato vetë kanë sy jofunksionalë.

Prania e strukturave atavike, apo të mbetura, që nuk kryejnë më asnjë funksion në trupin e një organizmi, është normaliteti për specie që përshtaten ndaj kushteve të ndryshuara të jetës. Disa struktura bëhen më pak të rëndësishme për mbijetesën dhe disa të tjera kthehen në mbetje të evolucionit, pa asnjë funksion, struktura atavike. Kur një strukturë nuk jep më asnjë avantazh selektiv, ajo mund të zvogëlohet dhe të humbas mjaf nga funksioni i vet me kalimin e kohës. Meqënëse prania e strukturave atavike zakonisht nuk është e dëmshme për organizmin, presioni për eleminimin e plotë të tyre është i dobët, dhe strukturat atavike gjenden në mjaft braza pasardhës.

—————————————————————————————————-

Reklama

Antiviviseksionistë si Kreacionistë

Antiviviseksionistë si Kreacionistë

Kushti paraprak për një gjykim korrekt është njohja autentike (e saktë). Njohja është autentike vetëm nëse është objektive, e pa kushtëzuar nga përqasjet ideologjike.

Personalisht, para se të rreshtohesha në mbrojtje të eksperimentimit mbi (me) kafshët, isha asnjëanës, as pro as kundër. Vetëm pasi pata studiuar dhe kuptuar rëndësinë e jashtëzakonshme që ajo ka, mora pozicionin tim.

Por, a mund të thuhet e njëjta gjë për ata që kundërshtojnë dhe pengojnë eksperimentimin me kafshët, ndër të cilët të parët “animalistët” (kafshistët)?

Nëse një person zgjedh a priori, mbi baza emocionale, se eksperimentimi mbi kafshët është i gabuar dhe është një e keqe, atëherë nuk do të kërkojë informacione në mënyrë objektive, në të kundërt do të priret që të mënjanojë gjithëçka që nuk konkordon (përputhet) me pozicionin e vet a priori-st (mbase duke etiketuar si “shkencë e korruptuar apo arkaike”) ndërsa do t’i jap evidencë të madhe çdo gjëje që në dukje kënaq pozicionin e tij, dhe kur nuk do të mund të gjejë asgjë të vlefshme në mbështetje të tezave të veta, nuk do të vonojë së shtrembëruari faktet për ti përshtatur sipas qejfit të vet.

“Animalistët” (kafshistët) kërkojnë dhe vënë në dukje vetëm dhe vetëm ato çka janë të nevojshme për të ngritur një ide të shtrembëruar mbi eksperimentimin mbi kafshët, duke lënë veçan triumfet e panumërta mjekësore dhe shkencore që kanë ardhur nga një praktikë e tillë. Për më tepër, ndryshojnë faktet duke i përshkruar ashtu siç iu intereson, për shembull rasti Talidomide që “animalistët” (kafshistët) ia mveshin (atribuojnë) kredibilitetit të modelit kafshëror (së kafshës), kur në realitet gabimi i detyrohej një hetimi eksperimental të pamjaftueshëm.

Një “animalist” (kafshist) që “argumenton” mbi eksperimentimin me kafshët është po aq objektiv sa edhe një kreacionist që “argumenton” dhe diskuton mbi evolucionin.

Për t’u marrë me një argument shkencor duhet para së gjithash të zhvishesh nga kushtëzimet ideologjike apo fetare.

Metoda Shkencore bazohet në të treguarit (demonstruarit) me anë të provave vlefshmërinë e asaj çka thuhet apo deklarohet. Çdo gjë që nuk kalon nga kriteret e metodës shkencore, nuk konsiderohet shkencë (për shembull homeopatia!).

Antiviviseksionizmi nuk është shkencë por fe: feja e të besuarit në ekzistencën e metodave zëvendësuese edhe në mungesë të provave.

Unë, duke mos patur një diplomë në inxhinieri, nuk do të guxoja kurrë të shkoja tek një inxhenier dhe t’i thoja se si  duhet  t’i pozicionoi këmbët e urës që po projekton, afërmendsh! Atëherë përse “animalistët” (kafshistët), të cilët nuk kanë as kompetencën më minimale, pretendojnë t’u mësojnë punën kërkuesve shkencorë?!

Edhe nëse do të kishte një diskutim akademik mbi vlefshmërinë e metodës eksperimentale (që nuk ka, sepse vlefshmëria e eksperimentimit me kafshët është e pa kontestueshme dhe pseudo-teoritë e antiviviseksionistëve nuk kanë asnjë kredit mes ekspertëve), përse mos të lejohet që me të të merren personat kompetentë? Çfarë kuptimi do të kishte futja e hundëve në një diatribë mes inhinierësh rreth pozicionimit më të mirë të këmbëve të një ure?

Është e qartë se diferenca mes urave dhe kafshëve qëndron në përfshirjen emocionale të njerëzve përkundrejt argumentit… dhe është pikërisht kjo përfshirje emocionale që (e) paragjykon arsyetimin!

Sigurisht asnjë nuk do të donte të përdorte kafshë në eksperimentimet, por nëse duam që të gjejmë kura për sëmundjet që godasin njerëzimin, nuk ka zgjidhje tjetër, ky është realiteti! Por, jo të gjithë janë të aftë ta pranojnë realitetin kur është i hidhur, shumë njerëz preferojnë të strehohen në iluzione komode dhe të besojnë se ekzistojnë metoda zëvendësuese.

Ata që i gënjen mendja, do të gjejnë gjithnjë dikë që është i gatshëm për të ushqyer iluzionet e veta.

Antiviviseksionistët janë të bindur se ka “shkencëtarë” që mohojnë vlefshmërinë e eskperimentimit me kashët, dhe kjo ushqen iluzionet e tyre.

Në këtë aspekt antiviviseksionistët janë të njëjtë me kreacionistët. Këta të fundit refuzojnë Evolucionin Biologjik dhe janë të bindur se ai është shkencërisht i gabuar (i pasaktë).

Nëse i flisni një kreacionisti ai do t’ju përgjigjet në të njëjtën mënyrë si një aniviviseksionist, duke përdorur të njëjtat fjalë, mjaft që të zëvendësohet “evolucion” dhe “viviseksion” (pra termi i pahijshëm që përdorin dinakërisht për të etiketuar eksperimentimin me kafshët) dhe pjesa e mbetur do të përputhhet perfektësisht:

  • Evolucioni është pseudoshkencë.
  • Viviseksioni është pseudoshkencë.
  • Më parë besohej se Evolucioni ishte i vlefshëm por tani, në dritën e zbulimeve të reja, është obsolet dhe i prapambetur.
  • Më parë besohej se Viviseksioni ishte i vlefshëm por tani, në dritën e zbulimeve të reja, është obsolet dhe i prapambetur.
  • Shkencëtarët e vërtetë refuzojnë vlefshmërinë e Evoluciionit.
  • Shkencëtarët e vërtetë refuzojnë vlefshmërinë e Viviseksionit.
  • Është demonstruar se Evolucioni është shkencërisht jo i vlefshëm.
  • Është demonstruar se Viiviseksioni është shkencërisht jo i vlefshëm.
  • Nëse Evolucioni studiohet ende nëpër universitete kjo ndodh për shkak të masonerisë ateiste.
  • Nëse Viviseksioni studiohet ende në universitete kjo ndodh për shkak të korrupsionit të industrive farmaceutike.
  • Vet docentët që japin mësim janë të ndërgjegjegjshëm për pavlefshmërinë e Evolucionit.
  • Vet docentët që japin mësim janë të ndërgjegjshëm për pavlefshmërinë e Viviseksionit.

E kështu me radhë.

Si përfundim, janë qëndrime foshnjarake, janë persona të refuzojnë të pranojnë realitetin, duke ndërtuar një botë fantazie. Do të ngjallnin dhembshuri apo mëshirë, po të mos ishte se lëvizja “animaliste” (kafshiste), në demokraci, ka shanse të mira për t’i tërhequr të gjithë në një mesjetë të re.

Propaganda “animaliste” (kafshiste) bazohet në slogane (parulla) thjeshtacake që fiksohen mirë në mendjen e turmave, është një indoktrinim i mirëfilltë fideistik i cili ndiqet nga prozelitizmi fetar. Në të kundërt, të përhapësh informacion shkencor të vërtetë, përtej të qenit një detyrë më e vështirë se ajo e të përhapurit fallsitete, ka më pak sukses sepse masat priren të refuzojnë kompleksitetin e argumenteve.

Feja e Krishterë e konsideron embrionin në të njëjtin nivel me një qenie njerëzore, dhe si i tillë duhet mbrojtur (tuteluar) me të njëjtat të drejta.

Feja Antispec(ie)iste i konsideron kafshët në të njëjtin nivle me qeniet njerëzore, dhe si të tilla duhet mbrojtur nga të njëjtat të drejta.

Futja e hundëve të Kishës Katolike hoqi (suprimoi) studimin e qelizave staminale embrionale.

Sektet antispec(ie)iste duan të bëjnë diçka edhe më të rëndë, të frenojnë përfundimisht progresin biomjekësor.

© MV, In Difesa della Sperimentazione Animale

© Rinstinkt,2012, për përkthimin në shqip

Qëniet e gjalla u shfaqën për herë të parë në Tokë

Qëniet e gjalla u shfaqën për herë të parë në Tokë.

Provat nga fosilet më të lashta tregojnë se jeta ka ekzistuar në Tokë për më të shumën e historise së saj. Paleontologjistët në Australinë Perëndimore kanë zbuluar shkëmbinj të shtresëzuar të njohur si stromatolitë[1] që duket të kenë rezultuar nga veprimi i baktereve të paktën 3.4 miliard vite më parë, dhe fosile të cianobaktereve (alga blu-të gjelbëra) janë datuar si rreth 3.5 miliard vite të vjetra. Të tjera prova kimike sugjerojnë se jeta mund të këtë lindur shumë më përpara, brenda pak qinda milionë vitesh pasi sipërfaqja e Tokës u ftua përfundimisht. Të kuptosh se si filloi jeta është njëherësh një problem shkencor nxitës dhe i vështirë. S’ka prova fosile që të tregojnë për jetën më të vjetër se 3.5 miliard vite, të paktën ende nuk janë gjetur. Ri-krijimi i kushteve që cuan në lindjen e këtyre organizmave të vjetër është e vështirë sepse dihet shumë pak, në mos fare, mbi karakteristikat kimike dhe fizike të Tokës së hershme. Gjithsesi, shkencëtarët kanë qenë duke zhvilluar hipoteza se si organizmat vet-replikues mund të jenë formuar dhe mund të kenë filluar të evoluojnë, dhe kanë testuar mundësinë për të ndodhur të këyre hipotezave nëpër laboratorë.  ndërsa asnjë nga këto hipoteza nuk ka arritur të gjëjë konsensusin e plotë, disa progrese janë bërë mbi këto pyetje themelore.

Që prej 1950-ës qindra eksperimente laboratorike kanë treguar se përbërjet kimike më të thjeshta të Tokës, përfshirë ujin dhe gazet vullkanike, mund të kenë reaguar për të formuar disa nga njësitë molekulare themelore të jetës, si molekulat që përbëjnë proteina, ADN-në apo molekulat që përbëjnë membranat qelizore. Edhe meteoritet e ardhur nga hapësira e jashtëme (jashtë Tokës) përmbajnë disa nga këto njësi themelore, molekula bazë, dhe astronomët duke përdorur radio-teleskopë kanë gjetur dis anga këto molekula në hapësirën ndëryjore.

Që të mund të fillonte jeta duheshin plotësuar disa kushte, tre kushte. Së pari, grupet e molekulave që mund të ripordhonin vetveten duhet të takoheshin, të mbidheshin sëbashku. Së dyti, kopjet e këtyre asemblazheve molekulare duhet të shfaqnin variacion, në mënyrë të tillë që disa prej tyre të ishin më të afta në shfrytëzimin e rezurseve dhe në përballjen me sfidat e ambientit. Së treti, variacionet duhet të jenë të trashëgueshme, në mënyrë që disa variante të mund të rriten në numër në kushte ambientale të favorshme.

Ende asnjë nuk e di se cili kombinim molekulash takoi i pari këto kushte, por kërkuesit shkencorë kanë treguar se si ky proces mund të këtë punuar duke studiuar një molekulë të njohur si ARN. Kërkuesit, së fundmi, zbuluan se disa molekula ARN-je mund të rrisin shkallen e zhvillimit të disa reaksioneve kimike specifike, përfshirë replikimin e pjesëve të molekulave të ARN-ve të tjera. Nëse një molekulë si ARN-ja mund të riprodhonte vetveten (ndoshta me asistencën e ndonjë molekule tjetër, apo molekulave të tjera), ajo mund të krijonte bazat për jetën e një organizmi të thjeshtë. Nëse keto molekula vet-replikuese paketoheshin në fshikëza apo membrana kimike, ato mund të kenë formuar “protoqeliza” – versionet e para të qelizave të thjeshta. Ndryshime në këto molekula mund të shpinin në variacione, si për shembull, replikimi me eficient  në një ambient karakteristik. Në këtë mënyrë, seleksioni natyror do të mund të fillonte të operonte, duke krijuar mundësi (oportunitete) për “protoqelizat” që kishin inovacione, apo risi molekulare, në rritjen e kompleksietit.

Ndërtimi i një hipoteze (totalisht) të pranueshme mbi origjinën e jetës do të kërkojë që shumë pyetje të zgjidhen. Shkencëtarët që studiojnë origjinën e jetës nuk e dinë akoma se cilat sete me elementë kimike mund të kenë filluar të parat replikimin e vetvetes. Edhe nëse arrihet që, që  nga elementë të thjeshtë të  ndërtohet një qelizë e gjallë në një laborator, nuk do të thotë se natyra ndoqi të njëjtën rrugë miliarda vite me pare, në Token e hershme. Historia e shkencës tregon se edhe pyetje shumë të veshtira si ajo mbi mënyrën e lindjes së jetës bëhen të zgjidhshme si pasojë e avancimeve në teori, e zhvillimit të instrumenteve të reja dhe e zbulimit të fakteve të reja.


[1] Stromatolitët modern janë formuar nga organizma njëqelizorë; për nga struktura u ngjajnë shume strukturave te formuara nga disa prej gjallesave te par ate Tokës.

Prova në mbështetje të evolucionit biologjik

Shumë fusha të shkencës kanë gjetur prova që mbëstesin evolucionin biologjik

Shumë lloje provash kanë kontribuar në të kuptuarit shkencor të evolucionit biologjik dhe pasojave të tij. Disa nga këto prova, si fosilet e kafshëve që kanë një kohë të gjatë që janë zhdukur (të gjendshme nëpër shkëmbinjtë sedimentarë) dhe shpërndarja gjeografike e specieve – ishin të njohura për shkenctarët e shekullit të 19-të dhe më parë. Të tjera lloje provash, si krahasimi i sekuencave të ADN-së, mundën të përdoreshin vetëm në shekullin e 20-të dhe të 21-të, me avancimin e njohurive mbi acidet nukleike dhe njohuritë teknike.

Provat për evolucionin nuk vijnë vetëm nga shkencat biologjike por edhe nga kërkimet historike dhe moderne në antropologji, astrofizikë, kimi, gjeologji, fizikë, matematikë dhe disiplina të tjera shkencore, ku përfshihen edhe shkencat e sjelljes dhe shkencat shoqërore.

Astrofizika dhe gjeologjia kanë treguar se Toka, planeti ynë, është mjaftueshëm e vjetër që evolucioni biologjik të mund të ketë rezultuar në speciet që shihen sot. Fizika dhe kimia kanë sjellë metoda datimi që kanë përcaktuar kohën (kohëzgjatjen) e ngjarjeve evolutive kyçe, thelpësore. Studime në specie të tjera, kanë treguar jo vetëm vazhdimësi fizike por edhe ngjashmëri të sjelljes midis specieve të ndryshme. Antropologjia ka siguruar prova të reja mbi origjinën e njeriut dhe ndërveprimin midis biologjisë dhe faktorëve kulturorë në formësimin e sjelljeve njerëzore dhe sistemeve sociale.

Si në çdo fushë aktive të shkencës, shumë pyetje kërkojnë ende përgjigjje. Biologët vazhdojnë të studiojnë marëdhëniet evolutive midis organizmave, ndryshimet gjenetike që prekin formën dhe funksionin e organizmave, efektet e organizmave në ambientin fizik të Tokës, evolucionin e inteligjencës dhe të sjelljeve shoqërore, dhe shumë e shumë çështje të tjera interesante. Por në çdo rast bëhen pyetje për të mësuar më shumë mbi si, dhe jo kur; evolucioni ka ndodhur dhe vazhdon të ndodh. Shkencëtarët po hetojnë më tej mbi mekanizmat që prodhojnë ndryshime evolutive dhe pasojat e këtyre ndryshimeve. Gjithsesi nuk duhet thenë se evolucion do të thotë progres; kjo nuk është e vërtetë.

Evolucioni biologjik është pjesë e një narrative historike që kërkon vëmendje, që kërkon shpjegim, dhe për të cilën shkencëtarët kanë mësuar mjaft gjëra të reja këto pak shekujt e fundit. Narracioni fillon me formimin e universit, sistemit diellor, dhe të Tokës, e cila rezultoi me  kushtet e nevojshme që jeta, sipas konceptimit tonë antropo-centrik, të mund të lindte dhe zhvillohetj…

Ndërsa  shumë pyetje mbeten ende mbi origjinën e jetës në Tokë, shfaqja e jetës vuri në lëvizje një proces biologjik që vazhdon edhe më sot. Sot, kapituj të rinj të këtij narracioni po zbulohen nëpërmjet studimit të proceseve gjenetike,  përgjegjëse për ndryshimet evolutive.

 

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]