Ayn Rand dhe Objektivizmi (shkurtimisht)

Ayn Rand dhe Objektivizmi (shkurtimisht)

Nuk ka asgjë që mund t’ia mohojë lirinë njeriut, veçse njerëz të tjerë. (Ayn Rand 1905-1982)

Gjatë shekullit të 20-të forcat binjake të fashizmit dhe komunizmit bënë që shumë intelektualë në Perëndim të vinin në dyshim etikën përfshirjes shtetërore në jetët e individëve.

ayn_rand_2Filozofja dhe novelistja russo-amerikane Ayn Rand besonte në një formë individualizmi etik, i cili e konsideronte ndjekjen e interesit personal (vet-interesit) si moralisht të drejtë.

Sipas Ayn Randi, çdo tentativë për të kontrolluar veprimet e të tjerëve nëpërmjet rregulloreve shtetërore korruptonte aftësinë e individëve për të punuar lirisht si anëtarë produktivë të shoqërisë. Me fjalë të tjera ishte e rëndësishme që të ruhej liria e njeriut prej ndërhyrjes së njerëzve të tjerë.

Më në veçanti Rand mendonte se monopoli që zotëron shteti në ushtrimin ligjor të dhunës është i pa moralshëm, sepse minonte përdorimin praktik të llogjikës dhe arsyes prej individëve. Për shkak të kësaj, Rand dënonte taksimin, sikundër edhe rregullimin shtetëror të bizneseve dhe shumë fusha të tjera të jetës publike.

Objektivizmi
Kontributi kryesor politik i Ayn Rand në mendimin politik është një doktrinë që ajo e quante Objektivizëm. Ajo e mendoi Objektivizmin si një “filozofi praktike për të jetuar në Tokë” që siguronte një set parimesh që qeverisnin të gjitha aspektet e jetës, përfshirë politikën, ekonominë, artin dhe marrëdhëniet ndërpersonale.

Objektivizmi është ndërtuar mbi idenë se arsyeja dhe racionaliteti janë të vetmet absolute në jetën e njeriut, dhe si rezultat, çdo formë e “thjeshtë e di” bazuar në fe apo instinkt, si për shembull besimi fetar/religjioni, nuk mund të siguronte një bazë adeguate për ekzistencën.

Puna e saj më me ndikim ishte Atlas Shrugged; në të artikulohen idetë e saj për sa i përket Objektivizmit. Ngjarjet e novelës zhvillohen në një versione të Shteteve e Bashkuara të Amerikës të sakatosura prej ndërhyrjes qeveritare dhe biznesmenëve të korruptuar; heronjtë e novelës janë industrialistët dhe sipërmarrësit prodhueshmëria e të cilëve mbështet shoqërinë dhe korporatat e të cilëve ushqejnë civilizimin.

Në ditët e sotme idetë e Ayn Rand rezonojnë ende fuqishëm në qarqet libertariane sikundër edhe në qarqe më të vogla liberale dhe konservatore amerikane.

Reklama

Doping apo smarting?

Fuqizimi, dopimi, smartingu, etika dhe shoqëria

Debatet mes titanëve të etikës, dhe interepretimit të saj, nuk kanë patur ndonjëherë të rreshtur; aq më tepër në ditët e sotme kur jemi futur dhe eksplorojmë gjithnjë e më shumë hulli të tjera, të trupit dhe derivateve të tij, morale dhe etike.

Ndër disa grupime, të cilat për lehtësi mund t’i identifikojmë si konservatore ndaj risisë, ka njëfarë frike dhe ndrojtjeje ndaj praktikave “dopuese”. Dikush do të ngrinte një pyetje mbi cilat janë praktika dopuese dhe cilat nuk janë të tilla; mbi këtë pikë do të përmend diçka interesante më pas…

Skull with a burning cigarette - V.Van Gogh 1885

Skull with a burning cigarette – V.Van Gogh 1885

Shqetësimi i këtyre grupimeve apo individëve, me të drejtë, duhet thënë, rrotullohet rreth çështjes të përdorimit, së pari të drogërave për të “fuqizuar” aftësitë mendore, funksionet konjtive dhe më pas të një sërë elementësh të tjerë, në pjesën më të madhe derivate të bioteknologjisë, që po ashtu do të rrisnin në mënyrë arbitrare, jo natyrore – thonë – aftësitë individuale në zhvillimin e një aktiviteti të caktuar…

Këtu, një njeri me sens kritik do t’i bënte vetes një pyetje: po cili është kufiri? Cilat janë praktika dopuese dhe cilat jo? Kujt i mbetet roli i gjykatësit për të vendosur? Natyrisht të gjithë e dimë përgjigjen: shoqërisë. Shoqëria ndërton vlerat mbi bazën e nevojave dhe firkërave të veta.
Ndërsa një pjesë e mirë e shoqërisë, me avancimet shkencore, teknike dhe bioteknologjike i ka lënë pas fantazmat e veta, një pjesë tjetër, ende konsistente, qëndron akoma e kapur nga pabazueshmëria e disa mënyrave të të parit të njeriut dhe trupit të tij – të ushqyera për shekuj të tërë nga letërsia, metafizika e humanistëve dhe filozofëve të një lloji caktuar.

Kjo pikë, kjo ndarje mes njerëzve me prirje humaniste, që i refuzojnë në mënyrë hipokrite zbulimet shkencore, dhe atyre që dinë t’i përshtasin dhe modifikojnë vlerat dhe qëndrimet personale (si rrjedhojë edhe totale të grupit) ndaj problemeve, në varësi të zbulimeve shkencore, prodhon sot shumë probleme të tjera (kujtoj për shembull debatin shterpë mbi ndarjen tru-mendje), ndër të cilët edhe ky i mësipërmi.

Dola pak nga rruga, por ishte e nevojshme të përshkruaja problemin dhe konfliktin që lind nga qëndrimi, anti-shkencor, i këtij grupimi, që mund ta quajmë nëse doni, humanist, fetar, obskurantist apo qoftë edhe vetëm konservator, ndaj risisë.

Këto grupe (ideologjike), shohin vërdallë për të gjetur “argumente” dhe liane mbi të cilat mund të kacavirren për të mbrojtur qëndrimin dhe interesat e tyre, të keqbazuara. Në këtë mënyrë veçse shprehet një pa-dëshirë për të parë realitetin, duke u përpjekur të influenconë dhe ndryshojnë realitetin e ashpër, stoik dhe arrogant… sipas ëndërrave të veta.

Janë ata që rezufojnë dhe shprehen kundër fuqizuesve konjitivë, kundër integratorëve ushqimorë, kundër gjithçkaje që sipas tyre nuk është natyrore e gjendjes njerëzore.
Por gjendja njerëzore është aq e papërkufizuar saqë këta, me një atropocentrizëm të pashoq, identifikojnë me arrogancë gjendjen e tanishme si gjendjen përfundimtare të procesit evolutiv – për më tepër duke vazhduar paturpësisht të mistifikojnë mbi kuptimin e evolucionit, që nuk është aspak ai i një procesi përmirësues por thjeshtë e vetëm stokastik, rastësor.

Paul Wolpe – një neuroeticist mjaft i njohur – na vë në dukje se si njerëzimi, se si ne, qeniet njerëzore, kanë (kemi) patur prej kohësh dhe kanë (kemi) ende në përdorim mënyra të ndryshme për të “fuqizuar”, përmirësuar aftësitë e veta (tona).

Për shembull, na kujton se ne dërgojmë fëmijët nëpër shkolla, mësojmë mbi tekste. Lexojmë romane e poezi, libra teknikë, zhvillojmë programe mësimi dhe stërvitjeje, kurojmë dhe pasurojmë aftësitë tona gjuhësore. Lista vazhdon me faktin se: ne përqiqemi të flemë mirë natën përpara një provimi apo detyre të veçantë që duhet ta bëjmë të nesërmen, hamë ushqime “inteligjente” si peshku etj.
Të gjitha këto veprime dhe sjellje, por edhe shumë të tjera, në mënyrat e veta dhe në masat e veta, udhëhiqen nga synimi për të krijuar ambiente, gjendje dhe mekanizma sa më funksionalë, që stimulojnë dhe mbështesin nivelin e kërkuar të “aftësisë” neurologjike dhe fizike. (Wolpe 2002)

Sipas Wolpe-s, problemi dhe refuzimi i sotëm vjen nga shkëndija direkte që vihet mbi përbërësit neurokimikë, strukturorë apo elektrikë të trurit, ndërhyrje  që e përdallon nga të mëparshmet, të cilat kemi shumë më shumë kohë që i vëmë në praktikë dhe janë bërë, medoemos, në mënyrë të pandërgjegjshme pjese e normalitetit tonë.

Sfidat e sotme mbi dopingun, mbi fuqizimin konjitiv, dhe risitë bioteknologjike lindin dhe janë të zjarrta sepse kanë një ritëm mjaft të lartë; për ta thënë ndryshe, refuzohen nga ata që ne i quajmë konservatorë sepse janë ndryshime të vrullshme që përmbysin, totalisht dhe jogradulaisht, botëkuptimin e tyre.
Në këtë mënyrë nuk mund të mbash as një pozicion hipokrit, sepse pozicioni rezulton totalisht i tjetërsuar sa hap e mbyll sytë; ndryshimet bioteknologjike janë të jashtëzakonshme.

Këtë botëkuptim, mos-ndryshim, staticitet, sado hipokrit dhe i pabazë të jetë në vetvete, duan t’ua imponojnë të tjerëve, duke apeluar për humanizmin e njeriut, për tjetërsimin e tij, për rrezikun e hybris-it tonë etj.

Rikujtoj Wolpe-n; sidosi, mundësia për të përmirësuar vetveten është një çështje personale; një çështje lirie personale; në fund të fundit një çështje lirie, thjeshtë e vetëm lirie.

Personat duhet të kenë të drejtën dhe të jenë të lirë të zgjedhin që të jenë më “të mirë”, dhe të mos pengohen apo stigmatizohen në rrugëtimin e tyre për të mbërritur atje ku dëshirojnë.

Të pëlqeu postimi?
Vendos një “Like” tek Faqja e Blogut në Facebook

Mes animalistëve shqiptarë…

Një udhëtim në botën e animalistëve shqiptarë

Të martën, mësoj se në Tiranë, përpara Bashkisë, është bërë një protestë nga një grup njerëzish, të cilët protestonin për vrasjen e qenve të rrugës nga institucione të lidhura me qeverisjen lokale.

animal cheBashkia e Tiranës duket se ka ndërmarrë një fushatë pastrimi të rrugëve të qytetit nga qentë endacakë dhe të papronarë apo të braktisur nga pronarët. Nisma e Bashkisë së Tiranës është një nismë e nevojshme, por që nga mënyra e procedimit kërkon debat, me të drejtë.
Është e nevojshme si nismë sepse qentë e rrugës janë një problem për qytetarët që jetojnë përditë në Tiranë, e gjetiu. (Se përse janë problem këtë bëni mirë t’ua kërkoni atyre që aktualisht jetojnë në Tiranë.)
Nga ana tjetër kërkon debat sepse siç e tregojnë edhe këta njerëz që protestojnë, mënyra e zgjedhur nuk përshtatet me botëkuptimin e tyre, apo të një pjese specifike të popullsisë.

Duhet thënë se protestuesit kërkonin që kafshët të mos vriteshin, por nga ana e tyre nuk jepnin ndonjë propozim më të mirë, më sustainable, pra të përballueshëm dhe racional, për zgjidhjen e këtij problemi akut dhe pse jo kronik.

Që do të thotë, se, nëse ka kërkesa që ato kafshë endacake të trajtohen si mbretër, këta protestueseë duhet t’i paraqesin qeverisjes lokale apo qëndrore fondet me të cilat të përballohet ky trajtim i kafshve endacake sikur të ishin mbretër.

Personalisht më duket se qeverisja lokale apo ajo qëndrore kur ballafaqohet me të tilla problematika duhet ta zgjidhi çështjen me racionalitet dhe me sa më pak klithma e ulërima.

Nëse ekziston një mënyrë tjetër për të zgjidhur problemin e qenve të rrugës, atëhere këta protestues do të bënin mirë që t’ia propozonin qeverisjes, lokale apo qëndrore. Thjeshtë protesta nuk mjafton, meqë nesër mund të dalë ndokush dhe të pretendojë se ngjyra e qiellit nuk i pëlqen… dhe do të qielli, bie llafi, të ketë një ngjyrë mavi apo manushaqe.

Pra të pretendosh ngritjen e “shtëpive të pushimit” për qentë e rrugës, kjo më duket krejt foshnjarake, dhe ngjason me qëndrimi i kalamajve që u kërkojnë prindërve të vet, gjëra të pamundura pa dashur t’ia dinë se si dhe se çfarë implikimesh kërkon një gjë e tillë. Përse? Sepse ngritja e këtyre qëndrave do të kërkonte fonde, të cilat ma ha mendja se mund të përdoren në mënyra të tjera në shërbim të drejtëpërdrejtë të njerzve. Të ndërtosh këto qendra, do të thotë se do t’u jepet qenve një vend qëndrimi në pritje të një adoptimi. Gjë që është shumë pak propabël, meqë po të sihte kështu nuk do të kishim përfunduar këtu ku jemi… Pra nuk do të kishte patur arsye që njerzit t’i braktisnin kafshët…

Por krahasimi i mësipërm çalon, sepse protestuesit për nga mosha nuk janë foshnje; duket se janë goxha të rritur. Me gjithatë, këta protestues nuk e kuptojnë, apo nuk duan ta kuptojnë se administratorët qëndrorë dhe/apo lokalë duhet të kenë disa përparësi. Njerëzit që kemi vendosur në administratë, apo që janë katapultuar në administratë në një mënyrë apo në një tjetër, mendohet se qeverisin njerëzit, dhe jo kafshët.
Pra administrata lokale apo qëndrore duhet të ketë në thelp të politikave të saja mirëqenien e njerëzve. Që do të thotë, me pak fjalë, se nëse për të patur apo mbërritur në një gjendje më të mirë për njerëzit, kërkohet edhe burgimi apo edhe vrasja e qenve endacakë, atëhere nuk shikoj se përse kjo nuk duhet të bëhet.

Kjo mund të shtrohet ndryshe kështu, mes kafshve dhe njerzve, kë duhet të zgjedhim? Unë zgjedh, njerëzit, pa dyshim!

Tani le të bëjmë udhëtimin mes animalistëve (#nazimalistëve) shqiptarë…
Ja disa pamje të komenteve të lëna në faqen e lëvizjes së tyre në Facebook; pamjet e mëposhtëme janë marrë, dje mbërma datë 25.03.2014 në faqen Facebook të AnimalRescueAlbania. Në momentin e fiksimit komentet e mëposhtëme ishin publike. Ndërkohë këto komente mund edhe të jenë fshirë, nga administratorët apo nga personat përgjegjës.

animalistët 1

Zonja apo zonjusha duket se për të mbrojtur qentë, pavarësisht faktit nëse këta qenër janë problem apo jo për shoqërinë dhe njerëzit që jetojnë në Tiranë, uron me vdekje, siç edhe mund të shihet më sipër, disa njërëz, që ndryshe nga kafshët, për të ngrënë bukën e ditës apo për të mbajtur fëmijët e vet, u duhet të punojnë…

 

animalistët 2

Ndërsa kjo zonjë/zonjushë tjetër, u uron një vdekje të ngjashme. Mund të themi, pa dyshim, se personi në fjalë në një luftë hipotetike për mbijetesë mes njerzve dhe kafshve, do të zgjidhte kafshët. Megjithatë, nëse pohimi apo supozimi i bërë nga unë nuk qëndron, do të jem mjaft i kënaqur që ta modifikoj…

 

animalistët 3

Kjo zonja/zonjusha tjetër, u uron funksionarëve të administratës një kancer… shpresojmë që të mbetemi në nivel urimi. Përndryshe psersoni në fjalë, sipas ligjeve, europiane mund të përndiqet penalisht. Madje, për këtë dhe raste të tjera të ilustruara policia e shtetit nuk do të bënte keq të hetonte.

animalistët 4

Një urim tjetër. Shpresoj shërisht, të mbetemi në nivel urimi, pa kaluar në praktikë…

animalistët 5

Ky është një koment emblematik, që ilustron më së miri atë që analistët dhe filozofët që merren prej kohësh me lëvizjet majtiste për të drejtat e kafshve, e quajnë një formë të re feje, që kërkon apriori të drejta të barabarta mes kafshve dhe njerzve. Për më shumë mund të lexohet një artikull i botuar në këtë blog, disa kohë më parë: “Reflektime etike mbi “të drejtat e kafshëve

 

animalistët 6

Ky është urimi më i bukur që mund të marri një njeri nga një tjetër njeri… që do kafshët.

Meqë këtu në këtë blog, së bashku me miq, kemi kohë që merremi me këto fenomene të irracionalitetit njerëzor, për këto lëvizje të reja pothuaj-fetare e dogmatike… më poshtë po shtojmë një listë modeste me artikuj që kanë të bëjnë thelpësisht me marrëdhënien e njeriut me kafshët.

>Reflektime etike mbi “të drejtat e kafshëve”
>Sterilizimi dhe pseudombrojtësit e kafshëve
>Anestezia në eksperimentimin me/mbi kafshët
>Shfarojse po, eksperimentim jo – irracionaliteti animalist
>Himnizimi i Dhunës
>Antiviviseksionistë si Kreacionistë

Rinstinkt, 2014

——————————————————————————–

 

Natyra, evolucioni, morali, shoqëria…

Mbi etikën, moralin, moralin evolutiv dhe atë shoqëror

morali, etika, evolucioni, natyra, njeriuIdeja se ne mund të ekstrapolojmë (shkëpusim, pra nxjerrim jashtë kontekstit) moralitetin objektiv nga ligjet e natyrës dhe evolucioni – kur në fakt nuk mund ta bëjmë, dhe nuk duhet ta bëjmë – është një pabazueshmëri naturalistike.

Kjo sepse, në këtë mënyrë, pra duke derivuar etikën nga natyra, ne rrezikojmë të krjojmë një sistem vlerash i cili është i keq, mizor, brutal dhe injoron shumë nga tendencat e larta të natyrës njerëzore, të kultivura në qindra mijëra vite të humanitetit.

Por natyrisht, kjo nuk duhet të na pengojë që të njohim dhe të eksplorojmë mënyrën se si evolucioni ka influencuar dhe  influencon moralitetin tonë.
Kështu, ne përpiqemi të përshkruajnë nevojat tona, mënryën dhe mekanizmat me anë të të cilëve kanë evoluar dhe kanë marrë formën e sotme. Theksoj se, kjo nuk duhet të ngatërrohet me atë që nevojat tona evolutive, instinktive, duhen ndjekur dhe kënaqur (vetëm) sepse vijnë nga natyra.

Me fjalë të tjera, të përshkruash se si apo çfarë është nuk do të thotë se si apo çfarë duhet të jetë.

Pra, edhe pse ne mund të kuptojmë dhe punojmë për të kuptuar forcat “e brendshme” që nga drejtojnë dhe influencojnë, kjo nuk e përjashton përgjegjësinë personale individuale.

Në këtë mënyrë askush nuk ka të drejtë të stigmatizojë apo përçmojë një grupim tjetër, qoftë edhe vetëm kulturor, duke i atribuar këtij vlera inferioriteti, sepse i ndryshëm nga self-i, pra in ndryshëm nga vetja, nga vlerat apo sjelljet e veta dhe grupimit të vet.

Me të njëjtën linjë mendimi, hidhen poshtë edhe dënglat e disa letrarucëve mbi Darvinizimin Social. Pra ideja se ligjet e shoqërisë duhet të imitojnë ato të natyrës, duke e lënë empatinë – edhe kjo si çdo gjë tjetër krijesë e evolucionit – mënjanë. Ndërsa darvinizmi social ngre lartë kompeticionin, garën dhe mbijetesën e më “të mirit”, ai injoron plotësisht strategji apo më mirë të them mjete evolutive si altruizmi dhe bashkëveprimi, tashmë gjerësisht të përvetësuara edhe si mekanizma të ndërveprimit shoqëror.
Evolucioni është deskriptiv, përshkrues, dhe jo perskriptiv apo udhëzues.

Për ta mbyllur, nuk ka kuptim të thuash se diçka që të jetë e mirë duhet të jetë natyrore… Sepse, ndonjëherë, edhe nga natyra, që në vetevete është mjaft e pasur, nuk ka shembuj apo përgjigje të gatshme.

Rinstinkt 2013

————————————————————————————-