Interferoni

Interferoni

Interferon alfa, Interferon beta, Interferon gama - (BDP)

Interferon alfa, Interferon beta, Interferon gama – (BDP)

Qelizat tona kanë disa mbrojtje kundër viruseve. Kur qelizat infektohen ato ndërtojnë enzima që ngadalësojnë sintezën e proteinave, dhe kështu ngadalësojnë rritjen virale. Gjithashtu qelizat e infektuara ndërtojnë proteina (enzima) që  presin ARN-në dy-vargëshe, e cila gjendet kryesisht tek viruset.

Gjithashtu, qelizat e infektuara alarmojnë sistemin imunitar duke sekspozuar pjesë të virusit në sipërfaqen e tyre.

Në rastet më të kqija, qelizat bëjnë një sakrificë të fundit duke shkatërruar veteveten me anë të procesit të apoptozës.

Kuptohet, qelizat tona nuk i bëjnë këto gjera në gjendje normale – këto masa drakonike duhet të fillojnë vetëm kur një qelizë është në rrezik.

Interferoni është një mënyrë me anë të cilës qelizat sinjalizojnë se është koha për të kaluar në gjendjen virus-luftuese.

Alarmi viral

Interferonët sekretohen (tahiten) nga qelizat e infektuara për të lajmëruar fqinjët e tyre, dhe pas stimulimit, edhe qelizat e sistemit imunitar sekretojnë interferon si pjesë të punës së tyre imunitet-mbrojtëse.

Interferonët janë proteina të vogla që lidhen me receptorët mbi sipërfaqen qelizore. Ky sinjal transmetohet mbrenda qelizës (pra në citoplazmë) dhe shpiie në formimin/prodhimin e qindra proteinave të përfshira në mbrojtjen virale.

Nga qelizat tona prodhohen tipe të ndryshëm intereferoni. Interferon alfa dhe interferon beta, shiko figurën, janë tipet më të përhapura, dhe prodhohen nga pjesa më e madhe e llojeve të qelizave, veçanërisht nga ato të sistemit imunitar.

Ata dërgojnë një sinjal të thjeshtë (bazik) për të ndalur rritjen dhe për t’u fokusuar mbi mbrojtjen. Interferon gama, sekretohet kryesisht nga qelizat T, dhe dërgon sinjale që rregullojnë përgjigjen e sistemit imunitar.

Terapi interferoni

Kur u zbulua për herë të parë, interferoni, dukej se do të ishte trajtimi perfekt për infeksionte virale. Duke qenë se ngadalësonte rritjen qelizore, dukej se do të shërbente edhe për të ngadalësuar rritjen e shpejtë të qelizave tumorale (kancerogjene).

Interferonët janë shumë specifikë dhe vetëm interferoni nga qelizat njerëzore apo të primatëve të tjerë është i efektshëm në trajtim.

Kështu, përdorimi i gjerë i tij duhet të priste deri në vitin 1980të, kur metodat e inxhenierisë gjenetike patën progres të mjaftueshëm sa për të mundësuar prodhimin e einterferonit rikombinant.

Sot, interferoni rikombinant, përdoret për të trajtuar hepetitin dhe sëmundje të tjera virale, sklerozën e shumëfishtë, dhe pak tipe kanceri. Gjithsesi, efekti i tij i madh mbi qeliza shkakton efekte anësore të rënda,dhe aktualisht përdoret vetëm në raste specifike.

 

Viruset kundërpërgjigjen

Viruset janë dinakë dhe siç mund të pritet ata kanë evoluar disa mënyra për të luftuar mbrojtjen e realizuar nga trupi me anë të interferonëve.

Viruse të ndryshëm bllokojnë veprimin e interferonëve të ndryshëm, në rrugën ndërmjet fiksimit tek receptorët qelizorë, tek njëpasnjëshmëria e sinjaleve që pasojnë në citoplazmën qelizore, e deri tek mbërritje përfundimtare në bërthamë.

Rinstinkt, përkthyer (përshtatur) nga PDB

——————————————————–

Enzimat si leva biokimike

Enzimat si leva biokimike

Popla dhe energjia e aktivizimit

Një analogji do të më lejoji që të ravijëzoj marrëdhënien mes enzimave dhe energjisë së aktivizimit. Një popël e madhe që qëndron në paqëndrueshmëri buzë një gremine (në zgrip) përmban goxha energji potenciale, por nuk ka për të rënë poshtë duke lëshuar energjinë e vet derisa diçka ta ngacmojë. Mund të ngacmohet vetvetisht ndërsa shkëmbi nën të gërryhet, por kjo mund të ndodh në një kohë mjaftë të gjatë. Lëvizja e poplës me anë të një qysqie do ta rrëzonte atë poshtë, përgjat faqes së greminës, e drejtuar nga momenti i vet.

Nëse e lidhim këtë analogji me kimikatet, substancat reaguese (reaktantët) janë popla në majë të greminës, energjia e aktivizimit është energjia e nevojshme për të lëvizur poplën, enzima është leva (qysqia, llozi), dhe produkti i reaksionit është popla në rrëzë (bazë) të greminës.

Sikundër leva (qysqia), enzima bën të mundur që një reaksion i caktuar të ndodh më shpejtë duke kaluar sipër “pengesës” energjetike. Edhe pse kjo analogji e ilustron konkretësisht konceptin e energjisë së aktivizimit, është në fund të fundit me një cen (të metë); në atë që enzima ndryshe nga njeriu që përdor qysqinë, duke shtuar energji në sistem, nuk shton asnjë lloj energjie në sistem.

Ky fenomen mund të përfaqësohet me anë të një grafiku, nëpërmjet enegjisë së reaksionit dhe drejtimit të reaksionit. Lakoreja e reaksionit tregohet në grafik.

grafik energjia e aktivizimit

Grafik mbi energjinë e aktivizimit të një reaksioni model

Reaktantët (reaguesit) duhet të mbikalojnë energjinë e aktivizimit (Eact) që reaksioni të mund të vazhdojë. Kur është i pranishëm një katalizator, ai zvogëlon energjinë e aktivizimit (Eact). Këtë e bën duke u dhënë reaktantëve një rrugëkalim të ndryshëm, alternativ, që kërkon më pak energji, për të mbërritur në gjendej përfundimtare. Vini re se produktet përfundimtare kanë (apo mbërrijnë), në fund, të njëjtën gjendje energjitike, pavarësisht përdorimit ose jo të enzimës.

 

© Rinstinkt 2013

——————————————————————————————————–

Frymëmarrja qelizore

Frymëmarrja qelizore

Burimi kryesor i energjisë për qelizat përfaqësohet nga glukozi (C6H12O6) dhe thyerja e tij nëpërmjet një reaksioni oksidim që ndodh me dy faza të ndara: glikoliza dhe frymëmarrja qelizore ose fermentimi (pra, me apo pa prani oksigjeni). Frymëmarrja qelizore kërkon praninë e oksigjenit dhe shpie në thyerjen e sheqernave me prodhimin e dioksidit të karbonit dhe ujit.

Glikoliza

Glikoliza është një proces me 9 reaksione të njëpasnjëshme që ndodhin në citoplazmë. Çdo reaksion katalizohet nga një enzimë specifike. Gjatë glikolizës një molekulë glukozi transformohet në 2 molekula acidi piruvik, duke lëshuar energji. Energjia përdoret për të prodhuar 2 molekula ATP-je dhe 2 molekula NADH-je. Acidi piruvik është ende i pasur me energji dhe kështu ai vazhdon “të përpunohet” më tej.

Frymëmarrja qelizore

Frymëmarrja qelizore kërkon praninë e oksigjenit – aerobiozë. Gjatë frymëmarrjes qelizore acidi piruvik oksidohet dhe thyhet në dioksid karboni dhe ujë. Ky proces ndodh në mitokondri dhe ka si qëllim prodhimin e ATP-së.

Fermentimi

Fermentimi është procesi i përdorur nga disa qeliza, për të përftuar energji, kur nuk ka oksigjen – anaerobiozë. Gjatë fermentimit glukoza kthehet në molekula më të thjeshta duke çliruar energj. Fermentimi fillon me glokolizën dhe përfundon me prodhimin e acidit piruvik. Gjithsesi, acidi piruvik shndërrohet në substanca që janë të ndryshme në varësi të tipit të fermentimit. Gjatë fementimit alkolik, acidi piruvik transformohet në alkool etilik, ndërsa gjatë fermentimit laktik ai kthehet në acid laktik.

 

© Rinstinkt, 2012

————————————————————————————————————-

Organele qelizore: Mitokondritë

Mitokondritë janë sistemet energji-prodhuese të qelizës, ku nëpërmejt fosforilimit oksidativ formohen molekula të ATP-së. Mitokondritë janë të rrethuara nga një membranë e jashtme dhe nga një membranë e brendshme;kjo e fundit organizohet në disa palosje apo përthyerje karakteristike.
Midis dy membranave ekziston një hapësirë karakteristike, ku gjenden disa molekula dhe enzima me rëndësi të veçantë për jetesën qelizore.
Hapësira e brendshme e mitokondrive është e ndarë në disa kompartimente apo reparte. Brenda mitokondrive ka enzima, koenezima, ujë, fosfate dhe molekula të tjera që janë të nevojshme për frymëmarrjen qelizore.
Mendohet se origjina evolutive e mitokondrive vjen nga disa baktere të lashta të cilat duke infektuar vazhdimisht entitet e para protoqelizore u shkrinë me këto, duke u kthyer në organele brendaqelizore. Aktualisht mendohet se këto baktere antikë ishin mjaftë të ngjashme me bakteret që sot futen tek Ricketsia.

Lizozome

Organele qelizore: lizozomet

Lizozome

Pamje me mikroskopi elektronike me transmison (MET) e lizozomeve. Lizozomet jane fshikeza/pjese tevecuara te qelizes, qe permbajne enzima te fuqishme tretese. Lizozomet primare (paresore) lindin dhe shkeputen nga kompleksi i Golxhit. Kur nje lizozom(paresor) takon dhe gelltit material per te tretur, ai shnderrohet ne njelizozom dytesor (sekondar). Fshikezat e gjera, te shfaqura ne figuren me larte, jane lizozome sekondare (dytesore) qe permbajne materiale te ndryshme ne tretje e siper.