Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Disa rezultare shkencore të kërkimit shkencor mbi kafshët:

  • Demonstrimi i materialit gjenetik – F. Griffith – Eksperimentim mbi minjtë
  • Vaksina kundër li-së – E.A. Jenner – Eksperimentim mbi gjedhët
  • Zbulimi i impulsit nervor – A.L Hodgkin dhe A. Huxley – Eksperimentim mbi kallamarët
  • Rregullimi i të rahurave të zemrës – O.Loewi – Eksperimentim mbi bretkosat
  • Kura e diabetit (insulina) – F:G:Banting – eksperimentim mbi qentë
  • Transfuzioni i gjakut – Mjekë të ndryshëm – Eksperimentim mbi qingjat
  • Studimi i trapienteve të organeve – A:Carrel – eksperimentim mbi lloje të ndryshme kafshësh
  • Vaksina kundër poliomielitit – A.B.Sabin – Eksperimentim mbi majmunat
  • Sieroterapia kundër-tërbimit – L. Pasteur – Eksperimentim mbi specie të ndryshme
  • Zbulimi i neuroneve pasqyrë (empatia) – G. Rizzolatti – Eksperimentimi mbi majmunët
  • Terapia HIV (me antiretroviralë) – Ekipi i R.C. Gallo – Eksperimentimi mbi majmunat

E të tjera, e të tjera…

——————————————————————————–

Reklama

Një lloj i ri pacemaker-i; pacemaker biologjik

Një lloj i ri pacemaker-i; pacemakeri biologjik

Në 17 dhjetor të viti të kaluar, në Nature Biotechnology është botuar një studim që përshkruan punën e disa kërkuesve shkencorë të cilët kanë arritur që të krijojnë një pacemaker biologjik.

Shkencëtarët kanë shndërruar apo transformuar qelizat normale të zemrës, pra ato që kanë funksion tkurrës, në qeliza pacemaker, pra në qeliza të afta për t’u veteksituar.

Skemë që tregon rrugët përçuese të impulsit kardiak, nga nyja senoatriale e deri në miokardin ventrikular

Skemë që tregon rrugët përçuese të impulsit kardiak, nga nyja senoatriale e deri në miokardin ventrikular

Qelizat pacemaker janë ato qeliza të muskulit kardiak që kanë pak fibra proteinike me funksion tkurrës, ndërsa kanë aftësinë të gjenerojnë ritmin kardiak. Grupimi kryesor i qelizave pacemaker të zemrës është ai i njyes sinoatriale, i cili edhe imponon ritmin e vet grupimeve të tjera me frekuencë veteksitimi më të vogël.

Risia është se, shkencëtarët kanë krijuar një lloj të ri pacemakeri. Ndryshe nga ai artificiali, pacemakeri biologjik është krijuar duke futur në disa qeliza të zemrës së një derri indie (kavieje) gjenin e quajtur Tbx18, i cili nxit qelizat embrionale kardiake të diferencohen në qeliza pacemaker.

Pas disa ditësh, qelizat në të cilat ishte futur gjeni në fjalë, gjeneruan impulset e para elektrike në mënyrë të vetvetishme dhe ishin të padallueshme nga qelizat pacemaker origjinale, native.

Ky është një zbulim që ka potenciale të mëdha sepse mund të hapi rrugën drejtë një terpaie të re për të kuruar disa shqetësime të zemrës.
Përqasja në fjalë mund të testohet tek njerëzit dhe terapia mund të realizohet duke injektuar gjenin që kryen përdallimin në një grup qelizash të zemrës së pacientit ose duke transplantuar qeliza pacemaket të krijuara në laborator.

 

  • Nidhi Kapoor, Wenbin Liang, Eduardo Marbán, and Hee Cheol Cho. (2012). Direct conversion of quiescent cardiomyocytes to pacemaker cells by expression of Tbx18. Nature Biotechnology. doi:10.1038/nbt.2465

Rinstinkt, Maj 2013

—————————————————————————-

Qëndrimi dogmatik ndaj eksperimentimit shkencor me kafshët

Qëndrimi dogmatik absolutist ndaj eksperimentimit shkencor me kafshët

Për animalistët (kafshistët) që arsyetojnë, në pamje të parë, në terma pseudo-etikë, eksperimentet shkencore mbi kafshët janë të gjithë e njëjta gjë.

Animalistët (kafshistët) harrojnë ose nuk duan të thonë se, në eksperimentimin me kafshët janë të prëfshira mijëra e mijëra modele të ndryshme, që përdoren në një miriad eksperimentesh e hipotezash të ndryshme që duhen testuar.
Nuk mund të grumbullohen së bashku, sikur të ishin rraqe, të gjitha teknikat e eksperimentimit shkencor mbi kafshët. S’ka kuptim.

Nëse një studim tregon se minjtë  (një lloj i caktuar miu) është një model i keq për studimin e sistemit imunitar njerëzor, kjo nuk do të thotë se është një kritikë e përgjithshme ndaj të gjithë eksperimentimit me kafshët.
Nëse kjo interpretohet kështu dhe mbi këtë  keqinterpretim të qëllimshëm keqinformohet publiku kjo lind nga dashakeqësia dhe injoranca e këtyre grupimeve.

Pra, nga një kritikë e tillë, nuk mund të nisesh e të deklarosh se, për shembull, macja është një model i keq për eksperimentet që kanë të bëjnë me shikimin…

eksperimentimi shkencorIdeja e kritikimit të eksperimentimit mbi kafshët, in toto, nuk mund të funksionojë kurrsesi sepse kritikon njëherësh shumë gjëra të ndryshme me njëra-tjetrën.

Mbase nga qëndrimi i tyre pseudo-etik, të gjitha kafshët (modelet kafshë) ngjajnë me njëra-tjetrën, por qëndron fakti se shkencërisht mes dy modelesh-kafshë të ndryshme mund të ketë më shumë diferenca nga sa ka mes një modeli dhe një sistemi testimi (përplotësues) in vitro.

Ekziston një deferencë thelbësore mes atyre që mbrojnë eksperimentimin mbi kafshët dhe thonë “Po eksperimentimit shkencor mbi kafshët!” dhe atyre që thonë “Jo ndaj eksperimentimit shkencor mbi kafshët”.

Mbrojtësit kanë ndërmend përdorimin e modeleve specifike të kafshëve kur nevojiten, dhe ka të bëjë me modelin më të mirë që kemi aktualisht… për studimin e një patologjie të caktuar, bie llafi.

Ndërsa animalistët, kur kokëfortësiisht pozicionohen kundër eksperimentimit me kafshët thonë, jo ndaj të gjitha modeleve-kafshë, jo ndaj të gjitha rrethanave dhe jo pavarësisht rrethanave.

Përqasja e mbështetësve të eksperimentimit shkencor mbi kafshët është racionale, sepse ka të bëjë me vlerësimin dhe gjykimin rast pas rasti, ndërsa pozicioni i animalistëve (kafshistëve) ësthë absolut, dogmatik, obskurantist.

Dhe kur mban një qëndrim dogmatik, absolutist, dihet ku e ke vendin. 😉

Rinstinkt 2013

——————————————————————————————–

Katastrofa e Talidomidit dhe eksperimentimi mbi kafshët

Skandali i Talidomidit  dhe eksperimentimi mbi kafshët

Talidomidi është një ilaç që u jepej grave shtatëzënë mes viteve 1957 dhe ‘61-’62. Talidomidi shërbente për të qetësuar të vjellat gjatë shtatëzanisë. Vetëm më pas u zbulua se, ilaçi talidomid, kishte disa efekte anësore të tmerrshme mbi fetusin, të cilit i bllokonte zhvillimin e gjymtyrëve.

Nga talidomidi mund edhe të vdisje; në vende të ndryshme të botës pati me qindra (deri mijëra) viktima, derisa ilaçi u hoq nga qarkullimi.

Vetëm pas 50 vitesh nga tragjedia, shtëpia farmeceutike gjermane, Gruenenthal – që prodhonte talidomidin –   kërkoi publikisht falje.

“Na vjen keq – tha administratori i deleguar i firmës – Kërkojmë falje që për 50 vite nuk gjetëm mënyrën për të komunikuar me ju si njeriu me njeriun”.

Por, kjo deklaratë, e të tjera, nuk do të mund kurrë të shpërblejnë mijëra nëna dhe fëmijët e tyre që ishin viktima të pafata të ilaçit në fjalë.

Nënat si kavie

Tamam, pas skandalit të Talidomidit, në vitet ’60, fillimisht në Gjermani e më pas në të gjithë botën u futën rregullat e para dhe farmakovigjilanca, për të parandaluar rreziqe të reja nga efektet anësore (kolaterale) të ilaçeve.

Në rastin e Talidomidit, ishin praktikisht nënat shtatëzanë që “shërbyen” si kavie… Sepse ilaçi i Talidomidit ishte testuar, po, mbi kafshët, por jo në mënyrën e duhur mbi kafshët shtatëzëna. Kështu nuk u pa praktikisht efekti teratogjenik i Talidomidit tek fetuset.

Nëse eksperimentimi do të ishte kryer në mënyrën e duhur – që në atë kohë nuk mund të konceptohej, sepse tek e fundit nuk kishim eksperiencë – do të ishin shmangur të gjitha vuajtjet e nënave dhe fëmijëve që lindën të gjymtuar për shkat të ekeftit herë teratogjenik e herë të tjera vrasës të Talidomidit.

Talidomidi dhe eksperimentimi mbi kafshët

Ky i Talidomidit, është një mësim që duhet mbajtur mend mirë, duhet të fiksohet mirë në ndërgjegjjen kolektive, sepse aktualisht, kryesisht në vendet e zhvilluara, janë shfaqur grupime që ndërmarrin fushata për të rrëzuar hapin e detyruar të eksperimentimit shkencor mbi kafshët përpara se ilaçi të tregtohet, apo t’i futet hapit tjetër të testimit.

Këto grupime, që kërkojnë rrëzimin e eksperimentimit me kafshët, kanë një pozicionim të tipit demagogjik, duke qenë se stimulojnë emocionet më të përcipta të njeriut mesatar, i cili “informohet” në mënyrë të gabuar, pra gjysmake, mbi realitetin e eksperimentimit me kafshët.

Nga ana tjetër, qëndrojnë ata që e mbështesin dhe e nxisin eksperimentimin me kafshët duke qenë se është një nga mënyrat për të rritur mirëqenien dhe progresin shkencor. Progres shkencor që mund të ketë qoftë edhe vetëm synime njohjeje teorike të gjërave.

Ata që kanë lexuar (nëpër rrjet) se, Talidomidi nuk mund të parandalohej sepse nuk jep të njëjtat rezultate tek kafshtë me ato te njeriu, duhet të kërkojnë gjithnjë referencat, që në këtë rast duhet të vijnë nga burime të sakta, shkencore e të konfirmuara. Pohimet si ato të mësipërme nuk kanë asnjë bazë shkencore. Shfrytëzohen vetëm nga grupimet e kafshistëve (animalistëve) duke shkëputur të dhënat nga konteksti e duke thënë gjysmë të vërteta. Tabloja për fatin e keq të kafshistëve, grupimeve e shoqatave kafshiste, është më e gjerë.

Talidomidi, me doza të duhura dhe në kohë të mjaftueshme gjatë shtatëzanisë, ka induktuar keqformime tek majmuni, tek lepuri, tek embrionet e pulës dhe tek miu. Por këto, janë rezultate të përftuara pas tragjedisë së Talidomidit, sepse asokohe nuk kërkohej që ilaçet e reja të studioheshin edhe mbi riprodhimin e kafshëve, ndërsa sot  një gjë e tillë është e detyrueshme.

Talidomidi u fut në tregtim në 1957, pasi në ’56 ishin kryer testime me rezultate të kënaqshme mbi kafshë jo shtatëzëna. Vetëm në vitin 1960 u kryen testet e para mbi kafshë shtatëzëna,  përsëri me efekte negative, por sipas vet autorit të eksperimentimit ishin përdorur sasi shumë të vogla të ilaçit – jo proporcionale. Në 1961 një studim i ri tregoi keqformimet e para tek fëmijët, të filluara më 1957, deri atëherë të panjohura, që sollën tërheqjen e ilaçit nga tregu. Në vitin 1962 u krye një eksperimentim (studim) i ri mbi kafshët shtatëzëna, këtë rast me sasi të Talidomidit të proporcionuara (përpjesëtuara?)… dhe u vunë re keqformimet mbi fetuset.

Bibliografi:

  • D’Amato RJ, Loughnan MS, Flynn E, Folkman J (1994) Thalidomide is an inhibitor of angiogenesis. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America 91:4082-4085.
  • Delahunt CS, Lassen LJ (1964) Thalidomide Syndrome in Monkeys. Science 146:1300-1305.
  • Dipaolo JA, Gatzek H, Pickren J (1964) Malformations Induced in the Mouse by Thalidomide. The Anatomical record 149:149-155.
  • Gatzek H, Dipaolo JA (1965) Radiographic Studies of Thalidomide-Induced Malformations in Mice. Acta radiologica: diagnosis 3:145-150.
  • Hendrickx AG, Axelrod LR, Clayborn LD (1966) ‘Thalidomide’ syndrome in baboons. Nature 210:958-959.

Rinstinkt, Shkurt 2013

—————————————————————————————-

Çfarë kufizimesh imponon legjislatura aktuale europiane mbi eksperimentimin me/mbi kafshët?

Çfarë kufizimesh imponon legjislatura aktuale europiane mbi eksperimentimin me/mbi kafshët?

Direktiva e fundit europiane rregullon eksperimentimin mbi të gjitha kafshët që konsiderohen të pajisura me aftësi për të vuajtur mjaftueshëm të zhvilluar. Pra rregullon eksperimentimin mbi kafshë si, për shembull, vertebratët dhe cefalopodët.

Normat më të rëndësishme të direktivës kanë të bëjnë me ndalesën e përdorimit të kafshëve të rrugës për eksperimente. Me përdorimin më shumë herë të së njëjtës kafshë në procedura eksperimentale stresuese dhe me zhvillimin e ekperimenteve të dhimbshme pa anestezi.

Disa thonë se është e mundur që këto ligje të thyhen apo të mos respektohen…

Ligji dhe direktivat nuk parashikojnë shtigje shpëtimi.

Manovrat e vetme që mund të bëjnë kërkuesit shkencorë kanë të bëjnë me mundësinë për të mos respektuar pengesën (e shprehur nga rregullorja) atëherë kur kërkohet nga eksperimenti që do të kryhet.

Për shembull: nëse duhet bërë një kërkim mbi dhimbjen, nuk mund të përdoret një kafshë e anestetizuar; nëse duhet të bëhet një screening mbi një ilaç kundër depresionit apo kundër ankthit, duhet të kihet në dispozicion një kafshë nën stres. Kjë është një pikë e panegociueshme.

Kriteret nuk krijojnë asfare ekuivokë. Ka rrethana në të cilat të respektuarit e normës (pengesës së shprehur në rregulore), kompromenton eksperimentin. Norma në këto raste anashkalohet, përndryshe eksperimenti, i cilësuar i denjë më parë edhe nga një komision etik, nuk mund të zhvillohet.
Në të gjitha rastet e tjera, pengesa është e vlefshme.

Nëse problemi i pretenduar qëndron tek kontrollet e pakta, ky nuk është problemi i shkencëtarëve, por i forcave të rendit apo kontrollorëve që merren me këto punë.

Në fund, duhet thënë se, edhe sikur një kërkuesh shkeoncor të mos ishte i kontrolluar ai nuk do ta linte pa anestetizuar kafshën para operimit. Kjo do të ishte e panevojshme. Aq më tepër që nëse kafsha është e ndjeshme, e ndërgjegjshme dhe e lëvizshme, kjo mund të kompromentojë operacionin dhe punën e kërkuesit shkencor.

Ata që përflasin mbi kënaqsi të kërkuesve shkencorë kur operojnë  mbi kafshët, janë thjesht disa idiotë të vjellin mbi punën e njerëzve të ndershëm, që punojnë për të mirën e përgjithshme, për shëndetin publik të njerëzve e të kafshëve, duke qenë se njohuritë e përftuara aplikohen edhe në mjekësinë veterinare.