Efekti placebo

Efekti placebo

 

Placebo-ja është një substancë inerte (jo aktive, që nuk ka asnjë veprim terapeutik vetjak) që mund të përkufizohet si, me një ekfekt terapeutik baraz me zero. Por nga ana tjetër, është një fakt i konfirmuar se placebo-ja nuk ka një efekt “zero”, sepse me mekanizma të ndryshëm mund të arrihet një “efekt” i matshëm, afër zeros por asnjëherë i paqenë.

Për këtë arsye placebo-ja përdoret gjerësisht si metër (i njohur shkencërisht) krahasues për substanca që eksperimentohen në mjekësi ose për të krahasuar efektin e një ilaçi me vazhdimin natyror të sëmundjes, pra me sëmundjen pa ndërhyrje.

Praktikisht, nëse dua të marr vesh nëse një ilaç punon apo jo, e krahasoj me një placebo. Nëse ilaçi funksionon 10 dhe placebo-ja funksionon 2 (i dhënë në të njëjtat kushte), atëherë ai ilaç është i efektshëm. Nëse ilaçi funksionon 5 dhe placebo-ja 4 atëherë dalim në përfundimin se ilaçi në fjalë nuk ka ndonjë efekt të veçantë.

Placebos i jepet një formë “e nevojshme”, për të kryer këto lloj provash, apo krahasimesh, në mënyrë që subjekti mbi të cilin bëhet testimi të mos e di ndryshimin mes placebos dhe ilaçit. Placebo-ja mund të ketë formën e një pilule, një shurupi apo një solucioni që jepet me anë të gjilpërës dhe përgatitet pothuajse gjithnjë me sheqer, amidon apo laktoz, që janë substanca që nuk kanë efekte terapeutike të mirëfillta.

Por gjithsesi, nëse një pacienti me dhimbje koke i japin një pilulë me sheqer duke i thënë se po i japim një bar kunda dhimbjes, dhimbja e tij e kokës ka shumë mundësi që të zbehet, mbase për pak apo shumë pak, por do të zbehet.

Pse? …

Perceptimi ynë i dhimbjes, kufiri i durimit, reagimi i psikikës tonë për të bërë që ajo dhimbje të ndihet më pak, të gjitha këto ndihmohen dhe përforcohen nga pilula e sheqerit të cilës i japim “fuqi” që në të vërtetë nuk i ka; bindemi se marrim diçka efikase, kuruese (kurative).

Nëse pastaj e përforcojmë këtë “bindje” mirëbërëse të pilulës prej sheqeri me elementë të tjerë, si një ngjyra e ndezur, forma karakteristike e pilulës apo edhe fjalët e mira të mjekut,  efekti do të jetë edhe më i madh. Efekti pralcebo! 🙂

Efekti placebo, sipas pjesës më të madhe të shkencëtarëve ekziston dhe njihet në atë pikë saqë të përdoret edhe si metër për vlerësimin e trajtimeve mjekësore.

Efekti placebo është ai efekt (ajo dukuri) që shpjegon “efektet” e produkteve homeopatike në të cilët nuk ka asnjë gjurmë të substancës aktive. Me këtë mekanizëm (me placebon) duket se shpjegohen edhe të tjera efekte të lehta të mjekimeve alternative si agopunktura. Natyrisht një placebo nuk ka asnjë ekfekt anësor (efekt kolateral).

Mund të konsiderohen placebo edhe disa akte kirurgjikale apo egzaminime diagnostike; i vetmi kusht është që, në të vërtetë, në rastin e parë të mos kryhet asnjë operacion kirurgjik kurues dhe në të dytin të mos kryhet asnjë ekzaminim.

Nëse efekti placebo funksionon “kaq mirë”, pse nuk përdoret gjerësisht?

Ka dy arsye kryesore: i pari është se efekti i placebos i detyrohet njëgënjeshtre”. I dyti është etik. Është e drejtë t’i jepet pacientin “asgjë” edhe pse me një qëllim të mirë?

Në praktikën e përditshme mjekësore, janë të shumtë mjekët që japin placebo për të përmirësuar disa shqetësime të vogla. Në këto raste zakonisht jepen vitamina, integratorë dhe minerale.

Efekti placebo funksionon aq mirë saqë njihet edhe “verësia nga placebo-ja”. Persona që vuajnë nga një patologji, për shembull dhimbja e kokës, “kuroheshin” (trajtoheshin) me një pilulë sheqeri çdo ditë. Dhimbja e kokës përmirësohej,çuditërisht. Kur ndërpritej marrja e pilulës, problemi, dhimbja e kokës, rishfaqej edhe më i fortë.

Është gjithashtu e demonstruar se efekti placebo mund të kushtëzojë apo modifikojë parametra jetësorë si presioni arterioz, frekuenca kardiake apo glicemia (niveli i sheqerit në gjak).

Forca e mendjes! Ajo e vërtata jo ajo newage, apo alternativeshifsaimirjam. Efekti placebo nuk “funksionon” kur subjekti humbet ndjenjat (anestezi, koma) ose ka probleme të rënda cerebrale (trunore).

Dy duket se janë mekanizmat që rregullojnë efektin placebo:

I pari, ai psikologjik; bindemi se do të jemi më mirë dhe në fakt jemi.

I dyti, endokrin; organizmi ynë ndihet i kuruar dhe pret një përmirësim të gjendjes. Për këtë arsye prodhohen disa substanca të quajtura endorfina që kanë funksionin e relaksimit. Sjellin kënaqësi dhe lehtësojnë durimin e dhimbjes dhe vuajtjes.

Është kryer një eksperiment i lezetshëm, që qartëson edhe më mirë se si dhe në çfarë thellësie truri ynë “bindet” se trupi është më mirë. Bëhet fjalë për studimin e Kirsch-ut dhe Weixel-it, studim që analizoi efektin e placebos duke u dhënë subjekteve kafe me dhe pa kafeinë.

Tre grupe pacientësh të ndarë në A, B dhe C.

Grupi A mori kafe pa kafeinë, grupi B mori kafe normale me kafeinë, ndërsa grupit C i thanë se do të merrte kafe normale me kafeinë por në realitet iu dha vetën kafe e dekafeinizuar.

Studiuesit matën parametrat klinik të të gjithë pacientëve duke regjistruar frekuencën kardiake, vëmendjen, tensionin nervor dhe presionin arterioz.

Cilët “pacientë” (subjekte) pësuan më shumë ndryshime të këtyre parametrave?

Pritshmëritë ishin se vetëm pacientët që morën kafe normale (B) do të kishin një rritje të ndjeshme të parametrave, ndërsa të tjerët jo. Por ndodhi e kundërta: rritjet e ndjeshme të parametrave u regjistruan vetëm për subjektet e grupit C (ai që mori kafe të dekafeinizuar, por që po mendonte se po pinte kafe normale!), ndërsa në grupet A dhe B edhe pse në një shkallë të ndryshme, rritjet e parametrave nuk ishin domethënëse dhe mbi të gjitha jo më të larta se ato të grupit C.

Del nga ky studim se efekti ibindjes mendore”  se po merret kafeinë është më i fuqishëm se marrja reale e kafeinës.

Ka edhe studiues që e mohojnë ekzistencën e efektit placebo. Sipas tyre nuk ekziston asnjë efekt i induktuar nga substanca inerte, dhe rastet në të cilat ka përmirësim i detyrohen regresioneve të vetvetishme, luhatjeve të sëmundjes, trajtimeve të tjera apo kushtëzimeve psikologjike dhe të tjera.

© Rinstinkt, dhjetor 2012

Reklama

Dhimbja nga artriti i kyçeve

Dhimbja e artritit

Disa kompani farmaceutike kanë divizione të tëra që i kushtohen biologjisë strukturore; shumë e përdorin atë si një përqasje përplotësuese, në partneritet me të tjera, më tradicionale,  mjete zbulimi të dogërave. Në shumë raste, struktura e një molekule (shënjestër) përcaktohet pas ekranizimit (screening), ose edhe pasi droga futet në treg.

Rasti i Celebrex-it. Fillimisht i dizenjuar për të trajtuar osteoartritin dhe artritin reumatoid tek të rriturit, Celebrex-i u bë e para drogë e aprovuar që trajtonte (për të trajtuar) një gjëndje të rrallë të quajtur FAP (PAF), ose Polipozë adenomatoze (gjëndërngjashme) familjare, që çontë në zhvillimin e kancerit të kolonit.

Normalisht, dhimbja dhe gungëzimi (fryrja) i artritit, trajtohen me drogëra si aspirina ose Advil-i (ibuprofen), të ashtuquajturat NSAIDs, ose drogërat anti-inflamatore jo-steroidike. Por këto medikamente mund të shkaktojnë dëmtime në organet gastrointestinale, përfshirë ulcerat gjakuese. Në fakt në një studim të kohëve të fundit u gjet se efekte të tilla anësore shkaktojnë më shumë se 100 mijë shtrime spitalore dhe 16,500 vdekje çdo vit. Sipas një studimi tjetër, nëse këto efekte anësore do të përfshiheshin në tabelat ku listohen të dhënat e vdekshmërisë, ato do të renditeshin në vendin e 15-të, pra shkaktari i 15-të më i madh i vdekjeve në Shtetet e Bashkuara.

Artriti reumatoid është një çrregullim i sistemit imunitar (mbrojtës) që prek më shumë se 2 milion Amerikanë, duke shkaktuar dhimbje, mbirje dhe fryrje të kyçeve. Artriti reumatoid mund të gjymtojë (paralizojë) duart, pulset, këmbët, gjunjët, bërrylat, dhe shpatullat. Gjithashtu mund të shkaktojë inflamacion (skuqje) të organeve të brendshme dhe mund të çojë në invaliditet të përhershëm. Osteoartriti ka disa simptoma të ngjashme, por zhvillohet më ngadalë dhe prek vetëm disa kyçe (nyje).

 

Një zbulim me fat (rastëror) i lejoi shkencëtarët të të përftonin vetitë ant-inflamatore të NSAIDs-ave pa patur efektin anësor të shkaktimit të ulcerës.

Duke studiuar drogërat në nivel molekular, kërkuesit mësuan se NSAIDs-at bllokonin aksionin (veprimin) e dy enzimave ngushtësisht të lidhura njëra me tjetrën, të quajtura ciklooksigjenaza. Shkurtimisht këto enzima quhen COX-1 dhe COX-2.

Edhe pse enzimat kanë disa veti dhe funksione të ngjashme, ato kanë, gjithashtu, edhe ndryshime të rëndësishme. COX-2 prodhohet në përgjigje të dëmtimeve ose infeksioneve dhe aktivizon molekula që nxisin (japin shtysën fillestare – shkrepin) inflamacionin dhe përgjigjen imunitare. Duke bllokuar COX-2, NSAIDs-at zvogëlojnë inflamacionin dhe dhimbjen e shkaktuar nga artriti, dhimbjet e kokës dhe ndrydhjet.

Në kontrast, COX-1 proshon molekula, të quajtura prostaglandina, që mbrojnë veshjen (qelizat veshëse) e stomakut nga acidet tretës. Kur NSAIDs-at bllokojnë këtë funksion, fillon e shfaqet ulcera.

Për të krijuar një dhimbje-vrasës efiçient që nuk shkakton ulcera, shkencëtarët kuptuan se duhet të zhvillonin një ilaç që çaktivizonin COX-2 por jo COX-1. Një përbërje e tillë, pra me veti të tilla, u gjet duke përdorur kiminë mjekësore standard dhe u etiketua me emrin Celebrex. Celebrex-i u bë menjëherë droga më  shitur në historinë e  Shteteteve të Bashkuara.

Njëkohësisht, shkencëtarët ishin duke punuar mbi strukturën e enzimave COX. Nëpërmjet biologjisë strukturore, ata mund të shihnin saktësisht se përse Celebrex-i “fikte” (çaktivizonte) COX-2 dhe jo COX-1.

Strukturat tre-përmasore të COX-2 dhe COX-1 jnë pothuajse identike. Por është një aminoacid që ndryshon. Aminoacidi gjendet në sitin aktiv të COX-2 që krijon një xhep lidhës ekstra. Në këtë xhep ekstra lidhet Celebrex-i.

Pamje e “zmadhuar”e siteve aktivë të COX-1 dhe COX-2, që tregon se pse Celebrex-i mund të lidhet me një nga dy enzimat, por jo me tjetrën. E tërë diferenca bëhet nga një aminoacid i vetëm. Në një vend kritik të proteinës (enzimës), COX-2 përmban një aminoacid Valinë, një aminoacid i vogël që krijon një xhep në të cilin droga (në të verdhë) mund të futet dhe të lidhet. Në të njëjtin pozicion COX-1, përmban Izoleucinën, e cila e shtyn drogën (Celebrexin) jashtë, pra nuk e lejon që të lidhet.
(From Nature ©1996 Macmillan Magazines Ltd.)

Rinstinkt 2012

——————————————————————————–