Pankreatiti/ Pankreatiti akut

Pankreatiti/ Pankreatiti akut

Pankreatiti është një infiamacion i pankreasit i bashkëlidhur me dëmtime të parenkimës së organit në fjalë. Pankreatiti klasiifikohet në dy kategori kryesore: në pankreatitin akut dhe atë kronik. Në pankreatititn akut gjëndra e pankreasit (ndokrine dhe ekzokrine) mund të kthehet në normalitet nëse largohet shkaku që shkakton infiamacionin. Në të kundërt në rastin e pankreatitit kronik procesi karakterizohet nga humbja e pakthyeshme e parenkimës së organit, të paktën në pjesën e vet ekzokrine.

Pankreatiti akut

Pankreasi dhe strukturat që e rrethojnë.

Pankreasi dhe strukturat që e rrethojnë.

Siç e përmendëm, pankreatiti akut është një dëmtim i kthyeshëm i parenkimës së pankreasit i b ashkëlidhur me skuqje (infiamacion) të organit. Është relativisht i shpeshtë me 10-20 raste në 100.000 banorë. Shkaqe që japin një kontrbut në zhvillimin e pankreatitit akut janë sëmundjet e traktit biliar dhe etilizmi. Më tej gurët në fshkiëzën e tëmblit, bllokimi i sistemit duktal pankreatik, disa ilaçe, infeksione si parotiti, çrregullime metabolike, dëmtike të tipit iskemik, trauma abdominale dhe çrregullime të trashëguara të disa gjeneve që kodifikojnë për enzimat pankreatike dhe inhibitorët e tyre.

Rreth 10-20% e rasteve me pankreatit akut nuk paraqesin ndonjë bashkëlidhje me patologji të njohura, çka sugjeron se këto raste mund të kenë një bazë gjenetike. Kështu, pankreatiti i trashëgueshëm karakterizohet nga goditje të herë pas herëshme, që fillojnë e shfaqen që nga mosha e re.
Gjatë një goditje pankreatiti akut realizohet një vet-tretje e parenkimës së organit të pankreasit që shkaktohet nga një aktivizim jo i duhur i enzimave të prodhuar nga vet organi dhe që normalisht duhet të aktivizohen vetëm kur mbërrijnë në duodenum, ku edhe tresin materialin ushqimor. Enzimat e prodhuar nga pankreasi, përfshirë tripsinën, sintetizohen në formë proenzimat jo aktivë. Kur, për shkaqe të ndryshme, tripsina aktivizohet në momentin e gabuar në vendin e gabuar dhe aktivizon edhe enzima të tjera si profosfolipaza dhe proelestaza që nga ana e vet degradojnë dhe shkatërrojnë qelizat adipoze dhe fibrat elastike të enëve të gjakut të parenkimës rrethuese.

Më parë përmendëm gurët në fshkiëzën e tëmblit si një faktor që mund të ndikonë në zhvillimin e pankreatitit akut. Këto agregate kolesteroli dhe/ose pigmentesh dhe kalciumi, mund të ngecn në ampulën eVaterit dhe si pasojë të rrisin presionin në duktet brendapankreatikë çka shpie në grumbullimin e lëngjeve të sekretuara nga pankreasi… dhe si pasojë edhe dëmtimet të parenkimës.

Karakteristikat klinike të pankreatitit akut: dhimbja abddominale është një shenjë kryesore. Dhimbja zakonisht është konstante e fortë dhe shpesh duket sikur vjen nga pjesa e sipërme e shpinës, e ndonjëherë nga shpatulla e majtë. Dhimbja shoqërohet me anoreksi, dhe të vjella. Dyshimi për pankreatit akut konfirmohet nga prania e niveleve të larta të plazmatike të amilazës, lipazës dhe nga përjashtimi i shkaqevet të tjera të mundshme të dhimbjes abdominale.

Rinstinkt blog 2015

[Nëse postimi të pëlqeu, dhe do të qëndrosh i/e azhornuar, mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

Të dhëna historike mbi sistemin endokrin dhe hormonet

Të dhëna historike mbi sistemin endokrin dhe hormonet

Vesalio-ja (1514-1564 afërsisht) përshkroi i pari shumë organe endokrine në veprën e tij De humani corporis fabrica libri septum, e publikuar mes viteve 1537 dhe 1543. Anatomistët B. Eustachio (afërsisht 1500-1574) dhe G. Fallopio (1523-1562) përshkruan strukturën e sistemit endokrin të njeriut.

Fiziologu Claude Bernard, në 1855, demonstroi mekanizmin e “sekrecionit të brendshëm”, duke përshkruar lirimin e glukozit nga ana e mëlçisë. Por pjesa më e madhe e botës shkencore pretendonte se, sekrecioni i brendshëm  konsistonte në kalimin e çdo substance nga indet në gjak.

Në vitin 1902 W.M. Bayliss dhe E.H. Starling zbuluan se epiteli i zorrëve të holla prodhonte një substancë që nëse i injektohej qenit, stimulonte sekrecionin ekzokrin të pankreasit.

Straling ishte emëruar Profesor i Fiziologjisë pranë University College të Londrës, në katedrën e mbajtur nga E. Schafer (1850-1935), që kishte studiuar efektet e ekstrakteve të gjëndrës mbiveshkore mbi presionin arterioz. Fama e Starling-ut i detyrohej studimeve të tija mbi forcat ozmotike, që marrin pjesë në shkëmbimet kapilare. Me kunaitin e vet, Bayliss-in, filloi të studionte inervimin e pankreasit dhe të duodenumit, që kishin qenë objekt i punës së Pavlov-it mbi kontrollin nervor të aparatit gastroenterik.

Pavlovi kishte hipotizuar se sekretimi pankreatik varej vetëm nga kontrolli nervor: në fakt, përmbajtja acide e stomakut duke kaluar nëpër duodenum stimolonte nervat e duodenumit që në refleks bënin që pankreasi të lëshonte sekrecionet.

Bayliss-i dhe Starling-u seksionuan një më një të gjithë nervat e duodenumit; pastaj vendosën në kontakt me mukozën duodenale një solucion acid dhe vëzhguan se sekrecioni pankreatik stimulohej në mënyrë fiziologjike.

Në ato vite dilte për herë të parë në literaturën shkencore fjala endokrinologji. Në 1905 Starling u ftua nga Royal College of Physicians për të mbajtur një sërë lekturash të quajtura Praelectio Crooniana. E para ndër katër lekturat kishte si argument kontrollin kimik të funksioneve të organizmit. Gjatë prezantimit të tij Starlingu përdori termin e ri “hormon”, derivuar nga greqishtja ορμαω, për të përkufizuar (përcaktuar) substancat kimike që transportohen në gjak nga organi ku sekretohen në organin apo indin shenjestër.

Në kujtimet e biokimistit anglez, Joseph Needham (1900-1995), tregohej se Starlingu me këshillë të Willian B. Hardy (1864-1934), biolog në Kembrixh, Angli, iu drejtua një profesori ekspert të greqishtes, W.T. Vesey, për të krijuar termin “hormon”.

Lind kështu fiziologjia endokrine moderne, edhe pse vëzhgime klinike të mjaft Autorëve u kishin paraprirë studimeve fiziologjike. Mund të kujtohen, ndër të tjerë, punimet e T. Addison (1795-1860) mbi pamjaftueshmërinë kortikombiveshkore; R.J. Graves (1797-1853) dhe K.A. von Basedow (1799-1854) mbi hipertiroidizmin; O.Minkowski (1858-1931) dhe J.F. von Mering (1849-1908) mbi diabetin; P. Marie (1853-1940) mbi akromegalinë, etj. etj..

Biokimistët izoluan dhe purifikuan hormone si tiroksina, e sintetizuar nga C.R. Harrington në 1926, ndërsa E.C. Kendall (1886-1972) izoloi principet e kristalta bioaktive nga tiroidja në 1914. Kortizoni u sintetizua nga Kendall dhe T. Reichstein (1897-1996), dhe insulina dhe hormoni i paratiroides nga J.B. Collip (1892-1965). R. Guillemin dhe A.V. Schally izoluan hormonet e parë hipotalamikë që lironin hormonet e hipofizës, por këto vetëm në vitet e pasluftës së Dytë Botërore.