Ylli Kepler-62 dhe planetët e ngjashëm me Tokën

Ylli Kepler-62 dhe planetët e ngjashëm me Tokën

Ylli Kepler-62 gjendet në një distancë prej 1200 vitesh dritë larg Tokës. Ylli Kepler ka madhësi sa 70% e yllit tonë, Diellit, dhe përreth tij orbitojnë të paktën pesë planete prej të cilëve dy mjaft të ngjashëm me Tokën.

Këto të dhëna janë bërë publike nga kërkuesit e NASA-s që merren me misionin Kepler – një teleskop hapsinor që sondon hapsirën në kërkm të planetëve jashtëdiellorë.

Lajmi – i pak javëve më parë – që flet për zbulimin e këtiij sistemi planetar përreth yllit Kepler-62, është unik në panoramën e planetëve jashtëdiellorë.

Interpretimi artistik i sistemit diellor të Kepler-62. Vihet re Kepler-62f, dielli Kepler-62 në lindje e sipër dhe pika e vogël e shndritshme në të djathtë Kepler-62e. (NASA)

Interpretimi artistik i sistemit diellor të Kepler-62. Vihet re Kepler-62f, dielli Kepler-62 në lindje e sipër dhe pika e vogël e shndritshme në të djathtë Kepler-62e. (NASA)

Ylli në fjalë është pak më i vogël se ylli ynë (Dielli), dhe shoqërohet nga pesë planete, dy të quajtur Kelper-62e dhe Kepler-62f, pak më të mëdhenj se Toka. Këta planetë gjenden në një distancë të tillë nga ylli Kepler-62, me mbajtë ujin në gjendjen e lëngët, një karakteristikë thelbësore për zhvillimin e jetës.

Kepler-62f orbiton rreth yllit çdo 267 ditë dhe është rreth 40% më i madh se Toka. Madhësia e Kepler-62f njihet, por masa dhe përbërja jo. Gjithsesi, duke u bazuar në zbulimet e ekzoplanetëve të mëparshëm shkëmborë me madhësi të ngjashme, shkencëtarët janë të aftë të përcaktojnë masën me përafërsi.

Nuk dihet ende nëse në planetet Kepler-62e dhe Kepler-62f ka ujë, apo më tej, jetë. Hetimi gjithsesi vazhdon, edhe pse mjat i vështiirë me mjetet që kemi në dispozicion aktualisht.

Fotoja: NASA

Rinstinkt 2013-05-04

——————————————————————————————–

Reklama

Erupsion diellor

Filament diellor, me një gjatësi prej 350,000 kilometrash. Eruptoi nga sipërfaqja e Diellit në 31 Gusht 2012.

Filament diellor, me një gjatësi prej 350,000 kilometrash. Eruptoi nga sipërfaqja e Diellit në 31 Gusht 2012.

Filament diellor, me një gjatësi prej 350,000 kilometrash. Eruptoi nga sipërfaqja e Diellit në 31 Gusht 2012. (SDO, AIA TEAM/GSFC/NASA)

Sistemi Diellor pa shpërthim

Një sistem diellor pa shpërthim

DokËshtë formuluar një “teori” e re dhe mbase më e mistershme (se ajo që mbizotëron aktualisht) mbi formimin e Sistemit tonë Diellor. “Teoria” e re u formulua pas analizës së të dhënave “kozmokimike” të kryera nga kërkuesit e Universitetit të Chicago-s.

Sipas të dhënave të përftuara nga Haolan Tang dhe Nicola Dauphas, Sistemi ynë Diellor nuk na qenkësh formuar pas shpërthimit të një supernove siç thotë teoria mbizorëtuese aktuale, por në të kundërt nuk paska patuar asnjë shpërthim. Një fillim i qetë, i heshtur ai i Sistemit tonë Diellor, me sa duket.

Një ekskursus i nevojshëm

Por si mbërritën shkencëtarët në këtë përfundim, pra që të “kundërshtojnë” idenë se Sistemi Diellor (yni) është formuar pas shpërthimit të një spuernove? Sekreti qëndron në analizat mbi hekurin-60 (Fe-60), një izotop radiaktiv, që siç shpjegon Dauphas, është “gryka e nxehtë e kobures” së ngjarjes së shkuar. Pra njëfarë shenje mbi këtë shpërthim gjigand. Ky izotop e rëndë formohet vetëm në brendësi të një supernove.

Është pikërisht prania e hekurit-60, analizuar në dhjetëvjeçarët e fundit,  në materialet e lindura në fillesat e sistemit diellor (meteoritë etj) që shpuri shumë shkencëtarë të imagjinonin një orgjinë “shpërthyese” të sistemit tonë planetar.

Ekipi i Dauphas, ka rianalizuar të njëjtat mostra (kampione) me një teknikë më të ndjeshme dhe preçize, duuke gjetur nivele shumë të ulëta dhe homogjene të kësaj substance (Fe-60). Shkencëtarët monitoruan edhe mënyrën e sjelljes së Fe-58, një tjetër izotop që sillet si binjak i atij tjetrit, duke konfirmuar të dhënën e parë.

Kjo shpërndarje e ulët dhe homogjene e dy izotopeve, shpjegojnë shkencëtarët,  përputhet  (më së shumti!) me  një akumulim (grumbullim) për një kohë të gjatë (detyruar yjeve të largët).

We derive from these measurements a much lower initial 60Fe/56Fe ratio of (11.5±2.6)×10−9 and conclude that 60Fe was homogeneously distributed among planetary bodies. This low ratio is consistent with derivation of 60Fe from galactic background (60Fe/56Fe≈2.8×10−7 in the interstellar medium from γ-ray observations) and can be reconciled with high 26Al/27Al∼5×10−5 in chondrites if solar material was contaminated through winds by outer layers of one or several massive stars (e.g., a Wolf–Rayet star) rich in26Al and poor in 60Fe. (këtu)

Studimi shkencor është publikuar në revistën Earth and Planetary Science Letters.

© mbi tekstin, Rinstinkt

———————————

Energjia e Diellit dhe e yjeve

Energjia e Diellit, e yjeve – problemi i burimit te energjise se yjeve nuk është  zgjidhur ende ne mënyrë perfundimtare. Për Diellin, p.sh., është provuar se energjia e rrezatura prej tij mbi Toke nuk ka pesuar ndonjë ndryshim te dukshem gjatë dy miliard viteve te fundit. Një gje e tille nuk mund te shpjegohej as me djegien e zakonshme te lendeve qe gjenden ne të, as me energjine e prodhuar nga tkurrja e ngadalshme e lemshit te tij (hipoteza Kelvin-Helmoc) dhe as me radioaktivitetin e vevetishem te tij.

Këtij fakti iu dha shpjegimi i duhur vetëm pas zbulimit te reaksioneve termoberthamore. Transformimi i hidrogjenit ne helium shoqerohet me një humbje mase shumë te vogel dhe njekohesisht me clirimin e një sasie energjie te madhe, plotesisht te mjaftueshme për te siguruar një rrezatim praktikisht te pakufizuar. Mekanizmi i këtij reaksioni mendohet se është percaktuar sot me saktësi (cikli i Betes). Ky mekanizëm siguron aftësi rrezatuese te yjeve për miliona (për yjet me masivë) dhe bile për miliarda vjet (yjet e tipit të Diellit dhe shumë te tjerë).

Xhordano Bruno

Xhordano Bruno (1548-1600) – mendimtar italian, materialist dhe ateist, kundershtar i hapur i skolaktikes dhe luftetar kundër katolicizmit. F.Engelsi e ve Brunon midis atyre “titaneve për forcen e mendimit, pasionin dhe karakterin, për shumeanshmerine dhe diturine”, te cilet u ngriten ne lufte kundër feudalizmit ne epoken e Rilindjes.

Botekuptimi i Brunos u formua nen ndikimin e drejteperdrejte te shkencave progresive te natyres, ne lufte kundër botekuptimit teologjik dhe feudal. Brunoja lindi ne qytetin Nola afer Napolit. Ne vitin 1572 u be prift ne qytetin Kompanje. I paditur si heretik, ne vitin 1575 ai braktisi urdhrin e dominikaneve dhe shkoi ne Rome. Pas procesit qe filloi inkuizicioni kundër tij, u shperngul ne veri te Italise dhe me vone ne Zvicer dhe ne France, ku lexoi leksione për astronomine dhe filozofine. Ne vitin 1583 Brunoja shperngulet ne Angli. Ne universitetin e Oksfordit ai doli kundër kozmologjise se Aristotelit e Ptolemeut, qe mbrohej nga kisha, dhe beri disa dispute te ashpra publike me skolastet dhe teologet oksfordas. Pas konfliktit me profesoret e Oksfordit, Brunoja u rikthye ne Londer, ku botoi ne gjuhen italiane shumë vepra te tij, midis tyre vepren kryesore filozofike – dialogun “Mbi shkakun, fillimin dhe unitetin” (1584) dhe veprat qe u kushtohen pikepamjeve kozmologjike “Gosti ne hi”(1584) dhe “Mbi pafundesine, gjithesine dhe boterat”(1584). Ne vitin 1585 Brunoja u largua nga Londra dhe, pas një qendrimi te shkurtër ne Paris ku beri (ne Sorbone) një disput te mash me skolastet, u kthye ne Gjermani. Ne vitin 1590, Brunoja u vendos ne Frankfurt mbi Majn, ku u muar me botimin e veprave te tij. Ne këtë kohe ai shkruajti dhe botoi veprat: “Mbi tre llojet, me te voglin dhe masen”(1591). “Mbi monaden, numrin dhe figuren”(1591). Ne vitin 1592 Brunoja iu dorezua tradhetisht inkuizicionit. Gjatë qendrimit prej tetë vjetesh ne burg, i akuzuar nga inkuizicioni i Romes si heretik, Brunoja me guxim dhe burreri bindjet e veta. Torturat e inkuizitoreve për ta detyruar te hiqte dore nga mesimet e tij nuk e perkulen. Brunoja u denua me vdekje dhe u dogj ne Sheshin e Luleve (Piazza dei Fiori) ne Rome.

Brunoja ka hyre ne historine shkences, para se gjithash, si shprehes i pikepamjeve te reja kozmologjike, qe zgjeronin perfytyrimet mbi boten, te paraqitura ne vepren madheshtore te Kopernikut “Mbi rrotullimin e sferave qiellore”(1543). Brunoja u be partizan i flakte i mesimeve te Kopernikut dhe parashtroi një sere tezash qe nuk kuptoheshin ne epoken e tij, por qe u vertetuan vetëm nga zbulimet astronomike te mevonshme. Duke zhvilluar doktrinen e Kopernikut, Brunoja me një mendjeprehtesi te jashtezakonshme, me pasion dhe bindje shtroi idene për pafundesine e gjithesise, për botet e panumerta. Ai e quante Diellin si një yll te zakonshem dhe thoshte se ekziston një numer i pafund trupash te ngjashem me Diellin tonë, prej te cilave asnjeri nuk ndodhet ne qëndër te gjithesise, ose se “Gjithesia nuk ka kufi dhe fund, por është e pamatshme dhe e pakufijshme”. Brunoja parashikoi zbulimin e planeteve, qe nuk njiheshin ne kohen e tij, ne kufijte e sistemit tonë diellor. Ne vepren “Mbi te pamatshmen dhe te pallogarishmen” ai shfaqi supozimin për rrotullimin e Diellit dhe te yjeve rreth vetes. Ne kozmologjine e tij Brunoja hidhte poshtë pikepamjet absurde mbi kundervenien midis Tokës dhe qiellit, te cilat ishin shenjteruar nga traditat shumeshekullore dhe qe mbroheshin me xhelozi nga autoritetet kishtare. Te njejtat ligje, thoshte ai, zoterojne ne te gjitha pjesët e gjithesise, ekzistenca dhe levizja e sendeve u nenshtrohen kudo po atyre rregullave. Ligjet e Tokës janë edhe ligjet e yjeve. Toka dhe qielli kanë te drejta te barabarta si pjesë te se njejtes gjithësi.

Brunoja shfaqi mendimin për mundesin e jetës ne botera te tjera, duke i dhene një goditje te ashper antropocentrizmit. Materializmi dhe ateizmi filozofik i Brunos u bene një arme e fuqishme e luftes kundër skolastikes dhe fesë dhe paten një ndikim te madh ne zhvillimin e metejshem te filozofise dhe te shkencave te natyres.