Energjia dhe metabolizmi

Energjia dhe metabolizmi

Një qelizë është e aftë të kryejë të gjitha aktivitetet e nevojshme për rritjen e vet, dyfishimin dhe mbijetesën. Këto aktivitete bazohen në një varietet të madh transformimesh kimike që përbëjnë metabolizmin. Tek metabolizmi mund të dallohen dy llojë reaksionesh: reaksione sinteze dhe thyerjeje. Reaksionet që kanë të bëjnë me sintezën, përfshijnë dy ose më shumë substanca të thjeshta që bashkohen për të formuar produkte molekulare më komplekse, dhe që të gjitha përbëjnë anabolizmin. Reaksionet e thyerjes shpien në  degradimin e përbërjeve kimike komplekse në përbërje apo molekula më të thjeshta, dhe që të gjitha reaksionet e këtij lloji përbëjnë në totalitetin e tyre katabolizmin.

Të gjitha aktivitetet qelizore përfshijnë një nga këto lloje punësh:

  • Punë mekanike, e cila përfshin lëvizjen e organeleve qelizore dhe tkurrjen (e fibrave muskulore, për shembull).
  • Punë transporti, e cila konsiston në hyrjen apo nxjerrjen e substancave brenda-jashtë qelizës.
  • Punë kimike, që ka të bëjë me transformimet kimike të substancave si sinteza e molekulave më të mëdha duke filluar nga ato më të voglat.

Reaksionet kimike të një qelize mund të jenë ekzogonike ose endogonike. Të parat janë reaksione anabolike ndërsa të dytat janë zakonisht reaksione të katabolizmit.

Një qelizë mund të kryejë një reaksion endogonik duke përdorur energjinë e prodhuar nga një reaksion ekzogonik. Ky mekanizëm quhet reaksione të çiftëzuara. Për të transferuar energjinë nga një reaksion në tjetrin përdoret adenozinë trefosfati apo ATP-ja. ATP-ja është një nukleotid i përbërë nga adenozina – adeninë dhe ribozë, dhe nga tre grupe fosfat. Energjia ruhet në lidhjet kimike mes grupeve fosfat. Më e shumta e energjisë (pjesa më e madhe) çlirohet kur ATP-ja shndërrohet në ADP – adenozinë difosfat dhe fosfat inorganik. Energjia përdoret për reaksionet endoergonike, ndërsa fosfati inorganik i bashkëngjitet molekulave të tjera. Ky reaksion i fundit quhet fosforilim. Qelizat e përdorin energjinë e transportuar nga ATP-ja për të sintetizuar makromolekula si proteinat, lipidet, karbohidratet apo acidet nukleike, dhe për të larguar substancat e mbetjes së katabolizmit. Energjia përdoret për të kryer të gjitha punët mekanike të qelizës.

Rinstinkt, 2012

Reklama

Organele qelizore: Mitokondritë

Mitokondritë janë sistemet energji-prodhuese të qelizës, ku nëpërmejt fosforilimit oksidativ formohen molekula të ATP-së. Mitokondritë janë të rrethuara nga një membranë e jashtme dhe nga një membranë e brendshme;kjo e fundit organizohet në disa palosje apo përthyerje karakteristike.
Midis dy membranave ekziston një hapësirë karakteristike, ku gjenden disa molekula dhe enzima me rëndësi të veçantë për jetesën qelizore.
Hapësira e brendshme e mitokondrive është e ndarë në disa kompartimente apo reparte. Brenda mitokondrive ka enzima, koenezima, ujë, fosfate dhe molekula të tjera që janë të nevojshme për frymëmarrjen qelizore.
Mendohet se origjina evolutive e mitokondrive vjen nga disa baktere të lashta të cilat duke infektuar vazhdimisht entitet e para protoqelizore u shkrinë me këto, duke u kthyer në organele brendaqelizore. Aktualisht mendohet se këto baktere antikë ishin mjaftë të ngjashme me bakteret që sot futen tek Ricketsia.

Sytë dhe shikimi

Sytë dhe shikimi

Sytë tuaj janë organet ndijimore më të ndërlikuara të trupit. Ata mbledhin dritën e reflektuar nga objeketet përreth jush dhe e transformojnë atë në sinjale elektrike për ta dërguar më pas në trurin tuaj. Çdo sekond, truri juaj analizon mijëra e mijëra sinjale që i vijnë nga sytë tuaj dhe i interpreton duke i kthyer në imazhe të dallueshme.

Kuriozitet: rreth 70% e receptorëve ndijimorë të trupit tonë gjenden në sytë tanë.

Si funksionon syri?

Rrezet e dritës nga një objekt hyjnë në sy nëpërmjet një vrime të quajtur bebeja (e syrit). Lentja fokuson dritën. Një pamje formohet e përmbysur në retinë (në rrjetëz). Cilindrat dhe konet (që janë qeliza të rrjetëzës) e dërgojnë sinjalin, përmes nervit optik, drejt trurit.

Hyrja e dritës

Kur ka shumë dritë bebeja juaj tkurret (bëhet më e vogël) për të futur më pak diritë brenda syrit. Ndërsa kur ka pak dritë, bebeja hapet (zmadhohet) për të lejuar futjen e më shumë drite.

 

———————————————————————————————–

Si bëhen bebet?

Si bëhen bebet?

Një bebe bëhet, krijohet, nga dy qeliza të sistemit riprodhues. Njëra nga qelizat është qeliza vezë që vjen nga femra, ndërsa qeliza tjetër është spermatozoidi që vjen nga mashkulli. Spermatozoidi bashkohet me vezën në procesin e quajtur pllenim. Në nëntë muajtë që pasojnë pllenimin, veza e pllenuar zhvillohet në një qenie të re njerëzore.

Vetëm një qelizë spermatike është e nevojshme për pllenimin e qelizës vezë.

Fakte mbi gjenet.

Çdo qelizë e trupit të njeriut përmban një set prej 46 komozomesh, të përbërë nga material kimik i quajtur ADN.

Kromozomet përmbajnë gjenet, që janë udhëzime që i tregojnë trupit si të rritet dhe si të funksionojë.

Veza dhe spermatozoidi kanë çdonjëri vetëm 23 kromozome. Kur ata bashkohen formojnë embrionin, që ka 46 kromozome.

Ju i trazhëgoni gjenet tuaj nga nëna dhe babai, gjysmën nga secili.

Karakteristikat fizike, si ngjyra e syve dhe ngjyra e flokëve, priren të jenë të ngjashme brenda familjes, duke qenë se kontrollohen nga gjenet.

Cikli jetësor njerëzor.

Sikundër kafshët, qeniet njerëzore rriten, maturohen dhe natyrisht vdesin. Gjatë jetës tuaj, trupi rritet dhe përson ndryshime; po ashtu edhe mendja juaj. Ju merrni aftësi fizike, si të ecurit, luajtja e sporteve; po ashtu përftoni aftësi intelektuale si të lexuarit, të shkruarit, dhe të arsyetuarit.

Trupi i njeriut ndalon së rrituri rreth moshën 20 vjeçare, por ai vazhdon të ndryshojë.