Çfarë është katarakta; llojet e kataraktës; trajtimi

Çfarë është katarakta?

Katarakta është një nga shkaqet kryesore të dëmit pamor në nivel botëror. Katarakta është përgjegjëse për verbërinë e 20 milionë njerëzve në mbarë botën.

Fjala kataraktë vjen nga latinishjta cataracta, që do të thotë ujëvarë/kataraktë. Në fushëm biomjekësore do të thotë se transparenca e lentes së syrit është ulur, është më pak transparente.

Lentja e syrit punon së bashku me kornean për të fokusuar dritën në retinë. Retina nga ana e vet përkthen sinjalin e dritës në një sinjal elektrik që mëpastaj transmetohet drejtë trurit (në grupet neuronale përgjegjëse për dekodifikimin e sinjaleve pamore).

Në të majtë lente e syrit normale; në të djathtë lente e syrit e prekur nga katarakta.

Në të majtë lente e syrit normale; në të djathtë lente e syrit e prekur nga katarakta.

Katarakta zakonisht shkakton një pamje të turbullt, dhe shpesh me një “jehonë” rreth dritave, humbje të nuancës së ngjyrave por edhe një shikim më të keq në ambientet e errëta (apo natën). Në disa subjekte të prekur nga katarakta paradoksalisht vihet re një rritje e aftësisë fokusuese tek lentja e syrit dhe kështu këto subjekte shpesh nuk kanë më nevojë për zyzet e leximit.

Katarakta zhvillohet ngadalë dhe pa dhmbje. Mund të avancojë për vite të tëra pa u vënë re, pa u diagnostikuar.

Nëse katarakta lihet pa u kuruar mund të shkaktojë një humbje të theksuar të aftësisë shikuese në syrin e prekur.

Fenomeni i kataraktës zakonisht prek të dy syte, por mund të ndodhi që të preket edhe vetëm një sy ose ndonjëherë mund të ndodhi që katarakta që avancojë me shpejtësi të ndryshme nga njëri sy tek tjetri.

 

Shkaqet dhe tipet e kataraktës

Mbi 70% e meshkujve dhe femrave me moshë 80 vjeç e sipër do të vuajnë nga katarakta (kjo në bazë të trendeve statistikore).

Tipi më i përhapur i kataraktës është ai i ndërlidhur me moshën e indivdit, që vjen si pasojë e degradimit të proteinave të lentes me kalimin e kohës. Ky proces vjetërsimi apo plakjeje mund të përshpjetohet nga të pirit e duhanit, nga sëmundet kronike sii diabeti apo presioni i lartë i gjakut, por mund të përshpejtohet edhe prej ekspozimit ndaj rrezeve ultra-vjollcë(UV) dhe radiacioneve.

Një tip tjetër i kataraktës është ai që vjen si efekt anësor i mjekimeve për shkaqe të tjera, si për shembull në rast mjekimi afat gjatë me steroide, siç ndodh për shembull në rast artriti rehumatoid apo në rast sëmundjesh të tjera inflamatore kronike që kanë doemos nevojë për trajtim me steroide.

Një tip tjetër i kararaktës është ai që shkaktohet nga goditjet apo më mirë të themi traumat e syrit.

Ekziston edhe një tipi kataraktës që është i bashkëlindur, që do të thotë se fëmija lind me kataraktë.

 

Si trajtohet katarakta?

Nuk ekzistojnë ilaçe për të trajtuar apo parandaluar avancimin e kataraktës.

Kirurgjia është i vetmi mjet që përdoret në rast se katarakta avancon deri një një pikë ku të parit preket në mënyrë serioze.

 

 

Të pëlqeu postimi?
Vendos një “Like” tek Faqja e Blogut në Facebook

 

 

 

 

 

Pamje e skanerizuar e dhjamit në të gjithë trupin

Pamje e skanerizuar e dhjamit në të gjithë trupin

Image credit: Jimmy Bell, University of Westminster and AMRA

Image credit: Jimmy Bell, University of Westminster and AMRA

Ky skanim i trupit të një njeriu tregon shpërndarjen e dhjamit të lëkurës, të organeve të ndryshme dhe të dhjamit abdonimal.

 

Ushtrimi fizik pas studimit rrit aftësinë memorizuese

Ushtrimi fizik pas studimit rrit aftësinë memorizuese

ushtrimi-fizik-dhe-memorja-te-mesuaritNjë studim i ri ka krahasuar efektin e dy llojeve të ndryshme aktiviteti pas një detyre memorizimi në studentë të seksit mashkull. Në këtë studim, 60 studentë, pasi mbaruan detyrën e tyre të të mësuarit u ndanë në mënyrë të rastësishme në tre grupe, ku secili grup do të kryente një aktivitet të ndryshëm. Tre aktivitetet ishin: të luajturit e një videoloje, një periudhë vrapimi dhe një periudhë bashkëbisedimi (ky grupi i fundit shërbeu si grup kontrolli). Pas periudhës së aktivitetit (e cila nga ana e vet pasonte periudhën e studimit/leximit) subjektet nën studim plotësuan një test memorje.

Subjekteve iu kontrollua niveli i kortizolit në pështymë (kortizoli salivar) përpara periudhës së leximit dhe pas periudhës së aktivitetit në momentin e testit të memorjes.

Të gjithë subjektet patën një rritje në nivelet e kortizolit në pështymë pas fazës së leximit/studimit (faza e parë), por vetëm grupi që kreu aktivitetin fizik, pra vrapimin, shfaqi një vazhdim të rritjes së kortizolit në pështymë pas fazës së aktivitetit (faza e dytë – në këtë rast aktiviteti fizik i vrapimit). (Nuk është kjo gjetja e studimit; dihej prej shumë kohësh se kortizoli është një nga hormohet që rritet në situata stresi, psh në mëngjez kur ngrihemi nga gjumi apo gjatë një aktiviteti fizik.)

Subjektet që morrën pjesë në aktivitetin fizik të vrapimit performuan më mirë në testin e memorjes krahasuar me grupin e subjekteve që si aktivitet pas leximit/studimit patën videolojërat. I njëjti avantazh – në testin e memorjes – i grupit që kreu aktivitet fizik u demonstrua edhe ndaj grupit të kontrollit (subjektet që si aktivitet pas leximit/studimit patën një bashkëbisedim).

Nuk kishte bashkëlidhje(korrelacion) mes niveleve të kortizolit dhe ruajtjes së memorjes (të gjërave të lexuara/studiuara në fazën e parë).

Autorët e studimin shkruajnë se gjetjet e tyre kanë implikime për mënryën se si mund të strukturohen orët mësimore të fëmijëve gjatë ditëve shkollore. Ata rekomandojnë që ushtrimi fizik (në orën e fizikulturës) të ndjeki, të pasojë, ciklet intensive të mësimit.

.

Studimi:

Kindermann, H., Javor, A., & Reuter, M. (2016). Playing counter-strike versus running: The impact of leisure time activities and cortisol on intermediate-term memory in male students Cognitive Systems Research, 40, 1-7 DOI: 10.1016/j.cogsys.2016.01.002

 

Doping apo smarting?

Fuqizimi, dopimi, smartingu, etika dhe shoqëria

Debatet mes titanëve të etikës, dhe interepretimit të saj, nuk kanë patur ndonjëherë të rreshtur; aq më tepër në ditët e sotme kur jemi futur dhe eksplorojmë gjithnjë e më shumë hulli të tjera, të trupit dhe derivateve të tij, morale dhe etike.

Ndër disa grupime, të cilat për lehtësi mund t’i identifikojmë si konservatore ndaj risisë, ka njëfarë frike dhe ndrojtjeje ndaj praktikave “dopuese”. Dikush do të ngrinte një pyetje mbi cilat janë praktika dopuese dhe cilat nuk janë të tilla; mbi këtë pikë do të përmend diçka interesante më pas…

Skull with a burning cigarette - V.Van Gogh 1885

Skull with a burning cigarette – V.Van Gogh 1885

Shqetësimi i këtyre grupimeve apo individëve, me të drejtë, duhet thënë, rrotullohet rreth çështjes të përdorimit, së pari të drogërave për të “fuqizuar” aftësitë mendore, funksionet konjtive dhe më pas të një sërë elementësh të tjerë, në pjesën më të madhe derivate të bioteknologjisë, që po ashtu do të rrisnin në mënyrë arbitrare, jo natyrore – thonë – aftësitë individuale në zhvillimin e një aktiviteti të caktuar…

Këtu, një njeri me sens kritik do t’i bënte vetes një pyetje: po cili është kufiri? Cilat janë praktika dopuese dhe cilat jo? Kujt i mbetet roli i gjykatësit për të vendosur? Natyrisht të gjithë e dimë përgjigjen: shoqërisë. Shoqëria ndërton vlerat mbi bazën e nevojave dhe firkërave të veta.
Ndërsa një pjesë e mirë e shoqërisë, me avancimet shkencore, teknike dhe bioteknologjike i ka lënë pas fantazmat e veta, një pjesë tjetër, ende konsistente, qëndron akoma e kapur nga pabazueshmëria e disa mënyrave të të parit të njeriut dhe trupit të tij – të ushqyera për shekuj të tërë nga letërsia, metafizika e humanistëve dhe filozofëve të një lloji caktuar.

Kjo pikë, kjo ndarje mes njerëzve me prirje humaniste, që i refuzojnë në mënyrë hipokrite zbulimet shkencore, dhe atyre që dinë t’i përshtasin dhe modifikojnë vlerat dhe qëndrimet personale (si rrjedhojë edhe totale të grupit) ndaj problemeve, në varësi të zbulimeve shkencore, prodhon sot shumë probleme të tjera (kujtoj për shembull debatin shterpë mbi ndarjen tru-mendje), ndër të cilët edhe ky i mësipërmi.

Dola pak nga rruga, por ishte e nevojshme të përshkruaja problemin dhe konfliktin që lind nga qëndrimi, anti-shkencor, i këtij grupimi, që mund ta quajmë nëse doni, humanist, fetar, obskurantist apo qoftë edhe vetëm konservator, ndaj risisë.

Këto grupe (ideologjike), shohin vërdallë për të gjetur “argumente” dhe liane mbi të cilat mund të kacavirren për të mbrojtur qëndrimin dhe interesat e tyre, të keqbazuara. Në këtë mënyrë veçse shprehet një pa-dëshirë për të parë realitetin, duke u përpjekur të influenconë dhe ndryshojnë realitetin e ashpër, stoik dhe arrogant… sipas ëndërrave të veta.

Janë ata që rezufojnë dhe shprehen kundër fuqizuesve konjitivë, kundër integratorëve ushqimorë, kundër gjithçkaje që sipas tyre nuk është natyrore e gjendjes njerëzore.
Por gjendja njerëzore është aq e papërkufizuar saqë këta, me një atropocentrizëm të pashoq, identifikojnë me arrogancë gjendjen e tanishme si gjendjen përfundimtare të procesit evolutiv – për më tepër duke vazhduar paturpësisht të mistifikojnë mbi kuptimin e evolucionit, që nuk është aspak ai i një procesi përmirësues por thjeshtë e vetëm stokastik, rastësor.

Paul Wolpe – një neuroeticist mjaft i njohur – na vë në dukje se si njerëzimi, se si ne, qeniet njerëzore, kanë (kemi) patur prej kohësh dhe kanë (kemi) ende në përdorim mënyra të ndryshme për të “fuqizuar”, përmirësuar aftësitë e veta (tona).

Për shembull, na kujton se ne dërgojmë fëmijët nëpër shkolla, mësojmë mbi tekste. Lexojmë romane e poezi, libra teknikë, zhvillojmë programe mësimi dhe stërvitjeje, kurojmë dhe pasurojmë aftësitë tona gjuhësore. Lista vazhdon me faktin se: ne përqiqemi të flemë mirë natën përpara një provimi apo detyre të veçantë që duhet ta bëjmë të nesërmen, hamë ushqime “inteligjente” si peshku etj.
Të gjitha këto veprime dhe sjellje, por edhe shumë të tjera, në mënyrat e veta dhe në masat e veta, udhëhiqen nga synimi për të krijuar ambiente, gjendje dhe mekanizma sa më funksionalë, që stimulojnë dhe mbështesin nivelin e kërkuar të “aftësisë” neurologjike dhe fizike. (Wolpe 2002)

Sipas Wolpe-s, problemi dhe refuzimi i sotëm vjen nga shkëndija direkte që vihet mbi përbërësit neurokimikë, strukturorë apo elektrikë të trurit, ndërhyrje  që e përdallon nga të mëparshmet, të cilat kemi shumë më shumë kohë që i vëmë në praktikë dhe janë bërë, medoemos, në mënyrë të pandërgjegjshme pjese e normalitetit tonë.

Sfidat e sotme mbi dopingun, mbi fuqizimin konjitiv, dhe risitë bioteknologjike lindin dhe janë të zjarrta sepse kanë një ritëm mjaft të lartë; për ta thënë ndryshe, refuzohen nga ata që ne i quajmë konservatorë sepse janë ndryshime të vrullshme që përmbysin, totalisht dhe jogradulaisht, botëkuptimin e tyre.
Në këtë mënyrë nuk mund të mbash as një pozicion hipokrit, sepse pozicioni rezulton totalisht i tjetërsuar sa hap e mbyll sytë; ndryshimet bioteknologjike janë të jashtëzakonshme.

Këtë botëkuptim, mos-ndryshim, staticitet, sado hipokrit dhe i pabazë të jetë në vetvete, duan t’ua imponojnë të tjerëve, duke apeluar për humanizmin e njeriut, për tjetërsimin e tij, për rrezikun e hybris-it tonë etj.

Rikujtoj Wolpe-n; sidosi, mundësia për të përmirësuar vetveten është një çështje personale; një çështje lirie personale; në fund të fundit një çështje lirie, thjeshtë e vetëm lirie.

Personat duhet të kenë të drejtën dhe të jenë të lirë të zgjedhin që të jenë më “të mirë”, dhe të mos pengohen apo stigmatizohen në rrugëtimin e tyre për të mbërritur atje ku dëshirojnë.

Të pëlqeu postimi?
Vendos një “Like” tek Faqja e Blogut në Facebook

Funksioni që kanë fituar mushkonjat; mushkonjat gjenetikisht të modifikuara

Përse shërbejnë mushkonjat?

Funksioni që kanë fituar mushkonjat gjatë pranisë së tyre në ekosistemet e Tokës; mushkonjat gjenetikisht të modifikuara.

Nuk ka njeri që të mos ketë patur një eksperiencë të keqe me mushkonjat, të cilat mund të jenë vërtet shumë të bezdisshme dhe të rrezikshme. Mushkonja është një nga gjallesat më të rrezikshme dhe vdekjeprurëse për njeriun; për të qenë specifikë ajo zë vendin e parë në klasifikimin e kafshëve vdekjesjellës për njeriun.

Mushkonjat kontribuojnë në përhapjen e shumë sëmndjeve, ndër të cilat janë malaria, ethja e verdhë, ethja e dengues dhe ethja prej virusit Zika. Të gjitha këto patologji godasin qindra miliona individë çdo vit në të gjithë globin duke shkaktuar vdekjen e shumë prej tyre.

Mushkonjë e prezervuar brenda dyllit/ambrës

Mushkonjë e prezervuar brenda dyllit/ambrës

Sidosi, mushkonjat gjatë ekzistencës së vet dhe ndërlidhjeve të shumta me florën dhe faunën e planetit kanë mundur të integrohen dhe të gjejnë funksione të rëndësishme në ekosistem. Planeti ynë i njeh mushkonjat prej më shumë se 100 milionë vitesh (mushkonja e prezervuar brenda ambrën në filmin Jurassic Park). Aktualisht janë përshkruar mbi 3500 lloje të ndryshme mushkonjash, prej të cilave vetëm 200 pickojnë qenien njerëzore. Ndër këto të fundit vetëm mushkonjat femër – që kanë nevojë për proteina për të prodhuar vezët – pickojnë njerëzit.

Një nga funksionet që mushkonjat “kanë gjetur” brenda ekosistemeve tokësore është ai i pjalmimit të luleve. Pjalmi i luleve të bimëve është në fakt edhe ushqimi kryesor i mushkonjave (pra jo gjaku). Duke fluturuar nga një lule nga tjetra sikundër bletët, mushkonjat kontribuojnë në përhapjen e pjalmit.

Një tjetër kontribut i mushkonjave është ai si biomassë bazë në zinxhirin ushqimor të shumë specieve. Larvat e mushkonjave jatojnë në ujë ku ushqehen me material organik si algat njëqelizore. Këto larva mushkonjash janë pre të thjeshta për peshqit që jetojnë në këto pellgje uji. Mushkonjat e rritura, janë edhe ato ushqim i llojeve të tjera të gjallesave si zogjtë dhe laskuriqat.

Larva mushkonjash në afërsi të sipërfaqes së ujit.

Larva mushkonjash në afërsi të sipërfaqes së ujit.

Shkencëtarët kanë opinione të ndryshme rreth ekzitencës dhe/ose zhdukjes së mushkonjave. Një fraksion i shkencëtarëve argumentojnë se zhdukja apo shfarosja e mushkonjave do të prodhojë një impakt tepër minimal, dhe se vraja ekologjike e prodhuar prej zhdukjes së mushkonjave do të shërohet në mënyrë të shpejtë nga insekte të tjera. Një fraksion tjetër i shkencëtarëve, në të kundërt, mendojnë se dëmi i shkaktuar nga një zhdukje apo shfarosje e mushkonjave do të ishte drastik dhe do të vendoste në rrezik mbijetesën e shumë specieve bimore dhe shtazore që janë të ndërlidhura me mushkonjat në ekosistemet tokësore.

Por çfarë mund të bëhet për të parandaluar viktimat njerëzore të shkaktuara nga transmetimi i sëmundjeve nëpërmjet mushkonjave? Një metodë e kohëve të fundit që po duket mjaftë efikase për të parandaluar këto sëmundje konsiston në mushkonjat gjenetkisht të modifikuara/inxhenierizuara. Këto mushkonja të modifikuara gjenetikisht quhen OX513A dhe janë në gjendje të riprodhohen, por pasardhësit e tyre rezultojnë gjithnjë sterilë. Në këtë mënyrë popullata e mushkonjave në zonat e goditura nga sëmundjet e transmetuara prej tyre, ka rënë në mënyrë drastike. Kjo metodë mundëson që të goditet një lloj specifik mushkonje (ajo që na intereson ne) duke shmangur përhapjen e insekticideve nëambient.

 

[Nëse postimi të pëlqeu, atëhere mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]