Diferencat në emocione mes sekseve

Diferencat në emocione mes sekseve

 

Nga një perspektivë evolucionare/evolutive ka shumë gjasa që të ekzistojnë diferenca ndër-seksuale (pra mes dy sekseve) në emocione. Gjasat që meshkujt dhe femrat të kenë evoluar të njëjtën psikologji emocionale janë në themel zero.
Që meshkujt dhe femrat të kenë evoluar pikërisht të njëjtin dezajn emocional do të ishte një mrekulli Darwiniane – në kuptimin, e pamundur – sepse forcat evolutive që kanë vepruar mbi speciet e planetit tonë, përfshirë njeriun, pra meshkujt dhe femrat, do të të duhej të eliminonin të gjitha diferencat e mëparshme emocionale që derivojnë nga trashëgimia jonë si gjitarë dhe primatë; për më tepër do të duhej që organizmat të ishin selektuar në kundërshti me disa apo të gjitha përshtatjet emocionale seks-specifike të cilat janë zhvilluar gjatë qindra-mijëra viteve kur njeriu jetonte si gjuetar-mbledhës. Për më tepër do të duhej që gjatë gjithë historisë evolutive të njeriut, të ruhej një psikologji njerëzore unike, e njëjtë, për mashkullin dhe femrën, pra një psikologjie hermafrodite, pra e përzierë (gjë që nuk është aspak e vërtetë). (Buss & Schmitt, 2011). i

*

Një meta-analizë e diferencave ndër seksuale në ndjenjat emocionet“morale”, femrat prireshin të përjetonin më shumë emocione negative, si për shembull më shumë faj, turp, dhe në një shkallë më të vogël edhe siklet. (Else-Quest et al., 2012). ii

Rezultate të ngjashme u gjetën edhe në një meta-analizë të kohëve të fundit mbi emocionet e fëmijëve. (Chaplin & Aldao, 2013). iii

Në një studim ndër-kulturor të zhvilluar në 37 kombe, femrat kishin një prirje për një emocionalitet më negativ. (Fischer et al., 2004). iv

Gjithashtu, edhe diferencat në ankthin shoqëror, në terma ndër-kulturorë (në 18 kombe të ndryshme), tregojnë se femrat e përjetojnë një të tillë ndjenjë në nivele më të larta se meshkujt.  (Caballo et al., 2014). v

Studime të tjera tregojnë se si femrat reagojnë në një mënyrë më negative (krahasuar me meshkujt) ndaj përvojave jo të këndshme (gjatë eksperimenteve psikologjike).

Për shembull, në një studim të diferencave mes sekseve në reagimet ndaj slideve/diapozitivave të këndshme dhe të pa këndshme, kërkuesit shkencorë gjetën se femrat reagonin më negativisht ndaj slideve/diapozitivave të pakëndshme që përmbanin trupa të gjymtuar, dhunë fizike apo kafshë të ngordhura. Kjo diferencë mes sekseve vazhdonte të shfaqej në të njëjtën shkallë apo madhësi në femrat nga mosha 20 deri në 81 vjeç. (Gomez, Gunten, & Danuser, 2013). vi

Tjetër; studiues të tjerë kanë gjetur se femrat reagojnë me më shumë trishtim (krahasuar me meshkujt) ndaj filmave të trishtë; kanë gjetur gjithashtu se femrat reagojnë me më shumë frikë dhe përshtirosje (krahasuar me meshkujt) ndaj filmave të frikshëm/të pështirë. (Kring and Gordon,1998). vii

Në kontrast, meshkujt (krahasuar me femrat) reagojnë me më shumë lumturi ndaj filmave të lumtur.

Ndër të tjera, meshkujt dhe femrat dallojnë nga njëri-tjetri edhe në rajonet trunore të përdorura për të rregulluar/ndrequr/përshtatur reagimet ndaj stimujve – në këtë rast eksperimentalë – të pakëndshëm. (Domes et al., 2010; McRae et al., 2008). viii ix

*

Një tjetër fakt që derivon prej këtyre diferencave mes sekseve është ajo se femrat janë më të afta se meshkujt, për të njohur dhe përpunuar emocionet negative të të tjerëve. Për të shpjeguar këtë gjë ekzistojnë disa hipoteza të ndryshme evolutive, dhe njëra prej tyre në veçanti, ajo e formuluar nga Hampson et al., (2006) thotë se femrat mund të jenë më sensitive ndaj emocioneve të shprehura nga individë të tjerë për shkak të nevojës që ato kanë (më shumë se meshkujt) për t’u lidhur me fëmijët e vetë – një përshtatje evolutive kjo. x

*

Tjetër gjë e rëndësishme është se femrat priren të kenë rezultate më të larta në traktet e personalitetit fortësisht të lidhura me emocionalitetin negativ – neuroticizmin.  (Feingold, 1994; Schmitt et al., 2008). xi

Feingold (1994) gjeti se femrat kanë rezultate më të larta në anthshmëri, krahasuar me meshkujt (këto rezultate u përftuan nga një meta-analizë e 25 studimeve të ndryshme). Për më tepër këto rezultate – të diferencave ndërmjet sekseve – janë kofirmuar në disa studime të ndryshme ndër-kulturore (të zhvilluara në kultura dhe kombe të ndryshme). (Costa et al., 2001; Lippa, 2010; Schmitt et al., 2008). xii xiii xiv

De Bolle (2015) gjeti se diferencat mes seksit femër dhe atij mashkull në nivelet e neuroticizmit mes adoleshentëve fillojnë të shfaqen universalisht në të gjitha kulturat pak a shumë në të njëjtën moshë, rreth 14 vjeç, duke implikuar një ndikim të hormoneve të pubertetit si një shkak të afërt. xv

Në studime të tjera të zhvilluara në 26 kombe, në 53 kombe, dhe në 56 kombe të ndryshme janë gjetur të njëjtat rezultate, pra se femrat kanë nivele më të larta neuroticizmi.

 

Nivelet e neuroticizmit tek femrat janë më të larta (krahasuar me meshkujt) në kulturat/shoqëritë ku ka më shumë barazi gjinore, dhe më të vogla në shoqëritë/kulturat ku barazia mes dy gjinive është më e pakët. (Burimi: David Schmitt, riprodhuar këtu pa leje.)

 

Gjëja interesante është se në të gjitha këto studime, diferencat ndër seksualt në nivelet e neuroticizmit janë më të larta në kulturat apo shoqëritë njerëzore ku ka më shumë barazi sociopolitike mes sekseve. Pra në shoqëri më egalitare, diferencat ndër seksluale mashkull-femër janë më të mëdha, dhe jo më të vogla siç pritej nga ata që gjënjeheshin se këto diferenca vijnë vetëm nga rolet që dy gjinitë e species sonë marrin në shoqëri, apo për shkak të partiarlakizmit. (Schmitt, 2015). xvi

*

Rezultate të ngjashme janë gjetur edhe për depresionin. Meshkujt dhe femrat dallojnë mes tyre edhe në nivelet mesatare të depresionit (Hyde et al., 2008), një diferencë seksuale që është e dukshme në shumë kultura. (Hopcroft & McLaughlin, 2012; Van de Velde, Bracke, & Levecque, 2010) .

Diferenca ndër seksuale në depresion është më e gjerë në shoqëritë që priren të kenë nivele më të larta barazie gjinore, krahasuar me shoqëri që kanë një barazi gjinore më të ulët.

*

Ajo që është e qartë është se, supozimi dhe teoria feministe se diferencat mes sekseve vijnë prej roleve të ndryshme që dy gjinitë marrin në shoqëri, bie totalisht në kundërshti me faktin se diferencat më të mëdha midis sekseve gjenden në kulturat Skandinave, dhe diferencat më të vogla mes sekseve gjenden në kulturat më patriarkale. (Schmitt, 2015) .

 

 

***

 

Studimet shkencore të cituara

i Buss, D.M. & Schmitt, D.P. (2011). Evolutionary psychology and feminism. Sex Roles, 64,768-787.

ii Else-Quest, N. M., Higgins, A., Allison, C., & Morton, L. C. (2012). Gender differences in self-conscious emotional experience: A meta-analysis. Psychological Bulletin, 138, 947-982.

iii Chaplin, T. M., & Aldao, A. (2013). Gender differences in emotion expression in children: A meta-analytic review. Psychological Bulletin, 139, 735-765.

iv Fischer, A. H., Rodriguez Mosquera, P. M., Van Vianen, A. E., & Manstead, A. S. (2004). Gender and culture differences in emotion. Emotion, 4, 87-94.

v Caballo, V. E., Salazar, I. C., Irurtia, M. J., Arias, B., Hofmann, S. G., & CISO-A ResearchTeam. (2014). Differences in social anxiety between men and women across 18 countries. Personality and Individual Differences, 64, 35-40.

vi Gomez, P., Gunten, A., & Danuser, B. (2013). Content‐specific gender differences in emotion ratings from early to late adulthood. Scandinavian Journal of Psychology, 54, 451-458.

vii Kring, A. M., & Gordon, A. H. (1998). Sex differences in emotion: expression, experience, and physiology. Journal of Personality and Social Psychology, 74, 686-703.

viii Domes, G., Schulze, L., Böttger, M., Grossmann, A., Hauenstein, K., Wirtz, P. H., … & Herpertz, S. C. (2010). The neural correlates of sex differences in emotional reactivity and emotion regulation. Human Brain Mapping, 31, 758-769.

ix McRae, K., Ochsner, K. N., Mauss, I. B., Gabrieli, J. J., & Gross, J. J. (2008). Gender differences in emotion regulation: An fMRI study of cognitive reappraisal. Group Processes & Intergroup Relations, 11, 143-162.

x Hampson, E., van Anders, S. M., & Mullin, L. I. (2006). A female advantage in the recognition of emotional facial expressions: Test of an evolutionary hypothesis. Evolution and Human Behavior, 27, 401-416.

xi Schmitt, D. P., Realo, A., Voracek, M., & Allik, J. (2008). Why can’t a man be more like a woman? Sex differences in Big Five personality traits across 55 cultures. Journal of Personality and Social Psychology, 94, 168–182

xii Costa, P. T., Terracciano, A., & McCrae, R. R. (2001). Gender differences in personality across cultures: Robust and surprising results. Journal of Personality and Social Psychology, 81, 322–331.

xiii Lippa, R. A. (2010). Sex differences in personality traits and gender-related occupational preferences across 53 nations: Testing evolutionary and social-environmental theories.Archives of Sexual Behavior, 39, 619–636.

xiv Schmitt, D. P., Realo, A., Voracek, M., & Allik, J. (2008). Why can’t a man be more like a woman? Sex differences in Big Five personality traits across 55 cultures. Journal of Personality and Social Psychology, 94, 168–182.

xv De Bolle, M., De Fruyt, F., McCrae, R. R., Löckenhoff, C. E., Costa Jr, P. T., Aguilar-Vafaie, M. E., … & Avdeyeva, T. V. (2015). The emergence of sex differences in personality traits in early adolescence: A cross-sectional, cross-cultural study. Journal of Personality and Social Psychology, 108, 171-185.

xvi Schmitt, D.P. (2015). The evolution of culturally-variable sex differences: Men and women are not always different, but when they are…it appears not to result from patriarchy or sex role socialization. In Weekes-Shackelford, V.A., & Shackelford, T.K. (Eds.), The evolution of sexuality (pp. 221-256). New York: Springer.

Advertisements

Kanceri i vezores

Kanceri i vezoreve është tipi i katërt më i shpeshtë i kancereve që prekin femrat, duke shkaktuar rreth 5% të të gjitha vdekjeve të femrave nga 40-60 vjeç.

Skemë ilustruese e vezoreve, mitrës, vaginës dhe kancerit të vezoreve

Mosha mesatare kur kanceri manifestohet (tek ai 5% i femrave të prekura) është rreth 60 vjeç. Kanceri i vezoreve në 90% të rasteve lind nga epiteli që vesh vezoren, që është një lloj epiteli celomatik. Ky epitel ka të njëjtën prejardhje embrionale me të epitelit peritoneal dhe të epitelit që vesh tubat e Fallopit. Kështu, kanceri që mund të preki tubat e Fallopit, kanceri peritoneal dhe kanceri i vezoreve i tipit epitelial, ndajnë mes tyre të njëjtat tipare histologjike dhe po ashtu trajtohen me të njëjtën përqasje.

Siç e përmenda, 90% e kancereve të vezoreve lindin nga epiteli që vesh vezoret, pra janë tumore të tipit epitelial ku përfshihen adenocarcinoma sieroz, muçinoz, endometroid, me qeliza të qarta apo me qeliza skuamoze.
2-3% të kancereve të vezoreve lindin nga qeliza gjerminale/burimore, të cilët ngjasojnë me tumoret gjerminalë të testikujve tek mashkulli si nga aspekti histologjik ashtu edhe për sa i përket menaxhimit klinik.
Ndërsa një pjesë tjetër e kancereve janë kancere që lindin nga përbërës stromalë të vezoreve.

Etiologjia

Inçidenca e kancerit të vezoreve nuk është e lartë.

Ekzistojnë disa sindroma të trashëgueshme (pra gjenetike) të kancerit të gjirit dhe të vezores. Këto sindroma kanë në bazë të tyre gjenet (apo më saktë mutacionet e) BRCA1 dhe BRCA2. Femrat që kanë mutacione të këtyre gjeneve kanë një risk shumë më të lartë për të zhvilluar një kancer të vezoreve; një femër me të tilla mutacione ka nga 10-40% rrezik për kancer të vezoreve.
Në mutacionin e BRCA1, 40 femra në 100 zhvillojnë kancerin e vezores gjatë jetës së tyre.
Në mutacionin e BRCA2, 20 femra në 100 zhvillojnë tumorin e vezoreve gjatë jetës së tyre.

Shtatëzania, ushqimi i foshnjës me gji dhe të gjitha ato kushte që shtypin/supresojnë ovulimin (ovulacionin) janë demonstruar të kenë një rol mbrojtës ndaj kancerit të vezoreve, duke ulur riskun relativ.

Prezantimi klinik

Kanceri i vezores në stad të 4të.

Në pjesën më të madhe të rasteve kanceri i vezoreve në stadet e veta më të hershme është jo-simptomatik, pra nuk jep simptoma apo shenja të dukshme. Ndaj pjesa më e madhe e femrave paraqiten me një sëmundje të stad të avancuar ku mund të ketë simptoma jo specifike si shqetësime të përgjithshme abdominale, çrregullime të normalitetit në të defekuar, të vjella, humbje peshe etj. Pra 70% e femrave paraqiten me një kancer në stad të tretë apo të katërt (3-4).

Hetimi dhe stadiacioni

Kombinimi i gjetjeve nga ekografia vaginale, nga niveli i CA125 në gjak dhe i moshës mund të përdoret – me një sensitivitet dhe specificitet prej 80-90% – për të diferencuar mes cisteve beninje të vezoreve dhe një procesi me natyrë malinje.
Mund gjthashtu të jetë e nevojshme edhe një TC (tomografi e kompjuterizuar) për të dalluar një përhapje abdominale të tumorit, apo edhe në organe të tjera si mëlçia, mushkëritë dhe pleura apo për të hetuar nëse ka apo jo një përfshirje të nyjeve linfatke, rajonale, dhe jo vetëm.

Stadiacioni dhe përcaktimi i përhapjes së tumorit bëhet në bazë të Sistemit të stadiacionit FIGO.

Trajtimi

Kirurgjia mbetet trajtimi kryesor për pacientët me kancer të vezoreve. Qëllimi është që të bëhet një debulking i sëmundjes për të arritur një debulking të plotë, pra pa sëmundje makroskopike; për të arritur një debulking optimal, pra me sëmundje makroskopike më të vogël se 1 cm; apo për të arritur një debulking suboptimal kur mbetet >1cm prej sëmundjes origjinale.
Kirurgja mund të përfshijë një laparotomi, histerektomi totale, salpingo-ooferectomi bianësore dhe resektim të nyjeve linfatike.

Pas kirurgjisë shumica e femrave do të jenë kandidate për kemioterapi adiuvante me karboplatin (karboplatinum?) dhe paclitaxel (një taxan). Pacientëve me risk të lartë mund t’iu shtohet Bavacizumabi.
Kemioterapia neoadiuvante përdoret për pacientët me sëmundje goxha të përhapur që prej momentit të vizitës së parë. Kemioterapia neoadiuvante bëhet me synimin për të zvogëluar përmasat e sëmundjes/masës tumorale në mënyrë që të mund të konsiderohet kryerja e një debulkingu me interval.
Nëse sëmundja recidivon/rishfaqet, kryerja e një kemioterapie të linjës së dytë është e bashkëlidhur me një response-rate prej 20-40%.
Rreth 60% e pacientëve me kancer të vezoreve kanë një recidivë në një pikë apo në një tjetër.
Një përqasje me përdorim të Tamoxifenit dhe të inhibitorëve të aromatazës mund vetëm të ngadalësojë shpejtësinë e avancimit dhe të vonojë shfaqjen e simptomave.

Prognoza

Prognoza është e ndërlidhur me stadin e tumorit në momentin e diagnostikimit.
Mbijetesa e përgjithshme është 30%. Por mbijetesa ndryshon nga mbi 90% tek pacientët me kancer në stad të parë (1), deri në nën 25% tek pacientët që në momentin e diagnozës kanë një kancer në stad të katërt (4).

 

© Rinstinkt Blog.

A është inteligjenca e trashëgueshme?

A është inteligjenca e trashëgueshme?

 

Përshtatur prej përgjigjes që Robert Plomin drejtor i MRC Social, Genetic & Developmental Psychiatry Center në King’s College London, i ka dhënë lexuesve të Scientific American Mind – link.

 

Shkencëtarët e kanë hetuar këtë pyetje për më shumë se një shekull dhe përgjigja është e qartë: diferencat mes njerëzve në testet e inteligjencës janë substancialisht rezultat i dallimeve/diferencave gjenetike.

Por le ta shtjellojmë këtë fjali më tej. Këtu po flitet për diferencat mesatare mes njerëzve dhe jo për individët. Inteligjenca e çdonjë personi mund të largohet prej potencalit të vet gjenetik, për shembull, në rast të një sëmundje në fëmijëri.

Një pjesë e mirë e inteligjencës, apo më saktë e potencialit gjenetik të individit është e përcaktuar gjenetikisht. Pjesa tjetër varet nga faktorët rrethanorë/mjedisorë.

Me gjenetike kuptohen diferencat që kalohen nga një brez në tjetrin nëpërmjet ADN-së. Por të gjithë ne kemi të përbashkët 99.5% të tre bilionë çifteve të bazave të azotuara të ADN-së, kështu që ajo që na dallon gjenetikisht njëri nga tjetri janë vetëm 15 milionë diferenca ADN-je. Duhet theksuar gjithashtu se testet e inteligjencës përfshijnë ekzaminime të ndryshme të aftësive konjitive dhe aftësive të mësuara në shkollë.

Inteligjenca, apo më saktë aftësia konjitive e përgjithshme, reflekton performancën e një individi përmes një game të gjerë testesh të ndryshme. Gjenet bëjnë një diferencë thelpësore, por ata nuk janë gjithëçka. Gjenet janë përgjegjës për pothuaj gjysmën e të gjitha diferencave në inteligjencë mes njerëzve, kështu që gjysma e diferencës në inteligjencë nuk i detyrohet dallimeve gjenetike, çka jep një mbështetje të fortë edhe për rëndësinë e faktorëve mjedisorë (rrethanorë).

Ky vlerësim prej 50% reflekton rezultatet e studimeve mbi binjakët, mbi fëmijët e adoptuar dhe mbi ADN-në. Prej këtyre studimeve ne dimë, për shembull, se vonë në jetë, fëmijët e adoptuar që prej lindjes larg prindërve të vetë biologjikë (pra që janë rritur me prindërit adoptues) janë po aq të ngjashëm me prindërit biologjikë sa janë fëmijët që janë rritur me prindërit e vetë biologjikë.

Po ashtu, ne dimë se prindërit adoptues dhe fëmijët e tyre të adoptuar zakonisht nuk i ngjajnë njëri-tjetrit në inteligjencë (në nivelet e inteligjencës).

Kërkuesit shkencorë janë aktualisht duke kërkuar për gjenet që ndikojnë dhe japin kontribute në nivelin e inteligjencës. Në këto pak vitet e fundit ne kemi mësuuar se janë të përfshirë shumë, ndoshta mijëra gjene, secili me efekt të vogël. Studimet e fundit me qindra mijëra individë kanë gjetur gjene që shpjegojnë rreth 5% të diferencave në inteligjencë mes njerëzve. Ky është një fillim i mbarë, por ende një rrugë e gjatë prej 50 përqindëshit.

Një tjetër gjetje veçanërisht interesante është ajo se influenca gjentike mbi inteligjencën e matur duket se rritet me kalimin e kohës, prej rreth 20% në foshnjëri, në 40% në fëmijëri dhe deri në 60% në moshën e rritur. Një shpjegim i mundshëm është se fëmijët kërkojnë për eksperienca që bashkëlidhen me predispozitat/prirjet e veta gjenetike, dhe kështu i zhvillojnë këto plotësisht ndërsa rriten.

Aftësia për të parashikuar potencialin konjitiv prej ADN-së mund të demonstrohet një diçka shumë e dobishme. Shkencëtarët mund të përdorin ADN-në në përpjekje për të bërë një hartë të rrugëve zhvillimore që lidhin gjenet, inteligjencën, trurin dhe mendjen.

Në terma të implikimeve praktike ne prej dekadash jemi në dijeni të qindra çrregullimeve gjenike individuale dhe kromozimike, si për shembull sindroma e Down-it që rezultojnë në paaftësi intelektuale. Gjetja e gjeneve të tjera shtesë që kontribuojnë tek paaftësia intelektuale mund të na ndihmojë që ndoshta të parandalojmë apo të paktën të përmirësojmë këto probleme konjtive.

 

© mbi përkthimin, Rinstinkt Blog.

 

Linfangjioma cistike (Higroma cistike)

Linfangjioma cistike (Higroma cistike)

Linfangjioma cistike është një gjendje patologjike që prek pothuaj ekskluzivisht të porsalindurit, me një lokalizim të ndryshueshëm por që më shpesh prek pjesën latero-cervikale.

Linfangjioma cistike lind si pasojë e një keqformimi të sistemit linfatik dhe përbëhet nga një tërësi formacionesh cistike (me lobuj të shumtë) me mure të holla, me vëllim të ndryshueshëm dhe që shpesh janë në komunikm me njëra tjetrën. Nuk është malinj por ka një prirje për të infiltruar strukturat anatomike rrethuese si për shembull ezofagun, trakenë apo enët kryesore të gjakut në rajonin e qafës.

Këto ciste mund të jenë makroskopike (në këtë rast emërtimi më i përshtatshëm është Higroma Cistike), ose mund të jenë keqformime mikroskopike.

linfangjioma cistike, i porsalndur, i prekur në pjesën e poshtëme të gojës

I porsalindur me një linfangjiomë cistike në rajonin e poshtëm të gojës (nënmandibular)

Në 90% të rasteve prekin fëmijët me moshë nën 2 vjeç; në rajonin e kokës dhe të qafës.

Këto keqformime të sistemit linfatik mund të jenë të bashkëlindura, pra me një prapavijë të fortë gjenetike (në këtë rast shpesh të asociuara me sindromën e Turner-it) por edhe mund të jenë të fituara.

Higroma cistike (apo linfangjioma cistike) bëhet evidente në lindjen e bebes apo në javët e para të jetës, si një enjtje, fryrje (tumefacion) me vëllim variabël nga rasti në rast, shpesh goxha e madhe; konsistemca e masës është elastike; jo e dhimbshme gjatë prekjes.

Pra, prek kryesisht rajonin e kokës, qafës, dhe më specifikisht atë nënmandibular (nën nofullën e poshtme). Në disa raste masa mund të shtrihet dhe të ketë penetruar edhe në mediastinum apo në sqetull.

Nga ana histologjike linfangjioma cistike është zakonisht një masë me natyrë beninje, me rritje të ngadaltë. Por ndonjëherë mund të ndodhë që masa, papritur, të rritet në vëllim – shpesh në shoqërim të një infeksioni të rrugëve të ajrit – dhe të jetë shkak për probleme të frymëmarrjes, sepse mund të shtypi trakenë (në këtë rast mund të nevojtet një trakeostomi urgjente).

Diagnoza bëhet nëpërmjet ekzaminimit histopatologjik nga ana e anatomopatologut.

Trajtimi: parashikohet heqja kirurgjikale që në momentet e para, pra edhe në moshë fare të vogël. Masa është mirë që të hiqet totalisht, megjithëse kjo nuk është gjithnjë e mundur për shkak se shpesh, siç e përmenda, infiltron struktura anatomike jetësore. Ndërhyrja është goxha e vështirë sidomos në rastet kur linfangjioma në shtrirjen e vet intereson edhe struktura nervore, në të cilat raste duhet treguar kujdes – dhe është mirë që të përdoret një stimulues nervor për të dalluar nervat nga pjesa tjetër.
Drenazhi i linfangjiomave jep vetëm një lehtësim të përkohshëm.

Higroma cistike mund të trajtohet me një ilaç sklerozant – OK-432 – nëpërmjet një injeksioni në brendësi të vetë masës. Ky apo edhe të tjerë agjentë sklerozantë shkatërrojnë qelizat endoteliale të enëve linfatike duke eliminuar shkakun që në rrënjë.

 

Kronika nga shkenca (1)

Kronika nga shkenca (1)

 In Vitro, 1966

ivf“Nëse vezët e lepurit dhe të derrit mund të pllenohen pas maturimit në kulturë [në kuptimin: të kultivuara në provëz], me gjasa mund të pllenohen edhe vezë njerëzore të rritura në kulturë, megjthëse nuk do të ishte e lejueshme që këto të impiantoheshin në një marrës njerëzor. Deri më tash ne ose kemi dështuar ose në më të mirin e rasteve kemi arritur një sukses shumë të kufizuar në pllenimin e vezëve njerëzore in vitro. Ne keni si qëllim t’i vazhdojmë këto eksperimente; aftësia për të vëzhguar ndarjen e vezëve njerëzore mund të jetë e një rëndësie të madhe shkencore dhe mjekësore. Për shembull, steriliteti i shkaktuar nga kalimi i gabuar i embironëve në tubat fallopianë mund me gjasa të përmirësohet duke hequr ovocite [vezë] nga vezorja, duke i rrutur dhe pllenuar ato in vitro dhe pastaj duke i transferuar ato prap tek nëna. — R. G. Edwards”

Robert G. Edwards për punën që ka bërë fitoi Çmimin Nobel në vitn 2010.