Indiferentë diferentë

Indiferentë diferentë

Të gjithë flasin për interesat e lloj-llojshme që qëndrojnë e lëvizin fijet mbi shoun e madh të eksperimentimit me/mbi kafshët.
E kanë gjithnjë gojën plot. “Interesa të shtëpive farmaceutike”, “interesa lobish” etj. Kjo  është prova më e dukshme, më elementare e mungesës së llogjikës dhe shpirtit kritik, për të mos thënë se, është provë e budallallëkut.

Shtëpitë farmaceutike, vallë, kanë interes të shpenzojnë miliarda euro për të testuar ilaçe të reja mbi kafshët (sipas llogjikës së masave kafshiste)?… Apo, kanë interes të kursejnë miliarda euro duke shmangur hapa, stade e procedura testimi mbi/me kafshët në mënyrë të tillë që të përshpejtojnë tregtimin dhe të rrisin përfitimet e veta? Si thoni? Shtrydheni çik trurin! 🙂

Shtëpitë farmaceutike, nëse duan, e kanë të thjeshtë fare të mbrojnë eksperimentimin me/mbi kafshët, thjesht duke iu drejtuar njerëzve që janë (ende) gjallë falë ilaçeve. Një grumbullim i vogël, nja ca deklarata dhe hop, puna mbaron…

Por!

A keni parë ndonjëherë shtëpi farmaceutike që të sponsorizojnë duke shkruar mbi konfeksionet e ilaçeve të tregtuara, si për shembull të atyre të zemrës: ”Është falë eksperimentimit me/mbi kafshët që je (ende) gjallë”?

A keni parë ndonjëfarë forme minimale publiciteti në mbrojtje të eksperimentimit me/mbi kafshët?

Jo! Nuk ndodh.

Të vetmit, deri më sot, që luftojnë për eksperimentimin mbi/me kafshët, janë gjithnjë doktora, shkencëtarë, kërkues dhe studentë të disiplinave mjekësore e farmakologjike; persona që investojnë energji e kohë të tyre pa marrë asgjë për vete si këmbim.

Le ta pyesim edhe një herë veten. Mbase, edhe ata (ne) që mbrojn(m)ë eksperimentimin me/mbi kafshët.

Rinstinkt 2013

Reklama

A vuajnë kafshët, a ka rreziqe për jetën e tyre gjatë eksperimentimit?

A vuajnë kafshët, a ka rreziqe për jetën e tyre gjatë eksperimentimit?

Ka disa lloje eksperimentesh të cilat me të vërtetë janë të patëkeq ose pothuasje të patëkeq për kafshën. S’ka fare hipokrizi këtu, kjo është e vërteta. Në një pjesë të eksperimenteve ka njëfarë rreziku dhe stesi për kafshën. Ky risk dhe stres bën që eksperimenti të zhvillohet pikërsisht mbi kafshën dhe jo njeriun.

Nuk thuhet asgjëkundi se kafshët nëpër laboratore jetojnë si në parajsë. Ajo që thuhet, dhe nga ata që janë të informuar dihet mirë, është që, kafshët jetojnë në kushte më se të mira, dhe se merret çdo masë për të shmangur vuajtje të panevojshme. Ky është realiteti i gjërave.

Prioriteti është jeta njerëzore dhe progresi shkencor. Kjo qëndron përpara nivelit të vogël të stresit që disa kafshë duhet të pësojnë. Bëhet fjalë për një çmim që njerëzimit i duket më se i arsyeshëm. Në të kundërt, do të ishte mjaft amorale dhe e parespekt, kundrejtë të ngjashëve tanë që kanë qenë apo janë me më pak fat se, refuzimi për të paguar këtë çmim të vogël për progresin bio-mjekësor.

Çfarë kufizimesh imponon legjislatura aktuale europiane mbi eksperimentimin me/mbi kafshët?

Çfarë kufizimesh imponon legjislatura aktuale europiane mbi eksperimentimin me/mbi kafshët?

Direktiva e fundit europiane rregullon eksperimentimin mbi të gjitha kafshët që konsiderohen të pajisura me aftësi për të vuajtur mjaftueshëm të zhvilluar. Pra rregullon eksperimentimin mbi kafshë si, për shembull, vertebratët dhe cefalopodët.

Normat më të rëndësishme të direktivës kanë të bëjnë me ndalesën e përdorimit të kafshëve të rrugës për eksperimente. Me përdorimin më shumë herë të së njëjtës kafshë në procedura eksperimentale stresuese dhe me zhvillimin e ekperimenteve të dhimbshme pa anestezi.

Disa thonë se është e mundur që këto ligje të thyhen apo të mos respektohen…

Ligji dhe direktivat nuk parashikojnë shtigje shpëtimi.

Manovrat e vetme që mund të bëjnë kërkuesit shkencorë kanë të bëjnë me mundësinë për të mos respektuar pengesën (e shprehur nga rregullorja) atëherë kur kërkohet nga eksperimenti që do të kryhet.

Për shembull: nëse duhet bërë një kërkim mbi dhimbjen, nuk mund të përdoret një kafshë e anestetizuar; nëse duhet të bëhet një screening mbi një ilaç kundër depresionit apo kundër ankthit, duhet të kihet në dispozicion një kafshë nën stres. Kjë është një pikë e panegociueshme.

Kriteret nuk krijojnë asfare ekuivokë. Ka rrethana në të cilat të respektuarit e normës (pengesës së shprehur në rregulore), kompromenton eksperimentin. Norma në këto raste anashkalohet, përndryshe eksperimenti, i cilësuar i denjë më parë edhe nga një komision etik, nuk mund të zhvillohet.
Në të gjitha rastet e tjera, pengesa është e vlefshme.

Nëse problemi i pretenduar qëndron tek kontrollet e pakta, ky nuk është problemi i shkencëtarëve, por i forcave të rendit apo kontrollorëve që merren me këto punë.

Në fund, duhet thënë se, edhe sikur një kërkuesh shkeoncor të mos ishte i kontrolluar ai nuk do ta linte pa anestetizuar kafshën para operimit. Kjo do të ishte e panevojshme. Aq më tepër që nëse kafsha është e ndjeshme, e ndërgjegjshme dhe e lëvizshme, kjo mund të kompromentojë operacionin dhe punën e kërkuesit shkencor.

Ata që përflasin mbi kënaqsi të kërkuesve shkencorë kur operojnë  mbi kafshët, janë thjesht disa idiotë të vjellin mbi punën e njerëzve të ndershëm, që punojnë për të mirën e përgjithshme, për shëndetin publik të njerëzve e të kafshëve, duke qenë se njohuritë e përftuara aplikohen edhe në mjekësinë veterinare.

Metodat alternative në eksperimentimin mbi/me kafshët në kërkimin shkencor

“Metodat alternative”

A ekzistojnë metoda kërkimi në biologj që nuk përdorin kafshë të gjalla?

Plotë! Kultura qelizore, simulime në kompjuter, studime klinike dhe të tjera e të tjera. Duhet thënë se këto metoda nuk përdorin kafshë të gjalla, por shpesh i përdorin të vdekura, sepse materialet biologjike (kultura qelizore për shembull) duhet të merren nga diku.

Përse nuk përdoren këto metoda “alternative”?

Këto metoda përdoren rregullisht në kërkimin shkencor. Mund të thuhet se të tërë laboratorët e botës i përdorin këto metoda. Por çdonjëra nga këto metoda ka caqet e veta natyrore. Kulturat qelizore dhe simulimet me kompjuter mund vetëm të japin informacione paraprake që duhet të konfirmoen nga studimi in vivo. Nëse thuhet se zemra e një miu nuk mund të simulojë atë të një njeriu (100%), atëherë duhet të thuhet edhe me më shumë forcë se simulimi i zemrës së njeriut nuk mund të simulohet as nga një shtresë qelizash të rritura mbi një pllakë Petri.

Ndërsa, studimet klinike, nëse kryhen mirë, kanë vlefshmëri të lartë por paraqesin një sërë vështirësish: së pari duhet gjetur një numër subjektesh për të studiuar që të jetë mjaftueshëm i bollshëm, duhet ofruar garanci mbi shëndetin e tyre, duhen zotëruar financime po të bollshme, duhen kontrolluar kushtet e jetesës së subjekteve gjatë një harku kohor mjaft të gjatë, duke izoluar faktorë biologjikë të ndryshëm veç e veç… dhe natyrisht nuk mund të ecet me “prova dhe gabime” në liri të plotë, që është , kjo, një nga nevojat e kërkimit shkencor.

A është e vërtetë se këto metoda “alternative” nuk përdoren sepse janë shumë të kushtueshme?

Paraja përfaqëson një mjet me anë të të cilit mund të gjenden dhe të përdoren resurse të tjera të nevojshme që duhen investuar në kërkimin shkencor. Fushat e studimit janë të shumta, dhe resurset të kufizuara.

Gjithsesi, në të vërtetë eksperimentimi me/mbi kafshët është metodologjia e kërkimit më e kushtueshme dhe e vështirë, nëse përjashtojmë studimet klinike. Fakti se këta të fundit kushtojnë shumë është një nga arsyet e shumta që kufizojnë përdormin e tyre. Një substancë e re provohet mbi njeriun nëse ekziston një grumbull i tërë të dhënash që tregojnë potencialitetin dhe jo rrezikshmërinë, që është një qëndrim perfektësisht racional.

A është e mundur me gjëndejn aktuale të gjërave, të zëvendësohet eksperimentimi me/mbi kafshët me këto metoda të ashtuquajtura “alternative”?

Për momentin në asnjë ambient të fushave kërkimore shkencore që i përkasin biologjisë së kafshëve nuk mund t’ia dilet pa kafshët. Të studiosh kafshën pa kafshën, është njësoj sikundër të bësh informatikë pa kompjuterin… Ah, mund edhe të bëhet, duke i shkruar algoritmet mbi një fletë letre etj., por gjithsesi nuk ka një mjet, mbështetje ku mund të provohen.

Ndonjëherë mund të përsoren metoda që janë në gjendje të zvogëlojnë numrin e kavieve të përdorura apo që përmirësojnë kushtet e tyre të jetesës, si pasojë edhe reduktim të kostove të kërkimit. Në laborator, çdo teknikë ka protë dhe kundrat e veta, kështu asnjë metodë nuk  mund të zëvendësohet plotësisht nga një tjetër. Edhe vetë modeli kafshë që përdoret në një kërkim të caktuar, nuk është i mangët nga difektet.

Po përsa i përket të ardhmes?

Në të ardhme mund të zhvillohen metoda alternative efikase dhe të vlefshme për sa i përket testeve toksikologjike, apo për operacione që janë në njëfarë mënyre “të rutinës”. Për momentin, gjithsesi, metodat e studimit janë këto që janë.

Praktikisht në të gjitha fushat, herët a vonë, do të jetë një hap i detyrueshëm testimi mbi/me kafshët. Një hap i pashmangshëm; veçse nëse njohim në perfeksion ato që na interesojnë nga biologjia e kafshëve. Por nëse do t’i kemi këto njohje, për çfarë do të na duhen studimet?

A ka shkaktuar ndonjëherë dëme eksperimentimi me/mbi kafshët? (Faqet onlajn që thonë të kundërtën japin shembuj të shumtë.)

Nuk mund të shkaktojë dëme.

Të gjitha produktet në treg, kanë kaluar përveç hapit të eksperimentimit mbi kafshët edhe trialë klinikë mbi njerëzit. Nëse më pas janë shfaqur gjithsesi të dëmshëm, ky nuk është një limit i eksperimentimit mbi kafshët, por i eksperimentimit in toto.

Efektet anësore (kolaterale) nuk mund të shihen nëse verifikohen 1/10000 raste, në një kampion (mostër) prej 100 individësh. Nëse merret parasysh kjo, praktikisht 90% e “dëmeve” të raportuara nga faqet e kafshistëve (animalistëve) bien poshtë, pa asnjë farë vlere. Tek e fundit statistika nuk është një opinion.

Vihet re se në të njëjtat faqe, shpesh thuhet dhe akuzohet eksperimentimi me kafshët se ka ngadalësuar zhvillimin e disa teknikave. Nëse e marrim si të mirëqenë, edhe pse gjëja nuk është e tillë, mund të flitet për kujdes të tepruar. Por, asnjë nuk do të rrezikojë e të provojë tek njerëzit një ilaç që ka vrarë të gjitha kafshët mbi të cilat është provuar, apo jo? Kush do ta merrte përsipër një përgjegjësi të tillë?

Eksperimentohet pikërisht sepse nuk dihet rezultati.

Eksperimentimi me/mbi kafshët ka qenë pjesë integrale e zbulimeve dhe standardizimit të pothuajse të gjitha teknikave mjekësore që janë sot në përdorim, dhe nuk mund të pretendohet se eksperimentimi mbi kafshët nuk ka asnjë meritë në të gjitha ato teknika që funksionojnë e nga ana tjetër që është përgjegjës për të gjitha ato që nuk funksionojnë. Kjo është thjeshtë jondershmëri intelektuale.

A ekzistojnë teknika jo invazive për studimin e proceseve cerebrale/trunore?

Po. Ka interes të madh në zhvillimin e teknikave të tilla, duke qenë se nuk kërkojnë ndërhyrje kirurgjikale, dhe lejojnë që të studiohet drejtëpërdrejtë edhe tek njeriu.
Mjaft të kujtohet teknika më e thjeshtë, elektroencefalogrami (EEG).

Veças, metodat komplementare (përplotësuese) nuk mund ta zëvendësojnë modelin kafshë.

Po një përqasje e integruar e të gjitha metodave përplotësuese a është e mundur?

Të gjithë presin me mjaft interes të zbulojnë se si mbështetësit e tezave të tilla – që krejt rastësisht qarkullojnë të gjithë në ambiente kafshiste – do të zëvendësonin me metoda in vitro, për shembull, eksperimentët me deprivim monookular të Hubel-it dhe Wiesel-it(Wiesel and Hubel, 1965; Hubel and Wiesel, 1970), apo se si do të studionin fenomenet e të mësuarit, nga ai pamor e deri tek ai kortikal, në nivelin e përgjigjeve të neuroneve të veçuar (Bjorklund and Magnussen, 1981; Sclar et al., 1985; Smirnakis et al., 1997; Li et al., 2008). Apo se si do të studionin efektet e natyrës konjitive-komportamentale që kanë të bëjnë me integrimin e shkarkesave në nivelin e neuroneve të vetëm, singular.

Duhet medoemos të vihet në pah, se është mjaft bizzarre të thuash se, është e mundur të ndërtohet reagimi i një organizmi human në kompleksitetin e vet, duke u nisur nga përbërës kaq elementarë, dhe pastaj të thuash se problemi i modeleve kafshë është se janë “shumë reduksionistë”, duke sjellë nën një dritë të veçantë artikuj të gjatë të pudrosur me referenca pak a shumë rreth kompleksitetit të organizmave të kafshëve si arsye të papërputhshmërisë së tyre me njëri-tjetrin.

Gjithashtu, nuk mund të zëvendësohet eksperimentimi me/mbi kafshët me eksperimentimin in vitro. Nëse vërtet do të ishte e mundur, atëherë, përse ata që mbështesin këto teori nuk i vënë në praktikë? Sigurisht kjo nuk ndodh për mungesë fondesh. Fatmirësisht metodat e studimit in vitro janë më pak të kushtueshme se eksperimentimi me kafshët, dhe praktikohen në të gjithë laboratoret e botës.

Nëse duam të marrim vesh se si përgjigjet një neuron në kulturë ndaj një ilaçi të dhënë, mund ta bëjmë. Apo ashtu mund ta bëjmë këtë edhe për një astrocit, ose nëse nuk mund ta bëjmë ne, dikusht tjetër e ka bërë ose do ta bëjë në SHBA ose Zvicër dhe do t’i publikojë rezultatet e veta në mënyrë që të jenë në dispozicion të të gjithë të interesuarëve. Janë gjëra që ndodhin çdo ditë, kudo.

Por, ti mund të kesh testuar efektin e ilaçit tek astrociti i vetëm, apo vetëm tek neuroni, ose tek të dy së bashku në një kulturë qelizash nervore. Mëpas e injekton ilaçin tek kafsha e gjallë, dhe… surprizë, kafsha vdes, ose ndodh krejt e kundërta e asaj ç’ka prisje.

Nëse fanta-teoriko-diznejanët janë kaq të mirë dhe të zgjuar, të mjaftohen me demonstrimin shkencor të medotës/medotave të veta “alternative”, dhe jo të hipotizojnë se është e mundur, duke ua hedhur fajin për të kundërtën (pra, jo egzistencën) kërkuesve shkencorë. Kjo është një sjellje fëmijnore.

“Eksperimentimi me Kafshët” është sinonim i “Viviseksionit”?

“Eksperimentimi me Kafshët” është sinonim i “Viviseksionit”?

Domethënia e një fjale atribuohet mbi bazën e etimologjisë dhe të përdorimit. Nga pikëpamja etimologjike, viviseksioni është një term që tregon vetëm ato teknika laboratorike për ushtrimin e të cilave kërkohet prerje e indit të kafshës in vivo (nën anestezi të përgjithshme apo zonale); pra nuk i përmbledh të gjitha metodat eksperimentale që nuk kanë të bëjnë me prerjen e indit të kafshës.

Nga pikëpamja e përdorimit, në ambientin shkencor termi nuk është i pranishëm, duke qenë se nuk jep indikacione me vlerë mbi tipin e eksperimentit që është kryer. Në disa ambiente, mbi të gjitha “animaliste” (kafshiste), përdoret si sinonim i eksperimentimit me kafshët in toto.

Është një taktikë për të përftuar një reaksion emocional tek lexuesi/dëgjuesi, duke qenë se evokimi i  “prerjes”, “plagës” dhe “gjakut” sjell, gjithnjë, në mendje pamje negative.

Natyrisht ne e kundërshtojmë fortësisht atë lloj përdorimi, duke qenë jokorrekt etimologjikisht dhe duke evokuar një pamje të shtrembëruar të eksperimentimit me kafshët; dhe i mbetemi kuptimit të ngushtë të termit që edhe pse është pak i nevojshëm, është padyshim më i saktë.

Për çfarë shërben eksperimentimi me kafshët?

Për të kryer kërkime shkencore, natyrisht. Kërkimi mund të kryhet në mënyra të ndryshme: thjesht për kuriozitet intelektual pa aplikim, të paktën jo të menjëhershëm ( për shembull, dua të kuptoj se si arrin të orientohet një milingonë); për teste farmakologjike dhe toksiciteti etj etj.