Ndërgjegjja (3) – Përmbledhje

Ndërgjegjja (1); Ndërgjegjja (2)

Ndërgjegjja (3) – Përmbledhje

Përmbledhje

  • Të dhëna klinike dhe eksperimentale tregojnë se substrati i ndërgjegjes qëndron në një rrjet të shpërndarë elementësh të ndërlidhur në kontekstin e sistemit talamus-kore trunore.
  • Të tjera struktura nervore, si truthi (truri i vogël) rrugët motore, rrugët ndijore dhe bërthamat e bazës, nuk duket se janë të nevojshme që të manifestohet ndërgjegjja.
  • Nga ana fenomenologjike, çdo eksperiencë (që kryhet apo perceptohet kur jemi të vetdijshëm) është jashtëzakonisht informative, në kuptimin që lind nga një repertor gjëndjesh jashtëzakonisht të mëdha, dhe në të njëjtën kohë është e integruar, në kuptimin që përjetohet si një dhe e pandarë.
  • Sipas teorisë së informacionit të integruar, një sistem fizik është i vetdijshëm (i ndërgjegjshëm) në masën në të cilën është në gjendje të integroj informacion (që kësisoj përbën një sistem njësor, të bashkuar, unitar, që ka në dispozicion një numër të madh gjendjesh të mundshme).
  • Arkitektura e lidhjeve në sistemin talamus–kore trunore, që karakterizohet nga bashkë-ekzistenca e specializimit dhe integrimit funksional, lejon integrimin e sasive të mëdha të informacionit.
  • Arkitektura e strukturave të tjera nervore, mes të cilave truthi (truri i vogël), rrugët ndijore, rrugët motore dhe bërthamat e bazës, nuk lejojnë (aspak) arritjen (apo krijimin) e niveleve të larta të informacionit të integruar.
  • Aftësia e sistemit talamus-kore trunore për të integruar sasi të mëdha informacioni varet, përveç arkitekturës së lidhjeve ndërneuronale, nga disa parametra neurofiziologjikë dhe mund të reduktohet fortësisht gjatë disa gjendjeve si gjumi apo epilepsia.
  • Koha e vetdijes (ndërgjegjjes), në mënyrë eksperimentale, përputhe me kohën që rezulton teorikisht e nevojshme për integrimin nervor të informacionit të thithur.

© mbi tekstin, Rinstinkt, Shkurt 2013

———————————————————–

Ndërgjegjja (2) – Ndërgjegjja si aftësi për të integruar informacion

Ndërgjegjja (1)

Ndërgjegjja (2) – Ndërgjegjja si aftësi për të integruar informacion

Shkruajta, në shkrimin e mëparshëm, mbi veti, anatomike, fiziologjike e klinike që janë themelore për ekzistencën e eksperiencës së ndërgjegjshme. Bazuar në këto veti, dhe të tjera – të cilat unë i kam përmendur vetëm në mënyrë të kithët – është zhvilluar një teori që është në gjendje të jap një vizion sistematik të raportit mes trurit dhe nëdrgjegjjes(vetdijes).

Ndërgjegjja si aftësi për të integruar informacion

Sipas teorisë së sinformacionit të integruar, një sistem fizik është i ndërgjegjshëm (vetdijshëm) në masën me të cilën është i aftë të integrojë informacione. Ky përkufizim lind nga studimi i vetive të dy karakteristikave thelbësore të ndërgjegjjes, saqë ndonjëherë as që merren parasysh kur flitet për një gjë të tillë.

integrim informacioni1-Eksperienca e ndërgjegjshme është e pasur me informacion në kuptimin që është e difencuar, pra që repertori i mundshëm i gjendjeve të ndryshme të vetdijes është jashtëzakonisht i larmishëm. Për shembull, kur shikojmë qiellin blu, përjashtojmë një sërë gjendjesh të tjera alternative (si të kuq, të portokalltë, të errët, sikur jemi në një dhomë të mbyllur, në kinema, apo sikur po shohim një diapozitiv etj.).

2-Eksperienca e ndërgjegjshme është e integruar, në kuptimin që çdo gjendje e vetdijes përjetohet si një entitet i vetëm, unik. Për shembull, nuk do të mund kurrë të jemi të ndërgjegjshëm veças për fushën pamore të majtë dhe atë të djathtë. Jemi të ndërgjegjshëm për një fushë të vetme pamore.

Pasuria e  informacionit dhe integrimi i tij, janë dy karakteristika aq të nevojshme dhe aq të bashkëlidhura me rrjedhën e ndërgjegjjes së përditshme saqë shpesh kemi vështirësi për t’i dalluar.

Substrati i ndërgjegjjes duhet të jetë një sistem i përbërë nga shumë elementë funksionalisht të ndryshëm (nga lind/vjen informacioin) që gjithsesi janë ngushtësisht të ndërlidhur mes tyre për të formuar një të tërë të pandashme (integrimi i informacionit). Mund të duket banale, por nuk është aspak e tillë: bëhet fjalë për një ekuilibër të brishtë mes diversitetit dhe unitetit.

Kjo mënyre e të parit të problemit të ndërgjegjjes ndihmon në zgjidhjen e disa paradokseve që i përkasin raportit mes trurit dhe ndërgjegjjes.

Për shembull – problemin e shtrova edhe më lartë – shpjegon se përse një dëmtim i sistemit talamus-kore trunore mund të shkaktojë koma, ndërsa heqja in toto e trurit të vogël (një strukturë me akoma më shumë neurone) nuk ka asnjë efekt mbi ndërgjegjjen: ndërsa sistemi i parë është i përbërë nga elementë funksionalisht mjaft të ndryshëm por të integruar mes njëri-tjetrit me fibra nervore distancë-shkurtër dhe distancë-gjatë, i dyti (truri i vogël) ka një strukturë thjesht modulare, jo të integruar.

Në mënyrë analoge, teoria shpjegon se përse ndërgjegja reduktohet gjatë gjumit me valë të ngadalta, edhe pse truri qëndron mjaft aktiv: gjatë gjumit zonat e ndryshme të kores trunore qëndrojnë aktive dhe reaktive por humbasin aftësinë për të komunikuar me njëra-tjetrën, siç ndodh në rastin e trurit të vogël. Anasjelltas, teoria parashikon se gjatë një krize epileptike, ndërgjegjja zhduket, jo për shkak të ndonjë difekti në integrim (të gjithë neuronet aktivizohen në unison), por për shkak të humbjes së informcionit. Në këtë rast zonat e ndryshme të kores trunore e humbasin specificitetin e vet funksional, dhe kështu ngushtohet repertori i gjendjeve të mundshme: ose gjithçka është e ndezur, ose gjithçka është e fikur.

Si përfundim, ndërgjegjja implikon një aftësi të jashtëzakonshme për të integruar informacion. Sipas kësaj teorie, shfaqjet e shumta të ndërgjegjjes mund t’i atribuohen mënyrave të integrimit të informacionit: atje ku  ndryshon aftësia për të integruar informacione, ndryshon edhe niveli i ndërgjegjjes dhe anasjelltas. Siç ndodh edhe në mekanikën statistike, atje ku ndryshon energjia kinetike mesatare e molekulave, ndryshon edhe temperatura.

Ndërgjegjja (3)

© mbi tekstin, Rinstinkt, Shkurt 2013

———————————————————————

Lamtumirë Profesore!

Vdiq sot, në moshën 103 vjeçare, Rita Levi Montalcini (Rita Levi Montalçini), shkencëtare italiane, dhe e botës – zonjë shkencëtare.

Merita kryesore  e saj është ajo e zbulimit të N.G.F. (Nerve Growth Factor – Faktori i Rritjes Nervore), një faktor neurotrofik. Për këtë zbulim, në vitin 1986, merr edhe çmimin Nobel për Mjekësinë.

Lamtumirë Profesore!

————————————————————————————–

Veshi dhe dëgjimi

Veshi dhe dëgjimi

Tingulli udhëton me anë të valëve të padukshme nëpër ajër. Madhësia e një vale tingulli (zëri, zhurme) matet me decibel (dB). Tingulli më i qetë (më i ulët) që mund të dëgjojë (perceptojë) veshi i njeriut është rreth 10 dB, i fortë sa frymëmarrja e një personi. Tingujt (zhurmat) me nivel mbi 100dB, siç janë goditjet e çekiçit pneumatik apo muzika e fortë, mund të dëmtojnë strukturat e brishta që gjenden në veshët tanë.

Si është i mundur dëgjimi?

Valët e tingullit hyjnë në vesh nëpërmjet vrimës së veshit. Tingulli kalon nëpër kanalin e veshit të jashtëm. Valët e tingullit arrijnë tek daullja dhe bëjnë që ajo të dridhet (të vibrojë). Daullja e veshit i kalon dridhjet (vibraciionet) tek tre kocka të vogla, çekiçi kudhra dhe yzengjia. Tingulli (në formë dridhjeje, vibracioni) hyn në kërmillin sipral të mbushur me lëng. Qime të vogla, mikroskopike, që lëvizin brenda kërmillit të veshit si pasojë e lëvizjes së lëngut, e dërgojnë sinjalin (tanimë elektrik) në tru, nëpërmjet nervit dëgjimor.

Fakte të balancës (ekuilibrit)

Kanale gjysmëqarkore

Brenda veshit tuaj gjenden tre kanale gjysmëqarkore që kontrollojnë ndjenjën e balancës.këto qarqe lëng-mbushura janë të vendosura ndaj njëra-tjetrës sipas një këndi të caktuar. Ndërsa koka juaj lëviz, lëngu brenda kaneleve gjysmërethore lëviz duke ngacmuar disa qime të holla, të vogla, mikroskopike. Sinjale të lindura nga ngacmimi i këtyre qimeve, shkojnë në tru nëpërmjet nervit të ekuilibrit, dhe i tregojnë atij se në çilën mënyrë e keni të pozicionuar kokën, apo se në cilin drejtim po lëvizni.

Nisseria meningitidis

Nisseria meningitidis apo meningokoku

Nisseria meningitidis

Provokon një infiamacion (skuqje) të qelbëzuar të veshjeve (cipave) të sistemit nervor qëndror dhe të palcës së kockave. Klinikisht sëmundja karakterizohet nga temperaturë, marrje mendësh, shqetësime mendore, dhimbje koke.

Përhapja dhe infektimi janë gjithnjë të lidhur me praninë e mbajtësve të shëndetshëm (të cilët nuk shfaqin shenja të sëmundjes) të meningokokut në rino-faring.

Infeksioni ndodhe me rrugë ajrore. Meningokoku lokalizohet në rino-faring prej ku përhapet me anë të gjakut deri në veshjet e trurit (cipat e trurit) dhe në sistemin nervor qëndror ku shkakton infiamacione dhe edema dhe mund të çojë deri në infarkt cerebral (trunor).

Sëmundja është e shpeshtë në fëmijërinë e parë; në të rriturit, mbi 45 vjeç kthehet lehtësisht në epidemi në komunitetet e mbyllura.

Karaktere antigjenike.

Lipopolisakaridi dhe kapsula, sipas së cilës meningokokët mund të ndahen në 10 grupe të ndryshme.

Mekanizmi i aksionit (veprimit) patogjen.

Nisseria meningitidis është parazit jashtë-qelizor. Kapsula ka fuqi antifagocitare. Nuk prodhon ekzotoksina dhe përgjegjësi i vetëm për dëmet vaskulare është endotoksina (lipopolisakaridi kapsular), që provokon reaksione infiamatore të lokalizuara.

Metoda identifikimi.

Ekzaminimi mikroskopik nuk mjafton. Mbi materialin me kolonizim të bollshëm mund të kryhen kërkime me imunofluoreshencë, përndryshe është e nevojshme izolimi në kulturë, i cili duhet bërë me shumë kujdes duke marrë parasysh brishtësinë e Nisserie-ve jashtë organizmit. Për izolimin kulturor përdoren piastra agar-gjak të pjekur (60o) në 37o dhe në prani të një atmosfere me 5% CO2. Kolonitë zhvillohen në 24-48 orë. Kolonitë janë mukoze dhe të rrumbullakëta.

Kultura të Nisseria meningitidis në agar-çokollatë

Ndjeshmëria ndaj antibiotikëve dhe kemioterapikëve.

Është e ndjeshme ndaj Penicilinës.

Metoda imunizimi

Kohët e fundit janë krijuar vaksina me një formë të pastruar të polisakardit kapsular, por tek fëmijëet është shumë pak imunigjen dhe, gjithsesi, jep një imunitet për një kohë jo të gjatë.