Energjia dhe metabolizmi

Energjia dhe metabolizmi

Një qelizë është e aftë të kryejë të gjitha aktivitetet e nevojshme për rritjen e vet, dyfishimin dhe mbijetesën. Këto aktivitete bazohen në një varietet të madh transformimesh kimike që përbëjnë metabolizmin. Tek metabolizmi mund të dallohen dy llojë reaksionesh: reaksione sinteze dhe thyerjeje. Reaksionet që kanë të bëjnë me sintezën, përfshijnë dy ose më shumë substanca të thjeshta që bashkohen për të formuar produkte molekulare më komplekse, dhe që të gjitha përbëjnë anabolizmin. Reaksionet e thyerjes shpien në  degradimin e përbërjeve kimike komplekse në përbërje apo molekula më të thjeshta, dhe që të gjitha reaksionet e këtij lloji përbëjnë në totalitetin e tyre katabolizmin.

Të gjitha aktivitetet qelizore përfshijnë një nga këto lloje punësh:

  • Punë mekanike, e cila përfshin lëvizjen e organeleve qelizore dhe tkurrjen (e fibrave muskulore, për shembull).
  • Punë transporti, e cila konsiston në hyrjen apo nxjerrjen e substancave brenda-jashtë qelizës.
  • Punë kimike, që ka të bëjë me transformimet kimike të substancave si sinteza e molekulave më të mëdha duke filluar nga ato më të voglat.

Reaksionet kimike të një qelize mund të jenë ekzogonike ose endogonike. Të parat janë reaksione anabolike ndërsa të dytat janë zakonisht reaksione të katabolizmit.

Një qelizë mund të kryejë një reaksion endogonik duke përdorur energjinë e prodhuar nga një reaksion ekzogonik. Ky mekanizëm quhet reaksione të çiftëzuara. Për të transferuar energjinë nga një reaksion në tjetrin përdoret adenozinë trefosfati apo ATP-ja. ATP-ja është një nukleotid i përbërë nga adenozina – adeninë dhe ribozë, dhe nga tre grupe fosfat. Energjia ruhet në lidhjet kimike mes grupeve fosfat. Më e shumta e energjisë (pjesa më e madhe) çlirohet kur ATP-ja shndërrohet në ADP – adenozinë difosfat dhe fosfat inorganik. Energjia përdoret për reaksionet endoergonike, ndërsa fosfati inorganik i bashkëngjitet molekulave të tjera. Ky reaksion i fundit quhet fosforilim. Qelizat e përdorin energjinë e transportuar nga ATP-ja për të sintetizuar makromolekula si proteinat, lipidet, karbohidratet apo acidet nukleike, dhe për të larguar substancat e mbetjes së katabolizmit. Energjia përdoret për të kryer të gjitha punët mekanike të qelizës.

Rinstinkt, 2012

Tretja, sistemi tretës

Tretja, sistemi tretës

Trupi juaj ka nevojë për ushqim që tëmund të ndërtojë dhe riparojë vetveten. Po ashtu ka nevojë për ushqim për të përftuar energji kimike për proceset që duhet të kryejë. Përpara se trupi të mund të përdorë ushqimin që ju hani, ai duhet ta thyejë atë në pjesë të vogla, të quajtura lëndë ushqyese, të cilat më pas mund të thithen dhe të kalojnë në qarkullimin e gjakut. Procesi i thyerjes dhe thithjes së ushqimit quhet tretje.

Sistemi tretës

Organi kryesor i sitemit tonë tretës është një tub i gjatë muskulor, i quajtur gypi tretës. Ky tub tretës ndahet në disa pjesë: ezofagu, stomaku, zorra e hollë dhe zorra e trashë. Pankreasi, fshikëza e tëmblit mëlçia janë organe të bashkëlidhura që kanë, edhe ato, një funskion në procesin e tretjes.

Fakte:

Tretja e ushqimeve fillon në gojë, ku dhëmbët tuaj e copëtojnë ushqimin në pjesë të vogla. Lëngje të njohura si pështymë(a), e zbusin ushqimin në mënyrë që ai të rrëshkas poshtë nëpër gurmaz. Gjuha juaj i jep ushqimit formën e një topi dhe e shtyn atë nëpër gurmaz, nga ku gëlltitet. Ushqimi futet në ezofag dhe shkon drejt stomakut.

Stomaku

Brenda stomakut tuaj, ushqimi përzihet dhe trazohet nga tkurrjet e muskujve të murit të stomakut. Stomaku sekreton acide dhe kimikate të tjera që thyejnë (ndajnë në njësi më të vogla) ushiqmin dhe e kthejnë atë në një lëng supë-ngjshëm të quajtur kimë. Ky lëng lëshohet me masë (me “racione”) drejt zorrës së hollë, më saktë duodenum-it.

Fakte:

  • Ushqimit i duhen rreth 10 sekonda për të udhëtuar nëpër ezofag.
  • Ushqimi qëndron në stomak për rreth katër orë.
  • Acidi i stomakut është aq i fuqishëm saqë mund të shkrijë metalin.
  • Muri i stomakut mbrohet nga acidet e stomakut me anë të një veshjeje (shtrese) të hollë mukoze.

Zorrët

Zorra e hollë është e veshur me miliona e miliona projeksione të vogla që quajtura vile. Vilet përmbajnë enë gjaku, kapilarë të vegjël. Lëndët ushqyese nga kima kalojnë nga muret e vileve drejt e në gjak. Kur kima mbërrin në zorrën e trashë ajo është e përbërë kryesisht nga mbetje dhe ujë. Uji thithet në qarkullimin e gjakut dhe mbeturiat shndërrohen në fekale në rektum.

Fakte:

  • Zorra juaj e hollë është reth 5 metra e gjatë.
  • Zora juaj e trashë është vetëm 1,5 metra e gjatë, por është shumë më e gjerë se zorra e hollë.
  • Ushqimi mund të qëndrojë në zorrën e hollë deri në pesë orë.
  • Mbetjet ushqimore (fekalet) arrijnë në rektum rreth 20-45 orë pasi ju keni gëlltitur ushqimin.

Çfarë i ndodh ushqimit?

Lëvizja e muskujve e shtyn ushqimin poshtë në ezofagun tuaj drejt stomakut me një shpejtësi prej 2.5 deri në 5 cm për sekondë. Më tej, kur kalon nëpër zorrë, ushqimi lëviz më me ngadalë për të lejuar thithjen e lëndëve ushqyese. Ushqimi lëviz në zorrën e hollë me një shpejtësi prej 1 cm për minutë.

Kuriozitet: nga një skaj në skajin tjetër të tubit tretës, gjatësia shkon rreth 7 m.

© rinstinkt, tetor 2012

—————————————————————————-

Çfarë thonë vegjetarianët

Kafshët më të mëdha dhe më të fuqishme të Tokës ndjekin një dietë 100% vegjetariane. Miti i përftimit të proteinave nga mishi është tashmë shkencërisht pa asnjë bazë shkencore dhe kështu që është koha që të tejkalohet edhe nga kultura popullore…

Këto thonë… vegjetarianët.

Përballë këtyre gjërave ngelesh gjithnjë i mpirë, i trullosur, i pafjalë. Injorantë që nuk njohin dhe nuk dinë asnjë hiç nga biologjia dhe pretendojë të japin leksione. I shtrembërojnë faktet për t’i përshtatur me ideologjinë e vet. Për më tepër që banalizojnë gjithçka pa marrë parasysh kompleksitetin e gjërave.

Elefanti është një barëngrënës, që do të thotë se aparati i tij tretës është përshtatur për t’i përftuar nevojat e veta me lëndë ushqyese nga komsumimi i bimëve. Përshtatja fillon që me dhëmbët e tij. Dhe ka tipa që mendojnë se kanë dhëmbë si të elefantit? Qesharake! Ja përse (shiko fotografinë):

Dhëmbë Elefanti

Për më tepër, për të kënaqur nevojat e veta elefanti konsumon tonelata e tonelata vegjetacion çdo ditë… ne, njerëzit, nuk mund të konsumojmë një sasi të tillë bimësh.

Por, gjëja më absurde këtu, është llogjika. Është si të thuash se: lisi është i gjatë dhe fort i bukur ngaqë është rritur me anë të fotosintezës… pra mos hani por fotosintetizoni! Kuptoni? Natyrisht njeriu nuk është një organizëm fotosintetik, sikundër as nuk jemi barngrënës (ose vetëm barngrënës). Ne jemi organizma gjithçkangërënës (apo gjithëngrënës), pra që nuk kemi kërkesa të veçanta.

Pra, mënjanë mistifikimet!

Një dietë e balancuar

Një dietë e balancuar

Për të patur një shëndet optimal ju duhet të hani një përzierje (amalgam) tipash të ndryshëm ushqimi, të cilët i japin trupit lëndët ushqyese për të cilat ai ka nevojë për të punuar siç duhet. Natyrisht, disa lëndë ushqyese i merrni në sasi të mëdha, të tjera lëndë ushqyese në sasi vërtet të vogla, kjo në varësi të ndryshueshmërisë individuale. Nëse hani sasinë e duhur të lëndëve ushqyese, në mënyrë të rregullt, ju keni një dietë të balancuar, pa eksese dhe pa privime.

Fibrat ushqimore janë pjesë e bimëve, vegjetaleve (perimeve, njomësirave, zarzavateve), frutave dhe drithërave. Trupi i njeriut nuk i tret dot fibrat bimore, e kështu nuk përfiton sasi të konsiderueshme energjie. Por ngrënia e fibrave bimore ndihmon në fuqizimi e punës së sistemit tretës. Një nga rolet e fibrave ushqimore është rritja e vëllimit të mbetjeve që qarkullon në tubin tretës, duke e bërë rrugëtimin e këtij relativisht më të shpejtë. Për shembull, ngrënia me rregullsi e sallatës jeshile apo fiblrave në përgjithësi këshillohet tek pacientët me hemorroide; ku jashtëqitja ri-përfton njëfarë rregullsie.

Sheqernat: ushqimi dhe pijet e pasura me sheqer japin energji, por trupi i përdor ato shumë shpejt e kështu në formën origjinale nuk mund të përdoren si rezerva.

Ushqimet e pasura me yndyrë i japin trupit një rezervë energjie dhe ndihmojnë në ndërtimin e qelizave të reja. Lyrat kanë një rol thelbësor në ndërtimin e membranave të qelizave që cilat siç mund ta dinë një pjesë e mirë përbëhen nga fosfolipide.

Ushqimet e pasura me proteina nevojiten për riparimin dhe rritjen e trupit tuaj. Kështu, ndokush mund të ketë dëgjuar apo parë se pacientëve pas operimit u jepen proteina, meqënëse këto janë përbërësit strukturalë kryesore e si pasojë ndihmojnë në vrajëzimin e plagëve.

Frutat dhe perimet përmbajnë fibra, vitamina dhe minerale që janë shumë të domosdoshëm për organizmin.

Ushqimet e pasura me karbohidrate i japin trupit energji dhe fibra. Për shembull, makaronat janë të përbëra nga karbohidrate, e në vende si Italia janë të pranishme pothuaj çdo ditë.

Rinstinkt 2012

[Të pëlqeu postimi? Nëse po, atëhere mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

—————————————————————

Steroidët anabolikë

Steroidët anabolikë

Atletet gjithnj janë ne kerkoim te një performance me te mirë ne sportin e vet. Shumë atlete qendrojne në formë te mirë (atletike, fizike etj) nëpërmjet një trajnimi rigoroz ne fitnes dhe ushqim, qe u jep atyyre fuqine dhe aftesine për t’i shtyre trupat e tyre drejt limitit fizik.

Por disa atlete i drejtohen edhe biokimise për te permiresuar, apo rritur edhe me performancen e vet. Ka disa menyra për t’i dhene natyres një shtuse artificiale, për te shkuar me afer limitit te trupit te vet. Praktikisht, disa atletë rrisin artificialisht numrin e rruazave te kuqe ne trup, ose duke injektuar qeliza te purifikuara ose duke perdorur hormonin stimulues te gjakut – eritropoietinën. Qelizat (rruazat) e kuqe te gjakut (eritrocitet) ekstra, shtese, transportojne me shumë oksigjen drejt muskujve qe janë duke punuar, duke u dhene atyre (muskujve dhe atletëve!) me shumë rezistence. Ngjashmerisht, shumë atletë meshkuj perdorin hormone steroide di testosteroni për te stimuluar rritjen e muskujve te tyre me shumë se sa është e mundur normalisht, duke u dhene atyre (muskujve dhe atletëve!) me shumë fuqi.

Këto metoda janë kontroverse (!) dhe nga shumë veta shikohen si jo etike, dhe janë zakonisht te perjashtuara nga evente sportive te organizuara. Gjithsesi, skandalet e testimit te drogerave qe tragohen herë pas herë tregojne se këto metoda janë akoma ne perdormin te gjere.

Steroidet anabolikë si testosteroni janë nder drogerat me te perdrorura nga atletët për rritjen e performances. Steroidet anabolike kanë dy funksione kryesore. Së pari, ata janë androgjenik, duke qene përgjegjës për kontrollin e karakteristikave “mashkullore”. Përpara lindjes, testosteroni drejton formimin e karkateristikave mashkullore tek embrioni ne rritje, dhe ne pubertet, nivelet e larta (te rritura) te testosteronit drejtojne ndryshimet fizike qe bejne kalimin nga dajle ne burre. Se dyti, këto steroide janë anabolikë: pra, ata rregullojne proceset anabolike si sinteza e proteinave ne muskuj, formimi i eritrociteve, dhe aspekte emocionale dhe fizike te funksionit seksual.
Aksioni i tesoseronit

Globulina që lidh hormonet seksualë

Testosteroni prodhohet ne mënyrë natyrale ne teste (testikuj) dhe qarkullone nëpërmjet gjakut, duke vepruar ne qelizat ne të gjithë trupin. Shumica e këtij testosteroni transportohet brenda proteinave transportuese (carrier proteins) ne gjak, ku bejne pjesë albumina (serum albumin) dhe globulina qe lidh hormonet seksuale (sex hormone binding globulin) e treguar ne figure.

Këto transportues e leshojne testosteronin me ngadale… testosteroni futet nëpërmjet membranave qelizore ne qeliza. Kur është brenda, një enzimë qelizore, zakonisht, e kthen ate ne një formë me aktive, 5-alfadihidrotestosteron (ne anglidht: 5-alphadihydrotestosterone). Pastaj, ai, drejtohet për ne bërhamë, ku lidhet me një receptor androgjen dhe ndryshon shprehjen e një sere gjenesh, duke “ndezur” funksione anabolike dhe androgjenike te ndryshme.

17-beta hidroksisteroid dehidrogjenaza

Ne vitet e hershme 1960-te, peshengritesit dhe bodybuilders-at zbuluan se steroidet anabolikë rrisnin performancen ne sportet aerobike dhe ne ato me rezistence. Testosteroni u zbulua me heret, ne 1935, por u pa menjëherë se ai nuk mund te merrej oralisht (nga goja, nëpërmjet gojes) – ai hiqet menjëherë nga gjaku nga mëlçia. Ne te kundërt, një sere formash te modifikuara te testosteronit, ose mimojne (imitojne) testosteronin ose kthehen, shnderrohen, ne testosteron ne trup. Qe prej atehere, këto përbërje janë perdorur dhe keqperdorur nga atletët profesioniste dhe amatorë. Ne 1975, Komiteti Olimpik Nderkombëtar (International Olympic Committee) i vendosi setroidet ne listen e vet te substancave te perjashuara, te ndaluara, sikunder edhe shumica e organizatave sportive profesioniste. Kjo ka sjelle nej lufte te ashper ndërmjet atleteëve ambicioze dhe rregullave sportive, duke krijuar te ashtuquajturit “designer steroids”, te krijuar për te genjyer meodat e zakonshme te testimit dhe protokollet normale te testimit qe kapin atletet te cilet i perdorin rregullisht steroidet por qe ndalojne disa jave përpara, për te qene te paster për kontrollet e programuara. Testosteroni krijohet hap pas hapi nga një sere enzimash, një varg enzimash, duke filluar nga kolesteroli. Enzima e treguar ne figure, 17-beta hidroksisteroid dehidrogjenaza, kryen transformimin e fundit ne këtë proces, duke kthyer androstenedionin ne testosteron. Ne këtë figure androstenedioni tregohet me te gjelber dhe kofaktori NADP tregohet me lejla. Struktura

Kur testosteroni është brenda qelizës, ai lidhet me një receptor për androgjenet dhe modifikon shprehjen e gjeneve anabolikë dhe androgjenë. Receptori për androgjenët është mjaft i ngjashem me receptorin e estrogjenit, me një domin (pjesë, njësi) qe lidhet me sekuencen e duhur te ADN-së dhe një domin, pjesë, njësi, qe lidhet me testosteronin.
Duke qene se molekula është fleksibël, këto dy domine, pjesë, njësi, janë studiuar veças nëpërmjet kristalografise me rreze-X.

Domini qe lidh testosteroni

Domini qe lidh testosteroni

Dy struktura te dominit qe lidh testosteronin tregohen ne figurat e meposhteme: sipër është një domin i lidhur me testosteronin, ndërsa tek figura tjetër është një strukture e lidhur me një steroid sintetik (“designer steroid”), tetrahidrogestrinoni (THG). TGH-ja është steroidi anabolik i zbuluar ne 2003, ne skandalin e dopingut BALCO.

—————————————————————————————————–