Mbi ndryshimet klimatike

Mbi ndryshimet klimatike

[…]

Rinstinkt 2013

Reklama

Dioksidi i karbonit, jonet bikarbonat

Dioksidi i karbonit transportohet kryesisht si jone bikarbonat

Gjaku e transporton dioksidin e karbonit ne tre menyra. Rreth 10% e dioksidit te karbonit tretet ne plazmën e gjakut. 30% futet brenda rruazave te kuqe te gjakut dhe kombinohet (lidhet) me hemoglobinën. Për shak se lidhja midis hemoglobines dhe dioksidit te karbonit është shumë e dobet, reaksioni është pothuajse i kthyeshëm. Shumica e dioksidit te karbonit (rreth 60%) leviz neper plazmë (ose me ane te plazmes) si jone bikarbonat (HCO3).
Ne plazmen e gjakut, dioksidi i karbonit lidhet (ngadalë) me ujin për te formuar acidin karbonik. Ky reaksion zhvillohet shumë me shpejte brenda rruazave te kuqe te gjakut sepse ndihmohet nga një enzimë (carbonic anhydrase). Acidi karbonik ndahet duke formuar jone hidrogjen dhe jone bikarbonat.
CO2+ H2O–> H2CO3  –> H+ + HCO3
Shumica e joneve hidrogjen qe çlirohen nga acidi karbonik, kombinohen (lidhen) me hemoglobinën, e cila është një ruajtes i mire i pehashit (pH-së). Një sasi jonesh bikarbonat shperhapen ne plazmë. Aksioni i enzimes “carbonic anhydrase” (anhidraza karbonike) brenda rruazave te kuqe te gjakut ruan një (shkallë) gradient shperhapjeje për dioksidin e karbonit, për levizjen e tij jashtë-brenda dhe brenda-jashtë eritrociteve.

Ndersa jonet (e ngarkuara elektrikisht) bikarbonat dalin jashtë eritrociteve, jonet klorur (Cl) qe gjenden ne plazmen e gjakut futen brenda rruazave te kuqe te gjakut, për te zevendesuar jonet bikarbonat – “chloride shift”. 

Ne kapilaret qe rrethojne hojëzat, CO2 -shi shperhapet nga plazma drejt hojezave (nga zona me perqendrim me te larte tek zona me perqendrim me te vogel).

Çdo gjendje (siç është enfizema) qe nderhyn me procesin e eliminimit te dioksidot te karbonit nga mushkëritë mund te çoje drejt acidozës respiratore. Ne kete gjandje, dioksidi i karbonit prodhohet me një ritem me te larte se ai me te cilin ekskretohet nga mushkëritë. Si pasoje, perqendrimi idioksidit te karbonit ne gjak rritet. Kur pH (pehashi) i gjakut bie nen 7, sistemi nervor qendror “bie ne depresion” dhe individi çorientohet. Acidoza respiratore e patrajtuar mund te shkaktoje komën dhe vdekjen.

© Rinstinkt, shkurt 2013

———————————————-

Efekti placebo

Efekti placebo

 

Placebo-ja është një substancë inerte (jo aktive, që nuk ka asnjë veprim terapeutik vetjak) që mund të përkufizohet si, me një ekfekt terapeutik baraz me zero. Por nga ana tjetër, është një fakt i konfirmuar se placebo-ja nuk ka një efekt “zero”, sepse me mekanizma të ndryshëm mund të arrihet një “efekt” i matshëm, afër zeros por asnjëherë i paqenë.

Për këtë arsye placebo-ja përdoret gjerësisht si metër (i njohur shkencërisht) krahasues për substanca që eksperimentohen në mjekësi ose për të krahasuar efektin e një ilaçi me vazhdimin natyror të sëmundjes, pra me sëmundjen pa ndërhyrje.

Praktikisht, nëse dua të marr vesh nëse një ilaç punon apo jo, e krahasoj me një placebo. Nëse ilaçi funksionon 10 dhe placebo-ja funksionon 2 (i dhënë në të njëjtat kushte), atëherë ai ilaç është i efektshëm. Nëse ilaçi funksionon 5 dhe placebo-ja 4 atëherë dalim në përfundimin se ilaçi në fjalë nuk ka ndonjë efekt të veçantë.

Placebos i jepet një formë “e nevojshme”, për të kryer këto lloj provash, apo krahasimesh, në mënyrë që subjekti mbi të cilin bëhet testimi të mos e di ndryshimin mes placebos dhe ilaçit. Placebo-ja mund të ketë formën e një pilule, një shurupi apo një solucioni që jepet me anë të gjilpërës dhe përgatitet pothuajse gjithnjë me sheqer, amidon apo laktoz, që janë substanca që nuk kanë efekte terapeutike të mirëfillta.

Por gjithsesi, nëse një pacienti me dhimbje koke i japin një pilulë me sheqer duke i thënë se po i japim një bar kunda dhimbjes, dhimbja e tij e kokës ka shumë mundësi që të zbehet, mbase për pak apo shumë pak, por do të zbehet.

Pse? …

Perceptimi ynë i dhimbjes, kufiri i durimit, reagimi i psikikës tonë për të bërë që ajo dhimbje të ndihet më pak, të gjitha këto ndihmohen dhe përforcohen nga pilula e sheqerit të cilës i japim “fuqi” që në të vërtetë nuk i ka; bindemi se marrim diçka efikase, kuruese (kurative).

Nëse pastaj e përforcojmë këtë “bindje” mirëbërëse të pilulës prej sheqeri me elementë të tjerë, si një ngjyra e ndezur, forma karakteristike e pilulës apo edhe fjalët e mira të mjekut,  efekti do të jetë edhe më i madh. Efekti pralcebo! 🙂

Efekti placebo, sipas pjesës më të madhe të shkencëtarëve ekziston dhe njihet në atë pikë saqë të përdoret edhe si metër për vlerësimin e trajtimeve mjekësore.

Efekti placebo është ai efekt (ajo dukuri) që shpjegon “efektet” e produkteve homeopatike në të cilët nuk ka asnjë gjurmë të substancës aktive. Me këtë mekanizëm (me placebon) duket se shpjegohen edhe të tjera efekte të lehta të mjekimeve alternative si agopunktura. Natyrisht një placebo nuk ka asnjë ekfekt anësor (efekt kolateral).

Mund të konsiderohen placebo edhe disa akte kirurgjikale apo egzaminime diagnostike; i vetmi kusht është që, në të vërtetë, në rastin e parë të mos kryhet asnjë operacion kirurgjik kurues dhe në të dytin të mos kryhet asnjë ekzaminim.

Nëse efekti placebo funksionon “kaq mirë”, pse nuk përdoret gjerësisht?

Ka dy arsye kryesore: i pari është se efekti i placebos i detyrohet njëgënjeshtre”. I dyti është etik. Është e drejtë t’i jepet pacientin “asgjë” edhe pse me një qëllim të mirë?

Në praktikën e përditshme mjekësore, janë të shumtë mjekët që japin placebo për të përmirësuar disa shqetësime të vogla. Në këto raste zakonisht jepen vitamina, integratorë dhe minerale.

Efekti placebo funksionon aq mirë saqë njihet edhe “verësia nga placebo-ja”. Persona që vuajnë nga një patologji, për shembull dhimbja e kokës, “kuroheshin” (trajtoheshin) me një pilulë sheqeri çdo ditë. Dhimbja e kokës përmirësohej,çuditërisht. Kur ndërpritej marrja e pilulës, problemi, dhimbja e kokës, rishfaqej edhe më i fortë.

Është gjithashtu e demonstruar se efekti placebo mund të kushtëzojë apo modifikojë parametra jetësorë si presioni arterioz, frekuenca kardiake apo glicemia (niveli i sheqerit në gjak).

Forca e mendjes! Ajo e vërtata jo ajo newage, apo alternativeshifsaimirjam. Efekti placebo nuk “funksionon” kur subjekti humbet ndjenjat (anestezi, koma) ose ka probleme të rënda cerebrale (trunore).

Dy duket se janë mekanizmat që rregullojnë efektin placebo:

I pari, ai psikologjik; bindemi se do të jemi më mirë dhe në fakt jemi.

I dyti, endokrin; organizmi ynë ndihet i kuruar dhe pret një përmirësim të gjendjes. Për këtë arsye prodhohen disa substanca të quajtura endorfina që kanë funksionin e relaksimit. Sjellin kënaqësi dhe lehtësojnë durimin e dhimbjes dhe vuajtjes.

Është kryer një eksperiment i lezetshëm, që qartëson edhe më mirë se si dhe në çfarë thellësie truri ynë “bindet” se trupi është më mirë. Bëhet fjalë për studimin e Kirsch-ut dhe Weixel-it, studim që analizoi efektin e placebos duke u dhënë subjekteve kafe me dhe pa kafeinë.

Tre grupe pacientësh të ndarë në A, B dhe C.

Grupi A mori kafe pa kafeinë, grupi B mori kafe normale me kafeinë, ndërsa grupit C i thanë se do të merrte kafe normale me kafeinë por në realitet iu dha vetën kafe e dekafeinizuar.

Studiuesit matën parametrat klinik të të gjithë pacientëve duke regjistruar frekuencën kardiake, vëmendjen, tensionin nervor dhe presionin arterioz.

Cilët “pacientë” (subjekte) pësuan më shumë ndryshime të këtyre parametrave?

Pritshmëritë ishin se vetëm pacientët që morën kafe normale (B) do të kishin një rritje të ndjeshme të parametrave, ndërsa të tjerët jo. Por ndodhi e kundërta: rritjet e ndjeshme të parametrave u regjistruan vetëm për subjektet e grupit C (ai që mori kafe të dekafeinizuar, por që po mendonte se po pinte kafe normale!), ndërsa në grupet A dhe B edhe pse në një shkallë të ndryshme, rritjet e parametrave nuk ishin domethënëse dhe mbi të gjitha jo më të larta se ato të grupit C.

Del nga ky studim se efekti ibindjes mendore”  se po merret kafeinë është më i fuqishëm se marrja reale e kafeinës.

Ka edhe studiues që e mohojnë ekzistencën e efektit placebo. Sipas tyre nuk ekziston asnjë efekt i induktuar nga substanca inerte, dhe rastet në të cilat ka përmirësim i detyrohen regresioneve të vetvetishme, luhatjeve të sëmundjes, trajtimeve të tjera apo kushtëzimeve psikologjike dhe të tjera.

© Rinstinkt, dhjetor 2012

Diabeti

Diabeti

Diabeti është një sëmundje relativisht e përhapur: rreth 6% e popullsisë së SHBA-ve paraqet anomali të metabolizmit të glukozit, që janë treguese të diabetit apo të një prirjeje për tu sëmurur nga diabeti.

Sëmundja e diabetit mund të ndahet në dy klasa kryesore: diabeti i tipit I ose diabet insulin-vartës (IDDM), dhe diabeti i tipit II apo diabet jo insulin-vartës, që quhet edhe diabet insulino-rezistent (NIDDM).

Në rastin e parë, sëmundja fillon që në moshë të re, përkeqësohet mjaft shpejtë dhe përgjigjet ndaj dhënies së insulinës duke qenë se defekti metabolik vjen nga  shkatërrimi i qelizave beta të pankreasit për shaka të një gjëndjeje autoimune. Pasoja e kësaj situate autoimune është paaftësia për të sekretuar (tahitur) mjaftueshëm insulinë.

IDDM-ja kërkon një terapi me insulinë dhe një kontroll të vazhdueshëm dhe të rreptë të sasisë së sheqerit ditor të gëlltitur dhe të hormonit të marrë.

Simptomat karakteristike të të dyja llojeve të sëmundjes së diabetit janë etja dhe urinimi i shpeshtë (poliuria), që shpienë në marrjen e ssasive të mëdha të ujit. Termi “diabet mellit” vjen pikërisht nga “sekretim i tepërt urine të ëmbël”. Simptomatologjia i detyrohet eskretimit të sasive të mëdha të glukozit me urinën.

Diabeti i tipit II zhvillohet më ngadalë, tipik i pesonave të moshuar dhe obezë, dhe është më pak i rëndë dhe në disa raste as nuk haset fare. NIDDM përfshin në realitet një grup sëmundjesh në të cilat fillon e mungon aktiviteti rregullator i insulinës: insulina prodhohet por sistemi që i përgjigjet insulinës është difektoz dhe individët  janë insulino-rezistentë. Relacioni mes diabetit të tipit II dhe obezitetit është një fushë kërkimi në zgjerim të vazhdueshëm.

Individët diabetikë, në të dyja rastet e diabetit, nuk janë në gjendje të shfrytëzojnë në mënyrë efiçiente glukozin e fluksit hematik (të gjakut); insulina i jep shkas transferimit  të transportuesit të glukozit GLUT4 në membranën plazmatike të qelizave të indit dhjamor dhe muskulit.

Një tjetër modifiki metabolik karakteristik, që i detyrohet mungesës së aksionit të insulinës, është oksidimi i tepërt por i paplotë i acideve lyrorë në mëlçi. Acetil-CoA e prodhuar nga beta-oksidimi nuk mund të oksidohet plotësisht në ciklin e acidit citrik për shkak të inhibimit të ciklit. Inhibimi i ciklit të acidit citrik shkaktohet nga një raport i lartë [NADH]/[NAD+] prodhuar nga beta-oksidimi.

Akumulimi i acetil-CoA shpie në mbiprodhimin e trupave ketonik, acetoacetat dhe beta-hidrosibutirat. Përveç këtyre në gjakun e diabetikëve ka edhe aceton, që vjen nga dekarbosilimi spontan i acetoactatit.

Acetoni është një përbërje që avullon dhe i jep frymës së pacientëve me diabet të pakontrolluar një erë karakteristike, që ndonjëherë mund të ngatërrohet me atë të etanolit. Mbiprodhimi i trupave ketonik, gjendje e njohur si ketozë, shpie në rritjen e këtyre përbërjeve në gjak (ketonemi) dhe në urinë (ketouri).

 

© Rinstinkt, tetor 2012

Qeliza dhe mesazherët molekularë

Qeliza dhe mesazheret

Qelizat mund te perdorin metoda te ndryshme transporti me njera-tjetren ne menyre qe te komunikojne. Një tripeptid i vogel qe leshohet nga hipotalamusi, vepron mbi pjesen e perparme te gjendres se hipofizes  (adenohipofiza) keshtu qe kjo e fundit te mund te leshoje (liroje) TSH-ne (hormonin e stimulimit te tiroides). Ky i fundit vepron mbi gjendren Tiroide për te leshuar Tiroksinen. Tiroksina inhibon (frenon) hipotalamusin dhe hipofizen. Keto sekuenca ndodhin vetem nëse molekula e leshuar gjen një menyre (rrugë) për te ndryshuar (për te ngacmuar) sjelljen  e qelizes shenjester. Ka disa mundesi se si mund te ndodh ky ngacmim (lajmerim). Shenjestra perfundiimtare (finale) është berthama dhe sinteza e proteinave (ndryshimi i kesaj te fundit).

Tipat e hormoneve

  • Aminat – p.sh. Tiroksina formon T3-shin, i cili lidhet me receptore berthamore. Aminat, pergjithesisht kanë një gjysme-jetë te shkurter dhe veprim te shpejte.
  • Peptidet – p.sh. Prolaktina e cila lidhet me receptore siperfaqesore te qelizes (membranes qelizore). Kanë gjysme jetë te shkurter dhe veprim te shpejte.
  • Steroidet – p.sh. Kortizoli, aldosteroni dhe hormonet seksuale. Keto lloje hormonesh (mesazheresh molekulare) mund te kalojne lehtesisht permes membranes qelizore dhe te drejtohen drejt berthames ku modifikojne shprehjen e gjeneve dhe sintezen e proteinave.

—–
(c) rinstinkt