Hipotalamusi, hipofiza dhe kontrolli hormonal

Hipotalamusi

Hipotalamusi së bashku me gjëndrën e hipofizës janë njësia kontrolluese përgjegjëse për rregullimin hormonal.

diencefaliHipotalamusi gjendet në trurin e mesëm, nën talamus. Tek hipotalamusi mund të identifikohen një pjesë e përparme, një pjesë e pasme, një anësore dhe një e mesme.

Gjëndra e hipotalamusit përmban disa bërthama (grupe neuronale).

Hipotalamusi i pasëm është jashtëzakonisht i pasur me fibra nervore të mielinizuara. Në të kundërt pjesa e përparme dhe ajo e mesme e hipotalamusit kanë pak.

Bërthama supraoptike dhe bërthama paraventrikulare gjenden në hipotalamusin e përparëm. Këto bërthama përmbajnë neurone neurosekretorë. Peptidet transportohem nëpërmjet aksonëve direkt e në hipofizën e pasme.

Bërthama e harkuar dhe bërthama infundibulare gjenden mes rajonit të poshtëm dhe atij të mesëm të hipotalamusit. Këto bërthama (grupe neuronesh) rregullojnë sekrecionet e hipofizës së përparme. Gjithashtu, këto grupe neuronesh sekretojnë RH (releasing hormones-hormone nxitës) dhe IH (inhibiting hormones-hormone frenues). Hormonet mbërrijnë në hipofizë nëpërmjet sistemit portal që lidh këto dy gjëndra.

Hipotalamusi i pasëm përfshin trupat mamilarë.

Hipotalamusi prodhon hormone oligopeptidikë.  Hormonet e lëshuara nga hipotalamusi mbërrijnë në hipofizë duke kaluar nëpër sistemin venoz portal hipotalamo-hipofizar. Në hipofizën e përparme, hormonet stimulojnë ose inhibojnë lëshimin e hormoneve të tjerë (proteinikë, të hipofizës).

GRH (GH-RH) stimulon lëshimin e somatotropinës apo hormonit të rritjes. Ndërsa, GIH (GH-IH) inhibon prodhimin (lëshimin) e somatotropinës apo hormonit të rritjes, nga hipofiza e përparme.

PRH stimulon prodhimin e prolaktinës. Ndërsa PIH inhibon prodhimin e prolaktinës.

TRH stimulon prodhimin e tirotropinës.

CRH stimulon prodhimin e kortikotropinës.

GRH stimulon prodhimin e gonadotropinave.

MIH (MSH-IH) inhibon prodhimin e melanotropinës.

Neuronet e bërthamave supraoptike dhe paraventrikulare të hipotalamusit, sekretojnë hormonin antidiuretik apo vazopresinë (ADH) dhe hormonin oksitocinë.

© Rinstinkt blog

—————————————————————-

Reklama

Sistemi endokrin, gjëndrat endokrine, hormonet

Sistemi endokrin

Sistemi endokrin rregullon ambientin e brendshëm (milieu interieur). Është një sistem komunikimi ku përbërësit sintetizohen dhe sekretohen (tahiten) nga gjëndrat endokrine. Këta përbërës quhen hormone dhe çojnë informacione tek indet apo organet shenjestër. Organet shenjestër dekodifikojnë informacionin kimik dhe mund të përgjigjen në mënyrë specifike.

Hormonet sekretohen nga gjëndrat dhe lëshohen në qarkullimin e gjakut. Kështu, aksionet e hormoneve ndodhin edhe shumë larg vendit të sekretimit të tyre. Hormonet janë të përfshirë në rregullimin e përgjigjeve të shpejta e të ngadalta. Por ata veprojnë edhe në koordinimin e përgjigjeve qelizore në një numër të madh indesh të trupit.

Funksioni rregullator i hormoneve, pra ai i të ruajturit të “ambientit” të brendshëm, kërkon ndreqje të vazhdueshme. Kjo sepse trupi duhet t’i përgjigjet një sërë kushtesh që ndryshojnë embientin e brendshëm të orgnizmit. Në fjalë të tjera, sintetizimi, sekretimi, dhe shkalla e çaktivizimit të hormoneve duhet të  jetë nën rregullim (kontroll) të vazhdueshëm.

Sinteza e hormoneve mund të ndodh në  gjëndra, në grupe qelizash speciale apo edhe në një qelizë të vetme.

Organet apo indet që sintetizojnë hormone janë:

  • Hipotalamusi
  • Gjëndra pituitare (hipofiza)
  • Gjëndra tiroide
  • Gjëndrat paratiroide
  • Gjëndrat mbiveshkore
  • Timusi
  • Ishujt e Langerhansit në pankreas
  • Qelizat intersticiale të Leydigut në testikuj
  • Folikuli dhe trupi i verdhë (corpus luteum) në vezore
  • Placenta

Gjithashtu, është demonstruar se, edhe veshkat dhe atriumi (veshorja) i zemrës  prodhojnë hormone.

Bazuar në strukturën e tyre kimike, hormonet mund të klasifikohen në:

  • hormone peptid-ikë apo protein-ikë
  • hormone steroid-ikë
  • hormone derivate të aminoacidit Tirozinë

Sintetizimi i hormoneve peptidikë dhe proteinikë kryhet nëpërmjet transkriptimit dhe translatimit. Zakonisht, në fillim, sintetizohet një molekulë prekursore – prehormoni. Pastaj prehormoni i nënshtrohet hidrolizës për të formuar hormonin. Në vendin e sintetizimit hormonet ruhen në disa fshikëza dhe sekretohen nëpërmjet ekzocitozës.

Disa hormone sekretohen në mënyrë konstante, si për shembull hormonet e gjëndrës tiroide. Të tjerë sekretohen vetëm nën kërkesë, si për shembull insulina (nga pankreasi). Një tjetër grup hormonesh lëshohet në qarkullim ne një ritëm 24-orësh. Së fundmi, disa hormone sekretohen në cikle mujorë, si hormonet seksuale femërore.

Në gjak, hormonet udhëtojnë të lidhur me proteina transporti specifike.

Hipotalamusi është, zakonisht, organi qëndror që rregullon aktivitetin hormonal. Ai sekreton RH-të (releasing hormones) që stimulojnë një hormon të dytë në gjëndrën hipofizare. Hormonet e sekretuara nga gjëndra e hipofizës quhen edhe hormone tropikë, duke qenë se ata stimulojnë gjëndrat endokrine periferike. Gjëndrat shenjestër, të stimuluara, sekretojnë hormonet në qarkullimin e gjakut. Kështu, hormonet mund të arrijnë në organet apo indet shenjestër dhe të prodhojnë efektin e tyre.

Kemoreceptorët, në hipotalamus, monitorojnë  përqëndrimin hematik (në gjak) të hormoneve. Si pasojë, sekretimi i hormoneve është nën rregullim të vazhdueshëm. Në fakt, kur përqëndrimi hormonal në gjak është i lartë, hipotalamusi redukton lëshimin e RH-ve (releasin hormones). Ndërsa, kur përqëndrimi hormonal në gjak është ii ulët, hipotalamusi rrit lëshimin e RH-ve. Ky mekanizëm quhet mekanizëm me feedback (mekanizëm me prapaveprim).

Gjithsesi, disa hormone nuk e përdorin mekanizmin me feedback hipotalamo-hipofizar.

© Rinstinkt blog

[Të pëlqeu postimi? Nëse po, atëhere mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

———————————————————

Neurotransmetuesit dhe neuromodulatorët: Katekolaminat

Katekolaminat

Termi “katekolamina” përfshin neurotransmetuesit dopaminë dhe norepinefrinë. Dopamina dhe norepinefrina janë gjerësisht të pranishme në në tru dhe në sistemin nervor periferik.

Dopamina është e pranishme në tre cirkuitë themelorë të trurit. Cirkuiti i dopaminës që rregullon lëvizjen është i lidhur drejtpërsëdrejti me sëmundjen. Për shkak të defiçitit të dopaminës në tru, njerëzit me sëmundjen e Parkinsonit shfaqin shenja dridhjeje, ngurtësie dhe vështirësie në  lëvizje. Administrimi i levodopa-s, një substancë nga e cila sintetizohet dopaminë, është një trajtim efikas për sëmundjen e Parkinsonit, duke i lejuar pacientët të ecin dhe të kryejnë disa lëvizje me sukses.

Një tjetër circuit i dopaminës mendohet të jetë i rëndësishëm për njohjen (cognition) dhe emocionin; anormalitetet (çrregullimet) e këtij sistemi janë të implikuar me skicofreninë. Duke qenë se disa drogëra që bllokojnë disa receptorë të caktuat të dopaminës në tru janë të nevojshëm në zvogëlimin e simptomave psikotike, mësimi rreth dopaminës është, pra, i rëndësishëm në kuptimin e sëmundjeve mendore.

Në një cirkuit të tretë, dopamina rregullon sistemin endokrin. Dopamina drejton hipotalamusin drejt ndërtimit të hormoneve dhe mbajtjes së tyre në gjëndrën pituitare (hipofizë) për lëshimin e mëvonshëm në gjak.

Difiçenca e norepinefrinës takohet në pacientët e prekur nga sëmundja e Alzaimerit dhe nga sindroma e Korsakofit, një çrregullin i njohjes i asociuar me alkoolizmin kronik. Të gjitha këto kushte çojnë në humbje të memories dhe në zbehjen e funksioneve njohëse. Gjithsesi, shkencëtarët mendojnë se norepinefrina mund të ketë një rol në mësimin dhe memorjen e një individi.

Norepinefrian sekretohet gjithashtu nga sistemi nervor simpatik nëpër trup për të rregulluar rrahjet e zemrës dhe presionin e gjakut. Stresi akut rrit lëshimin e norepinefrinës nga nervat simpatik dhe nga palca e gjëndrës mbiveshkore.

© Rinstinkt 2013

——————————————————————————————————————————-

Neurotransmetuesit dhe neuromodulatorët: Aminoacidët

Aminoacidet si neurotransmetues

Aminoacidet, gjerësisht të shpërndara në tru dhe trup, shërbejnë si blloqe ndërtuese të proteinave. Por aminoacide të caktuara shërbejnë edhe si neurotransmetues në tru.

Neurotransmetuesit glicinë dhe acidi gamma-aminobutirik (GABA) inhibojnë  irritimin (stimulimin) e neuroneve. Aktiviteti i acidit gamma-aminobutirik rritet nga benzodiazepinat (p.sh valiumi) dhe nga drogat antikonvultive (antispazmatike).

Tek sëmundja e Hungtintonit, një çrregullim i trashëgueshëm që fillon përgjatë moshës së mesme, neuronet prodhues të GABA-s në qendrat e trurit që koordinojnë lëvizjet degjenerojnë, duke shkaktuar lëvizje të pakontrollueshme.

Glutamati dhe aspartati veprojnë si sinjale nxitës, duke aktivizuar receptorët e NMDA-së (n-metil-d-aspartatit) të cilët, tek kafshët në zhvillim, kanë qenë të përfshirë në aktivitete si: të mësuarit apo kujtesa deri tek zhvillimi dhe specializimi i lidhjeve nervore. Nxitja e receptorëve të NMDA-së mund të sjellë ndryshime të mira në tru, ndërsa mbinxitja mund të shkaktojë dëmtime te qelizës nervore ose vdekje të saj. Kjo ndodh gjatë traumave ose goditjeve. Drogërat qe bllokojnë ose nxitsin aktivitetin e receptorëve të NMDA-së janë përgjegjëse për përmirësimin e funksioneve të trurit dhe trajtimin e çrregullimeve neurologjike dhe psikiatrike.

© Rinstinkt 2013

——————————————————————————————————————–

Akromegalia

Akromegalia

Kuadri klinik i akromegalisë është dytësor ndaj një rritje të niveleve plazmatike të hormonit të rritjes (GH – growth hormone) dhe të faktorit të rritjes insulino-ngjashëm 1 (IGF1). Akromegalia karakterizohet nga  modifikime fizike të lidhura me hormonet, nga ndryshime metabolike dytësore ndaj veprimit të GH-së mbi metabolizmin e glucideve, lipideve e proteinave, dhe nga simptoma lokale të lidhura me zgjerimin e tumorit GH-sekretues.

Nëse hipersekretim i GH-së realizohet para shkrirjes së epifizave, pacienti paraqet shtat të lartë (gjigantizëm hipofizar); ndërsa nëse realizohet më pas pacienti paraqet rritje endokondrale dhe periostale të kockës, deformim të kockave të kokës (rritje të zgavrave (sinuseve, gjinjve) paranazalë, të harqeve sipërorbitalë, zmadhim të nofullës së poshtme), deformim të kockave të trungut, që rritet në përmasa dhe të shtyllës kurrizore. Në ekstremitete pacientët paraqesin rritje të përmasave të duarve dhe këmbëve. Karakteristike janë edhe hipertrofia muskulore, trashja e lëkurës e kordave zanore (vokale). Ndodh një rritje e volumit mushkëror (polmonar), hiperplazi e gjëndrave endokrine, hipertrofi veshkore, zgjatje e zorrëve dhe kardiomegali.

Në aspektim metabolik, rritja e niveleve plazmatike të hormonit të rritjes, GH, indukton rezistencë ndaj insulinës, reduktim të glikolizës, rritje të glikoneogjenezës dhe glikogjenolizës dhe si pasojë hiperglicemi (rritje e nivelit të sheqerit në gjak). Hormoni i rritjes favorizon lipolizën, me rritje të idrolizës së triglicerideve dhe të acideve lyrorë të lirë. Për sa u përket proteinave, rritet sinteza proteinike në nivle muskulor dhe hepatik (në mëlçi). Për shkak të rritjes së sekretimit të kalciumit (K) në veshka, ka një rritje të probabilitetit për gurë në veshka.

© Rinstinkt 2013
——————————————————————