Histori e shkurtër e Eukariotëve

Histori e shkurtër e Eukariotëve

Prova nga paleontologjia tregojnë se qelizat e para eukariote u shfaqën në Tokë rreth 2 miliardë vite më parë. Disa qeliza të fosilizuara, që duken si alga të kohëve moderne apo protozoarë, janë gjetur në sedimente rreshpore në Kinë, Rusi dhe Australi dhe datojnë nga 850 milion në 950 milion vite më parë.

Biologët kanë zbuluar prova bindëse që sugjerojnë se qelizat eukariote kanë evoluar nga organizma prokariotë me anë të një simbioze brendaqelizore. Qelizat e para eukariote ishin rezultati i takimit të sy qelizave prokariote që shkrihen me njëra-tjetrën. Kjo ngjarje mund të ketë ndodhur kur një qelizë prokariote më e madhe ka gëlltitur një qelizë prokariote më të vogël duke e mbajtur atë të gjallë, pra duke mos e vrarë. Pas miliona vitesh, ky kombinim evoluoi në një partneritet që u sillte të mira të dyja njësive. Disa nga qelizat e vogla prokariote ngecën brenda këtyre qelizave në evoluim e sipër dh eu shndërruan në organele qelizore, karakteristikë e qelizave eukariote. Shembulli klasik është ai i mitokondrive.

Ndoshta, eukariotët e parë primitivë ishin mikroorganizma njëqelizorë, që me kalimin e kohës filluan të jetonin në grupime të përhershme duke formuar koloni. Me evoluimin e mëtejshëm disa nga këto qeliza u specializuan, duke u përshtatur për të kryer një funksion të veçantë që sillte avantazhe për të tërë koloninë, si lokomocioni, ushqyerja apo riprodhimi. Organizmat shumëqelizorë kompleks evoluan  kur qelizat e kolonisë e humbën aftësinë për të jetuar të veçuara nga njëra-tjetra, pra mënjanë kolonisë. Edhe pse një organizëm shumëqelizor është i përbërë nga shumë qeliza, ai nuk është thjesht një grumbull qelizash si ato të kolonisë.  Në të kundërt, përbëhet nga grupime të ndryshme qelizore, që nuk mund të jetojnë të pavaruara nga pjesa e mbetur e organizmit. Grupimet qelizore në organizmat shumëqelizorë që kanë funksione specifike quhen inde, dhe grupet e indeve formojnë organet.

Advertisements

Membrana qelizore (plazmatike)

Membrana qelizore

Çdo qelizë kufizohet nga një membranë qelizore e quajtur edhe membrana plazmatike. Ajo është rreth 7-10 nanometra e trashë. Një nga funksionet kryesore të membranës qelizore është që të ruajë ambientin e brendshëm të ndarë nga ai i jashtmi. Membrana plazmatike rregullon hyrjen e meterialeve ushqyese dhe daljen e materialeve mbetje të metabolizmit qelizor.

Membrana plazmatike përbëhet nga lipide, proteina dhe karbohidrate. Më specifikisht, ajo përbëhet nga një shtresë e dyfishtë fosfolipidesh me proteina të përfshira në të, me funksione nga më të ndryshmet. Disa proteina janë transportues; të tjera janë proteina strukturore, ndërsa të tjera janë hormone. Gjithashtu, disa proteina janë receptorë që lidhen me molekula të veçanta, disa janë enzima që katalizojnë reaksione biokimike.

Brendësia e membranës përmban edhe kolesterol, i cili jep një kontribut të rëndësishëm në stabilizimin e membranës. Karbohidratet janë kryesisht oligosakaride të lidhur me proteinat dhe lipidet, për të formuar glikoproteina dhe glikolipide.

Përderisa membranat qelizore janë membrana që ndajnë ambientin e jashtëm nga ai i brendshëm, në njëferë mënyre ato duhet të lejojnë edhe kalimin e meterialeve ushqyese dhe atyre të mbetjes së metabolizmit.

Membranat plazmatike janë mjaft të përshkueshme; me fjalë të tjera ato lejojnë kalimin e substancave që mund të lëvizin nga jashtë-brenda dhe anasjelltas. Kalimi i substancave mund të ndodh me ose pa përdorimin e energjisë që furnizohet nga ATP-ja.

Kalimi i substancave nëpër membranë mund të jetë aktiv ose pasiv.
Transporti pasiv ndodh për molokula të thjeshta, dhe përfaqësohet nga difuzioni dhe osmoza.
Difuzioni është kalimi i vetvetishëm i substancave nëpër membranë, të cilat lëvizin nga një gradient përqëndrimi më i lartë drejt një më të vogli.
Osmoza është një tip i veçantë difuzioni ku substanca që lëviz është uji (molekula e ujit); uji kalon nga një ambient hipotonik (ku ka më shumë ujë dhe më pak substancë) drejtë një ambienti hipertonik (ku ka më pak ujë dhe më shumë substancë).
Një tjetër tip difuzioni është transporti i lehtësuar (transporti i thjeshtë), ku proteina transporti të veçanta kontribuojnë në kalimin e substancave drejt një ambienti ku përqëndrimi i tyre është më i vogël.

Transporti aktiv është lëvizja e substancave dhe molekulave nga një ambient ku përqëndrimi i tyre është më i ulët drejt një ambienti ku përqëndrimi i tyre është më i lartë. Transporti aktiv, që të mund të relalizohet, kërkon disa  pompa të veçanta që përdorin energjinë e dhënë nga ATP-ja (më saktë, nga shkatërrimi i ATP-së).

Transporti i substancave apo molekulave të mësha kryhet me anë të citozës. Citoza mund të jetë endocitozë ose ekzocitozë. Endocitoza mund të ndahet, më tej, në pinocitozë kur janë të përfshira molekula apo materiale të tretura, dhe fagocitozë kur janë të përfshira materiale të ngrutë.

 

Rinstinkt 2012 

—————————————————————————————-

Frymëmarrja qelizore

Frymëmarrja qelizore

Burimi kryesor i energjisë për qelizat përfaqësohet nga glukozi (C6H12O6) dhe thyerja e tij nëpërmjet një reaksioni oksidim që ndodh me dy faza të ndara: glikoliza dhe frymëmarrja qelizore ose fermentimi (pra, me apo pa prani oksigjeni). Frymëmarrja qelizore kërkon praninë e oksigjenit dhe shpie në thyerjen e sheqernave me prodhimin e dioksidit të karbonit dhe ujit.

Glikoliza

Glikoliza është një proces me 9 reaksione të njëpasnjëshme që ndodhin në citoplazmë. Çdo reaksion katalizohet nga një enzimë specifike. Gjatë glikolizës një molekulë glukozi transformohet në 2 molekula acidi piruvik, duke lëshuar energji. Energjia përdoret për të prodhuar 2 molekula ATP-je dhe 2 molekula NADH-je. Acidi piruvik është ende i pasur me energji dhe kështu ai vazhdon “të përpunohet” më tej.

Frymëmarrja qelizore

Frymëmarrja qelizore kërkon praninë e oksigjenit – aerobiozë. Gjatë frymëmarrjes qelizore acidi piruvik oksidohet dhe thyhet në dioksid karboni dhe ujë. Ky proces ndodh në mitokondri dhe ka si qëllim prodhimin e ATP-së.

Fermentimi

Fermentimi është procesi i përdorur nga disa qeliza, për të përftuar energji, kur nuk ka oksigjen – anaerobiozë. Gjatë fermentimit glukoza kthehet në molekula më të thjeshta duke çliruar energj. Fermentimi fillon me glokolizën dhe përfundon me prodhimin e acidit piruvik. Gjithsesi, acidi piruvik shndërrohet në substanca që janë të ndryshme në varësi të tipit të fermentimit. Gjatë fementimit alkolik, acidi piruvik transformohet në alkool etilik, ndërsa gjatë fermentimit laktik ai kthehet në acid laktik.

 

© Rinstinkt, 2012

————————————————————————————————————-

Pigmenti i Pseudomonas aeruginosa-s

Karakteristikë e Pseudomonas aeruginosa-s është prodhimi i një pigmenti blu-jeshil që përhapet nëpër mjedisin e rritjes. Pseudomonas është rezistetn ndaj gjysmës së drogërave të testuara.

Karakteristikë e Pseudomonas aeruginosa-s është prodhimi i një pigmenti blu-jeshil që përhapet nëpër mjedisin e rritjes. Pseudomonas është rezistetn ndaj gjysmës së drogërave të testuara.

Strukturat antigjenike tek gram-negativët enterik

Strukturat antigjenike tek gram-negativët enterik. Variacionet e këtyre antigjenëve qëndrojnë në thelb të tipeve të ndryshme serumologjike.

Strukturat antigjenike tek gram-negativët enterik. Variacionet e këtyre antigjenëve qëndrojnë në thelb të tipeve të ndryshme serumologjike.