Paraardhësit e popullatës së sotme njerëzore kanë qenë rreth 67% femra dhe 33% meshkuj

Paraardhësit e popullatës së sotme njerëzore kanë qenë rreth 67% femra dhe 33% meshkuj

Mes paraardhësve të popullatës së sotme njerëzore, femrat i tejkalonin meshkujt në një raport dy me një. Në terma përqindjesh, pra, paraardhësit e njerëzimit kanë qenë rreth 67% femra dhe 33% meshkuj.

 

Ja një gjëagjëzë për ju: çfarë përqindje e paraardhësve tanë ishin meshkuj?

Nuk është një pyetje me dredhi, dhe përgjigjia nuk është 50%. E vërtetë, ndoshta gjysma e të gjithë njerëzve që kanë lindur ndonjëherë ishin meshkuj, por nuk është kjo pyetja. Nuk po pyesim për çdonjë që ka jetuar ndonjëherë. Ne po pyesin për çdonjë që ka jetuar dhe që ka një pasardhës të gjallë në botë sot.

[…]

Po, çdo bebe ka një nënë dhe një baba, kështu që prindërit e çdo bebeje ishin 50% meshkuj. Por disa nga ata prindër kishin fëmijë të shumtë, dhe jo domosdoshmërisht gjithënjë me të njëjtin partner. Prindërit e çdo bebeje janë 50% mashkull, por nuk mund të ekstrapolojmë prej kësaj dhe të konkludojmë se popullata e sotme njerëzore ka një prejardhje/origjinë që është 50% mashkullore. Përgjigjia e saktë ka filluar të shfaqet nga studimet e ADN-së, veçanërisht nga ato prej Jason Wilder dhe kolegët e tij. Ata konkludojnë se ndërmjet paraardhësve të popullatës së sotme njerëzore, femrat i tejkalonin meshkujt në një raport prej dy (2) me një (1).

Dy me një!

Në terma përqindjeje, atëhere, paraardhësit e njerëzimit janë rreth 67% femra dhe 33% meshkuj.

Për të ilustruar se si kjo është e mundur, imagjinoni një ishull të shkretë në fillim të kohëve me vetëm katër njerëz: Jack, Jim, Sally dhe Sonya. Kështu popullata është 50% femër. Le të marrim të mirëqenë se Jack është i pasur dhe tërheqës, ndërsa Jim ësthë i varfër dhe jo tërheqës, kështu që Jack martohet me të dyja, Sallyn dhe Sonyan. Kështu bebeja i Jackut dhe Sallyt, Dougu, ka paraardhës që janë 50% femër (pra, Jacku dhe Sally). E njëjta gjë mund të thuhet për beben e Jackut dhe Sonyas, Lucyn. Por nëse knsiderojmë Dougun dhe Lucyn së bashku, paraardhësit e tyre të kombinuar janë 67% femra (sepse paraardhësit e tyre në total janë Jacku, Sally dhe Sonya).

baumeister-dy-me-nje-poligamiaShumica e njerëzve janë të surprizuar të dëgjojnë se njerëzimi sot ka dyfishin e paraardhësve femra në krahasim me paraardhësit meshkuj, sepse ata mendojnë se do të ishte diçka më e afërt me 50:50. Kur ekspertët dëgjojnë rreth kësaj, edhe ata surprizohen, por shpesh për arsyen e kundërt: ata mendonin se mosbalancimi/çekuilibri do të ishte edhe më i ashpër. Që do me thënë se ata mendonin se ndoshta do të ishte një 75% deri 85% femra (dhe pjesa tjetër meshkuj).

Ndoshta ky raport ka qenë më i ashpër përgjatë një pjese të mirë të historisë, dhe veçanërisht prehistorisë. Në shumë specie/lloje kafshësh riprodhohen afër 90% e femrave por vetëm 20% e meshkujve. Mënyra se si popullata njerëzore është fryrë në këto shekujt e fundit tregon se pjesa më e madhe e njerëzve që kanë jetuar ndonjëherë ose janë gjallë sot ose kanë qenë gjallë kohët e fundit, dhe në kohët moderne regulli i monogamisë është përhapur në pjesë të gjera të globit. Në epokat e kaluara, kur poligamia (një burrë, shumë gra) ishte norma, çbalanca riprodhuese do të ketë qenë edhe më e ashpër. Pra çfarëdo përfundimesh që të nxjerrim rreth diferencave mes meshkujve dhe femrave duke u bazuar në diferencën dy me një (2: 1) të paraardhësve do të jenë jo të theksuara sa duhet (të thëna butë). Nëse do ta kishim bërë këtë kërkim edhe vetëm para disa shekujsh, raporti mund të ketë qenë tre paraardhës femra për çdonjë mashkull, apo katër me një.

Çfarë do me thënë se ne e kemi prejardhjen nga dy herë më shumë femra sesa meshkuj? Mund të shpjegohet në këtë mënyrë. Nga të gjithë njerëzit që kanë arritur moshën e pjekur ndonjëherë, ndoshta 80% e femrave por vetëm 40% e meshkujve janë riprodhuar. Ose ndoshta numrat ishin 60% versus 30%. Por në një mënyrë ose në një tjetër, shanset e një femre për të patur një linjë trashëgimtarësh drejt së tashmes kanë qenë dyfishi i shanseve të një mashkulli.

[…] Shumica e femrave që kanë jetuar ndonjëherë deri në moshën e pjekur me gjasa kanë patur të paktën një bebe dhe në fakt kanë një pasardhës të gjallë sot. Shumica e meshkujve (që kanë jetuar ndonjëherë deri në moshë të pjekur) nuk e kanë. Shumica e meshkujve që kanë jetuar ndonjëherë, sikundër të gjithë kuajtë e egër që nuk u ngjitën dot në pikën më të lartë të mashkullit alfa, nuk kanë lënë pas asnjë gjurmë gjenetike të vetes.

Kjo është një diferencë shushatëse. Nga të gjithë njerëzit e lindur ndonjëherë, shumica e femrave janë bërë nëna, por shumica e meshkujve nuk janë bërë baballarë. Ju këtë nuk do ta kuptonit gjë duke ecur sot nëpërmes një periferie Amerikane me çiftet e veta të rregullta. Por është një fakt i rëndësishëm. Unë e konsiderojë atë si faktin e vetëm të nënvlerësuar rreth diferencave mes meshkujve dhe femrave.

Fragment marrë prej librit: Is there anything good about men? (Oxford University Press;  2010) nga Roy F. Baumeister

 

© mbi këtë përkthim, Rinstinkt Blog

Seleksioni seksual

Seleksioni seksual

Seleksioni seksual është një tip seleksioni natyror që vepron mbi suksesin për t’u riprodhuar. Aftësia e kafshëve për të konkurruar për partnerët është e ndryshueshme.

Individët e dhuntuar me ndonjë avantazh të trashëgueshëm, si për shembull meshkujt me përmasa më të mëdha, kanë më shumë mundësi për t’u çiftëzuar dhe për të transmetuar gjenet e veta në gjeneratat e mëpasshme; si pasojë, kjo karakteristikë avantazhuese me kalimin e kohës shndërrohet në një karakteristikë më të përhapur brenda popullatës.
Kështu selsksioni seksual rezulton në avantazhin riprodhues të disa individëve përkundrejt anëtarëve të tjerë të species/llojit të vetë dhe të seksit të vetë (në këtë rast mashkull).

një dyshe drerës të kuq duke konkurruar për zotërimin e një femre

Një dyshe (meshkujsh) drerësh të kuq duke konkurruar për zotërimin e një femre. (Credit: Encyclopedia Britannica)

Suksesi riprodhues i një mashkulli varet nga sa femra arrin të fekondojë.
Suksesi riprodhues i një femre varet nga sa vezë ajo mund të prodhojë gjatë jetës së vetë riprodhuese, nga cilësia e spermatozoidëve që e fekondojnë dhe nga mbijetesa e pasardhësve deri në moshën e tyre riprodhuese.

Duhet, si përfundim, të bëhet një dallim mes seleksionit intra-seksual (brenda-seksual) dhe seleksionit inter-seksual (ndër-seksual).

Si përcaktohet seksi i individit

Përcaktimi i seksit

ADN-ja, pra materiali gjanetik, i pranishëm në të gjitha qelizat – me funksion atë të drejtimit të zhvillimit harmonik të organizmit – tek njeriu është i ndarë në 46 pjesë, të quajtur kromomozome, të cilët janë të dukshëm veçanërisht gjatë ndarjes qelizore.

Në çdonjë qelizë këto 46 kromozome janë të ndarë në çifte: 22 çifte janë të pranishëm në qelizat e të dyja sekseve, femër dhe mashkull (kromozomet autosomike), ndërsaa dy kromozomet e fundit, të cilët mund të jenë të njëjtë apo të ndryshëm, paraqiten në kombinime të ndryshme tek mashkulli dhe tek femra (kromozomet seksuale, të shënuar me X dh Y).

Të gjitha qelizat e organizmit të femrës kanë 2 kromozome X, ndërsa qelizat e trupit të një mashkulli kanë një kromozom seksual X dhe një Y.

zhvillimi i organeve gjenitale te jashtme

Evoluimi embrional i organeve gjenitale të jashtme, tek femra (në të djathtë) dhe mashkulli (në të majtë)

Kjo diferencë në materialin gjenetik prodhon si korolar të vetin gjithë ndryshimet e tjera që dallojnë mashkullin nga femra.

Diferenca lidhet, padyshim, me procesin riprodhues: çdonjë individ lind nga shkrirja e një qelize seksuale femërore (veza) me një qelizë seksuale mashkullore (spermatozoidi). Kujtoj se qelizat seksuale përmbajnë vetëm gjysmën e setit kromozomik normal. Pra qeliza seksuale femërore, veza, përmban në bërthamën e saj 22 kromozome autosomike dhe një kromozom seksual X. Ndërsa qeliza seksuale mashkullore (spermatozoidi) përmban 22 kromozome autosomike dhe një kromozom X ose Y.

Nëse qeliza vezë fekondohet nga një spermatozoid me kromozom seksual X do të prodhohet një zigotë e mëpastaj një individ i seksit femër. Në të kundërt, nëse spermatozoidi që fekondon qelizën vezë përmban kromozomin seksual Y individi do të jetë i seksit mashkull.

Ky është, në linja të trasha, kuadri gjenetik nga i cili merr origjinën seksi një individi.

Gjenet që gjenden në “trupin” e kromozomeve seksualë X dhe Y, drejtojnë zhvillimin e aparatit seksual dhe të karakteristikave seksuale dytësore.

Duke filluar nga gungëza gjenitale e papërdalluar (pa diferencuar) që është e pranishme në embrionët 4-7 javësh, brenda javës së 12-të të shtatzanisë zhvillohen karakteristikat që dallojnë aparatin gjenital mashkullor nga ai femëror.

kriptoorkidit bilateral

1-unaza inguinale sipërfaqësore 2-epididimi 3-testikuli 4-tunica vaginale 5-pjesë e veshjes së ardhshme të testikulit 6- skrotumi 7-penisi 8- linea alba 9- fshikëza e urinës 10-peritoneumi parietal

Gjithsesi, duhet thënë se, ka shumë probleme që mund të lindin gjatë kësaj faze zë zhvillimit.
më i shpeshti është kriptorkidia, pra “mos-zbritja e testikulit”; në fakt gjatë zhvillimit embrional, tek mashkulli, testikujt zhvillohen të gjandur në zgavrën endoabdominale, tamën si vezoret e femrës. Dalngadalë, gjatë zhvillimit, testikujt spostohen,apo më mirë të them, zbresin, derisa në momentin e lindjes gjenden të pozicionuar në trastën skrotale.

Gjithsesi, ndonjëherë, kjo zbritje e testikulit/testikujve nuk kompletohet dhe në momentin e lindjes mund të gjende akoma në zgavrën abdominale.

Jo gjithnjë nevojitet ndërhyrja kirurgjikale ngase zbritja e testikujve mund të përfundojë plotësisht gjatë vitit të parë të jetës, apo në raste të rralla edhe gjatë adoleshencës.

Rinstinkt 2013

—————————————————————-

Metoda e Ovulimit Billings

Metoda e Ovulimit Billings

Shenjat e pjellorisë tek femra

Pjelloria e një femre varet nga procesi i ovulimit dhe zgjat derisa veza qëndron në jetë.
Shenja më e rëndësishme/kryesore e pjellorisë, që shfaqet pikërisht gjatë ditëve të ovulimit, është prania e mukusit, elastik, transparent, fluid, si ujë (i ngjashëm me të bardhën e vezës, albuminës).
Ky lloj mukusi tregon se një femër po ovulon, pra është pjellore.

Mukusi i qafës së mitrës

  • Rregullon pjellorinë, duke lejuar apo mohuar kalimin e spermatozoidëve nga vagina për në mitër.
  • Bllokon spermatozoidët që nuk janë të aftë për pllenim; pra kryen njëfarë seleksionimi të spermatozoidëve më të lëvizshëm/fuqishëm.
  • Në periudhën pjellore lehtëson kalimin e spermatozoidëve dhe i mban ata të gjallë e të lëvizshëm. (Spermatozoidët e ngecur në qafën e mitrës, mund të mbijetojnë nga 3-5 ditë, të ushqyer nga mukusi.)

Metoda Billings

Metoda e Billings-it është një nga metodat natyrore të rregullimit të pjellorisë së femrës dhe më tej të çiftit me ndihëm e partnerit. Metoda e Billings-it bazohet mbi ovulimin, dhe emërtohet edhe me siglën BOM (Billings Ovulation Method). Metoda aplikohet duke monitoruar pjellorinë, me identifikimin e ditëve pjellore dhe ditëve jopjellore gjate çdo cikli menstrual pavarësisht nëse ky i fundit është i rregullt ose jo.

Kjo metodë e kontrollit të natyrshëm të pjellorisë ka një efikasitet apo efektshmëri të ngjashme me atë të përdorimit të pilulës estro-progestinike. Me një IP prej 0,07-0,5.

Metoda e Billings-it bazohet mbi perceptimin e një ndjenje lubrifikimi, njomjeje, lagështie, të vulvës në afërsi të ovulimit – procesit fiziologjik të lëshimit të një veze nga vezotet e femrës.
Pikërisht gjatë ditëve në afërsi të ovulimit femra ka në vaginë një ndjesi lagështie/njomësie që shkaktohet nga përbërja e veçantë që ka mukusi i qafës së mitrës gjatë kytëre ditëve.

Zakonisht mukusi i qafës së mitrës është i dendur, duke luajtur roolin e një tape që ka si funksion kryesor atë të “izolimit” të zgavrës së mitrës nga vagina. Vagina vetë ka një florë bakterore rezidente, që mukusi i qafës së mitrës nuk e lejon të kalojë sipër.

Disa ditë para se të ndodh ovulimi – lëshimi nga vezorja i një qelize vezë – mukusi fillon e hollohet, duke marrë një konsistencë ujore, më të rrjedhshme, më fluid, e duke shkaktuar kësisoj ndjesinë e të lagurit. Dita e fundit në të cilën kihet ndjenja e lagështisë, merr emrin “dita e pikut”, dhe i përket momentit të pjellorisë maksimale të femrës. Deri sa ndjenja e të lagurit vazhdon, piku nuk ka mbërritur akoma. Dita e pikut dallohet a posteriori, një ditë më pas, kur mukusi që zbret nga qafa e mitrës fillon e bëhet më konsistent, pra më pak i rrjedhshëm, fluid, e më pak i njomë.

Ovulimi ndodh zakonisht një ditë pas ditës së pikut. Gjithsesi ovulimi mund të verifikohet në një interval, tre ditë para e dy ditë pas ditës së pikut. Dita e pikut i referohet ditës kur mukusi ka patur rrjedhshmërinë më të madhe.

Pra,  periudha potenciale e pjellorisë shkon nga fillimi i ndjesisë së të lagurit e deri në tre ditë pas ditës së pikut. Në këtë periudhë kohore mund të kërkohet/realizohet shtatëzania.

 Regjistrimi i një cikli

Gruaja është në gjendje që nëpërmjet vëzhgimit të mukusit; vëzhgimit të mënyrës se si ai ndryshon, dhe regjistrimit të tij, të njohë ditë pas dite në cilën fazë të ciklit menstrual gjendet. Informacionet e përftuara kësisoj mbi pjellorinë e vet, femra mund t’i shfrytëzojë për të arritur një shtatëzani (ose për të mos e patur atë) gjatë ciklit menstrual të rregullt ose jo të rregullt, gjatë ushqimit me qumësht gjiri, e gjatë perimenopauzës.

Lexo dhe: * Sistemi riprodhues femëror  * Cikli menstrual

© mbi tekstin, Rinstinkt 2013

———————————————————————————————————–

Shkenca e seksit

Shkenca e seksit

Seksi është një temë që ndjell reaksione nga më kuriozet, që prej të skuqurit e buzëqeshja e deri tek indinjata. Përtej normave dhe moralit shoqëror, seksi është shumë i rëndësishëm. Pa të, asnjë nga ne nuk do të ishte këtu; në fakt, jeta ne Tokë mund të mos kishte evoluar përtej disa formave të thjesha.

Riprodhimi seksual – shkrirja e gametëve për të rikombinuar gjenomët prindëror në një gjenotip të ri – me probabilitet lindi rreth 1.2 miliardë vite më parë ndër eukariotët primitivë. E tepërt të themi se riprodhimi seksual u bë menjëherë një sukses i madh: seksi lejoi që evolucioni të ndërronte marshat, nga një ecje e qetë në një shpejtësi supersonike, në krijimin e formave të jetës me kompleksitet në rritje e sipër. Përpara seksit, diversiteti gjenetik realizohej vetëm nga mutacionet e rastësishme të gjeneve. Seksi e ndryshoj këtë gjëndje thellësisht.

Riprodhimi seksual mikson (përzien) dy sete alelesh prindërore dhe në këtë mënyrë krijon më shumë diversitet në një brez të vetëm, më shumë nga sa është e mundur nga mutacionet e rastësishme. Për më shumë, mutacionet potencialisht benefit-sjellëse kanë më pak mundësi për t’u zhdukur. Ne organizmat diploid, mutacioni do të rezervohej së bashku me alelet e tjera në pamje të parë  të pa nevojshme, në grumbullin gjenetik të një popullatë. Këto alele janë vazhdimisht, në menyrë konstante, të përziera me njëra tjetrën, për të krijuar fenotipe të reja që i përshtaten më mirë dhe që mund të lulëzojnë në botën që është në ndryshim e sipër. Në thelb, seksi e rrit ndjeshmërisht gjenerimin e diversitetit gjenetik dhe fenotipik, me të cilët mund  të punojë seleksioni (natyror). Ndërsa biologët njohin dhe vlerësojnë rëndësinë e madhe të seksit tek evolucioni, pyetjet se si dhe pse ai lindi mbeten ende pa përgjigje.

Seksi nuk është i rëndësishëm vetëm në terma evolutivë ose biologjik, ai gjithashtu ka patur një influencë të madhe në historinë njrëzore, kulturën dhe shoqërinë. Seksi inspiroi “Iliadën” e Homerit, “Romeo dhe Xhulieta” të Shekspirit, “Dekamerunin” e Bokaçios, dhe shumë vepra të tjera. Sa e mërzitshme do të ishte jeta pa seksin qe ngacmon dhe ngjall pasionet tona!?

Shoqëritë moderne gjithnjë e më tepër e kanë ndarë kënaqësinë e aktit seksual nga qëllimi i tij – riproshimi seksual – aq sa seksi dhe identiteti seksual janë bërë forma shprehjeje, më shumë se thjesht funksione biologjike. Shpikja e kontracepsionit ka bërë që çiftet t’i gëzohen aktit seksual pa u dashur që të përballen me pasojat e këtij akti. Gjithashtu ka patur një impakt të thellë në shoqërinë njerëzore, në veçanti duke i dhënë shkas revolucionit seksual që e liroi femrën nga kthetrat e shtatëzanisë së padëshiruar. Më së fundmi, teknologjitë për riprodhimin e asistuar i kanë lejuar njerëzit që të kenë bebe (foshnja) pa kryer interkursën seksuale (pra, pa patur një raport seksual fizik). Nuk është ende e qartë se kur dhe se si kjo do të prek shoqërinë, por mund të ketë pasoja të thella, edhe sepse teknikat janë ende mjaft jo efiçiente.

 

Rinstinkt 2012, (përshtatje)

——————————————————————————————-