Hernia e diskut intervertebral

Hernia e diskut intervertebral (Hernia diskale)

Disqet intervertebralë janë të përbërë nga një zonë qëndrore prej kolagjeni dhe proteoglikanësh të hidratuar, e ashtuquajtura nucleus pulposus, e cila nga ana e saj është e rrethuar nga fletëza bashkëqëndrore të përbëra nga fibra kolagjeni që përbëjnë anulus fibrosus.

Nucleus pulposus është i hidratuar dhe vepron si “thithës shocku”, duke u shtypur në prani të peshës dhe duke u relaksuar kur kjo largohet.

hernia e dikut intervertebror - hernia diskale, nucleus pulposus, anulus fibrosus

Anatomia patologjike e Hernies Diskale (© Netter)

Me kalimin e kohës mund të ndodh që anulus fibrosus të dëmtohet, nga ciklet e vazhdueshme të kompresionit dhe relaksimit, gjë që lejon daljen, pra hernien, e nucleus pulposus xhelatinoz.

Ky proces zakonisht ndodh kur individ plaket ngase bërthama xhelatinoze e disqeve ndërvertebrorë dehidratohet dhe transferon më shumë forcë drejt anulus fibrosus-it. Pikërisht ky stress i shtuar shkakton hollimin progresiv dhe mëpastaj dëmtimin e anulusit.

Shumica e hernieve diskale ndodhin në drejtimin posterolateral ngase pas disqeve ndërvertebrorë, pra pas trupit të vertebrave kalon në mënyrë gjatësore ligmenti gjatësor i pasëm (posterior longitudinal ligament) i cili në nëjfarë mënyrë përforcon rolin e anulus fibrosus.

Herniet diskale ndodhin më së shumti në pjesën çervikale të shtyllës kurrizore, veçanërisht në nivelet C5-C6 dhe C6-C7, që shkaktojnë dhimbje në shpatull dhe gjymtyrën e sipërme. Po ashtu janë të shpeshta edhe herniet diskale që prekin nivelet L4-L5 dhe L5-S1 të shtyllës kurrizore lumbare.
Duhet të saktësoj se herniet diskale të pjesës lumbare të shtyllës kurrizore janë, në terma absolutë, më të shpeshtat dhe rezultojnë në dhimbje të artikulacionit sakroiliak, të pjesës së pasme të kofshës dhe të këmbës.

Rinstinkt, 2013

——————————————————————-

Ushqimi i bebes me qumësht gjiri dhe kundërtrupat

imunitet natyror, imunitet pasivUshqimi i bebes me qumësht gjiri, dhe kundërtrupat

Dikush mund të ketë hasur slogane të tipit, “qumështi i lopës është ushqimi natyror më prefekt”. Ndonjë mund të ketë shkuar deri aty sa të thotë se, “qumështi i njeriut është ushqimi më perfekt për të porsalindurit”.

Natyrisht qumështi i njeriut është plot me lëndë ushqyese thelpësore për të porsalindurin, pa folur për disponibilitetin e tij (prodhohet nga vet nëna fiziologjikisht pas lindjes, në një kohëzgjatje të formësuar nga evolucioni) dhe për higjenën e tij me qenë se prodhohet në gjëndrën e gjoksit, ndër të tjera pa qenë nevoja për t’i rregulluar temperaturën.

Përvep këtyre benefiteve, qumështi i gjirit, ka edhe një tjetër fakt në favor të vet, benefitin kryesor. Gjatë ushqyerjes me gji, gjoksi shndërrohet në sitin e proliferimit të limfociteve që prodhojnë IgA, që jan kundërtrupa që mbrojnë sipëfaqet mukozale të organizmit nga sulmet lokale të mikroorganizmave, qofshin këto baktere, viruse apo diç tjetër.

kundertrupSekrecioni i parë i gjoksit, pra qumështi i parë i lehonës – kulloshtra – që ka një pamje të verdhemë për shkak të përmbajtjes së lartë të lyrore, është shumë i pasur me kundërtrupa.

Këto kundërtrupa, që gjenden në sasi të mëdha në kulloshtër, krijojnë një veshje mbrojtëse kundër sulmit eventual të mikroorganzimave, në traktin gastointestinal të të porsalindurit. Mikroorganizmat përfshijnë Escherichia coli-n, Salmonella, Polioviruset, Rotaviruset etj.

Mbrojtja e ofruar nga kundërtrupat e kulloshtërës dhe mëpastaj nga ata të qumështit të gjirit, është kritike sepse i porsalinduri nuk e ka krijuar ende një barrierë mbrojëtse që të jetë pjesë e konstitucionit të vet normal. Kështu këto kundërtupa luajnë rolin e një imuniteti të marrë hua, derisa i porsalinduri të krijoit atë të vetin.

Rinstinkt 2013

———————————————————————-

Kundërtrupat

Kundërtrupat

Kundërtrupat si kontrollorë molekularë

Kundërtrupat (antitrupat) janë mbikëqyrësit tanë molekular, që rrinë e presin për viruset, baktere dhe të tjerë vizitorë të padëshiruar. Kundërtrupat qarkullojnë në gjak, duke shqyrtuar me imtësi çdo objekt që hasin.

Kur takojnë ndonjë objekt jofamiljar, një objekt të huaj, ata lidhen fortë në sipërfaqen e tij. Në rastin e viruseve, si për shembull të rhinoviruseve apo polioviruseve, një mbulesë kundërtrupash mund të jetë e mjaftueshme për të ndalur apo bllokuar infeksionin.

Gjithsesi kundërtrupat të vetëm, nuk mjaftojnë për bakteret. Kur kundërtrupat lidhen në sipërfaqen bakterore, ata veprojnë si shënjues që alarmojnë mekanizma të tjerë të fuqishëm të mbrojtjes në sistemin imunitar.

Mbërthyerja e kundërtrupave

Kundërtrupat, dhe shumë nga molekulat e tjera që përdoren në sistemin imunitar, hanë forma të dallueshme. Zakonisht janë të përbërë nga një sërë krahësh të përthyeshme, me vende për të lidhur molekula të tjera në fundin e tyre (binding site). Që do të thotë se: ka plotësisht kuptim, përderisa kundërtrupat nuk e dinë që më parë se cilët sulmues do të luftojnë, duke i lënë vetvetes mundësi të shumta veprimi. Këto krahë të përthyeshme lejojnë që vendet e lidhjes (binding sites) të punojnë së bashku, duke u kapur me të dy krahët tek shënjestrat me forma të përgjithshme të ndryshme.

kundërtrup 1 - rinstinkt blogKundërtrupi i treguar në figurë ka dy vende lidhjeje, në majat e dy krahëve që shtrihen majtas e djathtas lartë. Të shënuara me të verdhë. Vini re zinxhirët e hollë që lidhin këto krahë me domeinin qëndror. Disa kundërtrupa kanë zinxhirë lidhës më të gjatë dhe më të përthyeshëm që bëjnë të mundur një hapje krahësh më të madh, me më shumë probabilitet për t’u kapur në sipërfaqe të ndryshme agjentësh të huaj.

Fuqia tek numrat

Gjaku i njeriut përmban mbi 100,000,000 tipa të ndryshëm kundërtrupash. Çdo tip lidhet me një molekulë shenjestrë të ndryshme. Të gjithë këta kundërtrupa krijohen para se trupi të takohet me një virus apo bakter. Pra, nuk është se trupi (juaj) ndërton një kundërtrup special kur një agjent i huaj mësyn organizmin. Në të kundërt, të gjithë kundërtrupat tuaj janë të para-fabrikuar, duke qëndruar në pritje deri sa një virus një bakter apo çfarëdo agjenti tjetër i huaj të sulmojë. Ka kaq shumë kundërtrupa të para-fabrikuar saqë me probabilitet një ose dy prej tyre janë (ose dalin se janë) të duhurit për të luftuar infeksionin.

Kjo “rezervë” e madhe me kundërtrupa krijohet falë rikombinimit të gjeneve në limfocite, qelizat e gjakut që janë përgjegjëse për prodhimin e kundërtrupave. Çdo limfocit krijon një tip të ndryshëm kundërtrupi, bazuar në mënyrën se si rikombinohen gjenet (e tij) që kodifikojnë mbi prodhimin e kundërtrupave.

Kur një kundërtrup takohet me një virus apo bakter, limfociti përkatës do të shumëfishohet, duke e “mbushur” qarkullimin e gjakut me kundërtrupa të veçantë të nevojshëm për të luftuar sulmuesin. Këto limfocite mund edhe të bëjnë ndryshime të vogla të kundërtrupave që prodhojnë, duke i modeluar (“dizenjuar”) kundërtrupat që të lidhen më saktësisht dhe më specifikisht.

Struktura e kundërtrupit

Kundërtrupat janë të përbërë nga katër zinxhirë apo vargje; dy zinxhirë të gjatë, të rëndë dhe dy zinxhirë më të shkurtër, të lehtë. Vendi specifik i lidhjes gjendet në majën e dy krahëve, në një xhep të formuar mes zinxhirit të rëndë dhe të lehtë.

Vendi i lidhjes është i përbërë nga  kthesa (leqe) të ndryshme të vargut proteinik, që kanë gjatësi  dhe përbërja amino acidesh të ndryshme. Diferencat në këto leqe me ndryshueshmëri të madhe, formojnë tipat e ndryshëm të xhepave në kundërtrupa të ndryshëm, çdonjëri nga të cilët lidhet specifikisht me një shënjestër të ndryshme.

Pjesa tjetër e kundërtrupit – pjesa tjetër e krahëve dhe domeini konstant që lidh dy krahët bashkë – është relativisht me strukturë të  njëtrajtshme, duke dhënë kështu një bisht (dorezë) të nevojshëm me anë të të cilit kundërtrupat ndërveprojnë me pjesë n tjetër të sistemit imunitar.

Sulm nga krahë të ndryshme

Kur një molekulë e huaj gjendet në organizëm, tek ajo lidhen disa kundërtrupa të ndryshëm, duke e sulmuar nga anë të ndryshme.

kundërtrupa, proteina lizozimë - rinstinkt blogNë pamje tregohen tre kundërtrupa të ndryshme që lidhen me proteinën lizozimë (me jeshile në qëndër). Vini re se kundërtrupat zënë vende të ndryshme lidhjesh në sipërfaqen e molekulës së lizozimës.

Kundërtrupa katalitikë

Kërkuesit shkencorë e kanë përdorur diversitetin e larmishëm funksional të sistemit imunitar në një mënyrë të zgjuar: për të dizenjuar enzima të reja.

Enzimat punojnë duke lehtësuar kalimin e molekulave në një stad kimik të vështirë. Enzimat punojnë (edhe) duke stabilizuar ndërmjetësin e reaksionit, duke lëmuar rrugëtimin nga starti në finish.

Për të kthyer një kundërtrup në një enzimë duhet që të gjendet një kundërtrup i tillë që të stabilizojë gjendjen e ndërmjetme të tranzicionit. Kërkuesit shkencorë kanë gjetur kundërtrupa që lidhen me një molekulë që mimon (imiton) gjendjen e tranzicionit. Këta enzima-kundërtrupa quhen kundërtrupa katalitikë.

Eksplorimi i strukturave të kundërtrupave

kundërtrupa 3 - rinstinkt blogKundërtrupat janë mjaft të përthyeshëm, duke krijuar vështirësi në studimin e një kundërtrupi të paprekur, të plotë. Shumica e qindra strukturave të kundërtrupave të studiuar janë fragmente kundërtrupash, zakonisht krahë Fab (antigen-binding fragment) me xhepin specifik të lidhjes.

Vini re në pamjen në krah aftësinë e kundërtrupave për t’u rrotulluar e përdredhur në forma të ndryshme.

Rinstinkt, përkthyer nga PDB

Çfarë janë dhe si bëhen vaksinat?

Çfarë janë dhe si bëhen vaksinat?

Çfarë janë vaksinat?

Vaksina nuk dhemb

Vaksina është një produkt i përbërë nga një sasi shumë e vogël mikoorganizmash, që mund të jenë viruse apo baktere, të vrarë apo të dobësuar, sikundër mund të jetë e përbërë nga pjesë virusesh apo bakteresh. Vaksina është e projektuar që të stimulojë sistemin tonë imunitar në prodhimin e kundërtrupave, pra në krijimin e reaksionit të parë imunitar (mbrojtës).

Vaksinat përdorin mekanizmin mbrojtës natyror të trupit tonë, sistemin imunitar, të formësuar nga rrugëtimi i gjatë evolutiv.

Mbrojtja imunitare përfundimatere, që stimulohet nga vaksina, është e ngjashme me atë që realizohet në fund të sëmundjes. Kjo na mbron nga sulmi i mikroorganizmave të pranishëm në ambientin e jashtëm dhe në personat e komunitetit tonë, pa u zhvilluar simptomat dhe ndërlikimet që do të lindnin nga sëmundja eventuale.

Si bëhen vaksinat?

Vaksinat prodhohen në mënyra të ndryshme, por në të gjitha janë të pranishëm përbërësit që gjenden tek viruset dhe bakteret dhe që janë në gjendje të stimulojnë mekanizma natyrorë në mbrojtje të trupit tonë. Pra, vaksina nuk është diçka artificiale në vetevete. Vaksinat përmbajnë edhe sasi të vogla konservantësh dhe antibiotikësh; disa përmbajnë edhe kripëra alumini për të ndihmuar në prodhimin e përgjigjes imunitare.

Sisteme të ndryshme të prodhimit të vaksinave

Dobësimi i virusit

Me anë të kësaj strategjie viruset dobësohen në mënyrë të tillë që zhvillohen me shumë vështirësi në brendësi të organizmit. Vaksinat kundër Fruthit, Shytave, Rubeolës dhe Varicelës janë të ndërtuar në këtë mënyrë, pra me virus të dobësuar.

Virusët zakonisht e shkaktojnë sëmundjen përkatëse duke u shumuar shumë herë brenda organizmit. Ndërsa virusët natyrorë replikohen (shumohen) mijëra herë, virusët e dobësuar të vaksinave nuk replikohen më shumë se 20 herë, kjo sipas normave. Kështu, duke qenë se nuk mund të replikohen pafundësisht nuk e shkaktojnë dot sëmundjen që do të shkaktonin normalisht, dhe organizmi i mban në kontroll duke krijuar si pasojë imunitetin nga kontakti ti parë.

Avantazh i vaksinave me viruse “të dobësuar” është se me një ose dy doza të vaksinës vendoset një imunitet që zgjat gjithë jetën. Limiti është se këto lloj vaksinash nuk mund t’u jepen personave me defekte të sistemi imunitare (si për shembull personat të prekur nga kanceri apo AIDS).

Çaktivizimi i virusit

Me anët të kësaj strategjie viruset inaktivizohen plotësisht, ose vriten, me anë të sistemeve kimike. Për pasojë virusi nuk mund të shumëfishohet apo të shkaktojë sëmundje. Me anë të kësaj metode krijohen vaksinat e poliomielitit të llojit të Salkut, pra me virus të inaktivizuar, vaksina kundër hepatitit-A, një lloj vaksine kundër gripit dhe vaksina kundër tërbimit (vaksina rabike?).

Pjesë virusesh

Me anë të këtij sistemi, një përbërës specifik i virusit hiqet prej tij apo sintetizohet dhe përdoret si vaksinë. Vaksina kundër hepatitit-A krijohet me anë të këtij sistemi. Vaksina kundë hepatitit B përbëhet nga një proteinë që gjendet në sipërfaqen e virusit dhe sintetizohet me anë të teknikës së ADN-së rekombinante. Kjo vaksinë mund të merret edhe nga personat që kanë probleme nga sistemi imunitar, dhe duket se jep imunitet për gjithë jetën pas tre dozash.

Përdorimi i baktereve

Disa baktere shkaktojnë sëmundje nëpërmjet prodhimi të një proteine të dëmshme, që quajtur toksinë. Disa vaksina realizohen duke marrë toksinën e bakterit dhe duke e inaktivizuar kimikisht. Toksina  e inaktivizuar quhet anatoksinë. Pas inaktivizimit toksina ruan ende aftësinë për të stimuluar sistemin imunitar por jo atë për të shkaktuar dëme. Në këtë mënyrë janë të realizuar vaksinat kundër difterisë, tetanosit.

Një tjetër mënyrë për të ndërtuar vaksina bakterore është ajo e të përdorurit të veshjes glicidike të bakterit, pra të polisakaridit. Gjithsesi duke qenë se fëmijët e vegjël nuk kanë një përjgigje të mirë imunitare kundër veshjes glicidike, kjo veshje lidhet me një proteinë të padëshme (kjo lloj vaksine me polisakarid të konjuguar).

Sikundër vaksinat me viruse të inaktivizuar, edhe vaksinat bakterore mund t’u jepen subjekteve me sistem imunitar të kompromentuar, por shpesh janë të nevojshme disa doza për të induktuar një mbrojtje të përshtatshme imunitare.

Ndihmës të vaksinave

Në vaksina janë të pranishme edhe sasi të vogla substancash të nevojshme për të parandaluar ndotjen nga bakteret, për të shmangur humbjen e efikasitetit në kohë apo për të fuqizuar përjgigjen imunitare. Audjuvantët janë, antibiotikët (për të parandaluar rritjen bakterore, për shembull neomicina); alumini, nën formën e kripërave të aluminit ( për të rritur stimulimin imunitar); formaldeidi (për të vrarë viruset dhe bakteret që mund të gjenden në kulturat për prodhimin e vaksinave); monoksid glutamati (që përdoret në disa vaksina si stabilizues ndaj ndryshimeve të temperaturës, lagështisë, pH etj.); sulfati (edhe ky me funksion stabilizues); thiomerosali (një konservant).

 [Të pëlqeu postimi? Nëse po, atëhere mos harro të vendoshësh një “Like” tek faqja e blogut në Facebook.]

————————————————————————————–

Facebook dhe dëshpërim

Facebook dhe dëshpërimnga Astrit Lulushi

Kush mendon se Facebook-u është mënyrë e mirë për të qëndruar në kontakt me miqtë, nuk është vetëm. Më shumë se një miliard njerëz përdorin këtë rrjet shoqërimi virtual.

Stresi dhe Facebook-u

Por tani, një studim i ri tregon se e gjithë kjo lidhshmëri me njëri-tjetrin nuk i bën njerëzit të ndjehen më mirë apo të gëzuar.

“Të pëlqen një gjë?” – zgjidh “like”. Nëse ke për të thënë diçka – klik “comment” dhe shkruaj. Lehtësia është e madhe, por a sjell kjo kënaqësi? “Ndoshta jo”- përgjigjet studimi i ri nga shkencëtarë të Universitetit të Miçiganit, të cilët zbuluan se sa më shumë kohë që njeriu shpenzon në “Facebook“, aq më pak gjasa ka që të ndjehet mirë.

Shkencëtarët shqyrtuan për 2 javë, 82 të rinj e të reja- që ishin përdorues aktivë të Facebook-ut nëpërmjet aplikimit “facebook mobile” në telefon.

Rezultatet treguan se personat që u angazhuan më shpesh në Facebook, ndjeheshin më të dëshpëruar, më të mërzitur, më melankolikë – ata gjithashtu thanë se ishin më pak të kënaqur me jetën e tyre reale në përgjithësi, në krahasim me të tjerët që e përdornin me pak këtë rrjet social.

Ekspertët thonë se një nga arsyet për pakënaqësi mund të jetë zilia që njeriu provon kur sheh se profili i tjetrit në facebook është më i mirë se i veti – gjithashtu duke shpenzuar shumë kohë në facebook, njeriu shkëputet nga jeta e botës reale dhe kjo e bën të ndjehet keq a i vetmuar.

Studimi nuk këshillon që njerëzit të mbyllin llogarinë në facebook, por as nuk duhet të harrojnë jetën reale, ku lidhjet dhe kontaktet e vërteta janë gjithashtu të rëndësishme.

(Burimi: Facebook dhe dëshpërim)

————————————————————–

Carl Friedrich Gauß (Gauss)

Carl Friedrich Gauß 

Carl Friedrich Gauß (Gauss) – (1777 – 1855)

Quhet edhe “princi i matematikës”; manifestoi që i vogël prirjen e vet për matematikën.

Rrëfehet se në shkollën fillore, ndërsa mësuesi merrej me nxënësit e tjerë në një operacion mbi shumën e numrave nga 1 në 100, Gaussi vuri re se shuma e çifteve të termave të “kundërt” jepte të njëjtin rezultat (1+100=101, 2+99=101, 3+98=101) dhe kështu mbërriti  menjëherë tek rezultati përfundimtar (50*101=5050), mes mahnitjes së shokëve të klasës dhe të mësuesit.

Gaussi ishte matematicien, fizikan, astronom. Në moshën 22 vjeçare dha demonstrimin e teoremës themelore të algjebrës.

Nga 1801 në 1816, duke u marrë me astronomi, iu dedikua, mes të tjerave, edhe kalulimit me saktësi të diametrit të hënës.
Me surprizë Gaussi zbuloi se vlerat e përftuara nëpërmjet teleskopit ishin lehtësisht të ndryshme në çdo matje që ai realizonte (pra, nga matja më matje).

Lakorja e Gaussit

Lakorja e Gaussit

Duke i paraqitur këto vlera në një sistem boshtetsh kartezianë, përftohej një lakore në formë këmbane, në të cilën pjesa më e madhe e vlerave përqëndrohej në afërsi të qendrës (pra që zinin qendrën e shpërndarjes) ndërsa vlerat që largoheshin nga mesatarja ishin gjithnjë e më pak të shpeshta (pra më të rralla).

Gauss-i pati intuitën se, matjet e kryera nga ai vetë, përbënin në të vërtetë një mostër të të gjitha matjeve të mundshme të pafunda. Mostra ishte e vullnetshme ndaj gabimit, natyrisht, por absolutisht e vlefshme për të dhënë një vlerësim (llogaritje, të përafërt) për vlerën e saktë të pamatshme të realitetit.

Rinstinkt 2013

————————————————————————–

Morali i nënshtrimit

Morali i nënshtrimit

nga Dashnor Kokonozi

Problemi i masës së fajësisë së administratës së lartë të një regjimi diktatorial nuk shtrohet vetëm për shoqërinë shqiptare. As nuk vërehet që shoqëria shqiptare të japë shenja të një natyre më pak tolerante se ajo e vendeve të tjerë, që kanë përjetuar një të kaluar të afërt po aq të mundimshme. Pa llogaritur procesin e denazistifikimit, në dhjetëvjeçarët e fundit një sërë vendesh të Evropës Lindore e Perëndimore (Spanjë, Portugali), Azisë, Afrikës dhe Amerikës Latine janë ndeshur me të njëjtin problem, edhe pse jo të gjithë kanë kaluar nëpër një diktaturë komuniste. Dhe në të gjitha këto vende është ngritur dhe vazhdon të ngrihet problemi i masës së përgjegjësisë së administratës së lartë të periudhave të errëta të historisë së tyre.

Nëse në Shqipëri funksionarë me një të kaluar më se të dyshimtë vazhdojnë të jenë publikisht dhe politikisht aktivë, edhe njëzet vjet pas shembjes së diktaturës, kjo nuk shpjegohet vetëm me vullnetin e keq të partive politike, që i propozojnë në funksione kyçe të shtetit. Arsyet janë më të thella. Së pari numri i njerëzve të implikuar në veprime kriminale gjatë regjimit komunist duhet të jetë shumë më madh se sa mendohet. Një mundësi tjetër është ajo që formuloi kohët e fundit presidenti i parë i Lituanisë pas komuniste, V. Landsbergis. Ai mendon se në ish vendet komuniste nuk u krijuan kushtet për një proces të ngjashëm me atë të Nurembergut sepse në ato vende komunizmi nuk u mund asnjëherë. Kjo ide nuk është e re, por kurrë nuk është shprehur kaq qartë nga një personalitet i një rangu të tillë.

Në realitetin shqiptar, pa kundërshtuar mundësitë e mësipërme, duket se luan rol edhe një lloj paqartësie dhe mëdyshjeje te një pjese e rëndësishme e shoqërisë për masën e fajësisë së administratës së lartë të aparatit shtypës të diktaturës komuniste, prirja për t’i cilësuar si zbatues të urdhrave të kastës më të lartë të regjimit, faktit që ajo e kishte vënë të gjithë vendit në shërbim të një ideologjie sa utopike aq edhe të aftë të pillte krim shtetëror.

Që ushtrimi i dhunës së skajshme buronte kryesisht prej vetë natyrës së regjimit, te shumë vetë lë të nënkuptohet se roli i individëve mbetet tejet i kufizuar në mundësitë që kishin për të shmangur më të keqen, se edhe po të ishin të ndërgjegjshëm për padrejtësinë e akteve që kryenin dhe pasojën e firmave që hidhnin, kërrkush nuk kishte detyrimin të bëhej hero duke bishtnuar ligjet, urdhrat e vendimet.

Por as vdekja e diktatorit Hoxha, që krijoi matricën brutale të atij regjimi, nuk e përligj gjendjen e krijuar, mosgjetjen e rrugëve për të na ndarë përfundimisht nga e keqja. Është njëlloj sikur të thuash se me vdekjen e S. Milosheviçit Gjykata e Hagës nuk ka më arsye të ekzistojë. Në këto kushte hedhja poshtë e Ligjit të lustracionit (Ligji nr. 10034, “Për pastërtinë e figurës së funksionarëve të lartë të administratës publike dhe të të zgjedhurve) dhe miratimi i një ligji që kufizohet me ngritjen e një Instituti Kujtese, vetëm se përforcon idenë e mësipërme, pra paqartësinë e përgjithshme që kemi për implikimin në krim të shumë ish funksionarëve të aparatit të dhunës së regjimit komunist.

Në të vërtetë askush nuk ka harruar se në rrjedhë të dhjetëvjeçarëve nën diktaturë ishte normale të shihnim të shndërrohen në kriminelë e vrasës të ligjshëm jo vetëm urdhërdhënësit, por edhe njerëz krejt të zakonshëm, nëpunës të përpiktë, etër të cilëve nuk u mungonte dhembshuria për të afërmit e tyre. Ajo që ndodhte në mbledhjet e hapura apo të mbyllura, në të cilat pjesëmarrësit kërkonin me histeri kryqëzimin e atyre që kishin rënë preh e mërisë së diktatorit (mbledhje, që thelb nuk ndryshojnë nga ritualet kabalistikë të Mesjetës), dikur tregohej gojë më gojë pa shkaktuar emocione të veçanta. Funksionarë të lartë apo anëtarë të thjeshtë forumesh, që sapo kishin votuar për shkatërrimin e dikujt, ndalonin në dyqanin më të afërt të blinin diçka për fëmijët e tyre pa u merakosur për ata fëmijë që kishin lënë jetime e që i priste edhe kalvari i tmerrshëm i internimeve. Shkurt, edhe në Shqipërinë komuniste ndodhi ajo që Hannah Arendt e ka cilësuar si të mësuarit (ambientimi) me të keqen, gjykimi i së keqes si diçka të zakonshme, rëndomtësia, (ordinariteti) dhe bashkëjetesa me krimin në jetën e përditshme.

Është fjala për një ide që bëri histori dhe që sundoi pothuaj për katër dhjetëvjeçarë shkencat sociale dhe politike. Dua të pandeh se thelbi i saj është pak a shumë i njohur për të gjithë. Vetë termi rëndomtësi e së keqes, është nëntitulli i librit që H. Arendt i kushtoi procesit të A. Eichmannit (funksionarit nazist i ngarkuar me transportin e çifutëve drejt kampeve të përqendrimit dhe shfarosjes gjatë L2B), i cili më 1960, në saje të një operacioni të shërbimeve të fshehta izraelite u suall për gjykim nga Argjentina në Izrael.

Arendt, që ndërkohë kishte marrë qytetarinë amerikane, e ndoqi gjykimin e Eichmann-it për hesap të gazetës New York Times. Gjatë procesit, funksionari i lartë nazist nuk reshti së përsërituri se ai “ishte një nëpunës që kishte zbatuar urdhrat”. Duke e vëzhguar tek fliste, filozofes Arendt iu duk se te ai ishte e huaj ndjenja e antisemitizmit dhe se ideologjia naziste nuk e kishte shndërruar atë në një individ të rrjedhur mendërisht, të paaftë të arsyetonte. Në këto kushte ajo shkroi se shtazëria e një regjimi, mund të mbështetet fare mirë edhe te puna e zakonshme e funksionarëve të zellshëm, që zbatojnë me përpikëri urdhrat.

Rëndësia e të kuptuarit të këtij procesi psikologjik duket se ka shtyrë mjaft mendimtarë të shquar të këtij shekulli që jo vetëm të reflektojnë po edhe të eksperimentojnë gjatë për të njohur sjelljen e njeriut nën diktaturë, marrëdhënieve që krijohen midis funksionarëve të një instance të caktuar dhe urdhërdhënësve që drejtojnë punën e tyre, midis vullnetit të diktatorëve a të aparatit totalitar dhe masës së implikimit të ekzekutuesve në zbatimin e vullnetit të tyre.

Siç është e njohur, ideja e funksionarit të nënshtruar u mbështet rreth dy vjet më vonë (1964) nga psikologu amerikan S. Milgram në një eksperiment që edhe sot cilësohet si më i famshmi në historinë e shkencave psikologjike (Nënshtrimi ndaj autoritetit). Është fjala për detyrën që ai u ngarkoi disa vullnetarëve, për të lëshuar sasi të caktuara rryme elektrike, mbi disa individëve të tjerë, të lidhur në karrige, në se këta të fundit nuk jepnin përgjigje të sakta për pyetjet që u bëheshin. Si të parëve ashtu edhe të dytëve u ishte shpjeguar se bëhej fjalë për një eksperiment shkencor. Megjithatë kjo nuk i pengoi të parët të lëshonin sasi vdekjeprurëse rryme elektrike (natyrisht pa dijeninë e tyre ishin marrë masa që aparatet të tregonin sasi të larta rryme në rritje, por kjo të mos ndodhte realisht) mbi të dytët, thjesht sepse një gjë të tillë ua kërkonin drejtuesit e eksperimentit. Ata ishin të bindur se po ndihmonin në zhvillimin e shkencës…

Përfundimi ishte mjaft domethënës: njerëzit mund të kryejnë akte të dhunshme edhe pa qenë të shtyrë nga urrejtja. Mjafton të kenë bindjen se po zbatojnë një urdhër. Disa vite më pas të njëjtat përfundime duket se u konfirmuan edhe nga eksperimenti i psikologut Ph. Zimbardo, i njohur me emrin Standford prison experiment. Ai u kërkoi një numri studentësh të mbylleshin në bodrumin e një ndërtese, duke u dhënë edhe detyra të veçanta; ndërkohë që disave u kërkoi të luanin rolin e të burgosurve të tjerët i veshi me uniformë dhe u kërkoi të bënin gardianin. Brenda javës “gardianët” me uniformë nisën të ushtrojnë një dhunë e terror të paimagjinueshëm ndaj “të burgosurve”, sa Zimbardo u shtrëngua të ndërpresë eksperimentin. Edhe me aq, provat ishin të gjitha aty: mjaftoi që të vishnin një uniformë e të ndodheshin në një mjedis të pazakonshëm, që edhe disa studentë simpatikë të shndërroheshin në torturues të pamëshirshëm.

Pra edhe një herë dukej se gjithçka shpinte ujë në tezën e filozofes H. Arendt. Por pavarësisht nga përfundimet e këtyre eksperimenteve, që kanë patur jehonë të madhe në fushën e shkencave sociale e politike, kërkimet vazhdojnë edhe sot e kësaj dite. Kohët e fundit m’u duk me interes një studim përmbledhës i J.F. Dortier, i cili flet për një seri përfundimesh të reja, të cilat e vënë fort në dyshim tezën e mësipërme të H. Arendt-it. Ai përmend botimet e historianëve anglezë të tillë si D. Cesarini, i cili duke rishqyrtuar në mënyrë të imët biografinë e A. Eichmann-it (2006) arrin në përfundimin se pavarësisht nga ajo që thoshte, funksionari nazist ishte një antisemit i njohur, që kishte marrë iniciativa të cilat shkonin përtej zbatimit të thjeshtë të urdhrave. Imazhi i nëpunësit të rëndomtë që zbatonte urdhrat ishte vetëm një vijë strategjike mbrojtjeje në gjyq. Dhe H. Arendt kishte rënë në grackën e tij. Dortier thotë nga ana e tij se mbase ajo i nxori pak si shpejt përfundimet e veta sepse ato i lejonin të formulonte një tezë të rëndësishme: Sistemet diktatoriale jetojnë nga pasiviteti i njerëzve të zakonshëm, ide që ka plot të vërteta brenda, por një numër gjithnjë në rritje studiuesish janë të mendimit se që regjimet shtypëse dhe totalitare të qëndrojnë në këmbë kërkohet edhe diçka tjetër veç nënshtrimit pa kushte. Kërkohet që aradha e nëpunësve të ngarkuar për kryerjen e punëve të ndyra të ndjejë detyrim moral e politik për zbatimin e misionit në fjalë. Të bindurit nuk mjafton thotë historiania L. Rees, është ideologjia që kanë përqafuar dhe mbrojnë ajo që i bën aktivë këta njerëz, që motivon militantizmin e tyre për të mbajtur në këmbë diktaturat.

Dhe një proces i tillë ngjan të ketë ndodhur si pikat e ujit në të gjitha regjimet diktatoriale. André Glucksman është një nga filozofët më të njohur të ditëve tona që i ka kushtuar studime të gjata pikave të përbashkëta të ideologjisë fashist e dhe asaj komuniste dhe që në fund të fundit nuk gjen shumë ndryshime midis tyre. Te libri Kuzhinierja dhe njeringrënësi, refleksione mbi shtetin, marksizmin dhe kampet e përqendrimit (1975), libër që pati një jehonë të jashtëzakonshme, ai përpunon tezën se edhe diktaturat e modelit marksist në kuadrin e luftës së klasave, pillnin klasën e tyre sunduese që ishte Nomenklatura. Si i tillë (për interesat e saj) marksizmi nuk prodhonte vetëm paradokse shkencore, por edhe kampe përqendrimi, sikundër nazizmi.
Krimet e komunizmit në Shqipëri, që të nesërmen e përfundimit të L2B në asnjë rast nuk del që të jenë kryer nga individë të sëmurë mendërisht, nga hordhi njerëzish të egjër. E veçanta kryesore e autorëve të tyre ka qenë motivimi politik. Por, këtu do të shtonim se për t’i kryer më me lehtësi krimet ata kishin nevojë të ndiheshin të ndryshëm nga viktimat e tyre.

Ndërkohë për të gjithë është e njohur se ndërsa nazistët kishin urrejtje raciale për çifutët, i cilësonin ata “të ndryshëm”, dhe kjo e legjitimonte dhunën ndaj tyre, në një vend komunist si Shqipëria në sytë e përfaqësuesve të regjimit “çifutët” ishin armiqtë e klasës. Ata shiheshin si një shtrese e huaj, kontaminuese, e rrezikshme. Kjo mënyrë stigmatizmi ndihmonte në shndërrimin e një pjese të mirë të funksionarëve partiakë dhe të aparatit të dhunës në një koloni tepër virulente. Aktet që ata kryenin duhen parë edhe si shenja besnikërie e nënshtrimi nga klanit politik në fuqi. Për pasojë mizoritë mbi ata “që ishin kundër nesh” mbi “të ndryshmit” kryheshin gati me ekstazën e një riti fetar, që e afronte kriminelin me instancën sipërore me diktatorin dhe moralin e tij.

Dhe më e keqja ishte se në një regjim të tillë askush nuk gëzonte imunitet të veçantë që ta mbronte nga damkosja si “armik”. Nëse një gjermani të dyshuar a dikujt tjetër nën okupacionin nazist i mjaftonte të gjente një certifikatë për të provuar origjinën jo çifute, në Shqipërinë komuniste nuk njihet as edhe një rast që një individ i cilësuar si armik klase t’i ketë shpëtuar ndëshkimit. Megjithëse E. Hoxha akuzoi midis të tjerësh K. Xoxen se “fshehurazi Partisë” kishte dënuar njerëz të pafajshëm, nuk njihet ende emri i ndonjërit prej këtyre të fundit që të jetë rehabilituar pas pushkatimit të Xoxes.

Që në çastin kur një grup njerëzish nuk cilësohet më se bën pjesë te “ne”, thotë psikologu H. Ëelzer (Ekzekutuesit, 2007), gjithçka (çdo mizori) bëhet e mundur.

Këtë e dëshmon më së miri edhe historia e re e Shqipërisë ku u shqiptua një numër tejet i jashtëzakonshëm ndëshkimesh, internimesh, ku u shkatërruan mijëra vatra familjare dhe u kryen një numër i madh ndëshkimesh dhe vrasjesh arbitrare. Dhe të gjitha këto në shpërpjesëtim të plotë me “fajet”. Prej këtu vjen përfundimi se militantizmi i ekzekutuesve kishte përparësi edhe ndaj vetë ligjeve të epokës. Ligjet në sirtar dhe veprat e shokut Enver mbi tavolinë, citohet të ketë thënë një nga krerët e Gjykatës së Lartë. Më tej, paradoksalisht, shumë gjëra kuptohen edhe nga ai fenomen që shpesh herë cilësohet si luftë brenda llojit; shkurt ndëshkimi i elementëve të nomenklaturës së larë.

Nuk do të kishte aspak vlerë të kërkosh ndëshkimin e udhëheqësve të kohës për instalimin e regjimit komunist në vend. Duhet pranuar se një pjesë e madhe të shqiptarëve, fatkeqësisht ishin për një zgjidhje të tillë, por fakti që një numër funksionarësh të lartë të nomenklaturës, me kohë, u ndëshkuan politikisht është një material që vjen së brendshmi dhe që në mënyrën e vet delegjitimon vetë regjimin. Në thelb, për të mos patur shumë iluzione, duhet thënë se kemi të bëjmë me një grup jo të vogël individësh, që ishin për sistemin por që në rrethana të caktuara nuk miratonin mjetet që përdorte ai, është fjala për individë (natyrisht jo të gjithë mund të klasifikohen si të tillë), që nuk i kishte zënë hipnoza, që nuk ishin prekur thellë nga virusi i histerisë politike, ose që në rrethana të caktuara kishin mundur të dilnin prej saj pa modifikime të pakthyeshme të personalitetit.

Kjo përforcon mendimin se ekzekutori tip i regjimit nuk është thjesht ai nëpunësi te i cili vepronte sindroma e nënshtrimit, por një “i nënshtruar” i vullnetshëm që rregullonte hesapet e veta nëpërmjet krimeve që kryente, një funksionar të cilit i përvëlonte nën lëkurë pasioni për të interpretuar gjithçka në funksion të mbijetesës së kastës së regjimit, me të cilin ishte lidhur kordoni tij ombilikal. Është fjala për ata funksionarë që organizonin futjen fshehurazi të armëve në kisha, të funksionarëve që u dukej krejt normale të urdhëronin arrestimin e një grupi të rinjsh në afërsi të Kombinatit të Tekstileve në Tiranë dhe i akuzonin për tentativë arratisjeje, të atij partiakut që vendoste për dënimin me vdekje të dikujt ende pa filluar gjykimi, të atij që merrte iniciativa të pushkatonte pa gjyq, i sigurt se ky ishte vullneti i eprorëve të tij, i gjykatësit të lartë, logjika e të cilit dhunon vetë arsyen njerëzore me përligjjen që i bën edhe sot pushkatimit e varjes së intelektualëve krejtësisht të pafajshëm.

Ky tip funksionari, nëpërmjet zellit të tepruar, overdozës së urrejtjes dhe epshmërisë për të interpretuar ligjin tej kufijve juridikë, kërkonte të tregohej i ndryshëm edhe nga vetë kolegët e tij. Ai kishte nevojë të ndihej pjesë e një komuniteti tjetër, e një komuniteti më pranë majës së piramidës, për pasojë më i mbrojtur, me mundësi më të mëdha për të trashëguar tiparet e gjeneve të tij. Psikologë të ndryshëm (A. Haslam, S. Reicher) vënë në dukje gjendjen e vazhdueshme të kërcënimit që ndjejnë këta individë në çastin e ushtrimit të dhunës. Të tjerë flasin edhe për natyra sadomazokiste, pra për njerëz që kanë nevojë të ndjejnë dhunën e autoritetit që kanë mbi vete, por në të njëjtën kohë, ekstazohen kur ushtrojnë dhunë mbi atë që kanë nën vete. Kjo tregon se nuk jemi fort larg idesë se kjo kategori njerëzish përfaqëson njerëzit më të thyeshëm, individët me moral më të dyshimtë edhe të Shqipërisë së asaj kohe.
Por nëse kjo e fundit mbetet çështje e tyre e brendshme, realiteti shqiptar ngjan si i devijuar e i dale krejt shinash tek nuk gjen vullnetin e duhur politik të hedhë tej moralin e tyre. Para një gjendjeje të tillë nuk mund të mos i japësh të drejtë Ardian Vehbiut kur thotë se një shoqëri që e mban krimin e djeshëm të ndrydhur në pavetëdije është shoqëri e sëmurë, shoqëri neurotike, shoqëri që vazhdon të vuajë pasojat e krimit të djeshëm e që nuk gjen dot në vetvete energji për t’ia kushtuar së sotmes.

[Burimi: Revista MAPO]

I tundur, jo i trazuar!

I tundur, jo i trazuar!

Përse James Bondi është kaq jetëgjatë?

“I tundur, jo i trazuar”, thënë kështu, mund të mos thotë asgjë prej gjëje. Nuk besoj se ndonjë ka shkruar apo folur, ndonjëherë për të. Ndërsa mua, dhe shumë të tjerëve, si fansa të librave, filmave, pra historive me spiunazh, diçka na thotë, patjetër.

James Bond - a eshte Martini qe ka ndikuar ne jetegjatesine e 007

I tundur, jo i trazuar

Bëhet fjalë për një togfjalësh të përsëritur qindra, nëmos mijëra herë, nëpër serinë e gjatë të historive të agentit më të famshëm të spiunazhit botëror.
Flas, padyshim, për 007. Për James Bondin e Ian Fleming; agjenti i shërbimeve sekrete britanike, pija e preferuar e të cilit ishte Martini. Mënyra e pregatitjes: Shaken, not stirred! (I tundur, jo i trazuar!) – të paktën ajo që mbizotëruesja.

Fraza haset për herë të parë në romanin e katërt të serisë së Fleming-ut, Diamonds are Forever (1956), por nuk del drejtëpërdrejtë nga goja e 007; ky e thotë këtë frazë vetëm në romanin e gjashtë, atë të vitit 1958, “Dr. No”.

Ndërsa duket se hera e parë kur shprehja haset në versionin kinematografik të 007 është tek filmi Goldfinger (1964), me të famshmin Sean Connery, i cili thotë: “Just a drink. A Martini, shaken, not stirred.”

Por a mund njeri vallë të shpjegojë këtë jetëgjatësi të spiunit 007?

Mbase. Le të shohim…

Disa biokimistë të departamentit të Biokimisë në Universitetin e Western Ontario në Kanada, kanë zhvilluar, kohë më parë, një studim mbi vetitë e Martinit të tundur, dhe jo të përzier. Bëhet fjalë për vetitë antioksiduese të pregatitjes në fjalë të pijes. Nga studimi rezultoi se Martinit e tundur ishin më të aftë në thyerjen e peroksidit të hidrogjenit, duke lënë mbas vetëm 0.072% të tij. Martini i trazuar linte pas të pathyer 0.157% të peroksidit të hidrogjenit.[1]

Studimi i sipërcituar u realizua sepse dukej që konsumimi i moderuar i pijeve alkolike reduktonte rrezikun/probablitetin për zhvillimin e sëmundjeve kardiovaskulare, kataraktit etj. ndoshta falë veprimit aktioksidues të përbërësve të pijes (flavonoid apo polifenol).[2][3] Nga aty edhe krahasimi, i mëtejshëm i veprimtarisë antioksiduese, i të tundurit me të trazuarin.

Duket se kjo është arsyeja se përse James Bondi është ende në formë, pas gjithë kësaj kohe të gjatë. :)

Këtu gjendet një video-kolazh fantastik, me normalitetin e “Shaken, not stirred” dhe nja dy episode ndryshueshmërie, të diktuara nga rrethanat. :D

Bibliografia:

[1] Hirst, M.; Trevithick, J. R. (18 December 1999). “Shaken, not stirred: bio-analytical study of the antioxidant activities of martinis”. British Medical Journal 319 (7225): 1600–2.
[2] Klatsky AL. Epidemiology of coronary heart disease—influence of alcohol. Alcohol Clin Exp Res 1994;18:88­96.
[3] Clayton RM, Cuthbert J,Duffy J, Seth J, Phillips CI, Bartholomew RS, et al. Some risk factors associated with cataract in S E Scotland: a pilot study. Trans Ophthalmol Soc UK 1982;102:331­6.

© Rinstinkt, Gusht 2013

——————————————————————–

Dy kulturat, dhe një paralele e sforcuar mes rastit italian dhe atij shqiptar

Dy kulturat, dhe një paralele e sforcuar mes rastit italian dhe atij shqiptar

[Shkrimi është botuar më parë, si koment, këtu: Bursa e Diplomave]

Të them të vërtetën po e ndiqja me shumë interes këtë shkrim, dmth komentet që do të  (po) ndiqnin shkrimin e Pishakut.

Për më tepër që, të paktën mua personalisht, nuk mund kurrsesi të më shpëtonte një shprehje si kjo “Për këtë mbetet e domosdoshme kultura e përgjithshme, por edhe gjuha si mjet shprehjeje.”. Unë e shoh të sforcuar një shprehje të tillë, ku termi kulturë uzurpohet nga kultura thjeshtë e vetëm humaniste, për të mos thënë vetëm letrare apo filozofike, (kjo e fundit aq më tepër e një lloji të caktuar)…
Pa dashur ta zgjas shumë, duket se vazhdohet kokëfortësisht të lihet jashtë kulturës së përgjithshme, kultura shkencore. Kjo ndodh jo aq me eksponentët e lartë, të moderuar sesa me disa qarqe të caktuara që ecin me inerci dhe pa sens kritik. Dua të them, dhe jam i bindur, sikundër shumë të tjerë, se ka ardhur koha që kultura e përgjithshme, edhe në konceptimin e profanit të ketë të brendatrupëzuar kulturën shkencore.

Nuk e kam me shkrimin e Pishakut, aspak, sepse ngre një shqetësim që duhet medoemos të ekzistojë, por e kam me frymën e përgjithshme, apo forma mentis-in që mbizotëron në masat e gjëra.

C. P. Snow – The two cultures (Dy kulturat)

Dua të përmend këtu, jo aq për mbështetje sesa për ilustrim, esenë apo sprovën e C.P.Snow (The two cultures) të shkruar këtu e një gjysmë shekulli më parë. Snow, padyshim një shtyllë e konsoliduar e kulturës së kohës dhe një mendimtar që ka hedhur, mendoj, i pari shikimin drejt një kricjeje, sipas tij, asokohe, të pashmengshme mes dy kulturave… nëse nuk ndërhyej në mënyrë të rrufeshme. Ai apelin e vet ai drejtonte vendit të tij, Anglisë, duke kritikuar sistemin mësimor anglez, gjatë krahasimit të këtij me atë amrikan dhe rus.

Snow, i cili nuk besoj se do të ketë mirësinë të akuzohet nga askush si i pakulturuar, meqë edhe ai vet shkruante libra, sadoqë ishte fizikant, apelonte për më shumë kulturë shkencore.  Kjo sepse zhvillimi i Anglisë kishte nevojë pikërisht për këtë…

Dhe shtronte pyetjen, bazuar në eksperiencën e vet: se sa nga humanistët do të dinin të përshkruanin ligjin e dytë të termodinamikës, që, thotë Snow, do të ishte ekuivalenti i të lexuarit të një vepre të Shekspirit.

Në fakt, Snow, duke parë turinjtë e shtrembëruar të shokëve të vetë humanistë, që ironikisht e quanin (quajnë) veten zotërues të kulturës, së përgjithshme, pra në mungesë të përgjigjes, e ul pak stekën, dhe pyet: Sa nga ju do të dinin të përkufizonin “masën” apo “përshpejtimin”? E kotë të them, thotë Snow, se përgjigjia ishte sërisht negative. Dhe kjo është ekuivalenti i alfabetizimit shkencor, të paktën në fushën e fizikës.

Jam totalisht dakord se shoqërisë i duhen individë me sens kritik; të tillë i janë dashur ngahera. Por nuk kuptoj se si letërsia apo lëndët humaniste mund të shërbejnë si humus dhe stimul për sensin kritik apo të përgjegjësisë. Këtë e them duke patur ndërmend, subjektivitetin e skajshëm të letërsisë, e aq më tepër të njëfarëlloj filozofie.

Dua të kujtoj këtu, frymën dhe interpretimin tendencioz që u bëhet rezultateve të zbulimeve shkencore. Dua ta lidh për një moment me temën tjetër që ka hapur xhaxhai (I DUAM, NA DUAN). Do të heq nja dy paralele mes kulturës italiane të shekullit të shkuar dhe asaj që mbizotëronte gjatë diktaturës komuniste shqiptare, dhe nxjerr ende sot kokën hera herës.

Italia ka vuajtur dhe vuan ende sot nga trashëgimia e hidhur e filozofëve si Kroçe. Gangrena e Shqipërisë ka qenë marksizmi, apo le të themi tentativat e të kuptuarit të tij, dhe iracioalizmi i kupolës komuniste.

Italinë madhështore dhe Shqipërinë diktatoriale  i lidh një traditë e fortë, pothuaj anti shkencore, që ushqehej me paradokse, keqkuptime, dhe salltro absurde pozicionesh.

Shqipëria diktatoriale pavarësisht implementimit të disa  teknikave të reja elementare, nuk kishte asgjë shkencore as në sistemin e vet arsimor e as në frymën e përgjithshme që mbizotëronte në vend.

Sadoqë trumpetohej si shtet ateist, aty nuk kishte asgjë prej shpirtit ateist të mirëfilltë. Ekzistonte një ateizëm fals, në disa raste ateizëm militant, shkatërrimtar, ku zoti ishte zëvendësuar nga Partia dhe një drejtues, do të thoja, me probbleme mendore padyshim.

Nga ana tjetër Kroçe, që modeloi gjithë rrugëtimin e kulturës italiane  të viteve ‘900. Aktiviteti i tij, interpretimi i tij gjysmak, luajti rolin e një guri varri për autonominë e kërkimit shkencor italian, që në kohën për të cilën flas, ishte pjesë e një vendi ende të ri dhe të papregatitur. Sipas Kroçes, pamja naturalistike- evolucionare jo vetëm që nuk e gjallëron intelektin, por edhe ngurtëson shpirtin e njeiut etj. duke shkuar e mistifikuar edhe mbi evolucionin dhe interpretimin  e tij, pa patur të qarta as konceptet më elementare.

Sikur të kishim patur më shumë kulturë shkencore, më shumë kulturë të korrektësisë, të empiricizmit, të objektivitetit, kritike, mendoj, madje jam  i bindur, se nuk do të kishim vuajtur aq gjatë nën gangrenën komuniste.

E vërtetë që nën diktaturë kemi patur pak Darvin, por nga ana tjetër si një forcë, një frymë asgësuese ekzistonte (sikundër në simotrën e kësaj paraleleje, Italinë) marksizën-(katolicizëm)-iracionalizmi post-fashist…

Sikur të kishim patur me të vërtetë empiricizëm dhe rreptësi objektive, shkencë të vërtetë dhe llogjikë shkencore, nuk do të ishim sot një popull supersticioz, antishkenccor, seksist, homofob, populist, anti-human që mohon edhe masakrat dhe gjëmat e komunizmit shqiptar.

Them pra, se bëhet shumë gabim, të ngatërrohet kultura e njohjes dhe e gjykimit të saktë, ajo e bazuara në fakte, në objektivizëm, me sharlatanizmin e diktaturës pseudo-ateiste që kërcente sa andej-këndej, në varësi të ëndrrave dhe psikikës së udhëheqësit dhe shpurës së tij.

Si përcaktohet seksi i individit

Përcaktimi i seksit

ADN-ja, pra materiali gjanetik, i pranishëm në të gjitha qelizat – me funksion atë të drejtimit të zhvillimit harmonik të organizmit – tek njeriu është i ndarë në 46 pjesë, të quajtur kromomozome, të cilët janë të dukshëm veçanërisht gjatë ndarjes qelizore.

Në çdonjë qelizë këto 46 kromozome janë të ndarë në çifte: 22 çifte janë të pranishëm në qelizat e të dyja sekseve, femër dhe mashkull (kromozomet autosomike), ndërsaa dy kromozomet e fundit, të cilët mund të jenë të njëjtë apo të ndryshëm, paraqiten në kombinime të ndryshme tek mashkulli dhe tek femra (kromozomet seksuale, të shënuar me X dh Y).

Të gjitha qelizat e organizmit të femrës kanë 2 kromozome X, ndërsa qelizat e trupit të një mashkulli kanë një kromozom seksual X dhe një Y.

zhvillimi i organeve gjenitale te jashtme

Evoluimi embrional i organeve gjenitale të jashtme, tek femra (në të djathtë) dhe mashkulli (në të majtë)

Kjo diferencë në materialin gjenetik prodhon si korolar të vetin gjithë ndryshimet e tjera që dallojnë mashkullin nga femra.

Diferenca lidhet, padyshim, me procesin riprodhues: çdonjë individ lind nga shkrirja e një qelize seksuale femërore (veza) me një qelizë seksuale mashkullore (spermatozoidi). Kujtoj se qelizat seksuale përmbajnë vetëm gjysmën e setit kromozomik normal. Pra qeliza seksuale femërore, veza, përmban në bërthamën e saj 22 kromozome autosomike dhe një kromozom seksual X. Ndërsa qeliza seksuale mashkullore (spermatozoidi) përmban 22 kromozome autosomike dhe një kromozom X ose Y.

Nëse qeliza vezë fekondohet nga një spermatozoid me kromozom seksual X do të prodhohet një zigotë e mëpastaj një individ i seksit femër. Në të kundërt, nëse spermatozoidi që fekondon qelizën vezë përmban kromozomin seksual Y individi do të jetë i seksit mashkull.

Ky është, në linja të trasha, kuadri gjenetik nga i cili merr origjinën seksi një individi.

Gjenet që gjenden në “trupin” e kromozomeve seksualë X dhe Y, drejtojnë zhvillimin e aparatit seksual dhe të karakteristikave seksuale dytësore.

Duke filluar nga gungëza gjenitale e papërdalluar (pa diferencuar) që është e pranishme në embrionët 4-7 javësh, brenda javës së 12-të të shtatzanisë zhvillohen karakteristikat që dallojnë aparatin gjenital mashkullor nga ai femëror.

kriptoorkidit bilateral

1-unaza inguinale sipërfaqësore 2-epididimi 3-testikuli 4-tunica vaginale 5-pjesë e veshjes së ardhshme të testikulit 6- skrotumi 7-penisi 8- linea alba 9- fshikëza e urinës 10-peritoneumi parietal

Gjithsesi, duhet thënë se, ka shumë probleme që mund të lindin gjatë kësaj faze zë zhvillimit.
më i shpeshti është kriptorkidia, pra “mos-zbritja e testikulit”; në fakt gjatë zhvillimit embrional, tek mashkulli, testikujt zhvillohen të gjandur në zgavrën endoabdominale, tamën si vezoret e femrës. Dalngadalë, gjatë zhvillimit, testikujt spostohen,apo më mirë të them, zbresin, derisa në momentin e lindjes gjenden të pozicionuar në trastën skrotale.

Gjithsesi, ndonjëherë, kjo zbritje e testikulit/testikujve nuk kompletohet dhe në momentin e lindjes mund të gjende akoma në zgavrën abdominale.

Jo gjithnjë nevojitet ndërhyrja kirurgjikale ngase zbritja e testikujve mund të përfundojë plotësisht gjatë vitit të parë të jetës, apo në raste të rralla edhe gjatë adoleshencës.

Rinstinkt 2013

—————————————————————-

Palca shpinore

Palca shpinore (kurrizore)

palca kurrizore grayPalca kurrizore (shpinore) është e përbërë nga tipe të ndryshëm neuronesh, që vijnë apo shkojnë drejt trurit. Neuronet qëndrojnë në kanalin kurrizor, që është kaviteti që përshkon në mënyrë gjatësore gjithnjë kolonën e krijuar nga vertebrat.

Palca shpinore (kurrizore) është e gjatë rreth 45 cm,ka një formë cilindrike dhe një strukturë të shtresëzuar të ngjashme me atë cerebrale.

Palca shpinore kryen funksione transmetimi të të dhënave nervore nga dhe drejt trurit; për më tepër përmban qëndra të rëndësishme rregullatore të sistemit nervoz autonom.

Së fundi, duhet përmendur edhe se, palca shpinore është struktura në të cilën përpunohen përgjigjet nervore “reflekse”.

Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Disa rezultare shkencore të kërkimit shkencor mbi kafshët:

  • Demonstrimi i materialit gjenetik – F. Griffith – Eksperimentim mbi minjtë
  • Vaksina kundër li-së – E.A. Jenner – Eksperimentim mbi gjedhët
  • Zbulimi i impulsit nervor – A.L Hodgkin dhe A. Huxley – Eksperimentim mbi kallamarët
  • Rregullimi i të rahurave të zemrës – O.Loewi – Eksperimentim mbi bretkosat
  • Kura e diabetit (insulina) – F:G:Banting – eksperimentim mbi qentë
  • Transfuzioni i gjakut – Mjekë të ndryshëm – Eksperimentim mbi qingjat
  • Studimi i trapienteve të organeve – A:Carrel – eksperimentim mbi lloje të ndryshme kafshësh
  • Vaksina kundër poliomielitit – A.B.Sabin – Eksperimentim mbi majmunat
  • Sieroterapia kundër-tërbimit – L. Pasteur – Eksperimentim mbi specie të ndryshme
  • Zbulimi i neuroneve pasqyrë (empatia) – G. Rizzolatti – Eksperimentimi mbi majmunët
  • Terapia HIV (me antiretroviralë) – Ekipi i R.C. Gallo – Eksperimentimi mbi majmunat

E të tjera, e të tjera…

——————————————————————————–