Përqasja evolutive mbi fenomenin e vrasjes dhe fëmivrasjes (Daly dhe Wilson)

Përqasja evolutive ndihmon në “bërjen dritë” mbi fenomenin e vrasjes dhe fëmivrasjes

Kur studiuesit Daly dhe Wilson në vitin 1988 hetuan motivet e vrasjeve dhe i vunë ato nën dritën e psikologjisë evolutive rezultatet e tyre shkundën botën akademike amerikane.

Vrasja është një fenomen i rëndësishëm shoqëror dhe është e rëndësishme të kuptohet mirë sepse vetëm ashtu mund të arrihet të kontrollohet; dhe kështu shumë studiues të tjerë ishin përpjekur edhe mëpara që të studiunin fenomenin e vrasjes por pa arritur rezultate të kënaqshme.

Përpara punës seminale të studiuesve Daly dhe Wilson, tema e vrasjes ishte kuptuar shumë pak. Shumë fakte të imëta (parashikues të vrasjes) njiheshin por sidosi qëndronin të izoluar njëri prej tjetrit. Deri para momentit që kësaj sfere të aktivitetit njerëzor iu aplikua një pëqasje evolucionare, për të nuk ekzistonte një hartë. Nuk kishte një set principesh udhëzuese. Nuk kishte një set linjë guidash gjithëpërfshirëse që të ndihmonin me kërkimin.

Kur Daly dhe Wilson e hetuan temën e vrasjes nga një perspektivë evolucionare/ evolutive u duk sikur dikush ndezi dritën.
Këta dy shkencëtarë prisnin që struktura e fenomenit vrasje të kishte kuptim nga pikëpamja evolutive.

Në një prej seteve të studimeve që realizuan, ata u përqëndruan tek përgjigjet apo reagimet mashkullore ndaj pabesisë në çift (infidelity).
Në specien tonë, sikundër në specie të tjera gjitarësh (ku femra ka ovulim të brendshëm), meshkujt nuk mund të jenë kurrë të sigurt për atësinë, dhe ky fakt biologjik duhet të ketë shpurë në lindjen e adaptimeve të ndryshme për të ndihmuar meshkujt të reduktojnë gjasat që partnerja e tyre të ketë beben e ndonjë mashkulli tjetër. Kjo lloj qasje ka disa anë jo të këndshme.
Në një studim të mijëra vrasjeve në Amerikën e Veriut, Daly dhe Wilson gjetën se afërsisht një e treta (1/3) e tyre kishin të bënin me xhelozinë seksuale mashkullore (meshkujt që vrisnin parneren e tyre, apo ndërhyrësin, pra mashkullin tjetër, apo që përfundonin edhe duke vrarë veten në proces.)

Gjatë një tjetër studimi, Daly dhe Wilson ekzaminuan fëmivrasjen (filicide), pra prindërit që vrisnin fëmijët e vet. Natyrisht që kjo është shqetësuese.
Kërkime të mëparshme kishin zbuluar disa aspekte të këtij fenomeni, por Daly dhe Wilson “ndezën dritën” duke përdorur një përqasje evolucionare për ta kuptuar akoma më mirë.
Ata gjetën se, në mënyrë konsistente me parashikimet e tyre, se njerkët kishin 100 herë më shumë gjasa që të kryenin fëmivrasje nëse krahasoheshin me prindërit biologjikë. Faktori i vetëm kryesor parashikues për fëmivrasjen është statusi si njerk. Ky fakt nuk u kap nga asnjë prej studiuesve të mëparshëm që kishin ekzaminuar fëmivrasjen përpara Dalyt dhe Wilsonit.

Qeniet njerëzore janë rezultat i evolucionit. Sjellja jonë është një pjesë e rëndësishme e asaj çka jemi. Psikologjia evolutive është një përqasje për të kuptuar sjelljen njerëzore duke kuptuar të shkuarën tonë evolutive. Psikologjia evolutive nuk është gjë tjetër veçse nocioni radikal se sjellja njerëzore është pjesë e botës natyrore.

Në këtë pikë është e rëndësishme të kujtohet studiues si Daly dhe Wilson nuk po falin apo justifikojnë vrasjen apo fëmivrasjen. Asnjë nuk pohon se vetëm pse një diçka ndodh në natyrë apo ka një shpjegim apo influencë natyrore ajo është e justifikuar. Madje, në këtë rast, në të kundërt… Këta studiues dhe të tjerë si ta, po përdorin një qasje ndaj sjelljes njerëzore që informohet nga teoria evolutive në mënyrë që t’i kuptojmë më mirë këto fenomene shoqërore. Të kuptosh vrasjen dhe fëmivrasjen, është një diçka krejt e ndryshme prej justifikimit të saj.

 

 

Rinstinkt blog

Për më shumë rreth kësaj teme: Homicide: Foundations of Human Behavior (Martin Daly, Margo Wilson) 

 

 

 

Lini një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Google

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni /  Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni /  Ndryshoje )

Po lidhet me %s