Atomizmi i Shoqërisë: “Suksesi” i Politikës Shqiptare – Silvana Toska

Atomizmi i Shoqërisë: “Suksesi” i Politikës Shqiptare – Silvana Toska

Një javë përpara se të fillonte revolucioni bolshevik në Rusi, Lenini po jepte një leksion në Vjenë ku detajonte hapat e nevojshme që Rusia të ishte gati për revolucion. Si pasardhës i Marksit, ishte e pritshme që Lenini të imagjinonte që revolucioni të kalonte në faza të caktuara, të cilat akoma nuk viheshin re në Rusinë cariste. Ndaj, kur e pyetën se kur mendonte se do të fillonte revolucioni rus, ai dha përgjigjen e famshme: “Rusia nuk është akoma gati”. Me pak fjalë, arkitekti i revolucionit rus ishte po aq i papërgatitur për fillimin e revolucionit sa çdokush tjetër që mori pjesë në të.

Kjo është e veçanta e përbashkët e të gjithë revolucioneve në historinë moderne. Duke filluar nga revolucioni francez i vitit 1789 e deri në “pranverën Arabe” dhe, së fundmi, në Turqi, revolucionet – apo dhe lëvizjet anti-qeveritare që ndoshta nuk rezultojnë në revolucion – janë të paparashikueshme. Djegia e një shitësi ambulant në Tunizi preku aq thellë gjithë zhgënjimet e popullit tunizian dhe arab në përgjithësi, sa rezultoi në levizjet më të organizuara dhe spektakolare në Lindjen e Mesme (një zonë që deri në atë moment ishte konsideruar në qarqet akademike dhe politike si e imunizuar nga lëvizjet politike popullore.) Ndaj, shpesh, lëvizjet anti-qeveritare popullore duken si rezultat i disa koinçidencave kontradiktore të cilat ose nuk përsëriten, ose ndodhin shpesh por pa dhënë të njëjtin rezultat. Por, përpara se ndokush të ketë ndopak optimizëm dhe të mendojë se kjo mund të përsëritet në Shqipëri (megjitëse dyshoj në ekzistencën e këtij personi kaq naiv) duhet të theksoj se nën sipërfaqe, pothuajse të gjitha lëvizjet anti-qeveritare fshehin disa struktura të përbashkëta. Këto ngjarje të rralla apo banale (djegia e një personi apo prishja e një parku) kanë efekt frymëzues vetëm kur përputhen disa elementë të tjerë ekzistues. Duke qenë se në Shqipëri njerëz janë djegur dhe pemë janë prerë në heshtje, mund të themi qartë se tek ne këta elementë nuk ekzistojnë akoma.

Janë tre faktorët kryesorë që, së bashku, krijojnë kushtet në të cilat lëvizjet anti-qeveritare janë më të mundshme të lindin: krizë ekonomike, qeveri e dobët, dhe masa popullore të organizuara. Arsyeja e parë, kriza ekonomike, është relative pasi një ekonomi në rënie në USA është ndryshe nga një ekonomi në rënie në Shqipëri. Mjafton këtu një rënie objektive e ekonomisë, si dhe një ndërgjegjësim subjektiv i njerëzve se e nesërmja do të jetë më keq se e sotmja. Nuk na duhet shumë të shohim se ekonomia e Shqipërisë ka ardhur aq në rënie sa duket e paimagjinueshme që të shkojë më poshtë (edhe pse ky është nga ato rastet  ku kam frikë se imagjinata është mbrapa realitetit). Politika – qeveria dhe opozita – kanë vjedhur dhe shkatërruar vendin në nivele që akoma s’i kemi ndjerë. Është e kotë këtu të përmendim listën konkrete, pasi përvec pakicës militante dhe vullnetarisht të verbër, ky është një fakt mëse i njohur.  Për këtë arsye, faktorin e parë të rëndësishëm që një lëvizjë anti-qeveritare të krijohet, e përmbushim fare lehtë.

Faktori i dytë është aftësia e qeverisë ose: 1) të shtypë protestat, ose 2) të blejë popullsinë në mënyrë që kjo e fundit të mendojë për interesat imediate të vetat dhe të heqë dorë nga protesta. Në tipologji të ndryshme qeverisjeje, dallojmë tre “fuqi” kryesore të qeverisjes jo-demokratike të cilat bëjnë të mundur qëndrimin e saj në pushtet: dhunë, ideologji, dhe sistem patrimonial. Dhuna – siç duket qartë – nënkupton përdorimin e dhunës për nënshtrimin e popullsisë. Ideologjia nënkupton përdorimin dhe manipulimin e ligjërimit në mënyrë që të legjitimohet projekti qeverisës. Ajo mund të jetë opresive dhe unike sa popullsia të mos jetë as në gjendje të imagjinojë kritika ndaj qeverisë (si në vendet totalitare), por mund të jetë dhe në formë të principëve dhe të ko-ekzistojë me variante të tjera (si parti të ndryshme në vende demokratike). Por, politika shqiptare nuk ka forcën dhe organizimin ushtarak të bazohet tek dhuna (dhe pse e ka përdorur atë) dhe as bindjen politike (por shpesh as njohjen) të bazohet në ideologji apo principe të caktuara. Partitë janë thjesht mercenare të biznesit dhe nuk kanë zhvilluar principe të qendrueshme të cilët ata përfaqësojnë.

Politikanët shqiptarë duhen “lavdëruar” që në mungesë të këtyre dy metodave të qeverisjes – dhunë dhe ideologji – si dhe në mungesë të dëshirës për një sistem demokratik, kanë perfeksionuar sistemin patrimonial. Këtu qëndron gjenialiteti i tyre. Sistemi patrimonial nënkupton se qënie të ndryshme politike përdorin “dhurata” si metodë normale për të shpërblyer bindjen. Do të gjesh punë? Shiko cila parti është më e fortë në qytetin tënd dhe bëhu pjesëtar i saj, pastaj harxho gjithë energjitë e tua në mbajtjen e kësaj partie në pushtet, pasi me të ikën edhe puna jote. Nuk ka nevojë për shembuj të tjerë: shiko veten dhe shiko rrotull dhe e di se dhe ti ke marrë pjesë në një trillim të tillë.

Në këtë drejtim, qeveria dhe opozita në Shqipëri janë fenomenale. Ndërkohë që shteti është mëse i dobët, ai ka përdorur atë “aftësi” grabitëse të tij me aq finesë sa e ka kthyer pothuajse të gjithë popullsinë në vasalë të tij. Mbijetesa varet nga lidhjet politike. Duke qenë se Shqipëria është vend i vogël, është e mundur që depërtimi i kësaj politike të paaftë të shkojë shumë thellë: të prekë pothuajse këdo individualisht. Në qytete si Kajro apo Stambolli, ku popullsia është mbi 18 milionë banorë, është e mundur që disa miliona prej tyre t’i kenë shpëtuar kthetrave të qeverisë dhe të kenë arritje personale pavarësisht asaj. Jo në Shqipëri.

Kjo na sjell te faktori i tretë i nevojshëm për një lëvizje anti-qeveritare: organizimi. Përgjithësisht, sistemi komunist zhduku strukturat tradicionale – si feja apo fisi – të cilat mund të përbënin bazat organizuese sot. Mund të përjashtojmë kohezionin fisnor dhe fetar në disa zona veriore të cilat u përforcuan si rezultat i persekutimit komunist, por këto struktura janë të përfshira në pushtetin e sotëm. Sidoqoftë, në pjesën dërmuese të vendit as fisi dhe as feja nuk përbejnë struktura formale me lidership të cilat mund të mobilizohen.

Kështu që, historia e dhunshme e komunizmit, po ashtu si dhe anti-komunizmi i dhunshëm i kombinuar me patrimonializmin dhe kooptimin e strukturave që u ngritën në komunizëm (si sindikatat), kanë shkatërruar cdo lloj mundësie për mobilizim. Për më tepër, organizimit ne bazë të vlerave iu vu gozhda e fundit në arkivol në momentin kur Mjaft-i u kooptua brenda PS-së. Të gjitha këto, kanë sjellë qëllimisht atomizimin e shoqërisë. Askush nuk është i lidhur me askënd tjetër përvec familjes imediate dhe strukturave partiake që, në përkufizim, e bëjnë të pamundur organizimin kundër po këtyre strukturave.

Shtetet imperialiste përdornin metodën “ndaj dhe pushto” për të nënshtuar vendet të cilat kolonizonin: politikanët shqiptarë e kanë përdorur këtë metodë ne vendin e tyre. Njerëzit janë të implikuar në një parti apo tjetrën dhe ka shumë pak të pa-lidhur. Mjafton një lexim i shpejtë i komenteve mbi artikuj që janë kritikë për njërën palë apo tjetrën për të kuptuar se është e pamundur për shumicën e shqiptarëve të mendojnë se ka njerëz të cilët janë të motivuar nga interesi i vendit dhe jo lidhje personale. Edhe pse pa u munduar të legjitimojnë veten nëpërmjet një ideologjie të caktuar, politikanët shqiptarë kanë arritur të heqin mundësinë e të menduarit nga ana e popullsisë nëpërmjet krijimit të lidhjeve ekonomike politikë-shtetas që e bën të pamundur imagjinatën e një realiteti jashtë saj. Fatkeqësisht, edhe rinia – që normalisht luan rolin e adrenalinës dhe pavarësisë së mendimit në lëvizje popullore – është blerë dhe trunkuar nëpërmjet edukimit të dobët si cdo pjesë tjetër e shoqërisë.

Në konkluzion, kemi krize ekonomike, politikë te dobët por që me dobësinë e saj ka krijuar vartësi të thella me popullsinë, si dhe mungesën e besimit dhe organizimit politik. Ne nuk jemi Turqia. Nuk kemi dy nga tre faktorët kryesorë të nevojshëm për një lëvizje popullore. Ndaj, le të digjen njerëz dhe le të priten pemë – politika shqiptare është momentalisht e mbrojtur.

Ironikisht, kjo analizë duket se justifikon idenë se përderisa nuk ka alternativë, duhet të votojmë të keqen më të vogël (shprehje en vogue kjo në Shqipëri). Bërja e votës së pavlefshme nuk do të ndryshojë rezultatin përfundimtar: dikush do të fitojë. Ky është konkluzion i vërtetë, por i pjesshëm. Dikush do të fitojë, por prishja e votës do t’i tregojë klasës politike se aftësia e saj për të blerë popullsinë ka limit: me një sinjal të tillë, mund të përmbushet edhe një faktor tjetër i rëndësishëm për një lëvizje anti-qeveritare më vonë. Si dhe do të heqë këtë mendim se cdo shqiptar është i lidhur me strukturat politike, do të rrisë besimin ndaj mundësisë së organizimit pasi nuk do te jetë më e vlefshme të besohet se domosdoshmërisht dikush është vegël e një partie apo një tjetre. Përfundimisht, të prishim votën me qëllimin që të bëjmë të njohura preferencat, pavarësinë dhe zhgënjimin tonë, është një hap i parë ndaj rrezistencës dhe organizimit më sistematik më vonë.

*Silvana Toska- doktorante në shkencat politike, Universiteti i Kornellit.

 

Advertisements

Një mendim mbi “Atomizmi i Shoqërisë: “Suksesi” i Politikës Shqiptare – Silvana Toska

  1. Pingback: JANË SHQETËSUAR – GRID RROJI | instinkt

Lini një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s