John Snow, William Farr, Joseph Lister dhe teoria mikrobike e sëmundjeve

John Snow, William Farr, Joseph Lister dhe teoria e mibrobeve (teoria mikrobike) e sëmundjeve

Gjatë viteve 1800-të në europë u përballën dy teori që shpjegonin origjinën e sëmundjeve: teoria e miazmave dhe teoria e mikrobeve.

Për teorinë e miazmave, origjina e sëmundjeve shkaktohej nga cilësia e keqe e ajrit, ndërsa për teorinë e mikrobeve origjina e sëmundjeve u detyrohej mikrobeve.

Në vitin 1853, në Londër, shpërthen një epidemi kolere dhe William Farr, një zyrtar i censit (censusit), tregon statistikisht se banorët e lagjeve afër lumit Tamiz kishin më shumë mundësi për t’u sëmurur dhe vdekur nga kolera.

Puna e tij ishte një provë e fortë në favor të teorisë së miazmave sepse lagjet më afër Tamizit, në lartësi më të vogla, kishin ajër më të ndenjur, më të ndotur, ndërsa lagjet në pozicione më të larta, si për shembull lagjia Hampstead, kishin ajër më të pastër dhe banorët e tyre kurseheshin nga epidemia e kolerës.

Konkluzioni i tij ishte se, infeksioni shkaktohej nga një gaz i prodhuar nga ujërat e pisëta dhe pusetat, dhe që përhapej në ajër duke mbërritur tek njerëzit.

Në analizën e vet statistikore doli edhe një e dhënë tjetër e rëndësishme: vdekjet nga kolera ishin më të shpeshta mes banorëve të furnizuar nga dy kompani të ujit, ajo “Southwark & Vauxhall” dhe ajo “Lambeth”.

John Snow e përdori punën e Farr-it, duke i dhënë një interpretim tjetër rezultateve: vdekjet ishin më të shpeshta në lagjet më të ulëta sepse furnizoheshin nga pompa Broad Street që ishte e ndotur nga bacilet e kolerës.

Por Snow duhej të shpjegonte përjashtimet nga teoria e tij: përse kishte të vdekur nga kolera mes banorëve që jetonin larg pompës së Broad Street-it dhe në të njëjtën kohë shumë banorë që jetonin në afërsi nuk sëmureshin.

Të dyja teoritë niseshin nga të dhënat e mbledhura nga Farr-i dhe shpjegonin se përse epidemia ishte më e rëndë në rrethinat e Broad Street-it… por vetëm njëra ishte interpretimi i saktë.

Kur Snow shkëputi pompën e Broad Street-it, piku epidemik kishte kaluar dhe iniciative nuk shërbeu për asgjë. Punimi i Snow-t u publikuar në një libër që më pas u kritikua fortësisht:

There is, in our view, an entire failure of proof that the occurrence of any one case could be clearly and unambiguously assigned to water. Notwithstanding our opinion that Dr Snow has failed in proving that cholera is communicated in the mode in which he supposes it to be, he deserves the thanks of the profession for endeavouring to solve the mystery. It is only by close analysis of facts and the publication of new views, that we can hope to arrive at the truth. (London Medical Gazette, 1849)

Në 1866, në Londër, shpërthen një epidemi e dytë kolere. Snow kishte vdekur prej tetë vitesh por teoria e mikrobeve po fillonte të rritej dhe të fuqizohej falë punimeve të Pasteur-it (Pastërit) dhe Jenner-it. Farr-i ishte kthyer në një mëbshtetës të teorisë mikrobike dhe tregoi se rastet e vdekjeve mund të viheshin në marëdhënie me pompën e ujit sesa me vendin në të cilin banohej.

Teoria e mikrobeve (mikrobike) pati një pasojë të rëndësishme: mikrobet janë mikroorganizma të gjallë që mund të vriten nga substanca antimikrobike apo dizinfektuese. Joseph Lister propozoi përdorimin e acidit fenik (të cilin Listeri e quante carbolic acid) si dizinfektues mbi plagët. Filloi kështu lindja e metodës për të parandaluar infeksionet (asepsi), metodë që revolucionarizoi kirurgjinë dhe kurimin e të sëmurëve.

Titulli i publikimit të Listerit

Titulli i publikimit të Listerit

Këto zbulime u përmblodhën në një artikull të publikuar në 21 shtator të vitit 1867 në British Medical Journal.

Këto zbulime i përdorim edhe sot e kësaj dite, pa e kuptuar, duke shpëtuar  jetën e miliona personave. Lister-i, Snow-i dhe Farr-i aplikuan  ndaj studimeve të problemeve mjekësore një përqasje shkencore, bazuar mbi provat eksperimentale.

Bibliografia:

Lister J (1867). On the Antiseptic Principle in the Practice of Surgery. British medical journal, 2 (351), 246-8

—————————————————————————————————————-

Advertisements

2 mendime mbi “John Snow, William Farr, Joseph Lister dhe teoria mikrobike e sëmundjeve

  1. Pingback: Sërisht mbi John Snow-n, epidemiologjinë dhe kolerën | instinkt

  2. Pingback: Koncepte epidemiologjie – Pak histori mbi epidemiologjinë | instinkt

Lini një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s