Anatomia krahasuese dhe evolucioni i llojeve

Anatomia krahasuese e specieve të afërta tregon ngjashmëri në strukturat e tyre.

Krahasimi i detajeve strukturore që gjenden në organizma të ndryshëm pr të afërt (me njeri-tjetrin) tregon ngjashmëri themelore. Këto ngjashmëri, këto karakteristika, kanë dalë nga e njëjta strukturë e një paraardhësi të përbashkët. Tiparet, vetitë, cilësitë e përbashkëta emërtohen: tipare homologe, dhe gjendja njihet si homologi (strukturore). Për shembull, merrni parasysh kockat e gjymtyrëve të gjitarëve. Krahu i njeriut, parakrahu i maces, penda e përparme e balenës dhe krahu i një lakuriqësi, edhe pse në pamje të parë mjaft të ndryshëm nga njëri-tjetri, kanë ngjashmëri në renditjen (vendosjen) e kockave, muskujve dhe nervave.

Homologji strukturore e gjymtyrëve të disa gjitarëve.

Figura tregon krahasimin e strukturave skeletike. Çdonjëra ka në pjesën e gjymtyrës që është më afrët trupit një kockë të vetme, humerus-in, ky ndiqet nga dy kockat e parakrahut (radiusi dhe ulna), më pas nga një grup kockash (të karpit) të kyçit dhe më tej akoma nga kockat e metakarpit dhe falangjet. Këto ngjashmëri të lënë përshtypje sepse krahët, parakrahët, pendët dhe krahët (për fluturim) përdoren për tipa të ndryshëm lokomocioni, dhe nuk ka asnjë arsye mekanike që ato të jenë kaq të ngjashme në stkukturën e vet skeletike. Renditje të ngjashme të pjesëve të gjymtyrëve të përparme  vihen re edhe tek zogjtë e lashtë, tek zvarranikët, tek amfibët, por edhe tek peshqit e parë që dolën nga uji dhe u përshtatën për jetesën në tokë miliona vite më parë.

Gjethet janë një shembull homologjie tek bimët. Në shumë specie bimësh, gjethet kanë modifikuar funksionet e tyre për të kryer funksione të tjera, përvec fotosintezës. Një gjemb i kaktusit edhe pse mjaft i ndryshëm nga një gjethe e zakonshme, është gjithsesi një “gjethe”, por e modifikuar. Gjëmbi mbron indin që gjendet më në brendësi të kaktusit. Modifikime të këtilla në organe të ndryshme të përdorura po në mënyra të ndryshme janë pasoja të një origjine evolutive të përbashkët. Struktura bazë e një paraardhësi të përbashkët mofikohet në mënyra të ndryshme për të kryer funksione të ndryshme.

Por jo të gjitha speciet (llojet) me tipare “të ngjashme” e kanë prejardhjen nga në paraardhës i përbashkët. Ndonjëherë kushtet e ngjashme e ambientit rezultojnë në përshtatje të ngjashme, në organizma me paraardhës mjaft të lartët ndërmjet tyre. Evolucioni i pavarur i strukturave të ngjashme në organizma “të largët” njihet si evolucion konvergjent.

Orycteropus afer (sipër) dhe Manis crassicaudata (poshtë) – milingonëngrënës

Orycteropus afer, milingonngrënës i rendit të Tubulidentata-ve dhe milingonngrënësi me luspa i Gjinisë Manis (psh. Manis culionensis, Manis crassicaudata), janë një shembull i shkëlqyer i evolucionit konvergjent. Ata i ngjajnë njëri-tjetrit në mënyrën e jetesës dhe në tipare strukturore. Të dy kanë thonj apo (kthetra) të fortë dhe të mprehtë për të gërmuar dhe hapur foletë e  e milingonave; gjithashtu kanë një turi të gjatë dhe një gjuhë të gjatë të ngjithshme për të kapur insektet. Por këto kafshë kanë evoluar nga paraardhës mjaft të largët të rendeve të gjitarëve.

Tiparet e përafërta strukturore që nuk janë homologe por kanë funksione të ngjashme që aknë evoluar pavarësisht në organizma mjaft të largët, quhen tipare homoplastike. Ngjashmëri të tilla, në specie të ndryshme, quhen homoplazi (një term më i vjetër, më pak i saktë, i përdorur nga disa biologë është: analogji).

Për shembull, krahët e disa organizmave të ndryshëm si insektet dhe zogjtë, i ngjajnë njëri-tjetrit, në pamje të parë; por ato nuk janë tipare homologe, janë tipare homoplastike që kanë evoluar në kohë për të kryer funksionin e përbashët të ffluturimit.

Krahët e zogjve janë parakrahë të modifikuar, të mbështetur nga kocka, ndërsa krahët e insekteve mund të kenë evoluar nga struktura velëza-ngjashme të pranishme në paraardhës ujor të insekteve.

Sikundër homologjia, homoplazia ofron prova të rëndësishme për evolucionin. Tiparet homoplastike janë me interes për evolucionin sepse demonstrojnë se organizmat me paraardhës jo të përbashkët mund të përshtaten në rrugë të ngjashme në kushte ambientale të ngjashme.

Anatomia krahasuese tregon praninë e strukturave “të mbetura”, pa asnjë funksion por që një funksion e kanë patur. Shumë organizma kanë organe ose pjesë organesh që në pamje të parë janë jofunksionalë ose të degjeneruar, të prishur, dhe që shpesh janë me përmasa të zvogëluara ose me mungesë pjesësh thelbësore. Strukturat atavike, “e mbetura” janë mbetje të strukturave më të zhvilluara që kanë qenë të pranishme dhe funksionale në organizma të së shkuarës.

Për shembull, në trupin e njeriut mël shumë se 100 struktura konsiderohen si atavike, apo mbetje të evoluconit, përfshirë kërbishtjen (kockat e shkrira të bishtit), dhëmballën e tretë (molarin e tretë, apo dhëmbin e pjekurisë) dhe muskujt që lëvizin veshët tanë. Balenat dhe pitonët kanë kocka atavike të gjymtyrëve të pasëm. Derrat kanë gishta atavikë, të mbetur, të cilët nuk e prekin tokën. Zogjtë jo-fluturakë si kiwi kanë kocka atavike të krahëve. Po ashtu, shumë kafshë që jetojnë nën tokë, në tunele të ndërtuar nga ato vetë kanë sy jofunksionalë.

Prania e strukturave atavike, apo të mbetura, që nuk kryejnë më asnjë funksion në trupin e një organizmi, është normaliteti për specie që përshtaten ndaj kushteve të ndryshuara të jetës. Disa struktura bëhen më pak të rëndësishme për mbijetesën dhe disa të tjera kthehen në mbetje të evolucionit, pa asnjë funksion, struktura atavike. Kur një strukturë nuk jep më asnjë avantazh selektiv, ajo mund të zvogëlohet dhe të humbas mjaf nga funksioni i vet me kalimin e kohës. Meqënëse prania e strukturave atavike zakonisht nuk është e dëmshme për organizmin, presioni për eleminimin e plotë të tyre është i dobët, dhe strukturat atavike gjenden në mjaft braza pasardhës.

—————————————————————————————————-

Lini një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshojeni )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshojeni )

Po lidhet me %s