Të dhëna historike mbi sistemin endokrin dhe hormonet

Të dhëna historike mbi sistemin endokrin dhe hormonet

Vesalio-ja (1514-1564 afërsisht) përshkroi i pari shumë organe endokrine në veprën e tij De humani corporis fabrica libri septum, e publikuar mes viteve 1537 dhe 1543. Anatomistët B. Eustachio (afërsisht 1500-1574) dhe G. Fallopio (1523-1562) përshkruan strukturën e sistemit endokrin të njeriut.

Fiziologu Claude Bernard, në 1855, demonstroi mekanizmin e “sekrecionit të brendshëm”, duke përshkruar lirimin e glukozit nga ana e mëlçisë. Por pjesa më e madhe e botës shkencore pretendonte se, sekrecioni i brendshëm  konsistonte në kalimin e çdo substance nga indet në gjak.

Në vitin 1902 W.M. Bayliss dhe E.H. Starling zbuluan se epiteli i zorrëve të holla prodhonte një substancë që nëse i injektohej qenit, stimulonte sekrecionin ekzokrin të pankreasit.

Straling ishte emëruar Profesor i Fiziologjisë pranë University College të Londrës, në katedrën e mbajtur nga E. Schafer (1850-1935), që kishte studiuar efektet e ekstrakteve të gjëndrës mbiveshkore mbi presionin arterioz. Fama e Starling-ut i detyrohej studimeve të tija mbi forcat ozmotike, që marrin pjesë në shkëmbimet kapilare. Me kunaitin e vet, Bayliss-in, filloi të studionte inervimin e pankreasit dhe të duodenumit, që kishin qenë objekt i punës së Pavlov-it mbi kontrollin nervor të aparatit gastroenterik.

Pavlovi kishte hipotizuar se sekretimi pankreatik varej vetëm nga kontrolli nervor: në fakt, përmbajtja acide e stomakut duke kaluar nëpër duodenum stimolonte nervat e duodenumit që në refleks bënin që pankreasi të lëshonte sekrecionet.

Bayliss-i dhe Starling-u seksionuan një më një të gjithë nervat e duodenumit; pastaj vendosën në kontakt me mukozën duodenale një solucion acid dhe vëzhguan se sekrecioni pankreatik stimulohej në mënyrë fiziologjike.

Në ato vite dilte për herë të parë në literaturën shkencore fjala endokrinologji. Në 1905 Starling u ftua nga Royal College of Physicians për të mbajtur një sërë lekturash të quajtura Praelectio Crooniana. E para ndër katër lekturat kishte si argument kontrollin kimik të funksioneve të organizmit. Gjatë prezantimit të tij Starlingu përdori termin e ri “hormon”, derivuar nga greqishtja ορμαω, për të përkufizuar (përcaktuar) substancat kimike që transportohen në gjak nga organi ku sekretohen në organin apo indin shenjestër.

Në kujtimet e biokimistit anglez, Joseph Needham (1900-1995), tregohej se Starlingu me këshillë të Willian B. Hardy (1864-1934), biolog në Kembrixh, Angli, iu drejtua një profesori ekspert të greqishtes, W.T. Vesey, për të krijuar termin “hormon”.

Lind kështu fiziologjia endokrine moderne, edhe pse vëzhgime klinike të mjaft Autorëve u kishin paraprirë studimeve fiziologjike. Mund të kujtohen, ndër të tjerë, punimet e T. Addison (1795-1860) mbi pamjaftueshmërinë kortikombiveshkore; R.J. Graves (1797-1853) dhe K.A. von Basedow (1799-1854) mbi hipertiroidizmin; O.Minkowski (1858-1931) dhe J.F. von Mering (1849-1908) mbi diabetin; P. Marie (1853-1940) mbi akromegalinë, etj. etj..

Biokimistët izoluan dhe purifikuan hormone si tiroksina, e sintetizuar nga C.R. Harrington në 1926, ndërsa E.C. Kendall (1886-1972) izoloi principet e kristalta bioaktive nga tiroidja në 1914. Kortizoni u sintetizua nga Kendall dhe T. Reichstein (1897-1996), dhe insulina dhe hormoni i paratiroides nga J.B. Collip (1892-1965). R. Guillemin dhe A.V. Schally izoluan hormonet e parë hipotalamikë që lironin hormonet e hipofizës, por këto vetëm në vitet e pasluftës së Dytë Botërore.

Advertisements

Lini një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s