Endosporet bakterore

Endosporet bakterore

Sporet bakterore: Karakteristika të përgjithshme

  • Spore: strukturë rezistence, brendaqelizore (formohet nga qeliza mëmë apo sporangu), metabolikisht inerte (pa aktivitet).
  • Përthyese (e dritës) në mikroskopin optik, sepse nuk penetrohet nga njgjyruesit.
  • Prodhohet nga bakteret sporigjene (Gram-pozitive) me interes mjekësor:
    • Aerobë, Bacillus anthracis, Bacillus cereus.
    • Anaerobë, Clostridium botulinum, Clostridium tetani, Clostridium perfringens.

 

Patogjenë spore-prodhues

Kjo paraqitje diapozitivash lyp JavaScript.

Sporet bakterore: Morfologjia

  • Forma: sferike (Clostridium); Eliptike (Bacillus)
  • Përmasat (diametër vs sporang): diametri i sipërm (C. tetani); diametri i poshtëm (B. anthracis)
  • Pozicioni: terminal apo sub-terminal (Clostridium); qëndror apo para-qëndror (Bacillus).

Sporet bakterore: Ultrastruktura

  • Pjesa qëndrore:
    • Citoplazma e rrethuar nga membrana plazmatike në faqen e brendshme të së cilës mbështetet kromonemi (mat. gjenetik).
    • Mur qelizor rudimental (i hollë, acid muramik i çhidratuar)
    • Mbështjellat e sporeve
      • Korja (korteksi): dipikolinat kalciumi, peptidoglikan kompakt (i brendshmi) dhe i “shkrifët” (i jashtmi).
      • Veshjet, coats (e brendshme dhe e jashtme): proteina keratinë-ngjashme, lipide 1-2%.
      • Ekzospori: fosfolipoproteinë.

Sporet bakterore: Sporogjeneza

  • Proces dimorfogjenetik që karakterizohet nga tranzicioni: formë vegjetative -> spore.
  • Proces gjenetikisht i kontrolluar (diferencim).
  • Nisje e fazës së pandryshueshme të rritjes, e nxitur nga kushtet mjedisore “të disfavorshme” për metabolizmin bakteror: tharja; ndryshimi i pH-së; ndryshueshmëria e raportit O2, CO2; radiacionet jonizuese.
  • Sekrecion toksinash dhe antibiotikësh (polimixina B)
  • Zgjatja: 6-8 orë.

Sporet bakterore: Sporogjeneza

  • Ngjeshje e materialit gjenetik
  • Dyfishimi i ADN-së
  • Ndarja e e nukleoideve
  • Formimi i pre-sporës
  • Mbivendosja e memb të reja
  • Lirimi i spores me anë të autolizës së sporangut

Sporogjeneza është një proces shumë i ndërlikuar që kërkon, për tu zhvilluar, një qelizë veçanërisht efikase.

“…sporet janë qeliza të shëndetshme të kërcënuara nga uria…”

Sporet bakterore: Fiziologjia dhe karakteristikat

  • Mungesë totale e biosintezave makromolekulare
  • Përmbajtje e pakët uji, H2O
  • Mungesë aktiviteti enzimatik
  • Mungesë apo konsum tejet i zvogëluar oksigjeni O2
  • Rezistencë kimiko-fizike e lartë:
    • ndaj nxehtësisë, 100 grad C për disa orë
    • tharjes
    • enzimave
    • rrezatimeve
    • karakteret antigjenike të njëjtë me ata të formës vegjetative, + disa antigjene specifikë.

Mbirja (mugullimi) i sporeve

Proces dimorfogjenetik: spore -> forma vegjetatve

Proces i nitur nga rivendosja e kushteve mjedisore “të favorshme” për rritjen (lëndë ushqyese, në veçanti alanina).

Proces që artikulohet në tre faza të njëpasnjëshme (90 minuta):

  • Aktivizimi (stimul kimik, dinamik, termik): dëmtim dhe depërtueshmëri e mbështjellave sporale, me eliminimin e dipikolinatit dhe joneve kalcium.
  • Fillimi: hyrja e metabolitëve që aktivizojnë enzimat litikë të murit qelizor të sporës, shkatërrimi i kores (korteksit).
  • Rritja: thithja e ujit dhe joneve; rifillimi i funksioneve metabolike kryesore; dalja e qelizës së re vegjetative (ekzorritje).

Sporet bakterore: Implikime praktike

Sporet e klostridit qëndrojnë “të gjalla” deri në 500 vite: spore të aktinomicetëve të zbuluara në baltë në një distancë kohore 7500 vjeçare.

Rëndësi të veçantë në ambientin:

  • Mjekësor: rezistencë ndaj dizinfektantëve dhe nxehjes, ndotje e plagëve dhe materialeve kirurgjikale
  • Industriale: përgatitja e konservave ushqimore.
  • Shoqërore: përdorimi i sporeve të Bacillus anthracis për qëllime bioterrorizmi.
  • Laboratorike: spore të B. Stearothermophilus-it përdoren për kontrollin e cilësisë së autoklavës.

© mbi tekstin, Rinstinkt, shtator 2012

Advertisements