Gjenet dhe Ambienti

Gjenet nderveprojne me ambientin për teformesuar fenotipin

Gjatë zhvillimit te një organizmi, si gjenotipi ashtu edhe faktorët ambientale ndikojne ne fenotip;  individe te njejte gjenetikisht mund te zhvillohen ne menyra te ndryshme ne ambiente te ndryshme.

 

Një shembull i ndikimit te ambientit ne shprehjen e gjeneve janë lepujt HimalajanëFenotipi i ketyre lepujve është i bardhë, pervec njollave te zeza ne veshë dhe hundë. Temperatura lokale (zonale) ne veshet dhe hunden e lepujve Himalajanë është e ulet kur ata jane ne ambientin e tyre natyror, dhe kjo temperature (e ulet) shkakton prodhimin e qimeve te errëta (te zeza).

Nese ju i rrisni lepujt Himalajanë ne një temperature rreth 30OC (te vakët), lepujt janë plotesisht te bardhe, pa njolla te zeza ne hunde apo veshe. Nese i ju rrisni lepujt Himalajanë ne një temperature rreth 20OC, ata do te zhvillojne njollat e zeza karakteristike. Keshtu, gjenet mund te funksionojne ndryshe ne ambiente te ndryshme (ne rastin e lepujve Himalajane, ne temperatura te ndryshme).

 

Le te ekzaminojme një shembull te njeriu – gjatesine; ne kontekstin e gjeneve dhe te ambientit. Trashëgimia e gjatësisë tek njeriu është poligjenike dhe perfshin alele qe perfaqesojne 10 ose me shumë loke (nga anglishtja- loci). Për shkak se për gjatesine kodifikojne shumë gjene dhe për shkak se ndikojne shumë faktorë ambientale, si dieta dhe shendeti i pergjithshem, gjatesia e shumicës së individeve te rritur luhatet nga 1.25 m deri ne 2.15 m. Gjenet qe janë pergjegjes për gjatesine, vendosin limite për fenotipin, por ambienti formeson fenotipin brenda kufijve (limiteve) te percaktuara nga gjenotipi.

 

Edhe pse nderveprimi midis gjenotipit dhe ambientit ndikon ne fenotipin e shumë karakteristikave, është shumë e veshtire te percaktohen kontributet e sakta te gjeneve dhe te ambientit ne një fenotip te dhene. Ne disa raste ambienti rregullon aktivitein e disa gjeneve, duke “i ndezur” (aktivizuar) ne disa kushte ambientale dhe duke “i fikur” (ç’aktivizuar) ne kushte te tjera.

 

Dihet se, edhe inteligjenca ka një përbërës gjenetik, por ambienti ka një ndikim, gjithashtu te madh. Për te testuar (provuar) efektet e gjeneve dhe te ambientit tek inteligjenca, do te duhej qe te ndanim dhe te risnim, ne ambiente tendryshme, fëmijë te njejte gjenetikisht. Por teste te tilla, janë etikisht dhe moralisht te papranueshme, dhe nuk mund te kryhen (mbi njerezit!).

 

Ne mund te themi, me siguri, së gjenet e çdo individi sigurojne/ofrojne një potencial (mundesi) për zhvillimin e një fenotipi te vecante por qe edhe ambienti ndikon formesimin e fenotipit.

 

 

Rinstinkt 2012

———————————————————————————————–


Advertisements

Lini një koment

Plotësoni më poshtë të dhënat tuaja ose klikoni mbi një nga ikonat për hyrje:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Dilni / Ndryshoje )

Foto Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Dilni / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Dilni / Ndryshoje )

Foto Google+

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Dilni / Ndryshoje )

Po lidhet me %s