Frymëmarrja qelizore

Frymëmarrja qelizore

Burimi kryesor i energjisë për qelizat përfaqësohet nga glukozi (C6H12O6) dhe thyerja e tij nëpërmjet një reaksioni oksidim që ndodh me dy faza të ndara: glikoliza dhe frymëmarrja qelizore ose fermentimi (pra, me apo pa prani oksigjeni). Frymëmarrja qelizore kërkon praninë e oksigjenit dhe shpie në thyerjen e sheqernave me prodhimin e dioksidit të karbonit dhe ujit.

Glikoliza

Glikoliza është një proces me 9 reaksione të njëpasnjëshme që ndodhin në citoplazmë. Çdo reaksion katalizohet nga një enzimë specifike. Gjatë glikolizës një molekulë glukozi transformohet në 2 molekula acidi piruvik, duke lëshuar energji. Energjia përdoret për të prodhuar 2 molekula ATP-je dhe 2 molekula NADH-je. Acidi piruvik është ende i pasur me energji dhe kështu ai vazhdon “të përpunohet” më tej.

Frymëmarrja qelizore

Frymëmarrja qelizore kërkon praninë e oksigjenit – aerobiozë. Gjatë frymëmarrjes qelizore acidi piruvik oksidohet dhe thyhet në dioksid karboni dhe ujë. Ky proces ndodh në mitokondri dhe ka si qëllim prodhimin e ATP-së.

Fermentimi

Fermentimi është procesi i përdorur nga disa qeliza, për të përftuar energji, kur nuk ka oksigjen – anaerobiozë. Gjatë fermentimit glukoza kthehet në molekula më të thjeshta duke çliruar energj. Fermentimi fillon me glokolizën dhe përfundon me prodhimin e acidit piruvik. Gjithsesi, acidi piruvik shndërrohet në substanca që janë të ndryshme në varësi të tipit të fermentimit. Gjatë fementimit alkolik, acidi piruvik transformohet në alkool etilik, ndërsa gjatë fermentimit laktik ai kthehet në acid laktik.

 

© Rinstinkt, 2012

————————————————————————————————————-

Organele qelizore: Mitokondritë

Mitokondritë janë sistemet energji-prodhuese të qelizës, ku nëpërmejt fosforilimit oksidativ formohen molekula të ATP-së. Mitokondritë janë të rrethuara nga një membranë e jashtme dhe nga një membranë e brendshme;kjo e fundit organizohet në disa palosje apo përthyerje karakteristike.
Midis dy membranave ekziston një hapësirë karakteristike, ku gjenden disa molekula dhe enzima me rëndësi të veçantë për jetesën qelizore.
Hapësira e brendshme e mitokondrive është e ndarë në disa kompartimente apo reparte. Brenda mitokondrive ka enzima, koenezima, ujë, fosfate dhe molekula të tjera që janë të nevojshme për frymëmarrjen qelizore.
Mendohet se origjina evolutive e mitokondrive vjen nga disa baktere të lashta të cilat duke infektuar vazhdimisht entitet e para protoqelizore u shkrinë me këto, duke u kthyer në organele brendaqelizore. Aktualisht mendohet se këto baktere antikë ishin mjaftë të ngjashme me bakteret që sot futen tek Ricketsia.

Shkëmbimi i gazeve në mushkëri dhe inde

Shkëmbimi i gazeve ndodh ne hojëza

Sistemi i frymemarrjes e percjell ajrin deri ne mushkëri, por nese ajri do te qendronte vetëm ne mushkëri, qelizat e tjera te trupit do te vdisnin shpejt. Lidhja jetike midis hojezave dhe qelizave te trupit është sistemi qarkullues. Çdo hojëz sherben si një depo e vogel, nga e cila oksigjeni shperhapet ne gjakun qe gjendet ne kapilaret qe rrethojne hojëzat.

Molekulat e oksigjenit kalojne ne menyre efikase me ane te difuzionit te thjeshte nga hojëzat, ku janë me te perqendruara, ne gjakun e kapilarëve mushkerore, ku molekulat e oksigjenit janë me pak te perqendruara. Ne te njejten kohe, molekulat e dioksidit te karbonit kalojne nga gjaku, ku janë me te perqendruara, ne hojëza, ku dioksidi i karbonit është me pak i perqendruar.

Çdo gaz shperhapet (depërton) nepermjet shtreses (se vetme) te qelizave qe veshin hojëzat dhe shtreses (se vetme) te qelizave qe veshin kapilaret.

Frymëmarrja qelizore, ka te beje, praktikisht, me perdorimin e vazhdueshem te oksigjenit dhe prodhimin e dioksidit te karbonit.

Ajri (i thithur) atmosferik permban rreth 20% oksigjen, por ajri i nxjerre (nga hojezat) permban  vetëm 14% oksigjen.

Perqendrimi i oksigjenit ne qeliza është me i ulet se ne kapilaret qe futen neper inde, dhe perqendrimi i dioksidit te karbonit është me i larte ne qeliza sesa ne kapilarë.

Ndersa gjaku qerkullon neper kapilaret e një indi si truri apo muskuli, oksigjeni kalon me ane te shperhapjes se thjeshte nga gjaku ne qeliza, dhe dioksidi i karbonit kalon nga qelizat ne gjakun e kapilarëve.

Faktori qe percakton drejtimin dhe shkallen e shperhapjes (difuzionit) është presioni (apo tensioni) i një gazi te caktuar. Sipas ligjit te Daltonit mbi presionet e pjesshme, ne një perzierje gazesh, presioni total i perzierjes se gazeve është i barabarte me shumen e presioneve individuale te gazeve (te marra veç e veç). Pra, çdo gaz ushtron, pavaresisht gazeve të tjera të pranishme,  një presion te pjesshem – te njejtin presion qe do te ushtronte nese do te ishte i vetëm.

Ne nivelin e detit, presioni barometrik (presioni i atmosferës së Tokës) zakonisht mbeshtet një kollonë mërkuri, 760 mm te lartë. Duke qene se oksigjeni perben vetëm 21% te ajrit amosferes, presioni qe ai ushtron është 0.21*760=160mm Hg. Keshtu, presioni i pjesshem i oksigjenit atmosferik është 160 mm Hg (mërkur) – P o2. Ndersa presioni i pjesshem i dioksidit te karbonit është 0.3 mm Hg – Pco2.

Sasia e oksigjenit dhe dioksidit te karbonit qe shperhapet (depërton) nëpermjet membranes  se hojezave varet nga (1) diferenca e presioneve te pjesshme ne dy anet e membranes dhe (2) nga siperfaqja e membranes ku kryhet shkembimi. Gazi shperhapet me shpejte nese rritet diferenca e presionit ose siperfaqja e membranes.

 

Shkëmbimi i gazeve ndodh (edhe) ne inde

Presioni i pjesshem i oksigjenit ne gjakun arterioz është rreth 100 mm Hg. PO2 ne inde është edhe me i vogel, duke u luhatur nga 0 deri ne 40 mm Hg. Si pasoje oksigjeni shperhapet (kalon) nga kapilarët ne indet perreth.

Gjithsesi, jo i gjithe oksigjeni largohet nga gjaku (duke kaluar ne inde). Gjaku kalon neper kalipare shumë shpejt dhe keshtu nuk mund te arrihet (totalisht) ekuilibri midis perqendrimit ne qeliza apo inde dhe atij ne gjak.

Si pasoje, presioni i pjesshem i oksigjenit ne gjakun venoz qe drejtohet për ne zemer dhe me pas ne mushkëri është rreth 40 mm Hg. Keshtu, ajri i nxjerre nga mushkëritë ka humbur vetëm një pjese te oksigjenit te vet – një gje e mire për ata qe kanë nevoje për frymemarrjen gojë më gojë.

—–
© Rinstinkt blog