Mbi sekretimin e vrerit

Sekretimi i vrerit dhe rezervimi i tij në fshikëzën e tëmthit

Hepatocitët – qelizat e mëlçisë – sekretojnë vazhdimisht lëng tëmthi. Prodhimi dhe sekretimi i tij nëpër kanalet e Heringut vartet nga nevojat e organizmit.

Përbërësit e lëngut të tëmthit janë: kriprat biliare, kolesteroli, fosfolipide, pigmente, jone dhe ujë. Lëngu i tëmthit rrjedh nëpër rrugët e tij të transportit ndër parenkimën hepatike dhe falë dukteve përfundon në fshikëzën (qeskën) e vrerit, ku rezervohet. Fshikëza e vrerit është e vendosur në pjesën e poshtëme të organit të mëlçisë.

fshikeza e temthit dhe duodenumiFshika e vrerit përveçse funksion rezervues ka edhe një funksion absorbues, duke thithur një pjesë të mirë të ujit dhe joneve dhe duke përqëndruar kripërat tëmthore.

Kur kimusi mbërrin në zorrën e hollë, sekretohet CCK, pra kolecistokinina. CCK kryen mbi sistemin tëmthor dy veprime të ndryshme por të koordinuara. Stimulon tkurrjen e fshikës së tëmthit dhe relaksimin e muskulaturës së sfinkterit të Oddit, duke shkaktuar rrjedhjen e vrerit të rezervuar në fshikë nga kjo drejtë lumenit të duodenumit (pjesa e parë e zorrës së hollë). Në zorrën e hollë kriprat tëmthore emulsifikojnë dhe tresin lipidet e marra me anë të dietës, në mënyrë që të lehtësojnë aktivitetin enzimatik mbi to.

Kur tretja dhe thithja e lipideve përfundon, kriprat tëmthore riqarkullojnë, pra rikthehen drejtë mëlçisë, nëpërmjet qarkullimit enterohepatik (venës portë). Pra kriprat e vrerit të tëmthit thithen nga zorra e hollë, kalojnë në qarkullimin portal, shkojnë drejtë mëlçisë, dhe ri-kapen nga hepatocitët.

Riqarkullimi i kriprave të tëmthit nëpërmjet qarkullimit enterohepatik, ul kërkesën për sintetizim të kriprave të reja nga ana e hepatocitëve. Kështu mëlçia zëvendëson vetëm një përqindje të vogël të kriprave të lëngut të tëmthit, atë që është ekskretuar me anë të fekaleve.

-

Rinstinkt 2013

Sekretimi dhe funksioni i surfaktantit në reduktimin e tensionit sipërfaqësor në hojëza

Sekretimi dhe funksioni i surfaktantit në reduktimin e tensionit sipërfaqësor në hojëza

Sekreteimi i surfaktantit nga pneumocitët e tipit të dytë.

Sekreteimi i surfaktantit nga pneumocitët e tipit të dytë.

Surfaktanti është një substancë e prodhuar nga disa qeliza të veçanta epiteliale të mushkërive (pneumocitët e llojit të dytë). Substanca derdhet në lëngun që lag hojëzat.

Surfaktanti, është një substancë tensioaktive, që do të thotë që redukton tensionin sipërfaqësor në hojëza. Në mushkëritë normale surfaktanti luan një rol të jashtëzakonshëm me qenë se parandalon kolapsimin e vet hojëzave.

Ekzistojnë disa gjendje në të cilat ndodh një hiposekretim i surfaktantit, si për shembull, në sindromën e vështirësisë respiratore, që shpesh prek të porsalindurit.
Si pasojë tensioni i lëngut të hojzave rritet si pasojë e mungesësë së surfaktantit që nëse është i pranishëm në sasi normale zvogëlon pikërsiht tensionin sipërfaqësor i cili tenton të ngushtojë zgavrën alveolare. Kështu tek këta të porsalindur ekziston një tendencë më e madhe e mushkërive për të kolapsuar.

Shumë nga këta të porsalindur vdesin nga mbytja, ndërsa ateletasia pak ng apak përfshin zona të mushkërisë gjithnjë e më të mëdha.

Rinstinkt, 2013

—————————————————————————————————

Hernia e diskut intervertebral

Hernia e diskut intervertebral (Hernia diskale)

Disqet intervertebralë janë të përbërë nga një zonë qëndrore prej kolagjeni dhe proteoglikanësh të hidratuar, e ashtuquajtura nucleus pulposus, e cila nga ana e saj është e rrethuar nga fletëza bashkëqëndrore të përbëra nga fibra kolagjeni që përbëjnë anulus fibrosus.

Nucleus pulposus është i hidratuar dhe vepron si “thithës shocku”, duke u shtypur në prani të peshës dhe duke u relaksuar kur kjo largohet.

hernia e dikut intervertebror - hernia diskale, nucleus pulposus, anulus fibrosus

Anatomia patologjike e Hernies Diskale (© Netter)

Me kalimin e kohës mund të ndodh që anulus fibrosus të dëmtohet, nga ciklet e vazhdueshme të kompresionit dhe relaksimit, gjë që lejon daljen, pra hernien, e nucleus pulposus xhelatinoz.

Ky proces zakonisht ndodh kur individ plaket ngase bërthama xhelatinoze e disqeve ndërvertebrorë dehidratohet dhe transferon më shumë forcë drejt anulus fibrosus-it. Pikërisht ky stress i shtuar shkakton hollimin progresiv dhe mëpastaj dëmtimin e anulusit.

Shumica e hernieve diskale ndodhin në drejtimin posterolateral ngase pas disqeve ndërvertebrorë, pra pas trupit të vertebrave kalon në mënyrë gjatësore ligmenti gjatësor i pasëm (posterior longitudinal ligament) i cili në nëjfarë mënyrë përforcon rolin e anulus fibrosus.

Herniet diskale ndodhin më së shumti në pjesën çervikale të shtyllës kurrizore, veçanërisht në nivelet C5-C6 dhe C6-C7, që shkaktojnë dhimbje në shpatull dhe gjymtyrën e sipërme. Po ashtu janë të shpeshta edhe herniet diskale që prekin nivelet L4-L5 dhe L5-S1 të shtyllës kurrizore lumbare.
Duhet të saktësoj se herniet diskale të pjesës lumbare të shtyllës kurrizore janë, në terma absolutë, më të shpeshtat dhe rezultojnë në dhimbje të artikulacionit sakroiliak, të pjesës së pasme të kofshës dhe të këmbës.

Rinstinkt, 2013

——————————————————————-

Si përcaktohet seksi i individit

Përcaktimi i seksit

ADN-ja, pra materiali gjanetik, i pranishëm në të gjitha qelizat – me funksion atë të drejtimit të zhvillimit harmonik të organizmit – tek njeriu është i ndarë në 46 pjesë, të quajtur kromomozome, të cilët janë të dukshëm veçanërisht gjatë ndarjes qelizore.

Në çdonjë qelizë këto 46 kromozome janë të ndarë në çifte: 22 çifte janë të pranishëm në qelizat e të dyja sekseve, femër dhe mashkull (kromozomet autosomike), ndërsaa dy kromozomet e fundit, të cilët mund të jenë të njëjtë apo të ndryshëm, paraqiten në kombinime të ndryshme tek mashkulli dhe tek femra (kromozomet seksuale, të shënuar me X dh Y).

Të gjitha qelizat e organizmit të femrës kanë 2 kromozome X, ndërsa qelizat e trupit të një mashkulli kanë një kromozom seksual X dhe një Y.

zhvillimi i organeve gjenitale te jashtme

Evoluimi embrional i organeve gjenitale të jashtme, tek femra (në të djathtë) dhe mashkulli (në të majtë)

Kjo diferencë në materialin gjenetik prodhon si korolar të vetin gjithë ndryshimet e tjera që dallojnë mashkullin nga femra.

Diferenca lidhet, padyshim, me procesin riprodhues: çdonjë individ lind nga shkrirja e një qelize seksuale femërore (veza) me një qelizë seksuale mashkullore (spermatozoidi). Kujtoj se qelizat seksuale përmbajnë vetëm gjysmën e setit kromozomik normal. Pra qeliza seksuale femërore, veza, përmban në bërthamën e saj 22 kromozome autosomike dhe një kromozom seksual X. Ndërsa qeliza seksuale mashkullore (spermatozoidi) përmban 22 kromozome autosomike dhe një kromozom X ose Y.

Nëse qeliza vezë fekondohet nga një spermatozoid me kromozom seksual X do të prodhohet një zigotë e mëpastaj një individ i seksit femër. Në të kundërt, nëse spermatozoidi që fekondon qelizën vezë përmban kromozomin seksual Y individi do të jetë i seksit mashkull.

Ky është, në linja të trasha, kuadri gjenetik nga i cili merr origjinën seksi një individi.

Gjenet që gjenden në “trupin” e kromozomeve seksualë X dhe Y, drejtojnë zhvillimin e aparatit seksual dhe të karakteristikave seksuale dytësore.

Duke filluar nga gungëza gjenitale e papërdalluar (pa diferencuar) që është e pranishme në embrionët 4-7 javësh, brenda javës së 12-të të shtatzanisë zhvillohen karakteristikat që dallojnë aparatin gjenital mashkullor nga ai femëror.

kriptoorkidit bilateral

1-unaza inguinale sipërfaqësore 2-epididimi 3-testikuli 4-tunica vaginale 5-pjesë e veshjes së ardhshme të testikulit 6- skrotumi 7-penisi 8- linea alba 9- fshikëza e urinës 10-peritoneumi parietal

Gjithsesi, duhet thënë se, ka shumë probleme që mund të lindin gjatë kësaj faze zë zhvillimit.
më i shpeshti është kriptorkidia, pra “mos-zbritja e testikulit”; në fakt gjatë zhvillimit embrional, tek mashkulli, testikujt zhvillohen të gjandur në zgavrën endoabdominale, tamën si vezoret e femrës. Dalngadalë, gjatë zhvillimit, testikujt spostohen,apo më mirë të them, zbresin, derisa në momentin e lindjes gjenden të pozicionuar në trastën skrotale.

Gjithsesi, ndonjëherë, kjo zbritje e testikulit/testikujve nuk kompletohet dhe në momentin e lindjes mund të gjende akoma në zgavrën abdominale.

Jo gjithnjë nevojitet ndërhyrja kirurgjikale ngase zbritja e testikujve mund të përfundojë plotësisht gjatë vitit të parë të jetës, apo në raste të rralla edhe gjatë adoleshencës.

-

Rinstinkt 2013

—————————————————————-

Palca shpinore

Palca shpinore (kurrizore)

palca kurrizore grayPalca kurrizore (shpinore) është e përbërë nga tipe të ndryshëm neuronesh, që vijnë apo shkojnë drejt trurit. Neuronet qëndrojnë në kanalin kurrizor, që është kaviteti që përshkon në mënyrë gjatësore gjithnjë kolonën e krijuar nga vertebrat.

Palca shpinore (kurrizore) është e gjatë rreth 45 cm,ka një formë cilindrike dhe një strukturë të shtresëzuar të ngjashme me atë cerebrale.

Palca shpinore kryen funksione transmetimi të të dhënave nervore nga dhe drejt trurit; për më tepër përmban qëndra të rëndësishme rregullatore të sistemit nervoz autonom.

Së fundi, duhet përmendur edhe se, palca shpinore është struktura në të cilën përpunohen përgjigjet nervore “reflekse”.

Meduza dhe Caput Medusae

Caput Medusae

Meduza - Arnold Böcklin (rreth 1878)

Meduza – Arnold Böcklin (rreth 1878)

Mitologjinë e Meduzës e njohin pothuaj të gjithë. Një femër aq e bukur dhe krenare saqë pati guximin të krahasohej me bukurinë e Athinës. Për të ndëshkuar vanitetin e Meduzës, perëndesha e Olimpit, bija e Zeusit, Athina, e ndëshkoi duke ia transformuar flokët e bukur në gjarpërinj (nepërka) helmues; ndërsa shikimin e Meduzës e transformoi në një armë vdekjeprurëse – kushdo që do të gxonte ta shihte në sy do të gurëzohej menjëherë, duke u kthyer në një statujë të pajetë.

Gjithsesi mua më intereson më shumë koka e Meduzës si simbol dhe shenjë semeiotike. Caput Medusae, është një emërtim gjerësisht i njour për  mjekët, studentët e mjekësisë, biles edhe për infermierët që shërbejnë nëpër reparte të Semejotikës, Mjekësisë interne etj.

Caput medusae vihet re tek subjektet me hipertension portal (gradient mbi 12 mmHg), pra të venës portë – vena që shpie gjakun venoz nga zorrët drejtë mëlçisë. (Një ndër shkaqet e hipertensionit portal është cirroza e mëlçisë.)

Pei-Ming Yang, M.D., Ph.D., and Ding-Shinn Chen, M.D. - N Engl J Med 2005; 353:e 19November 24, 2005 DOI: 10.1056/NEJMicm050651

N Engl J Med 2005

Caput medusae nuk është gjë tjetër veçse manifestimi sipërfaqësor i një cirkuiti kolateral të përbërë nga venat peri-ombelikale (pra rreth kërthizore).
Këto vena, si pasojë e hipertensionit portal, zgjerohen dhe krijojnë një qarkullim alternativ të gjakut; gjaku pra për të mbërritur në mëlçi shfrytëzon një rrugë tjetër, atë të venave sipërfaqësore peri-ombleikale. Venat mund të bëhen dredha-dredha, varikoze, sikundër gjarpërinjtë e kokës së Meduzës legjendare.

-

  • Meduza - Arnold Böcklin (rreth 1878)
  • Caput MedusaePei-Ming Yang, M.D., Ph.D., and Ding-Shinn Chen, M.D. - N Engl J Med 2005; 353:e 19November 24, 2005 DOI: 10.1056/NEJMicm050651

-

Rinstinkt 2013

————————————————————————————–

Transplanti i kokës

Sergio Canavero, neurokirurg me famë botërore, është gati për transplantin e parë të kokës.

Sergio Canavero është një doktor me famë ndërkombëtare. Në vtin 2008 arriti të zgjonte nga gjendja vegjetative  prej dy vitesh një njëzetëvjeçare. Sot prezanton një ekskluzivë botërore, transpalantin e kokës, që me siguri do të ndez një debat të ri etik.

The impossible of today will become the possible of tomorrow

-Tsiolkovsky AT (1857-1935; Father of Astronautics)-

Teknikisht transplanti i kokës është i mundur

gray headËshtë një projekt që hap skenarë të denjë për një roman apokaliptik fantamjekësor. Transplanti i kokës tek njeriu është teknikisht i mundur. Dhe pas pak vitesh mund të kthehet në realitet – kështu deklaron doktor Sergio Canavero, neurokirugr në Torino, i cili i është imponuar komunitetit shkencor që prej 2008, kur “rizgjoi” me anë të “elektrostimulimit” një njëzetëvjeçare në gjendje vegjetative permanente nga 2006. Një sukses unik në botë që i mundësoi klasifikimin e pacientit nga gjendje vegjetative permanente në gjendje minimalisht të ndërgjegjshme.

Sfida  e re e transplantit të kokës

Projekti HEAVEN/GEMINI (Head Anastomosis Venture with Cord Fusion), ose  ndryshe mundësia për të shkrirë dy trakte të ndryshme të palëcs kurrizore, atë të një trupi (donator) me palcën kurrizore të trupit marrës (pra që ka trurin). Një transplant koke, ose trupi, varet se si e shikon çështjen…

Sipas Surgical Neurology International, revista onlajnë që ka botuar punën e Canaveros, projekti “hap një fushë komplet të re për mjekësinë bashkëkohore”.

Vështirësi të kapërcyera

palca kurrizore gray“Vështirësitë teknike janë kaluar falë përdorimi të inxhenierisë qelizore”, thotë Canavaro dhe shpjegon se si mund të realizohet kjo lloj ndërhyrje dhe se si rindërtohet integriteti apo vazhdimësia e palcës kurrizore të të dy “subjekteve”. Rivendosja e integritetit të palcës kurrizore, dhe më mikroskopisht rivendosja e integritetit të fibrës nerovre të prerë, është edhe pika kyçe e ndërhyrjes. Kjo tanimë është plotësisht e realizueshme, së pari falë mundësisë për të kryer një prerje jashtëzakonisht pak traumatike, minimale,  mjaftë të hollë. Një prerje e tillë nuk përket me dëmtimin traumatik që pësojnë paraplegjikët dhe tetraplegjikët, në të cilët dëmi në palcën kurrizore është më i përhapur, më kompleks dhe me dëmtime më të thella. Së dyti një ndihmë në rivendosjen e integritetit të fibrave nervore vjen nga shkrirja e zgjatimeve nervore duke shfrytëzuar substanca që janë në gjendje, pra, të rindërtojnë integritetin e fibrave në fjalë.

Ndërhyrja realizohet në hipotermi të thellë (15 gradë celsius) për të ruajtur sistemin nervor (trurin).

Kandidatët e mundshëm për transplantin e kokës

Marrësi mund të jetë një pacient që ka një sëmundje të rëndë  degjenerative neuromuskulore. Por edhe një tetraplegjik mund të kandidojë. Donatori (i trupit) në të kundërt do të jetë një person që, për fat të keq, ka humbur jetën për shkak të një traume të mirëfilltë të kokës, pra pa dëmtime të pjesëve apo organeve të tjera të trupit. Po ashtu një donator do të ishte një individ që ka humbur jetën për shkak të një iktusi fatal.

Debati etik mbi këtë lloj transplanti

Mbi bazën e argumentimeve takniko-shkencore transplanti i kokës duket se në një të ardhme jo shumë të largët mund të realizohet me sukses.
Por nuk duhen lënë mënjanë pështjellimet etike. Projekti HEAVEN hedh baza të reja për zgjatjen e jetës. “Shoqëria duhet të fillojë të mendojë mbi një mënyrë për disiplinuar këtë procedurë” – thotë Canavero, “përpara se kjo ndërhyrje revolucionare, e projektuar për të ndihmuar shumë të sëmurë që vuajnë, të bie në duart e ndonjë kirurgu pa shumë skrupuj”.

-

Artikulli mbi projektin:

  • Canavero S. HEAVEN: The head anastomosis venture Project outline for the first human head transplantation with spinal linkage (GEMINI). Surg Neurol Int 2013;4, Suppl S1:335-42

-

Rinstinkt, Qershor 2013 – (Përshtatje nga: Oggi.it)

——————————————————————————-

Si është e mundur që pinguinët nuk fluturojnë më?

Si është e mundur që pinguinët nuk fluturojnë më?

Përse disa zogj detarë, ndër ta më i famshmi pinguini, kanë humbur aftësinë për të fluturuar?

Përgjigjja vjen nga një grup kërkuesish  të Universitetit të Manitoba-s, në Kanada, në një artikull shkencor të botuar në PNAS.

Arsyeje qëndron në nevojat e ndryshme që duhen plotësuar për t’u spostuar me efiçiencë në ajër dhe në ujë.

pinguiniNga pikëshikimi evolucionar nuk është dhe aq e thjeshtë të spjegosh se përse pinguinët kanë humbur aftësinë për të fluturuar.  Kjo sepse fluturimi u jep mjaft avantazhe atyre që e zotërojnë, duke zvogëluar ndjeshëm vdekshmërinë nga sulmet e predatorëve.

Pa folur për faktin se, për pinguinët fluturimi do të ishte një mënyrë e mirë për t’u spostuar nga vendi apo zona e riprodhimit në vendin, zonën e ushqyerjes, duke kursyer më shumë energji.

Kyle H. Elliott & co. kanë verifikuar një hipotezë biomekanike, sipas së cilës, këta zogj detarë e kanë humubr aftësinë për të fluturuar për pasojë të një kompromisi për të optimizuar lokomocionin me  shtyrje (propulsion) të krahëve në ambientet e ndryshme në të cilat lëvizin, pra në ajër dhe në ujë.

Pra, ndërsa krahët, nga njëra anë, bëheshin gjithnjë e më të përshtatshme për të notuar – kjo në terma kohëzgjatjeje evolutive – nga ana tjetër efektshmëria e tyre për të fluturuar zvogëlohej.

Rinstinkt, 2013

————————————————————————

Indi muskulor (2): Ndërtimi i muskujve, miofibrilat dhe tkurrja muskulore

Ndërtimi i muskujve; miofibrilat dhe tkurrja muskulore

Ndërtimi i miofibrilave

Miofibrilat janë të përbëra nga proteinat tkurrëse, që shtrihen nga një skaj në skajin tjetër të qelizës muskulore. Çdo miofibrilë ndahet  në segmente  – sarkomerët – nga ndarje të errëta – linjat Z apo telofragma. Linjat Z të miofibrilave fqinje janë  paralele me njëra-tjetrën dhe organizmi i tyre i rregullt i jep muskulit skeletik, vijëzimin karakteristik që mund të vëzhgohet me mikroskopi optike dhe elektronike.

Filamentet proteinike - aktina dh emiozina

Filamentet proteinike – aktina dh emiozina

Sarkomerët janë të përbërë nga filamente proteinike të holla dhe të trasha. Filamentet proteinike të trasha përbëhen nga miozina dhe disa proteina shtesë, si proteina M dhe proteina C. Filamentët e hollë janë të përbërë nga aktina, edhe kjo një proteinë. Molekula e aktinës është e përbër nga dy vargje G aktine të polimerizuara, që rrotullohen njëra me tjetrën për të formuar një varg helikoidal. Në miofibrila janë gjetur edhe proteina të tjera rregullatore si troponina, tropomiozina dhe me rol mekanik si distrofina (Distrofia muskulore).

Miofibrilat janë të rrethuara nga sarkoplazma. Sarkoplazma është e përbërë nga kanale të rrjetit sakroplazmatik të lëmuar të quajtur sarkotubuj. Përveç sarkotubujve miofibrilat rrethohen edhe nga një tjetër sistem tubujsh të quajtur tubuj T. Tubujt T formohen nga thellimi i zgjatimeve të sarkolemës nëpër miofibrila. Në brendësi të miofibrilave, përkrah çdo tubuli T qëndrojnë dy cisterna të formuara nga zgjerime të sarkotubujve. Cisternat së bashku me tubulin T formojnë një triadë.

Tkurrja muskulore

Muskujt shërbejnë për tkurrje. Tkurrja muskulore është një proces komplek që kërkon energji. Kur stimulohet një fibër muskulore,  gjatësia e fibrës muskulore në fjalë zvogëlohet për shkak të rrëshkitjes sëë filamenteve të aktinës dhe miozinës. Kështu, sarkomerët reduktohen dhe fibrat muskulore tkurren.

Stimulimi i fibrave muskulore i detyrohet një sinjali elektrik që vjen përmes fibrave nervore nga sistemi nervor qëndror dhe përcillet në brendësi që qelizave muskulore përmes tubujve T, të cilët, siç thamë, futen në brendësi të qelizave.

Si pasojë e mbërritjes së impulsit nervor, nga rrjeti sarkoplazmatik lëshohen jone kalcium Ca++, të cilët shpërhapen në sarkoplazmë, pra në citoplazmën e fibrës muskulore. Mëpastaj, jonet kalcium Ca++ lidhen me troponinën  duke shkaktuar lëvizjen e tropomiozinës dhe lejuar bashkëveprimin e miozinës me aktinën. Si pasojë ndodh rrëshkitja e filamenteve mbi njëri-tjetrin duke prodhuar tkurrjen muskulore.

Nga ana tjetër relaksimi i fibrave muskulore shfaqet vetvetiu kur sinjali elektrik mbaron, dhe rrjeti sarkoplazmatik fillon e fikson jonet kalcium Ca++ të gjendura në sarkoplazmë. Njëkohësish troponina lëshon jonet kalcium që kishte lidhur më parë, duke shkaktuar përfundimin e ndërveprimit mes filamenteve të aktinës dhe miozinës.

Energjia muskulore

Energjia e nevojshme për tkurrjen muskulore vjen nga hidroliza e ATP-së. ATP-ja ndahet në ADP dhe fosfat inorganik.

ATP-ja prodhohet në disa mënyra. Së pari ADP-ja mund të marrë një grup fosfat nga kreatinfosfati duke prodhuar ATP dhe kreatinë. ATP-ja prodhohet edhe nga glikoliza aerobike dhe anaerobike. Kjo e fundit është edhe mënyra më e rëndësishme e prodhimit të energjisë, pra ATP-së, tek muskuli.

[Lexo dhe: Indi muskulor (1): Llojet e muskujve, llojet e fibrave muskulore]

 

© mbi tekstin, Rinstinkt 2013

———————————————————————————–

Indi muskulor (1): Llojet e muskujve, llojet e fibrave muskulore

Muskujt; llojet e muskujve, llojet e fibrave muskulore

Muskujt kanë funksionin që të tkurren dhe të lëshohen (relaksohen). Rezultati i këtyre veprimeve është lëvizja.

Gjenden tre lloje muskujsh:

  • Muskuj të vijëzuar apo skeletikë
  • Muskuj të lëmuar
  • Muskul kardiak (i zemrës)

Muskujt skeletikë janë të fiksuar në kocka. Muskujt e vijëzuar (skeletikë) prodhojnë lëvizje dhe janë nën kontroll të vullnetshëm. Muskujt e vijëzuar (skeletikë) përbëjnë rreth 36% të masës trupore të femrës dhe 42% të masës trupore të mashkullit.

Muskujt e lëmuar (e përbrendshëm) gjenden në muret e organeve të brendshme. Për shembull: në traktin tretës, në muret e enëve të gjakut, më murin e mitrës tek femra etj.

Muskuli i zemrës formon zemrën. Miokardi (grupe të specializuara qelizash të tij) ka aftësinë e jashtëzakonshme që të tkurret e lëshohet në mënyrë të vetvetishme, edhe nëse hiqet nga trupi dhe vendoset në një ambient adeguat.

Muskujt e përbrendshëm dhe ai kardiak nuk janë nën kontroll të vullnetshëm.

Muskujt e lëmuar tkurren më ngadalë se muskujt e vijëzuar, por tkurrja (kontraktimi) i tyre zgjat më shumë. Muskulatura e lëmuar është përgjegjëse për lëvizjet peristaltike të traktit tretës. Po ashtu është përgjegjës për për lëvizjet e mitrës dhe të tubave të saj. Edhe kurrja e mureve të enëve të gjakut që rregullojnë fluksin e gjakut rregullohet nga muskulatura e lëmuar.

Në ndryshim nga muskuli i vijëzuar, muskuli i lëmuar përbëhet nga qeliza njëbërthamëshe. Këto qeliza përmbajnë disa fibrila të cilat kanë një orientim të çrregullt hapsinor, pra nuk janë të organizuara sipas një modeli, sikundër tek muskuli skeletik. Kështu, nuk mund të identifikohen vijzime transversale. Gjithsesi, muskuli i lëmuar përmban proteina tkurrëse si ato të muskulit të vijëzuar; aktinë dhe miozinë. Po ashtu, për t’u tkurrur kërkon ATP.

Ndërtimi i një fibre muskulore

Ndërtimi i një fibre muskulore

Të gjithë muskujt skeletikë janë të rrethuar nga një membranë lidhore fibroze – epimizi. Epimizi lëshon shtresa indi lidhor në brendësi të muskulit, të quajtura perimiz. Perimizi “degëzohet” vazhdimisht duke rrethuar njëra pas tjetrës, tufa fibrash muskulore gjithnjë e më të vogla derisa rrethon çdo fibër muskulore veças. Kjo është e veshur nga një shtresë kolagjeni e quajtur endomiz.

Fibra muskulore është elementi bazë funksional i muskulit. Fibra muskulore është e përbërë nga qeliza muskulore apo miociti. Miocitët janë qeliza cilindrike, që ndonjëherë arrijnë gjatësinë e vet muskulit, dhe që përmbajnë disa bërthama të shpërndara në periferinë e qelizës. Çdo fibër muskulore ka në brendësi të vet nënnjësi cilindrike të quajtira miofibrila.

Ka dy lloje miofibrilash – të kuqe dhe të bardha. Fibrat e kuqe janë më të pasura me mioglobinë dhe përmbajnë më shumë glikogjen, mitokondri dhe enzima oksidativë, krahasuar me fibrat e bardha. Tkurrja e fibrave të kuqe është e ngadaltë por e zgjatur në kohë.

Fibrat e bardha kanë më pak mioglobinë, glikogjen dhe mitokondri; tkurrja e tyre është e shpejtë por më pak e zgjatur në kohë.

[Lexo dhe: Indi muskulor është specializuar për tkurrje]

© mbi tekstin, Rinstinkt 2013

———————————————————————————

Mëlçia; fiziologjia e mëlçisë

Mëlçia; fiziologjia e mëlçisë

Mëlçia luan një rol thelbësor në metabolizimin e  shumë substancave; kryen, gjithashtu, funksione të rëndësishme biosintetike.

Pamje nga para dhe nga pas e mëlçisë

Pamje nga para dhe nga pas e mëlçisë

Në realizimin e këtyre funksioneve mëlçia favorizohet nga vendndodhja anatomike. Mëlçia është organi i parë që merr nëpërmjet qarkullimit portal, gjakun e pasuruar me elementë ushqyes – kryesisht amoniacide, monosakaride dhe acide lyrorë me varg të shkurtër ose të mesëm. Këto lëndë janë thithur nga tubi tretës dhe transportohen pikërisht drejt mëlçisë nëpërmjet venës portë.

Në mëlçi elementët ushqyes kapen nga hepatocitet dhe mund të metabolizohen, të akumulohen apo të rishpërndahen drejt pjesëve të tjera të trupit – sipas nevojave të organizmit.

Mëlçia ka një qarkullim të brendshëm gjaku karakteristik, kur gjaku venoz i ardhur, siç thamë,nga vena portë, përzihet me gjakun e pasur me oksigjen që transportohet nga arteria hepatike. Gjaku venoz dhe ai arterioz konvergojnë tek njëri-tjetri në shtratin e kapilarëve hepatikë të mëlçisë, ose siç quhen ndryshe sinusoidët.

Tradicionalisht parankima hepatike (e mëlçisë) përshkruhet sikur është e përbërë nga një tërësi njësish poliedrike me seksion ekzagonal, të quajtura lobtha.

Në qendër të çdo lobthi gjendet vena hepatike terminale, ndërsa në periferi të ekzagonit gjendet triadat portale, çdonjëra e përbërë nga vena portale terminale, dhe një ose më shumë komplekse të përbëra nga dukti i vrerit (i tëmblit) dhe arteria hepatike terminale.

Nga sistemi vaskular periferik i lobthit lindin sinusoidet, që duke kaluar përmes hepatocitëve mbërrijnë (derdhen) në venën qëndërlobthore.

Detyra (fisiologjike evolutive) kryesore e mëlçisë është ajo e të furnizuarit të organeve të tjera të turpit në çdo moment me materialin energjitik optimal.

Aftësia e mëlçisë për të akumuluar lëndë ushyese dhe për të moduluar biodisponibilitetin sistemik të tyre rregullohet nga shumë faktorë lokalë dhe nga kërkesat energjitike të organeve të tjera trupore.

Funksioni metabolik hepatik i nënshtrohet një kontrolli të imët kryesisht endokrin (hormonet pankreatike, të mbiveshkores dhe të tiroides).

Mëlçia, duktet intrahepatike, fshikëza e vrerit (tëmblit), stomaku, fillimi i duodenumit dhe pankreasi

Mëlçia, duktet intrahepatike, fshikëza e vrerit (tëmblit), stomaku, fillimi i duodenumit dhe pankreasi

Mëlçia kryen një rol fiziologjik metabolik të rëndësishëm në detoksifikimin dhe ekskretimin e xenobiotikëve, që mund të mbërrijnë në mëlçi nëpërmjet venës portë apo arteries hepatike. Quhen xenobiotikë ato substanca kimike të huaja për organizmin njerëzor dhe për historinë e tij evolutive (si ilaçet, pesticidet, ngjyruesit dhe konservuesit).

Mëlçia siguron sintezën e shumë proteinave plazmatike, dhe nëpërmejt prodhimit të vrerit, lëngut të fshikëzës së tëmblit, ekskretimin e shumë substancave si pigmentet biliare, kolesteroli, ilaçet apo xenobiotikë të tjerë.

Mëlçia, së fundi, luan edhe një funksion endorkin dhe gjatë jetës fetale edhe rol gjakpërftues (hemopoietik).

Rinstinkt 2013

————————————————————————————

Biopsia

Biopsia

Çfarë është biopsia?

Biopsia konsiston në prelevimin kirurgjik të një fragmenti indi nga trupi i gjallë.

Në varësi të llojit të indit ku duhet marrë fragmenti, biopsia mund të realizohet me anë të një bisturi, të një pince kirurgjike apo një shiringe.

Fragmenti trajtohet me teknika histologjike e pastaj analizohet nën mikroskop.

Edhe marrja e gjakut për analiza laboratori mund të konsiderohet një lloj biopsie.

Kur përdoret biopsia?

Biopsia përdoret në diagnozën paraprake dhe preoperatore të tumoreve, por edhe për të konfirmuar apo përjashtuar një dyshim të caktuar, apo për të përcaktuar nëse një organ i caktuar është prekur nga një infeksion bakteror apo tumoral, duke përjashtuar apo konfirmuar praninë e mikroorganizmave apo formacioneve tumorale. Biopsia përdoret gjithashtu për të qartësuar gjendjen në të cilën ndodhet endometri i mitrës së një femre në rast steriliteti, apo në raste të tjera për të bërë diagnozë mbi cirozën e mëlçisë.

© Rinstinkt, Prill 2013

—————————————————————————————————————–

Andrea Vesalio – De humani corporis fabrica

Andrea Vesalio – De humani corporis fabrica

Ballina e veprës De humani corporis fabrica

Ballina e veprës De humani corporis fabrica

Ballina e veprës së Andrea Vesalio-s (De humani corporis fabrica), që tregon në mënyrë shumë të qartë risitë e sjella nga studiuesi në fushën e edukimit të studentëve. Përreth tavolinës së diseksionit përveç Vesalio-s (në të majtë) gjenden edhe asistentët më të vjetër dhe studentët që edhe pse qëndrojnë pak më larg ndjekin me vëmendje leksionin e anatomisë të profesorit të tyre.

Andrea Vesalio dha mësim në universitetin e Padova-s nga 1537 deri më 1544. Vesalio-ja vdiq në Zante në vitin 1554, në kthim nga një pelegrinazh në Tokën e Shenjtë që me sa duket e kreu për të “ndrequr” një vrasje (në thonjëza): Pasi merr lejen për të seksionuar trupin e një fisniku spanjoll – që vdes ndërsa ishte nën kurat e Vesalio-s – zbulon se zemra i rrihte akoma. Çohet përpara inkuizicionit nga të afërmit e të vdekurit, por shpëtohet nga Filipi II i Spanjës, mjek personal i të cilit ishte.

Ilustrim anatomik nga De humani corporis fabrica i Andrea Vesalio-s. Profili i djathtë dhe pamje ballore e aparatit muskulor mashkullor.

Ilustrim anatomik nga De humani corporis fabrica i Andrea Vesalio-s. Profili i djathtë dhe pamje ballore e aparatit muskulor mashkullor.

Rinstinkt, Prill 2013

—————————————————————————————————————

Agopunktura

Agopunktura

Ky vizatim është realizuar nga Trong Jin Tchou dhe tregon pikat ku kryhet agopunktura në krah. Vizatimi daton prej vitit 1031.

Agopunktura sipas Jin Tchou – 1031

Agopunktuara në Kinë mund të jetë zhvilluar vetëm duke patur një bazë të jashtëzakonshme njohurish mbi anatominë e trupit të njeriut.

Në fakt, mendohet se njihej në mënyrë perfekte vendosja e nervave kryesorë dhe terminacioneve të tyre.

Ky vizatim është realizuar nga Trong Jin Tchou dhe tregon pikat ku kryhet agopunktura në krah. Vizatimi daton prej vitit 1031.

Leonardo da Vinçi dhe vizatimet e tij

Leonardo da Vinci dhe ilustrimet anatomike

Vizatim i Leonardo da Vinçit, ku skematizohet një  fetus në brendësi të mitrës së hapur.

Vizatim i Leonardo da Vinçit, ku skematizohet një fetus në brendësi të mitrës së hapur.

Leonardo da Vinçi është dizenjuesi/vizatuesi i parë shkencor në histori. Studimet e tij, Leonadroja i transkriptonte në dizenjo, një pjesë e mirë e të cilave për shumë kohë nuk e panë dritën e diellit nga frika e një dënimi nga autoritetet kishtare të kohës.

Dizenjot e tij tregojnë se, me sa vëmendje e kujdes punonte. Studimet e tij “dal vero” tregojnë me saktësi raportet anatomike të organeve të ndryshme, të muskulaturës e të kockave. Në disa raste, falë vizatimeve “shtesë” mund të shihet dhe deduktohet edhe interpretimi që Leonardo da Vinci kishte për funksionimin e pjesëve të ndryshe të trupit apo organeve të tij.

————————————————————————————————————-

Barriera gjak-tru

Barriera gjak-tru

Një masë enësh gjaku përbëjnë barrierën gjak-tru (ang: blood-brain-barrier BBB), e cila ndohmon për të mbrojtur masën tonë cerebrale nga infeksione të ndryshme dhe agjentë kimikë, për shembull, disa ilaçe të cilat nuk e kalojnë dot.

Një masë enësh gjaku përbëjnë barrierën gjak-tru (ang: blood-brain-barrier BBB), e cila ndohmon për të mbrojtur masën tonë cerebrale nga infeksione të ndryshme dhe agjentë kimikë, psh disa ilaçe të cilat nuk e kalojnë dot.

Një masë enësh gjaku përbëjnë barrierën gjak-tru (ang: blood-brain-barrier BBB), e cila ndohmon për të mbrojtur masën tonë cerebrale nga infeksione të ndryshme dhe agjentë kimikë, psh disa ilaçe të cilat nuk e kalojnë dot. Fotografia e këtushme përfaqëson barrierën gjak-tru në zhvillime  sipër të embrionit të një peshku. Fotografia është realizuar nga Jennifer Peters dhe Michael Taylor të Spitalit Kërkimorë për Fëmijët St Jude në Memphis, Tennessee, dhe ka fituar çmimin e parë më garën e Nikon Small World.