Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Disa rezultare shkencore të kërkimit shkencor mbi kafshët:

  • Demonstrimi i materialit gjenetik – F. Griffith – Eksperimentim mbi minjtë
  • Vaksina kundër li-së – E.A. Jenner – Eksperimentim mbi gjedhët
  • Zbulimi i impulsit nervor – A.L Hodgkin dhe A. Huxley – Eksperimentim mbi kallamarët
  • Rregullimi i të rahurave të zemrës – O.Loewi – Eksperimentim mbi bretkosat
  • Kura e diabetit (insulina) – F:G:Banting – eksperimentim mbi qentë
  • Transfuzioni i gjakut – Mjekë të ndryshëm – Eksperimentim mbi qingjat
  • Studimi i trapienteve të organeve – A:Carrel – eksperimentim mbi lloje të ndryshme kafshësh
  • Vaksina kundër poliomielitit – A.B.Sabin – Eksperimentim mbi majmunat
  • Sieroterapia kundër-tërbimit – L. Pasteur – Eksperimentim mbi specie të ndryshme
  • Zbulimi i neuroneve pasqyrë (empatia) – G. Rizzolatti – Eksperimentimi mbi majmunët
  • Terapia HIV (me antiretroviralë) – Ekipi i R.C. Gallo – Eksperimentimi mbi majmunat

E të tjera, e të tjera…

——————————————————————————–

Mbi ndryshimet klimatike

Mbi ndryshimet klimatike

Ekziston një konsensus i përhapur mbi faktin se Toka është ngrohur me një ritëm gjithnjë e më të shpejtë këto 40 vitet e fundit, dhe se ngrohja  është më e shpejta që është verifikuar në 1000 vitet e fundit.

Nga viti 1960 temperatura sipërfaqësore botërore është rritur me 0,6oC; rritja nuk është uniforme në të gjithë globin; duke qenë maksimale në gjerësitë gjeografike mes 40o dhe 70o Veri.

Shkrirja e akullnajave është përshpejtuar, dhe në rajonet polare mbulesa e dëborës dhe trashësia e akullit janë reduktuar. Njëkohësisht, niveli i detit është rritur me 1-2 mm në vit për shkak të zgjerimit termik.

WHO estimated mortality (per million people) attributable to climate change by the year 2000 — (Jonathan A. Patz, Diarmid Campbell-Lendrum, Tracey Holloway and Jonathan A. Foley Nature 438, 310-317 (17 November 2005))

Rëndësia e ndryshimeve klimatike është theksuar edhe nga dhënia e Çmimit Nobel për Paqen në vitin 2007, që iu dha individëve dhe organizatave të interesuara mbi impaktin e ndryshimeve klimatike mbi shëndeti njerëzor.

Shkaqet e ndryshimeve klimatike botërore janë objek debati, edhe sote  kësaj dite, por aktiviteti njerëzor është një ndër përgjegjësit kryesorë, nëpërmjet rritjes së dioksidit të karbonit (CO2), metanit dhe ozonit, që janë agjentët kryesorë të efektit serë.

Këto gaze, së bashku me vaporin e ujit, nëpërmjet efektit serë, veprojnë si një mbulesë duke thithur energjinë që rrezatohet nga sipërfaqja e Tokë, që përndryshe do të shpërhapej në hapsirë.

Rritjet e fundit të dioksidit të karbonit dhe të ozonit të prodhuara nga djegia e hidrokarbureve në automobila dhe në centralet elektrike janë ngushtësisht të lidhura me ngrohjen e Tokës dhe efektin serë.

Shpyllëzimi në nivele shumë të larta, gjithashtu, kontribuon në rritjen e CO2 atmosferik – vlerësimet aktuale janë se Pyjet Amazonike, brenda vitit 2050 do të humbasin 50% të sipërfaqes së vetë origjinale – kjo sepse  zvogëlohet sekuestrimi (thithja) e  karbonit nga ana e pemëve.

Përtej këtyre parashikimeve, ka edhe parashikime sipas të cilave ekzistojnë disa qarqe me feedback pozitiv që do të amplifikojnë akoma më tej këtë proces.

Shembujt përfshijnë: rritjen e sasisë së thithur të nxehtësisë për shkak të zvogëlimit të sipërfaqeve të bardha relfketuese të tokës të mbuluar me dëborë dhe akull; rritjen e vaporit të ujit në atomosferë për shkak të avullimit të rritur të tij nga sipërfaqet ujore dhe nga transpirimi i pemëve; sasi të mëdha të CO2 që do të lirohen për shkak të shkrirjes së tundrës arktike; reduktimi i kapejs së CO2 nga ana e oqeaneve për shkak të rritjes më të pakët të diatomeve, që kanë një rol të rëndësishëm si depozita dioksidi karboni.

Në varësi të modelit të përdorur, parashikohet se këto ndryshime do të shkaktojnë një rritje të temperaturës globale nga 2 në 5 oC brenda vitit 2100.

 -

Bibliografia:

  • Patz JA et al.: Impact of regional climate change on human health. Nature 438:310, 2005
  • Shea KM: Global climate change and children’s helath. Pediatrics 120:e1359, 2007
  • Patz JA, Kovats RS: Hotspots in climate change and human health. BMJ 325:1094, 2002

Rinstinkt 2013

Gaz në tubin tretës – flatulenca

Gaz në tubin tretës  – flatulenca

Gazet e kanalit gastroenterik mund të vijnë nga tre rrugë të ndryshme. Së pari nga ajri i gëlltitur së bashku me ushqimin. Së dyti si produkte të aktivitetit baktoror të zorrës së trashë (kolonit) dhe së treti si gaze që shpërhapen drejt tubit tretës nga gjaku.

Gazet e stomakut, në pjesën më të madhe janë të përbërë nga azoti dhe nga oksigjeni, të derivuar nga ajri i gëlltitur së bashku me ushqimin. Këto gaze në pjesën më të madhe të tyre nxirren jashtë me anë të gromësitjes (gromësimës).

Në zorrën e hollë, zakonisht gjenden vetëm sasi shumë të vogla gazi; në në pjesën më të madhe gaz (ajër) që vjen nga stomaku dhe duodenumi. Për më tepër, shpesh gjenden edhe sasi dioksidi karboni (CO2) që zhvillohet nga reaksioni mes lëngut gastrik dhe joneve bikarbonat të lëngut pankreatik. Ky i fundit ka si funksion atë të neutralizimit të aciditetit të lëngut gastrik. Ndonjëherë reaksioni mes dy lëngjeve është aq i shpejtë saqë është e pamundur thithja imediate e dioksidit të karbonit të prodhuar.

Në zorrën e trashë (kolon) gazet vijnë apo prodhohen në pjesën më të madhe nga aktiviteti bakteror. Në përbërjen e tyre futen dioksidi i karbonit, metani dhe hidrogjeni.
Kur metani dhe hidrogjeni bashkohen me njëri-tjetrin dhe me oksigjenin e ajrit të gëlltitur në proporcione të caktuara formohet një përzierje e vërtetë eksplozive, shpërthyese.

Në fakt, edhe pse mjat rrallë, me përdorimin e elektokauterizatorit gjatë ndërhyrjeve sigmoidoskopike ka patur shpërthime mjaftë të forta të kolonit.

Dihet se, disa lloje ushqimesh prodhojnë sasi më të mëdha të gazeve në kolon. Ndër to janë fasulet, lulelakrat, qepët, misri, uthulla etj.
Disa nga këto ushqime mund të thuhet se përbëjnë një “pabulum” të shkëlqpyer për bakteret prodhues të gazeve, veçanërisht për përmbajtjen e tyre në karbohidrate të fermentueshme.
Disa të tjera kanë një lloj tjetër efekti, një efekt irritues, i cili bën që përshpejtohen lëvizjet peristaltike dhe gazet të tranzitojnë pa mundur të thithen nga koloni.

Sasia e gazit që prodhohet nga zorra e trashë gjatë një dite shkon nga 7 në 10 litra. Ndërsa sasia që nxirret jashtë nëpërmjet anusit shkon deri tek 0,6 litra në ditë. Pjesa tjetër thithet nëpërmjet mukozës intestinale.

Rinstink 2013

——————————————————————————

Përbërja e fekaleve

Përbërja e fekaleve

Fekale elefanti - janë evidente fibrat bimore.

Fekale elefanti – janë evidente fibrat bimore.

Normalisht mbetjet fekale janë të përbëra për rreth tre të katërtat (3/4) nga ujë dhe për një të katërtën (1/4) nga substanca të ngurta, nga të cilat 30% janë mikrobe të vdekur, 10-20% lyra, 10-20% substanca organikle, 2-3% proteina dhe 30% skorje ushqimore të patretura, material nga lëngjet tretëse, si pigmentet biliare, qeliza epiteliale të vdekura etj.

Sasia e madhe e lyrave në mbetjet fekale, vjen kryesisht nga lyrat me origjinë bakterore, pra të murit dhe membranave të baktereve që qëndrojnë në zorrën e trashë, dhe nga lyrat e enterocitëve të shkëputur, të vdekur.

Ngjyra kafe e mbetjeve fekale vjen nga sterkobilina dhe nga urobilina, derivate që të dyja të bilirubinës (mbetje të degradimit të hemoglobinës).

Era e mbetjeve fekale vjen nga produktet e aktivitetit bakteror të zorrës së trashë, kolonit. Ekziston një variabilitet individual që varet nga flora bakterore e pranishme në çdo individ dhe nga kompozimi i dietës së individit.

Rinstink 2013

———————————————————————-

Mbi bletët, organizimin shoqëror të bletëve, altruizmin dhe seleksionin natyror

Mbi bletët, organizimin shoqëror të bletëve, altruizmin dhe seleksionin natyror

(Pjesa e mëposhtëme është lënë, më parë, si koment këtu: “Le të pyesim bletët“)

Sjellja e bletës individuale është tejet altruiste. Altruizmi është një ndër mjetet e korpusit total të procesit evolutiv.
Ka diçka paradoksale, gjithnjë sa hetë tentohet trajtimi i këtyre temave. Gjithsesi mund t’i shpërtojmë këtij paradoksi duke kujtuar edhe një herë se njësia e seleksionit nuk është individi, pra as bleta e as njeriu, por gjenet e tij.

bletaSado që bleta punëtore në vetvete nuk mund të riprodhohet, ajo ndan me shoqet e veta një pjesë të individualitetit të vet, që me përkufizim nuk është më individuale por e përbashkët. Janë gjenet, apo një pjesë e gjeneve.

Unë nuk jam i azhurnuar mbi këto tema por diçka e di, dhe do ta them. :)

Di se ka patur debate akademike mbi mekanizmin, apo më saktë mbi emërtimin që duhet të merrte ky mekanizmi i bashkëpuminit të milingonave dhe bletëve, për të mirën e përbashkët.

Disa apelonin për futjen e “inclusive fitness” disa të tjerë për teprinë e këtij termi duke replikuar se kjo lloj sjellje është veçse një aspekt i mekanizmave më të gjerë evolutiv, që vihet re vetëm në qeniet eusociale.

Bleta sado që nuk riprodhohet, ka individualitetin e vet. Dhe duke ndihmuar kolektivin ku bën pjesë, edhe këta individë pa aftësi riprodhuese, ndihmon në mbijetesëne kosheres së vet, në totalitetin e saj apo më mirë të them në totalitetin e përbashkët. Lutem mos i mvishni bletës intencion, ai është veçse aparent, sikundër edhe tek njerëzit në ato çka bëjmë përdita. Nëse mbijeton kosherja mbijetojnë gjenet e përbashkëta.

Pra altruizmi, mund të shpjegohet fare mirë me ndihmën që japin në shpërndarjen e këtyre gjeneve të përbashkëta këto bletë punëtore. Edhe kur dëmtohet individi, ka një të mirë, qëllimi i humbjes është shpërndarja e gjeneve. Kjo ide e të parit të gjeneve përkundër individëve është më e re se Darvini. Përkon në mos gaboj me rizbulimin e gjenetikës mendeliane, kombinimin e kësaj me idetë darviniane dhe formulimin e kornizës së neo-Darvinizmit.

Stresoj sërisht faktin se inclusive fitness nuk qëndron mëvetësisht nga seleksioni natyror. Është më shumë një mjet i tij dhe siç është quajtur nga Nowak el al. një konstrukt sipërfaqësor (superfluous) (“abstract enterprise”).

Rinstinkt

————————————————————-

Përse bebet ndalojnë së qari kur merren në krah?

Përse bebet ndalojnë së qari kur merren në krah?

ne krahet e nenesPër herë të parë një kërkim shkencor ka dhënë prova eksperimentale të faktit se të porsalindurit ndalojnë së qari kur merren në krahë dhe sillen vërdallë mbajtur në krahët të nënës së vet.

Po i njëjti efekt (apo efekti analog) është dokumentuar, nga autorët e studimit, edhe tek të minjtë e porsalindur. Këta kur kapeshin nga nëna e vet për qafe nuk emetonin më ultratinguj thirrës. Duket se kapja prej qefe nga miu-nënë ka një efekt qetësues.
Pra lëvizja apo transportimi që nëna i bën të voglit ka tek ky i fundit një efekt pozitiv.

Këto rezultate sugjerojnë se ndalimi i të qarit vjen si përgjigje imediate ndaj lëvizjes së nënës. Është një sjellje që është konservuar gjatë rrugëtimit evolutiv dhe ka një domethënie të rëndësishme për mbijetesën e llojit.

  • Infant Calming Responses during Maternal Carrying in Humans and Mice – Gianluca Esposito, Sachine Yoshida, Ryuko Ohnishi, Yousuke Tsuneoka, Maria del Carmen Rostagno, Susumu Yokota, Shota Okabe, Kazusaku Kamiya, Mikio Hoshino, Masaki Shimizu, Paola Venuti, Takefumi Kikusui, Tadafumi Kato, Kumi O. Kuroda – Current Biology – 6 May 2013 (Vol. 23, Issue 9, pp. 739-745)

 

———————————————————————-

Meduza dhe Caput Medusae

Caput Medusae

Meduza - Arnold Böcklin (rreth 1878)

Meduza – Arnold Böcklin (rreth 1878)

Mitologjinë e Meduzës e njohin pothuaj të gjithë. Një femër aq e bukur dhe krenare saqë pati guximin të krahasohej me bukurinë e Athinës. Për të ndëshkuar vanitetin e Meduzës, perëndesha e Olimpit, bija e Zeusit, Athina, e ndëshkoi duke ia transformuar flokët e bukur në gjarpërinj (nepërka) helmues; ndërsa shikimin e Meduzës e transformoi në një armë vdekjeprurëse – kushdo që do të gxonte ta shihte në sy do të gurëzohej menjëherë, duke u kthyer në një statujë të pajetë.

Gjithsesi mua më intereson më shumë koka e Meduzës si simbol dhe shenjë semeiotike. Caput Medusae, është një emërtim gjerësisht i njour për  mjekët, studentët e mjekësisë, biles edhe për infermierët që shërbejnë nëpër reparte të Semejotikës, Mjekësisë interne etj.

Caput medusae vihet re tek subjektet me hipertension portal (gradient mbi 12 mmHg), pra të venës portë – vena që shpie gjakun venoz nga zorrët drejtë mëlçisë. (Një ndër shkaqet e hipertensionit portal është cirroza e mëlçisë.)

Pei-Ming Yang, M.D., Ph.D., and Ding-Shinn Chen, M.D. - N Engl J Med 2005; 353:e 19November 24, 2005 DOI: 10.1056/NEJMicm050651

N Engl J Med 2005

Caput medusae nuk është gjë tjetër veçse manifestimi sipërfaqësor i një cirkuiti kolateral të përbërë nga venat peri-ombelikale (pra rreth kërthizore).
Këto vena, si pasojë e hipertensionit portal, zgjerohen dhe krijojnë një qarkullim alternativ të gjakut; gjaku pra për të mbërritur në mëlçi shfrytëzon një rrugë tjetër, atë të venave sipërfaqësore peri-ombleikale. Venat mund të bëhen dredha-dredha, varikoze, sikundër gjarpërinjtë e kokës së Meduzës legjendare.

-

  • Meduza - Arnold Böcklin (rreth 1878)
  • Caput Medusae – Pei-Ming Yang, M.D., Ph.D., and Ding-Shinn Chen, M.D. – N Engl J Med 2005; 353:e 19November 24, 2005 DOI: 10.1056/NEJMicm050651

-

Rinstinkt 2013

————————————————————————————–

Tullio Simoncini colpisce l’Albania

Tullio Simoncini colpisce l’Albania 

Tullio Simoncini, noto truffatore italiano, viene accusato a Tirana, Albania per la morte di Luca Olivello 27 anni (morto il 19 ottobre 2012).

Secondo l’accusa il trattamento di Simoncini con il bicarbonato avrebbe causato il peggioramento delle condizioni del paziente, accelerando la malattia e conseguentemente causando la morte.

I parenti del 27 enne avevano cercato un trattamento per il loro caro a Vienna, in Sud Africa, in Serbia, e dopo aver ricevuto una risposta negativa sono andati a Tirana, vedendo on-line la pubblicità che diceva di poter dare cure efficaci  contro il cancro garantite al 70%.

Non so dire se in questa faccenda sia coinvolta o meno qualche struttura sanitaria pubblica albanese.

-

La notizia, in albanese (Panorama.al):

Kura me sodë buke, merret i pandehur onkologu italian

TIRANE – Prokuroria e Tiranës i njofton akuzën “mjekim të pakujdesshëm me pasojë vdekjen” onkologut italian, Tullio Simoncini. Mjeku rezident në Shqipëri është thirrur për t’u paraqitur në Prokurorinë e Tiranës, ku është marrë i pandehur në lidhje me vdekjen e një pacienti italian, të cilin ai e kishte kuruar me sodë buke për sëmundjen e kancerit. Sipas Prokurorisë, mjekimi i aplikuar nga mjeku Simoncini ka përshpejtuar vdekjen e pacientit. Vetë mjeku italian, Tullio Simoncini, në komunikimin e tij me grupin e hetimit të prokurorisë së Tiranës e ka mohuar akuzën e ngritur ndaj tij. Luca Olivello, 27 vjeç, nga Italia, gjeti vdekjen në kryeqytetin e Shqipërisë, më 18 tetor 2012. Familjarët e 27-vjeçarit kishin kërkuar mjekim për të afërmin e tyre në Vjenë, në Afrikën e Jugut, në Beograd dhe, pasi kishin marrë përgjigje negative, kishin ardhur në Tiranë nisur nga njoftimet e Simoncinit në internet se ai bënte kurime rezultative kundër kancerit. Tullio Simoncini u ka thënë të afërmve të të sëmurit se me kura jo tradicionale, mund ta mjekonte djalin e tyre dhe garantonte 70 për qind sukses. “Mjeku ka kërkuar 14.500 euro që në kontaktin e parë me familjarët e pacientit. Ai ka thënë se pa arkëtuar këtë shumë, pacienti nuk mund të futej në spital”, kanë dëshmuar dy familjarë të pacientit italian.

Rinstinkt 2013

————————————————————

Natyra, evolucioni, morali, shoqëria…

Mbi etikën, moralin, moralin evolutiv dhe atë shoqëror

morali, etika, evolucioni, natyra, njeriuIdeja se ne mund të ekstrapolojmë (shkëpusim, pra nxjerrim jashtë kontekstit) moralitetin objektiv nga ligjet e natyrës dhe evolucioni – kur në fakt nuk mund ta bëjmë, dhe nuk duhet ta bëjmë – është një pabazueshmëri naturalistike.

Kjo sepse, në këtë mënyrë, pra duke derivuar etikën nga natyra, ne rrezikojmë të krjojmë një sistem vlerash i cili është i keq, mizor, brutal dhe injoron shumë nga tendencat e larta të natyrës njerëzore, të kultivura në qindra mijëra vite të humanitetit.

Por natyrisht, kjo nuk duhet të na pengojë që të njohim dhe të eksplorojmë mënyrën se si evolucioni ka influencuar dhe  influencon moralitetin tonë.
Kështu, ne përpiqemi të përshkruajnë nevojat tona, mënryën dhe mekanizmat me anë të të cilëve kanë evoluar dhe kanë marrë formën e sotme. Theksoj se, kjo nuk duhet të ngatërrohet me atë që nevojat tona evolutive, instinktive, duhen ndjekur dhe kënaqur (vetëm) sepse vijnë nga natyra.

Me fjalë të tjera, të përshkruash se si apo çfarë është nuk do të thotë se si apo çfarë duhet të jetë.

Pra, edhe pse ne mund të kuptojmë dhe punojmë për të kuptuar forcat “e brendshme” që nga drejtojnë dhe influencojnë, kjo nuk e përjashton përgjegjësinë personale individuale.

Në këtë mënyrë askush nuk ka të drejtë të stigmatizojë apo përçmojë një grupim tjetër, qoftë edhe vetëm kulturor, duke i atribuar këtij vlera inferioriteti, sepse i ndryshëm nga self-i, pra in ndryshëm nga vetja, nga vlerat apo sjelljet e veta dhe grupimit të vet.

Me të njëjtën linjë mendimi, hidhen poshtë edhe dënglat e disa letrarucëve mbi Darvinizimin Social. Pra ideja se ligjet e shoqërisë duhet të imitojnë ato të natyrës, duke e lënë empatinë – edhe kjo si çdo gjë tjetër krijesë e evolucionit – mënjanë. Ndërsa darvinizmi social ngre lartë kompeticionin, garën dhe mbijetesën e më “të mirit”, ai injoron plotësisht strategji apo më mirë të them mjete evolutive si altruizmi dhe bashkëveprimi, tashmë gjerësisht të përvetësuara edhe si mekanizma të ndërveprimit shoqëror.
Evolucioni është deskriptiv, përshkrues, dhe jo perskriptiv apo udhëzues.

Për ta mbyllur, nuk ka kuptim të thuash se diçka që të jetë e mirë duhet të jetë natyrore… Sepse, ndonjëherë, edhe nga natyra, që në vetevete është mjaft e pasur, nuk ka shembuj apo përgjigje të gatshme.
-

Rinstinkt 2013

————————————————————————————-

Transplanti i kokës

Sergio Canavero, neurokirurg me famë botërore, është gati për transplantin e parë të kokës.

Sergio Canavero është një doktor me famë ndërkombëtare. Në vtin 2008 arriti të zgjonte nga gjendja vegjetative  prej dy vitesh një njëzetëvjeçare. Sot prezanton një ekskluzivë botërore, transpalantin e kokës, që me siguri do të ndez një debat të ri etik.

The impossible of today will become the possible of tomorrow

-Tsiolkovsky AT (1857-1935; Father of Astronautics)-

Teknikisht transplanti i kokës është i mundur

gray headËshtë një projekt që hap skenarë të denjë për një roman apokaliptik fantamjekësor. Transplanti i kokës tek njeriu është teknikisht i mundur. Dhe pas pak vitesh mund të kthehet në realitet – kështu deklaron doktor Sergio Canavero, neurokirugr në Torino, i cili i është imponuar komunitetit shkencor që prej 2008, kur “rizgjoi” me anë të “elektrostimulimit” një njëzetëvjeçare në gjendje vegjetative permanente nga 2006. Një sukses unik në botë që i mundësoi klasifikimin e pacientit nga gjendje vegjetative permanente në gjendje minimalisht të ndërgjegjshme.

Sfida  e re e transplantit të kokës

Projekti HEAVEN/GEMINI (Head Anastomosis Venture with Cord Fusion), ose  ndryshe mundësia për të shkrirë dy trakte të ndryshme të palëcs kurrizore, atë të një trupi (donator) me palcën kurrizore të trupit marrës (pra që ka trurin). Një transplant koke, ose trupi, varet se si e shikon çështjen…

Sipas Surgical Neurology International, revista onlajnë që ka botuar punën e Canaveros, projekti “hap një fushë komplet të re për mjekësinë bashkëkohore”.

Vështirësi të kapërcyera

palca kurrizore gray“Vështirësitë teknike janë kaluar falë përdorimi të inxhenierisë qelizore”, thotë Canavaro dhe shpjegon se si mund të realizohet kjo lloj ndërhyrje dhe se si rindërtohet integriteti apo vazhdimësia e palcës kurrizore të të dy “subjekteve”. Rivendosja e integritetit të palcës kurrizore, dhe më mikroskopisht rivendosja e integritetit të fibrës nerovre të prerë, është edhe pika kyçe e ndërhyrjes. Kjo tanimë është plotësisht e realizueshme, së pari falë mundësisë për të kryer një prerje jashtëzakonisht pak traumatike, minimale,  mjaftë të hollë. Një prerje e tillë nuk përket me dëmtimin traumatik që pësojnë paraplegjikët dhe tetraplegjikët, në të cilët dëmi në palcën kurrizore është më i përhapur, më kompleks dhe me dëmtime më të thella. Së dyti një ndihmë në rivendosjen e integritetit të fibrave nervore vjen nga shkrirja e zgjatimeve nervore duke shfrytëzuar substanca që janë në gjendje, pra, të rindërtojnë integritetin e fibrave në fjalë.

Ndërhyrja realizohet në hipotermi të thellë (15 gradë celsius) për të ruajtur sistemin nervor (trurin).

Kandidatët e mundshëm për transplantin e kokës

Marrësi mund të jetë një pacient që ka një sëmundje të rëndë  degjenerative neuromuskulore. Por edhe një tetraplegjik mund të kandidojë. Donatori (i trupit) në të kundërt do të jetë një person që, për fat të keq, ka humbur jetën për shkak të një traume të mirëfilltë të kokës, pra pa dëmtime të pjesëve apo organeve të tjera të trupit. Po ashtu një donator do të ishte një individ që ka humbur jetën për shkak të një iktusi fatal.

Debati etik mbi këtë lloj transplanti

Mbi bazën e argumentimeve takniko-shkencore transplanti i kokës duket se në një të ardhme jo shumë të largët mund të realizohet me sukses.
Por nuk duhen lënë mënjanë pështjellimet etike. Projekti HEAVEN hedh baza të reja për zgjatjen e jetës. “Shoqëria duhet të fillojë të mendojë mbi një mënyrë për disiplinuar këtë procedurë” – thotë Canavero, “përpara se kjo ndërhyrje revolucionare, e projektuar për të ndihmuar shumë të sëmurë që vuajnë, të bie në duart e ndonjë kirurgu pa shumë skrupuj”.

-

Artikulli mbi projektin:

  • Canavero S. HEAVEN: The head anastomosis venture Project outline for the first human head transplantation with spinal linkage (GEMINI). Surg Neurol Int 2013;4, Suppl S1:335-42

-

Rinstinkt, Qershor 2013 – (Përshtatje nga: Oggi.it)

——————————————————————————-

Saramago, ngrehina propagandistike dhe vota me kryq – Grid Rroji

Grid Rroji: Saramago, ngrehina propagandistike dhe vota me kryq 

Siç e kisha parashikuar në një shkrim të mëparshëm në këto ditë të fundit të fushatës zgjedhore kemi hyrë në fazën e tretë të reagimit të palëve të parisë së Tiranës ndaj nismës së votës me kryq. Vetëm në dy tre ditët e fundit ka patur reagime në pothuaj të gjitha mediat nga Piro Misha, Çapajev Gjokutaj, Denar Biba, Edison Ypi, Skënder Demalia, Pëllumb Kulla, etj. pa përmendur faktin që kryebashkiaku “përherë i qeshur” demokrat i Tiranës ka bërë spot televiziv kundër bojkotit. Disa nga argumentat kanë qenë qesharakë, si për shembull “këta janë spiunët e Berishës”. Por, disa të tjerë janë rrekur t’a justifikojnë kundërshtinë e tyre me nismën, edhe pse shprehen dakort me premisat e saj. Nga të gjitha anët ndjehet një lloj frustracioni me suksesin e kësaj nisme, e cila me sa duket e ka goditur shumë më tepër se numerikisht parinë.  Thënë thjesht, vota me kryq përveç të tjerave, rrëzon ngrehinën ideologjike me të cilën paria i ka rrethuar shqiptarët. Duke i vënë kryqin votës,  shqiptarët dalin nga mendësia e burgut në të cilën preferon ti mbajë paria e Tiranës.

Argumentat për të votuar nderin dhe për t’i vënë kryq votës janë shtjelluar gjerë e gjatë në Rrethin e Ferrit dhe nuk dua t’i përsëris rishtaz. Por, duke marrë shkas nga një përsiatje e z. Gjokutaj mbi nobelistin Zhuze De Souza Saramago, në këtë shkrim dëshiroj të ndalem tek aspekti propagandistik i projektit sundues të parisë, për shkak se ai përbën një shtyllë qendrore të tij. Është pikërisht lëkundja e një pike qendrore si modeli ideologjik, i cili mendohej si i pathyeshëm duke marrë parasysh kontrollin e plotë mbi mjetet e shpërndarjes së informacionit,  që e ka shqetësuar parinë.

Në veçanti, argumenti kundër votës me kryq i z. Gjokutaj, një njeri i letrave dhe ish drejtor i Fondacionit të Shoqërisë së Hapur të Xhorxh Sorosit, mbështetej në refuzimin e paralelit të bërë nga Fatos Lubonja midis Esesë mbi Kthjelltësinë e Saramagos dhe realitetit shqiptar.

Ndonëse nuk jam kritik letrar por vetëm dashamirës i letërsisë, e njoh veprën e Saramagos si dhe veprimtarinë e tij politike aq sa për të patur një tablo të qartë të botës së tij alegorike. Së pari, argumenti se realiteti i Saramagos është alegori letrare dhe si e tillë nuk mund të jetë i krahasueshëm me jetën reale është i dobët logjikisht. Është e ditur se shkrimtarët që kanë jetuar në sisteme autoritare e diktatoriale, si Saramago i cili u lind dhe u rrit nën një diktaturë fashiste, janë tejet të prirur t’a gjejnë shkrehjen e tyre shpirtërore tek alegoritë dhe mitologjia e të shkuarës apo bota fantastike e të ardhmes. Nuk besoj se z. Gjokutaj ka dashur të nënkuptojë se tek Kështjella e Kadaresë për shembull nuk gjinden elemente thelbësore të një Shqipërie ku “punohej, jetohej dhe mësohej si në rrethim”. Nga ky pikëvështrim, “Verbëria” dhe “Kthjelltësia” e Saramagos janë prototipe të një shoqërie e cila  sundohet jo vetëm nga forca e autokracisë, por edhe nga fuqia e propagandës shoqëruese. Propaganda ka rol kryesor në krijimin e mendësisë së burgut, e cila më pas garanton pranimin e realitetit si të pandryshueshëm. Këtu lind krahasimi me gjendjen aktuale të shqiptarëve të cilët jetojnë në një botë pa shtet të mirëfilltë, ku sundon krimi, ku i aftë është xhambazi dhe matrapazi dhe ku propaganda e parisë të thotë se ky është realiteti i pandryshueshëm. Pra, realiteti shqiptar thjesht ka shumë ngjashmëri me “alegorinë” e Saramagos.

Së dyti, “Eseja mbi Kthjelltësinë” i përket periudhës së “ekzilit” kur Saramagoja me vullnetin e vet ishte zhvendosur në ishujt Kanarie. Vetëekzili nga 92-shi deri në vdekjen e autorit, ishte një mënyrë proteste ndaj qeverisë për shkak të refuzimit të përfshirjes së veprës së tij “Bibla sipas Jezu Krishtit” në një konkurs letrar. Sipas burimeve mediatike të kohës, pas trysnisë së Vatikanit qeveria portugeze (asokohe e zgjedhur demokratikisht) e kishte hequr librin nga lista e kandidatëve duke e  konsideruar si blasfemi.

Pra, “Kthjelltësia” është e shkruar jo më nga një revolucionar Stalinist siç konsiderohej Saramagoja i viteve 70të, por nga një mendimtar tejet skeptik për kontrollin e hekurt të lirisë njerëzore në demokraci me anë të mjeteve propagandistike. Së bashku me Esenë mbi Verbërinë kjo vepër ngjan më tepër me një pozicionim filozofik që shkon përtej vlerave letrare. Sipas biografit dhe mikut të tij Antonio Zhoze Borges “qëllimi i Saramagos në këto romane është krijimi i një debati mirëfilli intelektual dhe racional mbi disa ideologji të cilat shoqëria i ka pranuar verbërisht” (Jose` Saramago: Da Cegueira a Lucidez, Zefiro 2010). Pra, Saramago nuk mjaftohet me kritikën ndaj diktatorit Salazar, i cili sundonte me dorë të hekurt Portugalinë fashiste, dhe as mjaftohet me kritikën ndaj fashizmit si sistem. Ai shkon edhe më thellë duke kritikuar mekanizmat që mundësojnë autoritarizmin dhe në veçanti rolin kyç të makinës propagandistike. Edhe këtu nuk është e vështirë të identifikohet paralelizmi me parinë e Tiranës, e cila ndjek një vijë të qartë e të përbashkët ideologjike që përshkohet nga urrejtja për shqiptarët dhe mitizimi i materiales deri në absurditet. Ashtu si në absurdin alegorik të Saramagos, paria e Tiranës kontrollon me shumë zell dhe përpikmëri mullirin ideologjik dhe prodhimet që dalin nga ai. Sigurisht që për hir të “pluralizmit të mendimit” herëpashere lejohen edhe opinione jashtë kornizës ideologjike, por këto etiketohen menjëherë si “naive”, “të parealizueshme” dhe “të dëmshme për zhvillimin demokratik”. Ironikisht këto janë pikërisht argumentet që po përdoren kundër votës me kryq. Ndaj edhe mendoj se në tërësi premisat që përcjell z. Gjokutaj nuk vlejnë për të zhvlerësuar votën me kryq.

Nisma e votës me kryq rrjedh nga një analizë shoqërore që identifikon një mur ideologjik shtrëngues të ndërtuar prej parisë. Muri shtrëngues jo vetëm i garanton asaj sundimin, por edhe po jam merr frymën qytetarit shqiptar duke i mohuar lirinë reale të shprehjes. Ky instrument bllokues ka garantuar që zgjidhjet e vetme të ofruara apo të konsideruara si të pranueshme të dalin nga zyrat përpunuese të propagandës së parisë apo hijet që i kontrollojnë ato. Në këtë këndvështrim, kanë ndryshuar ngjyrat e kostumeve të pushtetit por sistemi i kontrollit ka mbetur i njejtë. Ndaj edhe rotacioni i propaganduar me aq forcë nga pala e parisë që është në opozitë sot është thellësisht i pamjaftueshëm. Siç shprehej Shenasi Rama, rolet do të ndryshojnë pas zgjedhjeve dhe pushtetarët e kthyer në opozitarë do të flasin për autokraci, mungesë lirie dhe nevojë për rotacion, ndërsa Rilindësit vjollcë do të zgjohen befas ithtarë të vazhdimësisë së pushtetit.

Me anë të murit bllokues ideologjik, të cilin disa e quajnë “integrimi euro-atlantik” e disa të tjerë “zhvillim me faza i kapitalizmit”, paria i ka mbyllur të gjitha shtigjet e lirisë të cilat favorizojnë qarkullimin e elitave por edhe ndërtimin e një shteti në shërbim të kombit dhe qytetarëve. Shteti i konsoliduar nuk i shërben asnjërës palë sepse do t’i detyronte të modifikonin thellësisht sjelljen. Mirëpo, duke qenë se arsyeja e vetme pse ata kërkojnë pushtet është pasurimi në kurriz të shqiptarëve, me ndërtimin e shtetit atyre nuk u del llogaria. Ndaj edhe premtimet zgjedhore janë tashmë objekt barsaletash dhe kanë humbur çdo besueshmëri.

Për t’a thënë thjesht, sundimi dhjetëra vjeçar i parisë së Tiranës e ka themelin tek ngrehina e mbyllur ideologjike të cilën nuk kanë patur guximin t’a sfidojnë as intelektualët e dalë nga regjimi hoxhian, as media dhe as shoqëria civile. Me anë të këtij burgu ideologjik, paria ja ka dalë derimësot të kontrollojë të gjitha hullitë e shoqërisë duke e drejtuar atë drejt zvetënimit moral, cubërisë politike dhe kriminalizimit të tejskajshëm. Paria ja ka arritur të krijojë mendësinë e burgut nga i cili askush nuk pret që të dalë. Kjo është arsyeja pse krahasimi me botën oruelliane të Saramagos jo vetëm që është i përpiktë por edhe shumë aktual.

Mesazhi i parisë kundër votës me kryq me gjasë do të intensifikohet ndjeshëm në dyzet e tetë orët e ardhshme. Arsyeja është e thjeshtë. Vota me kryq mund të duket në planin e cekët si një nismë utopike dhe e parealizueshme. E vërteta që dëshmojnë reagimet e ethta të kanakarëve të parisë është se ajo rrezikon monopolin e tyre propagandistik, pa të cilin ngrehina e tyre sunduese nuk qëndron dot në këmbë. Ndaj edhe duhet votuar nderi, i duhet vënë kryq votës. Duhet një fillim i ri.

 

[Marrë nga blogu "Rrethi i Ferrit": GRID RROJI: SARAMAGO, NGREHINA PROPAGANDISTIKE DHE VOTA ME KRYQ]

(nënvizimet e mia, Rinstinkt)

Matja e presionit arterioz nëpërmjet toneve të Korotkoff-it

Matja e presionit arterioz nëpërmjet  dëgjimit të toneve të Korotkoff-it

Tonet e Korotkoffit dhe presioni arterioz

Dëgjimi i toneve të Korotkoff-it mundëson përcaktimin me saktësi të lartë të presiont arterioz. Presioni arterioz është një parametër klinik me rëndësi madhore. Për të matur presionin arterioz me anë të kësaj teknike duhet një sfigmomanometër dhe një stetofonendoskop i thjeshtë.

Një manikotë prej gome, e futur në një dorezë, e pozicionuar në krah në lartësinë e zemrës në mënyrë të tillë që të lihet i lirë artikulacioni i bërrylit, fryhet me arjër me anë të një “pompe” dore.

Madhësia e dorezës brenda së cilës gjendet manikota prej gome që fryhet me ajër është e madhësive të ndryshme, kjo në varësi të konstitucionit fizik të subjektit të cilit duhet t’i matet presioni (me anë dëgjimit të toneve të Korotkoff-it). Zakonisht doreza ka përmasa prej 12-13 x 35 cm.

Ndërsa fryhet me ajër, presioni brenda manikotës prej gome rritet. Kjo rritje e presionit transmetohet dhe paraqitet me anë të një manometri prej zhive, i cili është në gjendje të masë nivelin e presionit në një shkallë të graduar (shkallëzuar) nga 0 deri në 300 mmHg.

Teknika në fjalë ilustrohet në pamjen e mëposhtme.

Matja e presionit arterioz nëpëmjet dëgjimit të toneve të Korotkoffit

Matja e presionit arterioz nëpëmjet dëgjimit të toneve të Korotkoffit (Dioguardi – Sanna)

Krahu, i shtrirë, pozicionohet në lartësinë e zemrës. Koka e fondendoskopit (stetofonendoskopit) pozicionohet në pjesën e brendshme të artikulacionit të bërrylit, në mënyrë që të dëgjohen tonet e Korotkoff-it të prodhuar nga gjaku që kalon në arterien homerale. Ndërkohë njëra dorë mund të vendoset mbi artetien radiale (në afërsi të artikulacionit radio-karpik) për të ndjerë pulsin e pacientit.

Kur presioni i arjrit në brendësi të manikotit prej gome rritet dhe kalon presionin që gjaku ushtron mbi arterien e krahut, pra mbi arterien homerale, kjo e fundit kolapson plotësisht dhe në të nuk ka më fluks gjaku. Në këtë moment në fonendoskop nuk dëgjohet asnjë lloj “zhurme”, detyrimisht.

Duke lejuar një çfryrje të  lehtë, të ngadaltë të manikotit prej gome, me anë të valvulës që zakonisht gjendet në afrësi të pompës, presioni që manikoti ushtron mbi arterien homerale (humerale) bie, pak nga pak. Kështu, në një moment të caktuar, fillon edhe kalimi i gjakut vetëm në fazën sistolike. Njëkohësiisht fillon dhe ndihet edhe pulsi në arterien radiale. Zskonisht tonet e para ndihen nëdërmjet 120-140 mmHg.

Duke vazhduar çfryrjen e manikotit prej gome, pra duke u zvogëluar presioni që manikoti ushtron mbi arterien e krahut, dëgjohen impulset sistolike, fillimisht me intensitet rritës, dhe mëpastaj zbritës, derisa nuk dëgjohet më asnjë lloj toni. Zhdukja e toneve të K, dhe jo dobësimi i tyre, tregon për presionin diastolik. Kjo ndodh ndërmjet 70-90 mmHg.

Presioni diastolik sot ka një rol po aq të rëndësishëm sa ai sistolik, madje  më të madh në individët me hipertension. Matja e presionit arterioz në të dy krahët, majtas dhe djathtas, mundëson dallimin e çrregullimeve të mundshme, si për shembull: ngushtimit të arterieve, stenozës etj.

Sipas OBSH-së (Organizata Botërore e Shëndetësisë) vlera e presionit arterioz rekomandohet të jetë, apo të mbahet, nën 130-85.

© mbi tekstin, Rinstinkt 2013

————————————————————————————-