Termoskopia

Termoskopia

Çfarë është termoskopia?

Termoskopia është një metodologji që lejon parjen e trupit duke përfaqësuar me ngjyra të ndryshme pjesë të ndryshme të tij në varësi të temperaturës sipërfaqësore që kanë. E gjithë kjo nëpërmjet analizës të kompjuterizuar të të dhënave të grumbulluara nga një termokamer (kamer termometrike).

Kur përdoret termoskopia?

Termoskopia ndihmon në hetimin e disa gjendjeve patologjike të veçanta, dhe përdoret në diagnozën e tumoreve.

 

© Rinstinkt, Prill 2013

——————————————————————————————————————-

Arnimi i realitetit dhe koha – Majlinda Sinani Lulaj

[...] Vetëm për vetëm, është pak e rëndësishme se ç’rrugë marrim, e ç’fat kemi, por nuk ka si të jetë i parëndësishëm fati i përgjithshëm i kombit dhe vendit dhe rruga që ndiqet. Në këtë kontekst, ata që janë të veshur me autoritet e pushtet, e kanë përgjegjësinë  dhe detyrimin për të ndjekur ato udhë që nuk çojnë andej kah daljet janë qorre. Natyra njerëzore legjitimon faktin se secili mendon ndryshe  dhe s’mund të ketë një rend a normë juridike që do të kënaqte qëllimet e secilit, shpeshherë kundërthënëse në thelb. Çelësi i funksionimit të shoqërive dhe shteteve është që të vihen ekuilibra mes qëllimeve dhe interesave dhe të krijohet baraspesha me hapin e kohës dhe sendërtimin e synimeve të përgjithshme.

 Në njërën nga esetë e tij të filozofisë historike dhe politike, Immanuel Kant flet për principet e krijimit të shtetit. Mes tjerash, ai bën krahasimin mes një qeverie atërore (imperium paternale), e cila sillet me nënshtetasit sikur me fëmijë që nuk dijnë ç’është e favorshme për lumuturinë e tyre, e mbeten në pritje të vullnetit miradashës të udhëheqjes së shtetit, gjë të cilën Kanti e quan shfuqizim të cdo lirie dhe të drejte. Kësaj qeverie atërore, Kanti i vë përballë një qeveri patriotike (imperium non paternale sed patrioticum). Qeveria patriotike ka të bëjë me mënyrën e të menduarit, ku secili në shtet (përfshirë dhe udhëheqjen e shtetit) e sheh vendin si prehër nëne a si dheun atëror, prej të cilit ai përparon, e që duhet ta lërë pas vetes, si një amanet të shtrenjtë. Në një mënyrë të tillë të të menduarit, sipas Kantit, secili e sheh veten të autorizuar të  mbroj të drejtat e vendit nëpërmjet ligjeve të dala nga vullneti i përbashkët, por jo ta përdorojë vendin e ta vërë atë nën prangat kënaqësive të veta. (Immanuel Kant “Ese në filozofinë historike dhe politike”) [...]

 

Për më shumë, këtu: Arnimi i realitetit dhe koha - nga Majlinda Sinani Lulaj

 

—————————————————————————————————————-

 

Autoradiografia ose radioautografia

Autoradiografia ose radioautografia

Çfarë ësthë autoradiografia?

Autoradiografia është një teknikë që jep riprodhimin fotografik të detajuar të një organi apo pjese të trupit.

Me injeksionin, në një venë, mund të futen në trup substanca radioaktive (radioizotopët). Izotopët shkojnë e bashkëveprojnë me molekulat dhe atomet e organit ku është kryer injeksioni, dhe mundësojnë vëzhgimin dhe eksplorimin e organit me anë të një instrumenti që mat intensitetet e ndryshme të radiacionit (të emetuar).

Kur përdoret autoradiografia?

Autoradiografia përdoret për të monitoruar efektshmërinë e metabolizmit të një organi.

© Rinstinkt, Prill 2013

—————————————————————————————————

Biopsia

Biopsia

Çfarë është biopsia?

Biopsia konsiston në prelevimin kirurgjik të një fragmenti indi nga trupi i gjallë.

Në varësi të llojit të indit ku duhet marrë fragmenti, biopsia mund të realizohet me anë të një bisturi, të një pince kirurgjike apo një shiringe.

Fragmenti trajtohet me teknika histologjike e pastaj analizohet nën mikroskop.

Edhe marrja e gjakut për analiza laboratori mund të konsiderohet një lloj biopsie.

Kur përdoret biopsia?

Biopsia përdoret në diagnozën paraprake dhe preoperatore të tumoreve, por edhe për të konfirmuar apo përjashtuar një dyshim të caktuar, apo për të përcaktuar nëse një organ i caktuar është prekur nga një infeksion bakteror apo tumoral, duke përjashtuar apo konfirmuar praninë e mikroorganizmave apo formacioneve tumorale. Biopsia përdoret gjithashtu për të qartësuar gjendjen në të cilën ndodhet endometri i mitrës së një femre në rast steriliteti, apo në raste të tjera për të bërë diagnozë mbi cirozën e mëlçisë.

© Rinstinkt, Prill 2013

—————————————————————————————————————–

Anemia me qeliza në formë drapëri dhe malaria

Anemia me qeliza në formë drapëri dhe malaria

Fëmijët me një gjen për hemoglobinën difektoze mund të zhvillojnë një rezistencë më të madhe ndaj sëmundjes së malaries, falë një mekanizmi imunitar.

Një anomali e qelizave të gjakut, eritrociteve, mund t’u japi fëmijëve një mbrojtje substanciale kundër malaries në dhjetë vitet e para të jetës.

Qeliza të kuqe të gjakut në formë drapëri

Qeliza të kuqe të gjakut në formë drapëri

Anomalia është një deformim strukturor (në formë drapëri), për shkaqe molekulare, i qelizave të kuqe të gjakut. Karakteristika është e trashëgueshme, gjenetike, dhe në formën e vet më të rëndë mund të provokojë anaminë në formë drapëri apo të quyjtur ndryshe edhe anemia mesdhetare.

Malaria shkakton rreth një milion të vdekur çdo vit, në pjesën më të madhe fëmijë në Afrikën sub-Sahariane.

Prej kohësh dihet se në zonat më të prekura nga malaria, gjeni për hemoglobinën S (HbS) është shumë i përhapur.

Mbrojtja ndaj malaries realizohet tek individët që kanë një gjen normal dhe një anormal (dmth anemik falcemik) – pra që është heterozigot.

 

Rinstinkt 2013

————————————————————————————————-

Epigjenetika: Çfarë i ndryshon gjenomit me kalimin e kohës

Epigjenetika: Çfarë i ndryshon gjenomit me kalimin e kohës?

Faktorët epigjenetikë mund të kenë një rol domethënës në lindjen e sëmundjeve si diabeti, autizmi dhe kanceri.

Traktet e  ADN-së nuk ndryshojne me kalimin e kohës (përjashtuar mutacionet), ndërsa shprehja (leximi dhe përkthimi) i gjeneve të ndryshme në të po.

Këto ndryshime, të quajtura epigjenetike sepse nuk kanë të bëjnë me strukturën e ADN-së, mund të shpjegojnë se përse me rritjen e moshës rritet dhe rreziku i lindjes së disa sëmundjeve.

Epigjenetika po merr një rol gjithnjë e më të madh, në mjekësinë moderne, në studimin e sëmundjeve me bazë gjenetike. Kjo sepse në diferencë me sekuencën e ADN-së, e cila është gjithnjë e njëjta (përjashtuar mutacionet) në çdo qelizë, ndryshimet epigjenetike mund të verifikohen si pasojë e dietës apo ekspozimit ndaj faktorëve ambiental.

Ndryshimet epigjenetike kanë të bëjnë me një sërë faktorësh që ndikojnë në “ndezjen”, “fikjen”, transkriptimin dhe translatimin e gjeneve.

Ndryshimet epigjenetike mund të kenë një kontribut në zhvillimin e sëmundjeve falë ndërmjetësimit që bëjnë, pra si urë lidhëse mes ndikimt ambiental dhe gjeneve. Kështu faktorët epigjenetikë mund të ndryshojnë me kalimin e kohës, dhe me plakjen.

Faktorët epigjenetikë veprojnë kryesisht përmes metilimit të ADN-së. Metilimi i tepërt i materialit gjenetik mund të “fiki” disa gjene të nevojshëm, dhe mungesa e metilimit mund të “ndezi” disa gjene në qelizën e gabuar në momentin e gabuar.

Nivelet e metilimit ndryshojnë nga një person tek tjetri, dhe mënyra më e mirë për t’i studiuar është të studiohen tek i njëjti individ, në një kohë mjaft të gjatë.

Rinstinkt 2013

——————————————————————————

Shkencë dhe antishkencë

Shkencë dhe antishkencë

Antishkenca është “demokratike”, sepse duhet medoemos të plotësojë shkencën, atë të vërtetën, në ato që i mungojnë. Pra si anti-shkencë është “demokratike” duke qenë se mund të përthyhet nën vullnetin e masave. Antishkenca shpesh lind dhe ushqehet pikërisht nga emocionet e masave, nga dëshirat e tyre, nga ato dëshira irracionale që shkenca racionale nuk i kënaq dot, në të kundërt e thotë të vërtetën troç. Antishkenca e vë theksin tek rezultati, ndërsa shkenca tek metoda.

Antishkenca, siç thashë, mund të përthyhet para vullnetit tonë, duke na bërë të harrojmë se çdo herë që përplasemi me natyrën, me ligjet e universit, këtyre as që u bëhet vonë për pritshmëritë tona. Kështu, antishkenca nuk interpreton ligjet e natyrës ashtu siç janë, por i keqinterpreton, duke i sakatuar e deformuar sipas vullnetit, dëshirave dhe projeksioneve tona, duke mbyllur një ose të dy sytë mbi pasojat që kjo sjellje ka.

Shkenca nuk ndërtohet mbi opinione e aq më tepër nuk është demokratike, për shumë arsye. Demokracia nuk mund të aplikohet në shkencë, përndryshe kjo humbet autoritetin e vet mbi përshkrimin dhe interpretimin e realitetit dhe bëhet vetëm një përkthyese ëndrrash irracionale, sikundër antishkenca.

Shkenca nuk i ka qejf formulimet absolute e nuk njeh princip autorteti; me metodologjinë e saj, të mban të mbërthyer pas realitetit të ftohtë e të ashpër. Antishkenca të çon ku të duash, të bën të ndihesh i mbështetur nga “autoritetet”, të jep kiartësi absolute e nuk të detyron të logjikosh në terma probabiliteti e dyshimi. Të gjithë do të donin të besonin në një gjë të tillë…

Duam që të ekzistojë një kurë universale me efektshmëri 100% për të gjitha format e kancerit, që të gjendet në bahçen tonë, pa nevojë për kërkime të kushtueshme, pa implikime etike, pa efekte anësore… ja që shkenca nuk e ofron dot këtë zgjidhje, as nuk pretendon ta ofrojë. Këtu futet në lojë antishkenca, me ofertën e saj… mirëbërëse, të magjishme. Nëse kjo ofertë është e realizueshme apo jo, kjo pak rëndësi ka. Detaje të vogla, krejt të parëndësishme.  ;)

 

Rinstinkt 2013

———————————————————————————————–

Pjatat e bukura të Petrit, nga Klari Reis

Pjastrat e Petrit (apo pjatat e Petrit) janë enë të cilat zakonisht përdoren për të rritur kulturat bakterore, por Klari Reis, një artiste dhe ish arkitekte i përdor si bazë për krijimet e saja, si një rrjetë për pikturën.

Për të pikturuar në pjatat e Petrit, ajo përdor disa rrëshira  që të përziera me çimento përdoren edhe për të realizuar disa lloje dyshemesh.

Kur lëngu rrëshiror ngrohet, merr një konsistencë prej shurupi dhe aplikohet në disa shtresa në një pllakë Petri (nga tre në pesë shtresa). Më pas ky  preparat ngjyroset, nga artistja, me pluhura apo ngjyrosës industrialë.

Rezultati siç mund ta shihni është mahnitës. Pamje, forma e fantazi nga më të ndryshmet. Një vepër gjeniale.

Kjo paraqitje diapozitivash lyp JavaScript.

Ky punim mbi pjastrat e Petrit, lind konceptualisht nga një punim më i vjetër, i 2009.
Puna mbi pjastrat e Petrit  (The daily dish 2013) duket se do të vazhdojë edhe për ca kohë… Nga 1 janari deri në 31 dhjetor, nga një pjastër (pjatë) Petri çdo ditë.

Imazhet gjenden në faqen e artistes: Klari Reis

———————————————————————————————————

Neurotransmetuesit dhe neuromodulatorët: Katekolaminat

Katekolaminat

Termi “katekolamina” përfshin neurotransmetuesit dopaminë dhe norepinefrinë. Dopamina dhe norepinefrina janë gjerësisht të pranishme në në tru dhe në sistemin nervor periferik.

Dopamina është e pranishme në tre cirkuitë themelorë të trurit. Cirkuiti i dopaminës që rregullon lëvizjen është i lidhur drejtpërsëdrejti me sëmundjen. Për shkak të defiçitit të dopaminës në tru, njerëzit me sëmundjen e Parkinsonit shfaqin shenja dridhjeje, ngurtësie dhe vështirësie në  lëvizje. Administrimi i levodopa-s, një substancë nga e cila sintetizohet dopaminë, është një trajtim efikas për sëmundjen e Parkinsonit, duke i lejuar pacientët të ecin dhe të kryejnë disa lëvizje me sukses.

Një tjetër circuit i dopaminës mendohet të jetë i rëndësishëm për njohjen (cognition) dhe emocionin; anormalitetet (çrregullimet) e këtij sistemi janë të implikuar me skicofreninë. Duke qenë se disa drogëra që bllokojnë disa receptorë të caktuat të dopaminës në tru janë të nevojshëm në zvogëlimin e simptomave psikotike, mësimi rreth dopaminës është, pra, i rëndësishëm në kuptimin e sëmundjeve mendore.

Në një cirkuit të tretë, dopamina rregullon sistemin endokrin. Dopamina drejton hipotalamusin drejt ndërtimit të hormoneve dhe mbajtjes së tyre në gjëndrën pituitare (hipofizë) për lëshimin e mëvonshëm në gjak.

Difiçenca e norepinefrinës takohet në pacientët e prekur nga sëmundja e Alzaimerit dhe nga sindroma e Korsakofit, një çrregullin i njohjes i asociuar me alkoolizmin kronik. Të gjitha këto kushte çojnë në humbje të memories dhe në zbehjen e funksioneve njohëse. Gjithsesi, shkencëtarët mendojnë se norepinefrina mund të ketë një rol në mësimin dhe memorjen e një individi.

Norepinefrian sekretohet gjithashtu nga sistemi nervor simpatik nëpër trup për të rregulluar rrahjet e zemrës dhe presionin e gjakut. Stresi akut rrit lëshimin e norepinefrinës nga nervat simpatik dhe nga palca e gjëndrës mbiveshkore.

© Rinstinkt 2013

——————————————————————————————————————————-

AIDS dhe Murtaja

HIV AIDS  dhe Murtaja (Black death)

Numri i vdekjeve i shkaktuar nga këto dy epidemi është pothuajse ekuivalent, me AIDS-in që shkakton ende viktima të panumërta.

Këto janë dy ndër epidemitë më të famshme që kanë prekur njerëzimin.

Ndërsa murtaja e zezë e pati pikun e vet në shekullin e katërmbëdhjetë, problemi i HIV-AIDS është mjaft aktual.

Të dyja epidemitë zhgjerohen (zgjeroheshin) kryesisht për shkak të stilit të jetesës së popullatave/individëve të prekur. Murtaja e zezë për shkak të higjenës së dobët të ambienteve dhe dritshkurtësisë së autoriteteve kishtare, ndërsa AIDS-i për shkak të sjelljes seksuale dhe dritshkurtësisë në mospërdorimin e prezervativëve.

Vlerësohet se ka në të gjithë botën mbi 65 milion persona të infektuar nga HIV-i, nga të cilët mbi 25 milion tashmë kanë vdekur.

Në vendet në zhvillim e sipër kjo epidemi e kohëve moderne e zvogëlon jashtë mase pritshmërinë e jetës.

Epidemia e AIDS-it kursen pleqtë, dhe edhe fëmijët, duke lënë pas vetes një popullatë që nuk mund të kujdeset për veten e vet.

——————————————————————————————

Neurotransmetuesit dhe neuromodulatorët: Acetilkolina

Acetilkolina

Acetilkolina – neurotransmetuesi i pare i zbuluar, rreth tetëdhjetë vite më pare. Ky kimikat lëshohet nga neuronet që lidhen me (apo kontrollojnë) muskujt e vullnetshëm, duke shkaktuar tkurrjen e tyre; lëshohet gjithashtu nga neuronet që kontrollojnë rrahjet e zemrës. Acetilkolina është gjithashtu një transmetues ne shumë rajone të trurit.

Acetilkolina sintetizohet ne fundin e aksoneve. Kur potenciali i aksionit mbërrin në fundin e nervit, jonet e kalciumit që janë të ngarkuara elektrikisht, futen brenda, ndërsa acetilkolina lëshohet ne hapësirën sinaptike ku lidhet me receptorët e acetilkolinës të qelizes shënjestër. Tek muskujt që kontrollohen në mënyrë të vullnteshme ky veprim hap kanalet e natriumit dhe shkakton depolarizim dhe tkurrjen e muskulit. Më pas acetilkolina shkatërrohet nga enzima acetilkolinesteraza dhe risintetizohet në terminalin (fundin) e nervit.
Në sëmundjen myasthenia gravis kundërtrupat bllokojnë një nga tipet e receptorëve të acetilkolinës; kjo sëmundje karakteriozohet nga lodhja dhe dobësia muskulore.

Shumë pak dihet për rolin e acetilkolinës në tru. Zbulimet e fundit sugjerojnë se acetilkolian mund të jetë e rëndësishme për vëmendjen, memorjen dhe gjumin. Duke qenë se neuronët që lëshojnë acetilkolinë si neurotransmetues zhduken në pacientët me sëmundjen e Alzaimerit, gjetja e mënyrave për të ripërtëritur këtë neurotransmetues është një nga qëllimet e kërkimeve të kësaj fushe.

© Rinstinkt 2013

—————————————————————————————————–

Neurotransmetuesit dhe neuromodulatorët: Aminoacidët

Aminoacidet si neurotransmetues

Aminoacidet, gjerësisht të shpërndara në tru dhe trup, shërbejnë si blloqe ndërtuese të proteinave. Por aminoacide të caktuara shërbejnë edhe si neurotransmetues në tru.

Neurotransmetuesit glicinë dhe acidi gamma-aminobutirik (GABA) inhibojnë  irritimin (stimulimin) e neuroneve. Aktiviteti i acidit gamma-aminobutirik rritet nga benzodiazepinat (p.sh valiumi) dhe nga drogat antikonvultive (antispazmatike).

Tek sëmundja e Hungtintonit, një çrregullim i trashëgueshëm që fillon përgjatë moshës së mesme, neuronet prodhues të GABA-s në qendrat e trurit që koordinojnë lëvizjet degjenerojnë, duke shkaktuar lëvizje të pakontrollueshme.

Glutamati dhe aspartati veprojnë si sinjale nxitës, duke aktivizuar receptorët e NMDA-së (n-metil-d-aspartatit) të cilët, tek kafshët në zhvillim, kanë qenë të përfshirë në aktivitete si: të mësuarit apo kujtesa deri tek zhvillimi dhe specializimi i lidhjeve nervore. Nxitja e receptorëve të NMDA-së mund të sjellë ndryshime të mira në tru, ndërsa mbinxitja mund të shkaktojë dëmtime te qelizës nervore ose vdekje të saj. Kjo ndodh gjatë traumave ose goditjeve. Drogërat qe bllokojnë ose nxitsin aktivitetin e receptorëve të NMDA-së janë përgjegjëse për përmirësimin e funksioneve të trurit dhe trajtimin e çrregullimeve neurologjike dhe psikiatrike.

© Rinstinkt 2013

——————————————————————————————————————–

Yuri Gagarin – 12 prill 1961

Yuri Gagarin – 12 prill 1961

Juri Gagarin - njeriu i parë në hapsirë

Juri Gagarin

Para shumë vitesh, më saktë 52 vite më parë njeriu i parë arriti të kryente një orbitë të plotë rreth Tokës. Akoma më saktë, kjo ngjarje e madhe e njerëzimit, ndodhi më 12 prill të vitit 1961, dhe njeriut që arriti të kryente orbitën e plotë rreth planetit tonë ishte Yuri Gagarin-i.

Gëzuar Yuri!

 

—————————————————————————————–

Mjetet më të vjetra prej guri

Mjetet më të vjetra prej guri

Në vitin 2003 u gjetën prova (të tjera) direkte të fabrikimit dhe përdorimit në një ambient të kontrolluar të instrumenteve prej guri. Veglat prej guri të fabrikuara nga hominidët e hershëm kanë një datacion 2.6 milion vitesh. Siti arkeologjik gjendet në Gona, Etiopi.

mjete guriMichael Rogers, docent i antropologjisë në Southern Connecticut State University, zbuloi provën më të lashtë të drejtëpërdrejtë që dokumenton fabrikimin dhe përdorimin e mjeteve prej guri.

Michael Rogers dhe kolegët e tij i kanë datuar mjetet prej guri me një vjetërsi prej 2,6 milion vitesh.

Artikulli që përshkruan zbulimin është publikuar, në vitin tanimë të largët 2003, nga revista shkencore “Journal of Human Evolution”.

Tre vite përpara se zbulimi të dilte, përfundimisht, në pah, Michael Rogers ishte duke punuar në Etiopi, në një rajon asokohe pak të studiuar, mbi një projekt-kërkim paleoantropologjik. Gjatë kërkimit zbuloi disa mbetje të vogla, e kështu filloi të gërmonte të afërsi të Gona-s. Më pas me shtimin e të dhënave mbetjet rezultuan se ishin instrumente të ndërtuara nga pjesë gurësh të mprehur nga gurë të tjerë më të mëdhenj.

Zbulimi doli se ishte një nga më domethënësit në paleoantropologji: dokumentonte vegla prej guri dhe kocka kafshësh në të njëjtin vend, qartësisht në marrëdhënie me njëra-tjetrën. Mbetjet tregonin (tregojnë) se hominidët primitivë përdornin instrumente prej guri dhe kocke për të siguruar ushqimin.

Të parët tanë përdornin artifica të krijuara falë intelektit dhe kulturës për të punuar pjesët e kufomave të kafshëve, që gjenin në savanë apo gjuanin vetë. Kjo me shumë mundësi tregon se njerëzit ishin duke zgjeruar dietën e vet dhe nuk ishin më vetëm mbledhës, por, të paktën pjesërisht, edhe mishngrënës.

©  Rinstinkt 2013

————————————————————————————–

Endoskopia

Endoskopia

Çfarë është endoskopia?

Endoskopia ka të bëjë me inspektimin e një zgavre trupore e cila tek e cil anuk ka akses të drejtëpërdrejtë (për shembull, sinusi hundor apo ballor, ezofagu, stomaku, trakea, bronket, fshikëza e urinës, zorrët apo mitra). Endoskopia realizohet nëpërmjet përdorimit të disa aparateve të pajisuara me sisteme lentesh dhe ndriçimi. Endoskopët mund edhe ta zmadhojnë pamjen, duke bërë që të dallohen edhe detajet më të vogla të kavitetit që po vëzhgohet.

Çfarë mund të shohim me anë të endoskopisë?

Mund të shohim përbërjen e prendshme të organeve zgavrore dhe kushtet e “jashtme” të organeve fqinje me to.

Kur përdoret endoskopia?

Endoskopia përodoret si një instrument për të bërë diagnozën në raste infeksionesh, cistesh, apo tumoresh. Përveç kësaj, përdoret e shoqëruar edhe ndërhyrje kirurgjikale apo biopsie, në ndërhyrje të vogla si heqja e fibromave të mitrës, të polipeve hundorë apo intestinal, në rastin e meniskut medial të gjurit, të trupave të huaj që mund të jenë futur në rrugët e frymëmarrjes, sikundër edhe në prelevimin e biopsive nga organe të ndryshme të kavitetit abdominal.

Në raste të tjera endoskopia përdoret edhe për të vëzhguar fetusin, dhe në veçanti për të kryer ndërhyrje kirurgjikale paralindjes.

© Rinstinkt, Prill 2013

—————————————————————————————————-

Radiografia RX

Radiografia RX

Çfarë është radiografia me rreze X?

Radiografia RX është më “e vjetra” ndër metodat moderne të hetimit anatomik. Radiografia mundëson parjen e të gjithë trupit pa ndërhyrë kirurgjikisht në të.

Një shembull radiografie

Një shembull radiografie

Teknika radiografike përdor një tufë rrezesh X që prodhohet (gjenerohet) nga një rrymë elektrike me tension të lartë, që duke kaluar përmes një tubi nën vakum mbërrin në një pjastër mobildeni apo tungsteni. Tufa me rreze e prodhuar në këtë mënyrë drejtohet drejt pjesës së trupit që duhet hetuar/vëzhguar. Trupi apo pjesa e trupit i thith rrezet në mënyra të ndryshme, në varësi të përbërjes së vet -inde “të buta”, inde kockore, apo zgavra organesh. Tufa e rrezeve që del nga trupi, pra që ka arritur ta kalojë atë, përfundon mbi një pelikul apo ndonjë lloj tjetër receptori që është në gjendje të dallojë intensitetin e rrezatimit. Për shembull, nëse tufa me rrezet X drejtohet nga krahu, rrezet që kalojnë vetëm përmes indit muskulor thithen më pak dhe e nxijnë pelikulën më shumë nga sa bëjnë rrezet që kanë kalojnë përmes indit kockor që ka densitet radiologjik më të madh. Në këtë mënyër përftohet një imazh në “negativ”.

Me indet që i thithin pak rrezet X ka një problem të vogël. Duke qenë se rrezet thithen pak duhen përdorur “mjete kontrasti”, pra substanca opake apo gjysmëtransparente ndaj rrezatimit që kur futen në indet qpo organet që duhen hetuar, krijojnë një kontrast artificial me indet rrethues.

Mjetet e kontrastit në radiogafi përforen në shumë raste, për shembull në hetimin radiografik të zemrës, të arterieve dhe venave, të tubit tretës, të bronkeve e bronkiolave, të enëve limfatike, të fshikëzës të tamblit, të rrugëve urinare, të gurëve në veshka, të fshikëzës së urinës dhe të kanalit spinal.

Duke qenë se rrezet X janë valë elektromagnetike të pasura me energji, ato mund të provokojnë dëme reale apo potenciale permanente, jo vetëm në inde por edhe në trashëgiminë gjenetike të subjektit që i nënshtrohet radiografisë. Kështu, sot  pajisjet radiologjike ndërtohen sipas disa kritereve strikte në maksimum të radio-mbrojtjes duke i reduktuar plotësisht efektet e dëmshme për pacientin.

Gjithsesi kush ekspozohet në mënyrë të vazhdueshme ndaj rrezeve X, si për shembull punonjësit që menazhojnë aparatet, duhet të bëj kujdes të madh. Sepse përsa minimale të të jenë dozat e ekspozimit, këto rrezatime janë kumulative, dhe një ekspozim i rregullt në dosa edhe të vogla mund të ketë pasoja në terma afatgjatë.

Çfarë mund të shihet me anë të radiografisë?

Me anë të radiografisë mund të shikohet struktura e brendshme e indeve apo organeve, prania jo-normale e ajrit, lëngjeve apo trupave të huaj me densitet radiografik të ndryshëm nga ajo e indit përreth.

Kur përdoret radiografia?

Radiografia përdoret kryesisht në ortopedi dhe traumatologji për të parë nëse ka apo jo probleme me  kockat dhe artikulacionet. Radiografia përdoret edhe në ekzaminimet rutinë për kapjen e hershme të tumoreve të gjoksit (mamografia).

© Rinstinkt, Prill 2013

——————————————————————————————————————–