Dy kulturat, dhe një paralele e sforcuar mes rastit italian dhe atij shqiptar

Dy kulturat, dhe një paralele e sforcuar mes rastit italian dhe atij shqiptar

[Shkrimi është botuar më parë, si koment, këtu: Bursa e Diplomave]

Të them të vërtetën po e ndiqja me shumë interes këtë shkrim, dmth komentet që do të  (po) ndiqnin shkrimin e Pishakut.

Për më tepër që, të paktën mua personalisht, nuk mund kurrsesi të më shpëtonte një shprehje si kjo “Për këtë mbetet e domosdoshme kultura e përgjithshme, por edhe gjuha si mjet shprehjeje.”. Unë e shoh të sforcuar një shprehje të tillë, ku termi kulturë uzurpohet nga kultura thjeshtë e vetëm humaniste, për të mos thënë vetëm letrare apo filozofike, (kjo e fundit aq më tepër e një lloji të caktuar)…
Pa dashur ta zgjas shumë, duket se vazhdohet kokëfortësisht të lihet jashtë kulturës së përgjithshme, kultura shkencore. Kjo ndodh jo aq me eksponentët e lartë, të moderuar sesa me disa qarqe të caktuara që ecin me inerci dhe pa sens kritik. Dua të them, dhe jam i bindur, sikundër shumë të tjerë, se ka ardhur koha që kultura e përgjithshme, edhe në konceptimin e profanit të ketë të brendatrupëzuar kulturën shkencore.

Nuk e kam me shkrimin e Pishakut, aspak, sepse ngre një shqetësim që duhet medoemos të ekzistojë, por e kam me frymën e përgjithshme, apo forma mentis-in që mbizotëron në masat e gjëra.

C. P. Snow – The two cultures (Dy kulturat)

Dua të përmend këtu, jo aq për mbështetje sesa për ilustrim, esenë apo sprovën e C.P.Snow (The two cultures) të shkruar këtu e një gjysmë shekulli më parë. Snow, padyshim një shtyllë e konsoliduar e kulturës së kohës dhe një mendimtar që ka hedhur, mendoj, i pari shikimin drejt një kricjeje, sipas tij, asokohe, të pashmengshme mes dy kulturave… nëse nuk ndërhyej në mënyrë të rrufeshme. Ai apelin e vet ai drejtonte vendit të tij, Anglisë, duke kritikuar sistemin mësimor anglez, gjatë krahasimit të këtij me atë amrikan dhe rus.

Snow, i cili nuk besoj se do të ketë mirësinë të akuzohet nga askush si i pakulturuar, meqë edhe ai vet shkruante libra, sadoqë ishte fizikant, apelonte për më shumë kulturë shkencore.  Kjo sepse zhvillimi i Anglisë kishte nevojë pikërisht për këtë…

Dhe shtronte pyetjen, bazuar në eksperiencën e vet: se sa nga humanistët do të dinin të përshkruanin ligjin e dytë të termodinamikës, që, thotë Snow, do të ishte ekuivalenti i të lexuarit të një vepre të Shekspirit.

Në fakt, Snow, duke parë turinjtë e shtrembëruar të shokëve të vetë humanistë, që ironikisht e quanin (quajnë) veten zotërues të kulturës, së përgjithshme, pra në mungesë të përgjigjes, e ul pak stekën, dhe pyet: Sa nga ju do të dinin të përkufizonin “masën” apo “përshpejtimin”? E kotë të them, thotë Snow, se përgjigjia ishte sërisht negative. Dhe kjo është ekuivalenti i alfabetizimit shkencor, të paktën në fushën e fizikës.

Jam totalisht dakord se shoqërisë i duhen individë me sens kritik; të tillë i janë dashur ngahera. Por nuk kuptoj se si letërsia apo lëndët humaniste mund të shërbejnë si humus dhe stimul për sensin kritik apo të përgjegjësisë. Këtë e them duke patur ndërmend, subjektivitetin e skajshëm të letërsisë, e aq më tepër të njëfarëlloj filozofie.

Dua të kujtoj këtu, frymën dhe interpretimin tendencioz që u bëhet rezultateve të zbulimeve shkencore. Dua ta lidh për një moment me temën tjetër që ka hapur xhaxhai (I DUAM, NA DUAN). Do të heq nja dy paralele mes kulturës italiane të shekullit të shkuar dhe asaj që mbizotëronte gjatë diktaturës komuniste shqiptare, dhe nxjerr ende sot kokën hera herës.

Italia ka vuajtur dhe vuan ende sot nga trashëgimia e hidhur e filozofëve si Kroçe. Gangrena e Shqipërisë ka qenë marksizmi, apo le të themi tentativat e të kuptuarit të tij, dhe iracioalizmi i kupolës komuniste.

Italinë madhështore dhe Shqipërinë diktatoriale  i lidh një traditë e fortë, pothuaj anti shkencore, që ushqehej me paradokse, keqkuptime, dhe salltro absurde pozicionesh.

Shqipëria diktatoriale pavarësisht implementimit të disa  teknikave të reja elementare, nuk kishte asgjë shkencore as në sistemin e vet arsimor e as në frymën e përgjithshme që mbizotëronte në vend.

Sadoqë trumpetohej si shtet ateist, aty nuk kishte asgjë prej shpirtit ateist të mirëfilltë. Ekzistonte një ateizëm fals, në disa raste ateizëm militant, shkatërrimtar, ku zoti ishte zëvendësuar nga Partia dhe një drejtues, do të thoja, me probbleme mendore padyshim.

Nga ana tjetër Kroçe, që modeloi gjithë rrugëtimin e kulturës italiane  të viteve ‘900. Aktiviteti i tij, interpretimi i tij gjysmak, luajti rolin e një guri varri për autonominë e kërkimit shkencor italian, që në kohën për të cilën flas, ishte pjesë e një vendi ende të ri dhe të papregatitur. Sipas Kroçes, pamja naturalistike- evolucionare jo vetëm që nuk e gjallëron intelektin, por edhe ngurtëson shpirtin e njeiut etj. duke shkuar e mistifikuar edhe mbi evolucionin dhe interpretimin  e tij, pa patur të qarta as konceptet më elementare.

Sikur të kishim patur më shumë kulturë shkencore, më shumë kulturë të korrektësisë, të empiricizmit, të objektivitetit, kritike, mendoj, madje jam  i bindur, se nuk do të kishim vuajtur aq gjatë nën gangrenën komuniste.

E vërtetë që nën diktaturë kemi patur pak Darvin, por nga ana tjetër si një forcë, një frymë asgësuese ekzistonte (sikundër në simotrën e kësaj paraleleje, Italinë) marksizën-(katolicizëm)-iracionalizmi post-fashist…

Sikur të kishim patur me të vërtetë empiricizëm dhe rreptësi objektive, shkencë të vërtetë dhe llogjikë shkencore, nuk do të ishim sot një popull supersticioz, antishkenccor, seksist, homofob, populist, anti-human që mohon edhe masakrat dhe gjëmat e komunizmit shqiptar.

Them pra, se bëhet shumë gabim, të ngatërrohet kultura e njohjes dhe e gjykimit të saktë, ajo e bazuara në fakte, në objektivizëm, me sharlatanizmin e diktaturës pseudo-ateiste që kërcente sa andej-këndej, në varësi të ëndrrave dhe psikikës së udhëheqësit dhe shpurës së tij.

Si përcaktohet seksi i individit

Përcaktimi i seksit

ADN-ja, pra materiali gjanetik, i pranishëm në të gjitha qelizat – me funksion atë të drejtimit të zhvillimit harmonik të organizmit – tek njeriu është i ndarë në 46 pjesë, të quajtur kromomozome, të cilët janë të dukshëm veçanërisht gjatë ndarjes qelizore.

Në çdonjë qelizë këto 46 kromozome janë të ndarë në çifte: 22 çifte janë të pranishëm në qelizat e të dyja sekseve, femër dhe mashkull (kromozomet autosomike), ndërsaa dy kromozomet e fundit, të cilët mund të jenë të njëjtë apo të ndryshëm, paraqiten në kombinime të ndryshme tek mashkulli dhe tek femra (kromozomet seksuale, të shënuar me X dh Y).

Të gjitha qelizat e organizmit të femrës kanë 2 kromozome X, ndërsa qelizat e trupit të një mashkulli kanë një kromozom seksual X dhe një Y.

zhvillimi i organeve gjenitale te jashtme

Evoluimi embrional i organeve gjenitale të jashtme, tek femra (në të djathtë) dhe mashkulli (në të majtë)

Kjo diferencë në materialin gjenetik prodhon si korolar të vetin gjithë ndryshimet e tjera që dallojnë mashkullin nga femra.

Diferenca lidhet, padyshim, me procesin riprodhues: çdonjë individ lind nga shkrirja e një qelize seksuale femërore (veza) me një qelizë seksuale mashkullore (spermatozoidi). Kujtoj se qelizat seksuale përmbajnë vetëm gjysmën e setit kromozomik normal. Pra qeliza seksuale femërore, veza, përmban në bërthamën e saj 22 kromozome autosomike dhe një kromozom seksual X. Ndërsa qeliza seksuale mashkullore (spermatozoidi) përmban 22 kromozome autosomike dhe një kromozom X ose Y.

Nëse qeliza vezë fekondohet nga një spermatozoid me kromozom seksual X do të prodhohet një zigotë e mëpastaj një individ i seksit femër. Në të kundërt, nëse spermatozoidi që fekondon qelizën vezë përmban kromozomin seksual Y individi do të jetë i seksit mashkull.

Ky është, në linja të trasha, kuadri gjenetik nga i cili merr origjinën seksi një individi.

Gjenet që gjenden në “trupin” e kromozomeve seksualë X dhe Y, drejtojnë zhvillimin e aparatit seksual dhe të karakteristikave seksuale dytësore.

Duke filluar nga gungëza gjenitale e papërdalluar (pa diferencuar) që është e pranishme në embrionët 4-7 javësh, brenda javës së 12-të të shtatzanisë zhvillohen karakteristikat që dallojnë aparatin gjenital mashkullor nga ai femëror.

kriptoorkidit bilateral

1-unaza inguinale sipërfaqësore 2-epididimi 3-testikuli 4-tunica vaginale 5-pjesë e veshjes së ardhshme të testikulit 6- skrotumi 7-penisi 8- linea alba 9- fshikëza e urinës 10-peritoneumi parietal

Gjithsesi, duhet thënë se, ka shumë probleme që mund të lindin gjatë kësaj faze zë zhvillimit.
më i shpeshti është kriptorkidia, pra “mos-zbritja e testikulit”; në fakt gjatë zhvillimit embrional, tek mashkulli, testikujt zhvillohen të gjandur në zgavrën endoabdominale, tamën si vezoret e femrës. Dalngadalë, gjatë zhvillimit, testikujt spostohen,apo më mirë të them, zbresin, derisa në momentin e lindjes gjenden të pozicionuar në trastën skrotale.

Gjithsesi, ndonjëherë, kjo zbritje e testikulit/testikujve nuk kompletohet dhe në momentin e lindjes mund të gjende akoma në zgavrën abdominale.

Jo gjithnjë nevojitet ndërhyrja kirurgjikale ngase zbritja e testikujve mund të përfundojë plotësisht gjatë vitit të parë të jetës, apo në raste të rralla edhe gjatë adoleshencës.

-

Rinstinkt 2013

—————————————————————-

Palca shpinore

Palca shpinore (kurrizore)

palca kurrizore grayPalca kurrizore (shpinore) është e përbërë nga tipe të ndryshëm neuronesh, që vijnë apo shkojnë drejt trurit. Neuronet qëndrojnë në kanalin kurrizor, që është kaviteti që përshkon në mënyrë gjatësore gjithnjë kolonën e krijuar nga vertebrat.

Palca shpinore (kurrizore) është e gjatë rreth 45 cm,ka një formë cilindrike dhe një strukturë të shtresëzuar të ngjashme me atë cerebrale.

Palca shpinore kryen funksione transmetimi të të dhënave nervore nga dhe drejt trurit; për më tepër përmban qëndra të rëndësishme rregullatore të sistemit nervoz autonom.

Së fundi, duhet përmendur edhe se, palca shpinore është struktura në të cilën përpunohen përgjigjet nervore “reflekse”.

Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Përse kryhet eksperimentimi shkencor me kafshët?

Disa rezultare shkencore të kërkimit shkencor mbi kafshët:

  • Demonstrimi i materialit gjenetik – F. Griffith – Eksperimentim mbi minjtë
  • Vaksina kundër li-së – E.A. Jenner – Eksperimentim mbi gjedhët
  • Zbulimi i impulsit nervor – A.L Hodgkin dhe A. Huxley – Eksperimentim mbi kallamarët
  • Rregullimi i të rahurave të zemrës – O.Loewi – Eksperimentim mbi bretkosat
  • Kura e diabetit (insulina) – F:G:Banting – eksperimentim mbi qentë
  • Transfuzioni i gjakut – Mjekë të ndryshëm – Eksperimentim mbi qingjat
  • Studimi i trapienteve të organeve – A:Carrel – eksperimentim mbi lloje të ndryshme kafshësh
  • Vaksina kundër poliomielitit – A.B.Sabin – Eksperimentim mbi majmunat
  • Sieroterapia kundër-tërbimit – L. Pasteur – Eksperimentim mbi specie të ndryshme
  • Zbulimi i neuroneve pasqyrë (empatia) – G. Rizzolatti – Eksperimentimi mbi majmunët
  • Terapia HIV (me antiretroviralë) – Ekipi i R.C. Gallo – Eksperimentimi mbi majmunat

E të tjera, e të tjera…

——————————————————————————–

Mbi ndryshimet klimatike

Mbi ndryshimet klimatike

Ekziston një konsensus i përhapur mbi faktin se Toka është ngrohur me një ritëm gjithnjë e më të shpejtë këto 40 vitet e fundit, dhe se ngrohja  është më e shpejta që është verifikuar në 1000 vitet e fundit.

Nga viti 1960 temperatura sipërfaqësore botërore është rritur me 0,6oC; rritja nuk është uniforme në të gjithë globin; duke qenë maksimale në gjerësitë gjeografike mes 40o dhe 70o Veri.

Shkrirja e akullnajave është përshpejtuar, dhe në rajonet polare mbulesa e dëborës dhe trashësia e akullit janë reduktuar. Njëkohësisht, niveli i detit është rritur me 1-2 mm në vit për shkak të zgjerimit termik.

WHO estimated mortality (per million people) attributable to climate change by the year 2000 — (Jonathan A. Patz, Diarmid Campbell-Lendrum, Tracey Holloway and Jonathan A. Foley Nature 438, 310-317 (17 November 2005))

Rëndësia e ndryshimeve klimatike është theksuar edhe nga dhënia e Çmimit Nobel për Paqen në vitin 2007, që iu dha individëve dhe organizatave të interesuara mbi impaktin e ndryshimeve klimatike mbi shëndeti njerëzor.

Shkaqet e ndryshimeve klimatike botërore janë objek debati, edhe sote  kësaj dite, por aktiviteti njerëzor është një ndër përgjegjësit kryesorë, nëpërmjet rritjes së dioksidit të karbonit (CO2), metanit dhe ozonit, që janë agjentët kryesorë të efektit serë.

Këto gaze, së bashku me vaporin e ujit, nëpërmjet efektit serë, veprojnë si një mbulesë duke thithur energjinë që rrezatohet nga sipërfaqja e Tokë, që përndryshe do të shpërhapej në hapsirë.

Rritjet e fundit të dioksidit të karbonit dhe të ozonit të prodhuara nga djegia e hidrokarbureve në automobila dhe në centralet elektrike janë ngushtësisht të lidhura me ngrohjen e Tokës dhe efektin serë.

Shpyllëzimi në nivele shumë të larta, gjithashtu, kontribuon në rritjen e CO2 atmosferik – vlerësimet aktuale janë se Pyjet Amazonike, brenda vitit 2050 do të humbasin 50% të sipërfaqes së vetë origjinale – kjo sepse  zvogëlohet sekuestrimi (thithja) e  karbonit nga ana e pemëve.

Përtej këtyre parashikimeve, ka edhe parashikime sipas të cilave ekzistojnë disa qarqe me feedback pozitiv që do të amplifikojnë akoma më tej këtë proces.

Shembujt përfshijnë: rritjen e sasisë së thithur të nxehtësisë për shkak të zvogëlimit të sipërfaqeve të bardha relfketuese të tokës të mbuluar me dëborë dhe akull; rritjen e vaporit të ujit në atomosferë për shkak të avullimit të rritur të tij nga sipërfaqet ujore dhe nga transpirimi i pemëve; sasi të mëdha të CO2 që do të lirohen për shkak të shkrirjes së tundrës arktike; reduktimi i kapejs së CO2 nga ana e oqeaneve për shkak të rritjes më të pakët të diatomeve, që kanë një rol të rëndësishëm si depozita dioksidi karboni.

Në varësi të modelit të përdorur, parashikohet se këto ndryshime do të shkaktojnë një rritje të temperaturës globale nga 2 në 5 oC brenda vitit 2100.

 -

Bibliografia:

  • Patz JA et al.: Impact of regional climate change on human health. Nature 438:310, 2005
  • Shea KM: Global climate change and children’s helath. Pediatrics 120:e1359, 2007
  • Patz JA, Kovats RS: Hotspots in climate change and human health. BMJ 325:1094, 2002

Rinstinkt 2013

Gaz në tubin tretës – flatulenca

Gaz në tubin tretës  – flatulenca

Gazet e kanalit gastroenterik mund të vijnë nga tre rrugë të ndryshme. Së pari nga ajri i gëlltitur së bashku me ushqimin. Së dyti si produkte të aktivitetit baktoror të zorrës së trashë (kolonit) dhe së treti si gaze që shpërhapen drejt tubit tretës nga gjaku.

Gazet e stomakut, në pjesën më të madhe janë të përbërë nga azoti dhe nga oksigjeni, të derivuar nga ajri i gëlltitur së bashku me ushqimin. Këto gaze në pjesën më të madhe të tyre nxirren jashtë me anë të gromësitjes (gromësimës).

Në zorrën e hollë, zakonisht gjenden vetëm sasi shumë të vogla gazi; në në pjesën më të madhe gaz (ajër) që vjen nga stomaku dhe duodenumi. Për më tepër, shpesh gjenden edhe sasi dioksidi karboni (CO2) që zhvillohet nga reaksioni mes lëngut gastrik dhe joneve bikarbonat të lëngut pankreatik. Ky i fundit ka si funksion atë të neutralizimit të aciditetit të lëngut gastrik. Ndonjëherë reaksioni mes dy lëngjeve është aq i shpejtë saqë është e pamundur thithja imediate e dioksidit të karbonit të prodhuar.

Në zorrën e trashë (kolon) gazet vijnë apo prodhohen në pjesën më të madhe nga aktiviteti bakteror. Në përbërjen e tyre futen dioksidi i karbonit, metani dhe hidrogjeni.
Kur metani dhe hidrogjeni bashkohen me njëri-tjetrin dhe me oksigjenin e ajrit të gëlltitur në proporcione të caktuara formohet një përzierje e vërtetë eksplozive, shpërthyese.

Në fakt, edhe pse mjat rrallë, me përdorimin e elektokauterizatorit gjatë ndërhyrjeve sigmoidoskopike ka patur shpërthime mjaftë të forta të kolonit.

Dihet se, disa lloje ushqimesh prodhojnë sasi më të mëdha të gazeve në kolon. Ndër to janë fasulet, lulelakrat, qepët, misri, uthulla etj.
Disa nga këto ushqime mund të thuhet se përbëjnë një “pabulum” të shkëlqpyer për bakteret prodhues të gazeve, veçanërisht për përmbajtjen e tyre në karbohidrate të fermentueshme.
Disa të tjera kanë një lloj tjetër efekti, një efekt irritues, i cili bën që përshpejtohen lëvizjet peristaltike dhe gazet të tranzitojnë pa mundur të thithen nga koloni.

Sasia e gazit që prodhohet nga zorra e trashë gjatë një dite shkon nga 7 në 10 litra. Ndërsa sasia që nxirret jashtë nëpërmjet anusit shkon deri tek 0,6 litra në ditë. Pjesa tjetër thithet nëpërmjet mukozës intestinale.

Rinstink 2013

——————————————————————————

Përbërja e fekaleve

Përbërja e fekaleve

Fekale elefanti - janë evidente fibrat bimore.

Fekale elefanti – janë evidente fibrat bimore.

Normalisht mbetjet fekale janë të përbëra për rreth tre të katërtat (3/4) nga ujë dhe për një të katërtën (1/4) nga substanca të ngurta, nga të cilat 30% janë mikrobe të vdekur, 10-20% lyra, 10-20% substanca organikle, 2-3% proteina dhe 30% skorje ushqimore të patretura, material nga lëngjet tretëse, si pigmentet biliare, qeliza epiteliale të vdekura etj.

Sasia e madhe e lyrave në mbetjet fekale, vjen kryesisht nga lyrat me origjinë bakterore, pra të murit dhe membranave të baktereve që qëndrojnë në zorrën e trashë, dhe nga lyrat e enterocitëve të shkëputur, të vdekur.

Ngjyra kafe e mbetjeve fekale vjen nga sterkobilina dhe nga urobilina, derivate që të dyja të bilirubinës (mbetje të degradimit të hemoglobinës).

Era e mbetjeve fekale vjen nga produktet e aktivitetit bakteror të zorrës së trashë, kolonit. Ekziston një variabilitet individual që varet nga flora bakterore e pranishme në çdo individ dhe nga kompozimi i dietës së individit.

Rinstink 2013

———————————————————————-

Mbi bletët, organizimin shoqëror të bletëve, altruizmin dhe seleksionin natyror

Mbi bletët, organizimin shoqëror të bletëve, altruizmin dhe seleksionin natyror

(Pjesa e mëposhtëme është lënë, më parë, si koment këtu: “Le të pyesim bletët“)

Sjellja e bletës individuale është tejet altruiste. Altruizmi është një ndër mjetet e korpusit total të procesit evolutiv.
Ka diçka paradoksale, gjithnjë sa hetë tentohet trajtimi i këtyre temave. Gjithsesi mund t’i shpërtojmë këtij paradoksi duke kujtuar edhe një herë se njësia e seleksionit nuk është individi, pra as bleta e as njeriu, por gjenet e tij.

bletaSado që bleta punëtore në vetvete nuk mund të riprodhohet, ajo ndan me shoqet e veta një pjesë të individualitetit të vet, që me përkufizim nuk është më individuale por e përbashkët. Janë gjenet, apo një pjesë e gjeneve.

Unë nuk jam i azhurnuar mbi këto tema por diçka e di, dhe do ta them. :)

Di se ka patur debate akademike mbi mekanizmin, apo më saktë mbi emërtimin që duhet të merrte ky mekanizmi i bashkëpuminit të milingonave dhe bletëve, për të mirën e përbashkët.

Disa apelonin për futjen e “inclusive fitness” disa të tjerë për teprinë e këtij termi duke replikuar se kjo lloj sjellje është veçse një aspekt i mekanizmave më të gjerë evolutiv, që vihet re vetëm në qeniet eusociale.

Bleta sado që nuk riprodhohet, ka individualitetin e vet. Dhe duke ndihmuar kolektivin ku bën pjesë, edhe këta individë pa aftësi riprodhuese, ndihmon në mbijetesëne kosheres së vet, në totalitetin e saj apo më mirë të them në totalitetin e përbashkët. Lutem mos i mvishni bletës intencion, ai është veçse aparent, sikundër edhe tek njerëzit në ato çka bëjmë përdita. Nëse mbijeton kosherja mbijetojnë gjenet e përbashkëta.

Pra altruizmi, mund të shpjegohet fare mirë me ndihmën që japin në shpërndarjen e këtyre gjeneve të përbashkëta këto bletë punëtore. Edhe kur dëmtohet individi, ka një të mirë, qëllimi i humbjes është shpërndarja e gjeneve. Kjo ide e të parit të gjeneve përkundër individëve është më e re se Darvini. Përkon në mos gaboj me rizbulimin e gjenetikës mendeliane, kombinimin e kësaj me idetë darviniane dhe formulimin e kornizës së neo-Darvinizmit.

Stresoj sërisht faktin se inclusive fitness nuk qëndron mëvetësisht nga seleksioni natyror. Është më shumë një mjet i tij dhe siç është quajtur nga Nowak el al. një konstrukt sipërfaqësor (superfluous) (“abstract enterprise”).

Rinstinkt

————————————————————-

Përse bebet ndalojnë së qari kur merren në krah?

Përse bebet ndalojnë së qari kur merren në krah?

ne krahet e nenesPër herë të parë një kërkim shkencor ka dhënë prova eksperimentale të faktit se të porsalindurit ndalojnë së qari kur merren në krahë dhe sillen vërdallë mbajtur në krahët të nënës së vet.

Po i njëjti efekt (apo efekti analog) është dokumentuar, nga autorët e studimit, edhe tek të minjtë e porsalindur. Këta kur kapeshin nga nëna e vet për qafe nuk emetonin më ultratinguj thirrës. Duket se kapja prej qefe nga miu-nënë ka një efekt qetësues.
Pra lëvizja apo transportimi që nëna i bën të voglit ka tek ky i fundit një efekt pozitiv.

Këto rezultate sugjerojnë se ndalimi i të qarit vjen si përgjigje imediate ndaj lëvizjes së nënës. Është një sjellje që është konservuar gjatë rrugëtimit evolutiv dhe ka një domethënie të rëndësishme për mbijetesën e llojit.

  • Infant Calming Responses during Maternal Carrying in Humans and Mice – Gianluca Esposito, Sachine Yoshida, Ryuko Ohnishi, Yousuke Tsuneoka, Maria del Carmen Rostagno, Susumu Yokota, Shota Okabe, Kazusaku Kamiya, Mikio Hoshino, Masaki Shimizu, Paola Venuti, Takefumi Kikusui, Tadafumi Kato, Kumi O. Kuroda – Current Biology – 6 May 2013 (Vol. 23, Issue 9, pp. 739-745)

 

———————————————————————-

Meduza dhe Caput Medusae

Caput Medusae

Meduza - Arnold Böcklin (rreth 1878)

Meduza – Arnold Böcklin (rreth 1878)

Mitologjinë e Meduzës e njohin pothuaj të gjithë. Një femër aq e bukur dhe krenare saqë pati guximin të krahasohej me bukurinë e Athinës. Për të ndëshkuar vanitetin e Meduzës, perëndesha e Olimpit, bija e Zeusit, Athina, e ndëshkoi duke ia transformuar flokët e bukur në gjarpërinj (nepërka) helmues; ndërsa shikimin e Meduzës e transformoi në një armë vdekjeprurëse – kushdo që do të gxonte ta shihte në sy do të gurëzohej menjëherë, duke u kthyer në një statujë të pajetë.

Gjithsesi mua më intereson më shumë koka e Meduzës si simbol dhe shenjë semeiotike. Caput Medusae, është një emërtim gjerësisht i njour për  mjekët, studentët e mjekësisë, biles edhe për infermierët që shërbejnë nëpër reparte të Semejotikës, Mjekësisë interne etj.

Caput medusae vihet re tek subjektet me hipertension portal (gradient mbi 12 mmHg), pra të venës portë – vena që shpie gjakun venoz nga zorrët drejtë mëlçisë. (Një ndër shkaqet e hipertensionit portal është cirroza e mëlçisë.)

Pei-Ming Yang, M.D., Ph.D., and Ding-Shinn Chen, M.D. - N Engl J Med 2005; 353:e 19November 24, 2005 DOI: 10.1056/NEJMicm050651

N Engl J Med 2005

Caput medusae nuk është gjë tjetër veçse manifestimi sipërfaqësor i një cirkuiti kolateral të përbërë nga venat peri-ombelikale (pra rreth kërthizore).
Këto vena, si pasojë e hipertensionit portal, zgjerohen dhe krijojnë një qarkullim alternativ të gjakut; gjaku pra për të mbërritur në mëlçi shfrytëzon një rrugë tjetër, atë të venave sipërfaqësore peri-ombleikale. Venat mund të bëhen dredha-dredha, varikoze, sikundër gjarpërinjtë e kokës së Meduzës legjendare.

-

  • Meduza - Arnold Böcklin (rreth 1878)
  • Caput Medusae – Pei-Ming Yang, M.D., Ph.D., and Ding-Shinn Chen, M.D. – N Engl J Med 2005; 353:e 19November 24, 2005 DOI: 10.1056/NEJMicm050651

-

Rinstinkt 2013

————————————————————————————–

Tullio Simoncini colpisce l’Albania

Tullio Simoncini colpisce l’Albania 

Tullio Simoncini, noto truffatore italiano, viene accusato a Tirana, Albania per la morte di Luca Olivello 27 anni (morto il 19 ottobre 2012).

Secondo l’accusa il trattamento di Simoncini con il bicarbonato avrebbe causato il peggioramento delle condizioni del paziente, accelerando la malattia e conseguentemente causando la morte.

I parenti del 27 enne avevano cercato un trattamento per il loro caro a Vienna, in Sud Africa, in Serbia, e dopo aver ricevuto una risposta negativa sono andati a Tirana, vedendo on-line la pubblicità che diceva di poter dare cure efficaci  contro il cancro garantite al 70%.

Non so dire se in questa faccenda sia coinvolta o meno qualche struttura sanitaria pubblica albanese.

-

La notizia, in albanese (Panorama.al):

Kura me sodë buke, merret i pandehur onkologu italian

TIRANE – Prokuroria e Tiranës i njofton akuzën “mjekim të pakujdesshëm me pasojë vdekjen” onkologut italian, Tullio Simoncini. Mjeku rezident në Shqipëri është thirrur për t’u paraqitur në Prokurorinë e Tiranës, ku është marrë i pandehur në lidhje me vdekjen e një pacienti italian, të cilin ai e kishte kuruar me sodë buke për sëmundjen e kancerit. Sipas Prokurorisë, mjekimi i aplikuar nga mjeku Simoncini ka përshpejtuar vdekjen e pacientit. Vetë mjeku italian, Tullio Simoncini, në komunikimin e tij me grupin e hetimit të prokurorisë së Tiranës e ka mohuar akuzën e ngritur ndaj tij. Luca Olivello, 27 vjeç, nga Italia, gjeti vdekjen në kryeqytetin e Shqipërisë, më 18 tetor 2012. Familjarët e 27-vjeçarit kishin kërkuar mjekim për të afërmin e tyre në Vjenë, në Afrikën e Jugut, në Beograd dhe, pasi kishin marrë përgjigje negative, kishin ardhur në Tiranë nisur nga njoftimet e Simoncinit në internet se ai bënte kurime rezultative kundër kancerit. Tullio Simoncini u ka thënë të afërmve të të sëmurit se me kura jo tradicionale, mund ta mjekonte djalin e tyre dhe garantonte 70 për qind sukses. “Mjeku ka kërkuar 14.500 euro që në kontaktin e parë me familjarët e pacientit. Ai ka thënë se pa arkëtuar këtë shumë, pacienti nuk mund të futej në spital”, kanë dëshmuar dy familjarë të pacientit italian.

Rinstinkt 2013

————————————————————

Natyra, evolucioni, morali, shoqëria…

Mbi etikën, moralin, moralin evolutiv dhe atë shoqëror

morali, etika, evolucioni, natyra, njeriuIdeja se ne mund të ekstrapolojmë (shkëpusim, pra nxjerrim jashtë kontekstit) moralitetin objektiv nga ligjet e natyrës dhe evolucioni – kur në fakt nuk mund ta bëjmë, dhe nuk duhet ta bëjmë – është një pabazueshmëri naturalistike.

Kjo sepse, në këtë mënyrë, pra duke derivuar etikën nga natyra, ne rrezikojmë të krjojmë një sistem vlerash i cili është i keq, mizor, brutal dhe injoron shumë nga tendencat e larta të natyrës njerëzore, të kultivura në qindra mijëra vite të humanitetit.

Por natyrisht, kjo nuk duhet të na pengojë që të njohim dhe të eksplorojmë mënyrën se si evolucioni ka influencuar dhe  influencon moralitetin tonë.
Kështu, ne përpiqemi të përshkruajnë nevojat tona, mënryën dhe mekanizmat me anë të të cilëve kanë evoluar dhe kanë marrë formën e sotme. Theksoj se, kjo nuk duhet të ngatërrohet me atë që nevojat tona evolutive, instinktive, duhen ndjekur dhe kënaqur (vetëm) sepse vijnë nga natyra.

Me fjalë të tjera, të përshkruash se si apo çfarë është nuk do të thotë se si apo çfarë duhet të jetë.

Pra, edhe pse ne mund të kuptojmë dhe punojmë për të kuptuar forcat “e brendshme” që nga drejtojnë dhe influencojnë, kjo nuk e përjashton përgjegjësinë personale individuale.

Në këtë mënyrë askush nuk ka të drejtë të stigmatizojë apo përçmojë një grupim tjetër, qoftë edhe vetëm kulturor, duke i atribuar këtij vlera inferioriteti, sepse i ndryshëm nga self-i, pra in ndryshëm nga vetja, nga vlerat apo sjelljet e veta dhe grupimit të vet.

Me të njëjtën linjë mendimi, hidhen poshtë edhe dënglat e disa letrarucëve mbi Darvinizimin Social. Pra ideja se ligjet e shoqërisë duhet të imitojnë ato të natyrës, duke e lënë empatinë – edhe kjo si çdo gjë tjetër krijesë e evolucionit – mënjanë. Ndërsa darvinizmi social ngre lartë kompeticionin, garën dhe mbijetesën e më “të mirit”, ai injoron plotësisht strategji apo më mirë të them mjete evolutive si altruizmi dhe bashkëveprimi, tashmë gjerësisht të përvetësuara edhe si mekanizma të ndërveprimit shoqëror.
Evolucioni është deskriptiv, përshkrues, dhe jo perskriptiv apo udhëzues.

Për ta mbyllur, nuk ka kuptim të thuash se diçka që të jetë e mirë duhet të jetë natyrore… Sepse, ndonjëherë, edhe nga natyra, që në vetevete është mjaft e pasur, nuk ka shembuj apo përgjigje të gatshme.
-

Rinstinkt 2013

————————————————————————————-