Çfarë është Malaria?

Çfarë  është Malaria?

Malaria; shekulli XVII: “mal aria”, “ajër i keq”, sipas besimit se sëmundja transmetohej nga kënetat dhe erërat e tyre të kqija.

Shkaktohet nga parazitë (Gjinia Plasmodium) që i përkasin Phylum-it Apicomplexa, Klasa Sporozoea.

Mbi 150 specie në gjendje për të parazituar një sërë Veterbatësh; vetëm katër janë patogjenë për njeriiun: Plasmodium falciparum, Plasmodium vivax, Plasmodium ovale, Plasmodium malaria.

Forma malarike më e rëndë është ajo e shkaktuar nga Plasmodium falciparum-i.

Epidemiologjia

Me shumë mundësi, parazitët janë shfaqur në Kontinentin Afrikan dhe janë transportuar, më pas, në Botën e Re nga eksploratorët e parë ndër-Paqësor.

Fosile të mushkonjave e datojnë në mbi 30 milion vite më parë shfaqjen në Tokë të vektorit për Malarien.

Historikisht, Malaria:

  • Ka kontribuar në rënien (“rrëzimin”) e Perandorive Greke dhe Romake.
  • Gjatë Luftës Civile të SHBA-ve, përfaqësonte problemin më të madh shëndetësor (25% e të shtruarve ishin të sëmurë nga Malaria). Po ashtu edhe gjatë Luftës së Dytë Botërore (500,000 ushtarë amerikanë të prekur nga Malaria).

 

Aktualisht, Malaria:

Përfaqëson sëmundjen infektive më të rëndë në zonat tropikale dhe subtropikale:

  • Në Botë, çdo vit regjistrohen mbi 150 milion raste të reja.
  • Shkaku kryesor i vdekshmërisë në Botë, me mbi 1 milion vdekje/vit.

Shpërndarja gjeografike e Malaries

  • E pranishme në mbi 100 vende të Botës.
  • Endemike në Azi, Afrikë, Amerikën Qëndrore dhe Jugore.
  • Në Europë Malaria është çrrënjosur zyrtariisht, edhe pse flukset e fundit migratore kanë bërë që të regjistrohen raste të “importimit”.

Vektori i Malaries

Mushkonja Anopheles

  • Femër (hematofage)
  • Shpërndarje mbarëbotërore
  • Specie të shumta (>300)

Faza jashtë-eritrocitare

Tek Plasmodium vivax dhe Plasmodium ovale një pjesë e sporozoitëve hyjnë në mëlçi, në një fazë përgjumieje (hipnozoitë), dhe janë përgjegjës, në një distancë kohore javësh-vitesh, për format recidiviste të sëmundjes (strategji mbijetese?).

Faza eritrocitare

Merozoit -> Trofozoitë në maturim -> forma skizmatike

Merozoit -> Gametocitogjenezë, mikrogametocitë (mashkullorë), makrogametocitë (femërorë).

 

Sindromat klinike

Kuadri klinik mund të ndryshojë në varësi të species infektuese, të nivelit të parazit-hemisë dhe të gjendjes imunitare të pacientit.

 

Diagnoza laboratorike

  • Vëzhgim mikroskopik i drejtëpërdrejtë
    • Brenda rruazav të kuqe të gjakut, trofozoitët marrin formë “unaze”; tek Plasmodium falciparum mund të ketë më shumë trofozoitë/eritrocit.
  • Teknika molekulare (PCR)
    • Ndjeshmëri e lartë
    • Mundësi speciezimi

Lane S: Molecular base pair standard (50-bp ladder). Lane 1: The red arrow shows the diagnostic band for P. vivax (120 bp). Lane 2: The red arrow shows the diagnostic band for P. malariae (144 bp). Lane 3: The red arrow shows the diagnostic band for P. falciparum (205 bp). Lane 4: The red arrow shows the diagnostic band for P. ovale (800 bp).

  • Teknika sierologjike
  • Teknika biokimike/imunologjike

Terapia

  • Klorokina, Primakina, Meflokina apo Malaroni
    • Në rast udhëtimi në zonat endemike.
    • Shfaqje rezistence në disa vende.
      • Ilaçe “alternative” derivate të artemisininës.
  • Nuk ekziston një skemë vaksinimi  efikase.

 

© mbi tekstin, Rinstinkt

About these ads

4 mendime mbi “Çfarë është Malaria?

  1. Pingback: Sëmundja e malaries | rinstinkt

  2. Pingback: Carlos Chagas, zbuluesi i sëmundjes së tripanozomiazës jugamerikane | instinkt

  3. Pingback: Anemia me qeliza në formë drapëri dhe malaria | instinkt

  4. Pingback: Pickimi i mushkonjës | Rinstinkt

Lini një koment

Please log in using one of these methods to post your comment:

Stema e WordPress.com-it

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj WordPress.com. Log Out / Ndryshoje )

Figurë Twitter-i

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Twitter. Log Out / Ndryshoje )

Foto Facebook-u

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Facebook. Log Out / Ndryshoje )

Google+ photo

Po komentoni duke përdorur llogarinë tuaj Google+. Log Out / Ndryshoje )

Po lidhet me %s